# Marte

*Para sa ibang gamit, tingnan ang Marte (paglilinaw).*

Marte| Ang Marte, humigit-kumulang sa tunay na kulay nito,, na kinunan ng *Hope* orbiter. Makikita ang Tharsis Montes sa gitna, sa Olympus Mons kaliwa at Valles Marineris sa kanan. |
| Pagpapangalan |
| Pang-uri | * Martian
* Arean (bihira, buhat sa *Ares*)
* *tignan ang* Pangalan ng Marte
 |
| Simbolo |  |
| Katangian ng ligiran |
| Epoch J2000 |
| Aphelion | 249261000 km (1.66621 AU) |
| Perihelion | 206650000 km (1.3814 AU) |
| Semimayor na aksis | 227939366 km (1.52368055 AU) |
| Tindi ng layo | 0.0934 |
| Tagal ng paglibot (sa ibabaw) | 686.980 d (1.88085 yr; 668.5991 sols) |
| Tagal ng paglibot (sa nililibot) | 779.94 d (2.1354 yr) |
| Karaniwang bilis ng paglibot | 24.07 km/s |
| Karaniwang anomalya | 19.412° |
| Pagkatagilid | * 1.850° to ecliptic
* 5.65° to Sun's equator
* 1.63° to invariable plane
 |
| Longhitud ng punto paakyat | 49.57854° |
| Petsa ng perihelion | 21 June 2022 |
| Argumento ng perihelion | 286.5° |
| Satelayt | 2 (Phobos at Deimos) |
| Pisikal na katangian |
| Karaniwang radius | 3389.5±0.2 km |
| Radius sa ekwador | 3396.2±0.1 km (0.533 Earths) |
| Radius sa polo | 3376.2±0.1 km (0.531 Earths) |
| Pagkapatag | 0.00589±0.00015 |
| Lawak ng ibabaw | 1.4437×108 km2 (0.284 Earths) |
| Bolyum | 1.63118×1011 km3 (0.151 Earths) |
| Masa | 6.4171×1023 kg (0.107 Earths) |
| Karaniwang densidad | 3.9335 g/cm3 |
| Grabidad sa ibabaw | 3.72076 m/s2 (0.3794 *g*0) |
| Salik sa momento ng inersiya | 0.3644±0.0005 |
| Bilis ng pag-alis | 5.027 km/s (18100 km/h) |
| Tagal ng pag-ikot sa ibabaw | 1.02749125 d 24h 39m 36s |
| Tagal ng pag-ikot sa iniikutan | 1.025957 d 24h 37m 22.7s |
| Bilis ng pag-ikot sa ekwador | 241 m/s (870 km/h) |
| Pagkatagilid ng aksis | 25.19° to its orbital plane |
| Kanang asensiyon sa hilagang polo | 317.269° |
| Deklinasyon sa hilagang polo | 54.432° |
| Albedo | * 0.170 geometric
* 0.25 Bond
 |
| Temperatura | 209 K (−64 °C) (blackbody temperature) |
|

| Temp. sa ibabaw | min | mean | max |
| --- | --- | --- | --- |
|   | −110 °C | −60 °C | 35 °C |

 |
| Antas ng natatanggap na dosis sa ibabaw | 8.8 μGy/h |
| Antas ng katumbas na dosis sa ibabaw | 27 μSv/h |
| Nakikitang magnitud | −2.94 to +1.86 |
| Tunay na magnitud *(H)* | −1.5 |
| Diametrong angular | 3.5–25.1 arcseconds |
| Atmospera |
| Presyur sa ibabaw | 0.636 (0.4–0.87) kPa 0.00628 atm |
| Komposisyon batay sa bolyum | * 95.97% karbon daluksad
* 1.93% argon
* 1.89% nitrohen
* 0.146% oksihen
* 0.0557% karbon sanuksad
* 0.0210% tubig-hangin
 |
|  |

Ang **Marte** (sagisag: ) ay ang ikaapat na planeta mula sa Araw sa ating sangkaarawan. Ipinangalan ito sa Romanong diyos ng digmaan (Ares sa Mitolohiyang Griyego). Kilala din ang Marte bilang "Ang Pulang Planeta" hinggil sa mamulang anyo nito kapag nakikita mula sa Lupà sa gabi. May dalawang buwan ang Marte, ang Phobos at Deimos, na maliliit at kakaiba ang hugis at maaaring nakuhang mga malatala *(asteroid)* tulad ng 5261 Eureka. Makikita ang Marte mula sa Lupà sa pamamagitan ng hubad na mata (*naked eye*) na may kaliwanagan ng −2.94 hanggang +1.86 magnitud, nilalagpasan lamang ng Venus, Buwan, at Araw.

Tumutukoy ang unlaping *areo-* sa Marte katulad sa pagtukoy ng *heo-* sa Lupà—halimbawa, ang *areolohiya* laban sa *heolohiya* . Ginagamit din ang **areolohiya** (*areology*) bilang pangtukoy sa pag-aaral sa Marte sa isang kabuuan sa halip sa mga prosesong pandutaan ng planeta. (Sa salitang Griyego, *Arēs* ay Marte.) ♂ ang dalubtalaing sagisag ng Marte, isang bilog na may palasong tumutungo sa hilaga-silangan. Kinakatawan ng simbolong ito ang kalasag at sibat ng diyos na Marte, at sa aghambuhay, ginagamit ito bilang tanda para sa kasariang lalaki.

Tumutukoy sa Intsik, Hapon, Koreano, at Byetnames na mga kultura ang planeta bilang 火星, or *bituwing apoy*, isang pagpapangalan na nakabatay sa lumang mitolohikal na Intsik ng sirkulo ng Limang Elemento.

## Misyon sa Marte

Ang **SpaceX Mars Program** na pinagmulan ni multibilyonaryong Elon Musk at ng SpaceX ay pangmatagalang programa upang mapadali ang tuluyang kolonisasyon ng Marte.

## Talababa

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Astronomiya** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*