# Marmota

| Marmot Temporal range: Hulihan ng Mioseno–Kamakailan |
| --- |
|  |
| Yellow-Bellied Marmot na nasa Tuolumne Meadows, Pambansang Liwasan ng Yosemite |
| Pag-uuring siyentipiko  |
| Kaharian: | Animalia |
| Pilo: | Chordata |
| Klase: | Mammalia |
| Orden: | Rodentia |
| Pamilya: | Sciuridae |
| Tribo: | Marmotini |
| Henero: | *Marmota* Blumenbach, 1779 |
| Mga espesye |
|
15, tingnan sa teksto |

Marmot
Ang mga **marmot** ay malalaking mga iskuwirel na panlupa na nasa saring Marmota, na kinabibilangan ng 15 mga espesye. Ang mga madalas na tukuyin bilang mga marmot ay may gawi na manirahan sa mga pook na bulubundukin, katulad ng Alps (Kaalpahan), hilagang Bulubunduking Apennine, mga kapatagan ng Eurasya, Bulubunduking Carpathiano, Bulubundukin ng Tatra, Pyrenees sa Europa at hilaga-kanlurang Asya; Rocky Mountains, Black Hills, Cascades, at Sierra Nevada sa Hilagang Amerika; sa Talampas ng Deosai sa Pakistan at Ladakh sa India. Subalit ang *groundhog* ("baboy na panglupa") ay paminsan-minsan ding tinatawag bilang "marmot", samantalang ang kasinlaki nito't mas palakaibigang *prairie dog* ("aso ng kaparangan") ay hindi inuuri sa *genus* ng *Marmota* bagkus ay sa kaugnay na saring *Cynomys*.

Kabilang sa mga dagang mapagngatngat, ang mga marmot ay karaniwang naninirahan sa loob ng mga lungga (na kadalasang nasa loob ng mga kakimpalan ng mga bato, partikular na sa kaso ng marmot na dilaw ang tiyan), at nagsasagawa ng hibernasyon doon sa buong panahon ng taglamig. Ang karamihan sa mga marmot ay napaka mapagkapwa at gumagamit na malalakas na mga sipol upang makipag-ugnayan sa isa't isa, natatangi na kapag nakadama ng panganib.

Ang mga marmot ay pangunahing kumakain ng mga halamang lunti at maraming mga uri ng mga damo, mga beri, mga lumot (mga *lichen* at *moss*), mga ugat at mga bulaklak.

Maraming mga manunulat ng kasaysayan ang nagmumungkahi na ang mga marmot, sa halip na malalaking mga daga, ang tagapagdala ng mga epidemiko ng salot na buboniko noong Gitnang Kapanahunan.

## Subhenera at mga espesye

Ang mga sumusunod ay isang tala ng lahat ng mga espesye ng *Marmota* na kinikilala nina Thorington at Hoffmanpati ang kamakailang inilarawang *M. kastschenkoi*. Hinahati nila ang mga marmot sa dalawang mga subsari (subhenera).

* Genus na Marmota – mga marmot
	+ Subgenus na Marmota
		- Marmot ng Alpino, *M. marmota* natatagpuan lamang sa Europa sa loob ng Alps, hilagang Apennines sa Italya, Carpathiano, Tatra, at muling pinakawalan sa Pyrenees
		- Forest-steppe marmot, *M. kastschenkoi* na natatagpuan sa timog ng Rusya
		- Gray marmotMarmot na abo ang kulay o Altai marmot, *M. baibacina* na natatagpuan sa Siberia
		- Marmot na Bobak, *M. bobak* na natatagpuan sa gitnang Europa hanggang sa gitnang Asya
		- Marmot ng Alaska, marmot ni Brower, o marmot ng Bulubundukin ng Brooks, *M. broweri* na natatagpuan sa Alaska
		- Marmot na may itim na takip, *M. camtschatica* na natatagpuan sa silangang Siberia
		- Marmot na mahaba ang buntot, ginintuang marmot, o pulang marmot, *M. caudata* na natatagpuan sa gitnang Asya
		- Marmot na Himalayano o "Tibetanong baboy ng niyebe", *M. himalayana* na natatagpuan sa Kahimalayahan
		- Marmot ni Menzbier, *M. menzbieri* na natatagpuan sa gitnang Asya
		- Baboy na panglupa, *woodchuck*, o *whistlepig* ("baboy na sumisipol"), *M. monax* na natatagpuan sa karamihan ng Hilagang Amerika
		- Marmot na Tarbagano, Monggolyanong marmot, o *tarvaga*, *M. sibirica* na natatagpuan sa Siberia
	+ Subgenus na Petromarmota
		- Marmot na Hoary, *M. caligata* na natatagpuan sa hilaga-kanluran ng Hilagang Amerika (Canada at Alaska)
		- Marmot na dilaw ang tiyan, *M. flaviventris* na natatagpuan sa timog-kanlurang Canada at kanlurang Estados Unidos
		- Olympic marmot, *M. olympus* na endemiko sa Tangway na Olimpiko, Washington, Estados Unidos
		- Marmot ng Pulo ng Vancouver, *M. vancouverensis* na endemiko sa Pulo ng Vancouver, Kolumbiyang Britaniko, Canada

Bilang karagdagan, apat na hindi na umiiral na mga espesye ng marmot ang kinikilala mula sa mga rekord ng fossil:

* †*Marmota arizonae*, Arizona, Estados Unidos
* †*Marmota minor*, Nevada, Estados Unidos
* †*Marmota robusta*, Tsina
* †*Marmota vestus*, Nebraska, Estados Unidos

## Kasaysayan at etimolohiya

Fossil ng *Marmota primigenia*.
Ang mga marmot ay nakikilala na magmula pa noong panahon ng sinaunang kasaysayan. Ang pananaliksik na ginawa ng Pranses na etnologong si Michel Peissel ay umangkin ng kuwento ng mga "mga langgam na humuhukay ng ginto" na inulat ng Sinaunang Griyegong manunulat ng kasaysayan na si Herodotus, na namuhay noong ika-5 daantaon BK, na ipinagtibay ng pagkakaroon ng ginintuang marmot na Himalayano ng Talampas ng Deosai at ang gawi ng katutubong mga tribong katulad ng Minaro upang magtipon ng alikabok ng ginto na nahukay mula sa kanilang mga lungga.

Hindi matiyak ang etimolohiya o pinagmulan ng katagang "marmot". Maaaring lumitaw ito mula sa Gallo-Romanseng unlapi na *marm-*, na nangangahulugang "bumulong", "umungot", "lumagaslas", "umanas", "umungol", o "umaliw-iw" (isang halimbawa ng *onomatopoeia*). Ang isa pang maaaring pinagmulan ay ang salitang Latin na *mus montanus* pagkalipas ng panahong klasikal, na nangangahulugang "bubwit ng bundok".

Simula noong 2010, ipinagdiriwang na ng Alaska tuwing Pebrero 2 ang "Araw ng Marmot", isang araw na pangilin na nilalayong alalahanin ang pagkamalaganap ng mga marmot sa estadong iyon at humalili sa Araw ng Baboy na Panlupa (*Groundhog Day*).

## Mga sanggunian

## Mga kawing na panlabas

May kaugnay na midya ang Wikimedia Commons tungkol sa artikulong:
Marmot Ang lungga ng marmot Naka-arkibo 2012-09-24 sa Wayback Machine.
* International Marmot Network