Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Rodentia

| Rodentia Temporal range: Late Paleocene – recent
PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N |
| --- |
|  |
| Clockwise from top left: capybara, springhare, golden-mantled ground squirrel, house mouse and North American beaver representing the suborders Hystricomorpha, Anomaluromorpha, Sciuromorpha, Myomorpha, and Castorimorpha, respectively. |
| Pag-uuring siyentipiko  |
| Kaharian: | Animalia |
| Pilo: | Chordata |
| Klase: | Mammalia |
| *Klado*: | Simplicidentata |
| Orden: | Rodentia Bowdich, 1821 |
| Suborders |
| * Anomaluromorpha
* Castorimorpha
* Hystricomorpha (incl. Caviomorpha)
* Myomorpha
* Sciuromorpha
 |
|  |
| Pinagsamang sakop ng lahat ng espesye ng mga daga (hindi isinama ang mga napakilalang mga tipon) |

Ang **Rodent** o **Rodentia** ay isang orden ng mga mamalyang kilala rin bilang mga rodent (mga "wangis-daga", "anyong daga", "itsurang daga", o "hitsurang daga") sa Ingles, na may katangian ng pagkakaroon ng nagpapatuloy na lumalaking mga ngiping pantaga o panghiwa (mga *incisor*) sa pang-itaas at pang-ibabang mga panga na dapat mapanatiling maiikli sa pamamagitan ng pagngatngat, pagkagat, pagngasab, o pagpungos.

Northern Luzon Giant Cloud Rat, isang malaking rodentia na matatagpuan sa Pambansang Museo.
Apatnapung bahagdan ng mga uring mamalya ang kabilang sa *Rodentia*, at matatagpuan sa maraming mga bilang sa lahat ng mga lupalop maliban sa Antartika. Kabilang sa mga pangkaraniwang mga daga ang bubuwit o maliit na daga (*mouse*), malalaking mga daga (mga *rat*), iskuwirel, tsipmunk, goper, porkupina, kastor, hamster, gerbil, "baboy-Guinea", degu, tsintsila, aso ng parang, at baboy-panglupa. May matatalim na mga ngiping pangtaga ang mga daga na ginagamit nila sa pagkagat ng kahoy, pagputol ng pagkain, at pagkagat sa maninilang mga hayop. Karamihan sa kanila ang kumakain ng mga buto ng mga halaman o ng mga halaman, bagaman mayroon din silang sari-saring mga pagkain. May ilang mga uring, batay sa kasaysayan, na naging mga salot o peste, na kumakain ng mga butil o butong inimbak ng mga tao at nagkakalat din ng mga sakit o karamdaman kagaya ng *leptospirosis*.

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Mamalya** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Klase (biyolohiya)

The hierarchy of biological classification's eight major taxonomic ranks. Padron:Biological classification/core Intermediate minor rankings are not shown.
Ang **klase** ay isang kahanayang pang-taksonomiya sa pagtitipun-tipong pang-agham ng mga organismo sa larangan ng biyolohiya, na nasa ilalim ng **sangahay** at nasa ibabaw ng **sunudhay**.

Halimbawa, ang pangalang Mammalia ang lipihay na ginagamit sa katipunan ng mga aso na ang lapi ay Chordata (mga hahop na may mga *notokurdon*) at ang sunudhay ng mga ito ay Carnivora (mga mamalyang kumakain ng karne).

## Kasaysayan

Ang lipihay ay isang natatanging ranggo ng klasipikasyong pang-biyolohiya, na may sarili at natatanging pangalan (na hindi tinatawag lamang na *mataas na sari* (Ingles: *higher genus*; Latin: *genus summum*). Ipinakilala ito ni Joseph Pitton de Tournefort, isang botanistang Pranses, sa kaniyang *Eléments de botanique* (Mga Sangkap ng Botanika) noong 1694. Si Carolus Linnaeus ang unang tahasang gumamit ng *lipihay* para sa mga hati ng lahat ng tatlong mga kaharian ng Kalikasan (kinabibilangan ng mga mineral, halaman, at hayop) sa kaniyang akdang *Systema Naturae* (Likas na Pamamaraan) (1735, unang labas). Mula noon, itinuring na ang *lipihay* bilang pinakamataas na antas pang-taksonomiya hanggang sa dumating ang mga **pagsasanga-sanga** (Pranses: *embranchements*), na sa ngayon ay tinatawag na **sangahay** (*phylum* [isahan], o *phyla* [maramihan]). Pinakilala naman ang mga **hatihay** noong ika-19 na dantaon.

## Hierarka ng mga ranggo sa ibaba at itaas ng lebel ng klase

| Pangalan | Kahulugan ng prefix | Halimbawa 1 | Halimbawa 2 | Halimbawa 3 | Example 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Superklase | super: above | Tetrapoda |  | Tetrapoda |  |
| Klase |  | Mammalia | Maxillopoda | Aves | Diplopoda |
| Subklase | sub: ilalim | Theria | Thecostraca |  | Chilognatha |
| Impraklase | infra: ibaba |  | Cirripedia | Neognathae | Helminthomorpha |
| subter: ibaba, underneath |  |  |  | Colobognatha |
| Parvklase | parvus: maliit, unimportant |  |  | Neornithes | - |

## Tingnan din

* Taksonomiya
* Klasipikasyong siyentipiko

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Biyolohiya** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Theria

| Mga therian Temporal range: Gitnang Hurassiko-Kamakailan, 165–0 Ma
PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N |
| --- |
|  |
| Pag-uuring siyentipiko  |
| Kaharian: | Animalia |
| Pilo: | Chordata |
| Klase: | Mammalia |
| *Klado*: | Tribosphenida |
| Subklase: | Theria |
| Infraclasses |
| * Eutheria
* Metatheria
 |

Ang **Theria** ( /ˈθɪəriə/; Greek: *θηρίον*, wild beast) ay isang subklase ng mga mamalya na nanganganak ng anak na buhay nang hindi gumagamit ng isang itlog. Ito ay binubuo ng mga eutheria at metatheria kabilang ang mga marsupyal. Ang tanging hindi isinamang umiiral na pangkat ang nangingitlong na mga monotreme.

Kangaroo, isang marsupyal kasama ng joey nito
## Taksonomiya

Ang ranggo ng Theria ay maaaring iba iba depende sa klasipikasyong ginagamit. Sa sistemang klasipikasyong pang-aklat paaran nina Vaughan et al. (2000) :

|  |
| --- |
| **Class MammaliaSubclass Theria**: live-bearing mammals
	+ Infraclass Metatheria: marsupials
	+ Infraclass Eutheria: placentals
 |

Sa sistma sa itaas, ang Theria ay isang subklase. Sa alternatibo sistemang iminungkahi ni
McKenna and Bell (1997) ito nirangguhan na superkohorte sa ilalim ng subklaseng Theriiforme:

|  |
| --- |
| **Class Mammalia Subclass Theriiformes: live-bearing mammals and their prehistoric relatives
	+ Infraclass Holotheria: modern live-bearing mammals and their prehistoric relatives
		- Legion Cladotheria
			* Sublegion Zatheria
				+ Infralegion Tribosphenida
					- **Supercohort Theria**: therian mammals
						* Cohort Marsupialia: marsupials
						* Cohort Placentalia: placentals
 |

Ang isa pang klasipikasyon ay minungkahi nina Luo et al. (2002) ay hindi nagtatakda ng anumang ranggo sa mga lebel na taksonomiko ngunit bagkus ay gumagamit ng sistemang kladistika.

## Mga sanggunian
# Eutheria

| Eutheria Temporal range: Huling Hurassiko-Kamakailan 160–0 Ma
PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N |
| --- |
|  |
| Fossil specimen of *Eomaia scansoria* |
| Pag-uuring siyentipiko  |
| Kaharian: | Animalia |
| Pilo: | Chordata |
| Klase: | Mammalia |
| Subklase: | Theria |
| *Klado*: | Eutheria Thomas Henry Huxley, 1880 |
| Subgroups |
| * †*Bobolestes*
* †*Eomaia*
* †*Juramaia*
* †*Montanalestes*
* †*Murtoilestes*
* †*Prokennalestes*
* **Placentalia** Owen, 1837
	+ Xenarthra
	+ Afrotheria
	+ Boreoeutheria
 |

Ang **E*utheria ( /juːˈθiːriə/; mula sa Sinaunang Griyego na nangangahulugang "tunay/mabuting mga hayop" ay isang klado na binubuo ng mga primado, mga armadillo at lahat ng ibang mga mamalya sa maraming mga order na mas malapit na nauugnay sa mga ito kesa sa mga marsupyal. Ang **Placentalia** ang klaso na nagmumula sa huling karaniwang ninuno ng umiiral na mga eutherian. Dahil ang mga Placentalia ay kinabibilangan ng lahat ng mga nabubuhay na eutherian, ang mga hindi placental na mga eutherian ay nangangailang ektinkt. Ang larawan sa kanan ay nagpapakita ng fossil ng isang gayong hayop na *Eomaia*.

Ang mga eutherian ay itinatangi mula sa mga hindi eutherian sa iba't ibang mga katangian ng mga paan, bukong bukong, mga panga at mga ngipin. Ang isang pangunahing mga pagkakaiba sa pagitan ng placental at hindi placental na mga eutheian ay ang mga placental ay walang mga butong epipubiko na umiiral sa lahat ng ibang mga fossil at buhay na mga mamalya(monotreme at marsupyal). Ang pinakamatandang alam na espesyeng eutherian ang *Juramaia sinensis* na may petsang 160 milyong taon ang nakalilipas mula sa panahong Hurassiko sa Tsina. Ang nakaraang pinaka-unang alam na fossil ng eutheria ang *Eomaia scansoria* na mula rin sa Tsina ay may petsang mula sa Simulang Kretaseyoso mga 125 milyong taon ang nakalilipas. Ang "Eutheria" ay ipinakilala ni Thomas Henry Huxley noong 1880 upang ipakahulugan ang mas malawak na depinisyon kesa Placentalia na terminong nakaraang ginagamit.

## Ebolusyon

Ang pinakamatandang alam na fossil ng Eutheria ang maliliit na mga tulad ng shrew na  *Juramaia sinensis*, o "Inang Jurassic mula sa Tsina" na natagpuan sa Tsina at iniulat noong Agosto 2011. Ito ay pinetsahan ng 160 milyong taon ang nakalilipas sa panahong Itaas na Jurassic. Ayon sa mananaliksik ng fossil na ito, ito ay maaaring isang placental na mamalaya at ang petsa nito ay umaayon sa mga analis na henomiko na naglalagay sa paghihiwalay ng dalawang pangkat ng mamalya na placental at marsupial sa mga 160 milyong taon ang nakalilipas. Ang isang kalaunang eutherian na *Eomaia* na pinetsahan ng 125 milyong taon ang nakaliipas sa Mababang Kretaseyoso ay nag-aangkin ng ilang mga katangian na karaniwan sa mga marsupial ngunit hindi mga placental.

## Mga sanggunian
# Pamilya (biyolohiya)

The hierarchy of biological classification's eight major taxonomic ranks. Padron:Biological classification/core Intermediate minor rankings are not shown.Sa pagpapangkat-pangkat na maka-biyolohiya, ang **ankanhay** o **pamilya** (Latin: *familia* [isahan] o *familiae* [maramihan]; Ingles: *family* [isahan] o *families* [maramihan]) ay isang ranggong pang-taksonomiya. Nananangan ang hustong sangkap ng opisyal na pagpapangalan (nomenklatura) sa ipinapatupad na kodigo ng pagpapangalan.

Payak na halimbawa: "*Ang mga* walnut *at* hickory *ay kabilang sa pamilya ng mga* walnut*"* ay isang maikling paraan sa pagsasabi ng: *"Ang mga* walnut *(sari:* Juglans*) at mga* hickory *(sari:* Carya*) ay nabibilang sa pamilya ng mga* walnut *(pamilya:* Juglandaceae*)".*

## Kasaysayan

Ang pamilya, bilang isang kahanayan (ranggo) na nasa pagitan ng orden at sari, ay isa lamang bagong akda. Si Pierre Magnol, na isang botanikong Pranses, ang unang gumamit ng salitang *familial*, na isinaad niya sa kaniyang sulating *Prodromus historiae generalis plantarum, in quo familiae plantarum per tabulas disponuntur* (Pauna para sa isang maparaang paglalahad ng mga sari ng mga halaman, kung saan ang mga pamilya ng halaman ay nakaayos na patala) noong 1689. Dito sa *Prodromus historiae* niya tinawag na mga pamilya (*familiae*) ang 76 na mga grupo ng mga halaman na kinilala niya sa kaniyang mga talaan. Noong mga kapanahunan niya, ang wari ng kahanayan ay *in statu nascendi* pa lamang (nasa katayuang iniluluwal pa lamang; o magsisimula pa lang); at sa paunang-salita ni Magnol sa kaniyang *Podromus historiae*, binanggit niya ang pagsasama-sama ng mga pamilya sa isang mas malaking sari (*genera*), na malayo sa diwa at gawi kung paano ginagamit ang salitang sari (*genus*) sa kasulukuyan.

Subalit, mula pa noong mga unang panahon ng ika-20 dantaon, madalas nang ginagamit ang salitang pamilya ayon sa makabago nitong pakahulugan. Nakalahad sa mga “Kodigo” ng mga pagpapangalang pang-botanika at pang-soolohiya ang patakaran sa paggamit nito, maging ang natatanging pagtatapos ng huling bahagi ng mga pangalang pampamilya. Halos lahat ng pamilya ay naisapangalan para sa isang tipo ng sari: idinadagdag ang pantapos sa ugat ng pangalang pampamilya. Idinudugtong ang hulaping *idae* para sa mga hayop, at *aceae* para naman sa mga halaman. Maliban na lamang sa mga sumusunod:

* Caprifoliaceae, Aquifoliaceae, at Fabaceae, na pinangalanan dahil sa kanilang tipo ng uri, na *Lonicera caprifolium*, *Ilex aquifolia*, at *Vicia faba*.
* Theaceae, na ipinangalan mula sa *Thea*, kasingkahulugan ng *Camellia*.
* Walong pamilya ng mga halaman na may mga kapalitang pangalan: ang “Fabaceae” ay tinatawag din na “Leguminosae”, “Poaceae”, “Gramineae”, at iba pa.
* Elapidae, na ang tipo ng sari ay *Homoroselaps* (dating tinatawag na *Elaps* ngunit pansamantalang inilipat sa ibang pamilya, at nagbago ang pangalan dahil sa paglilipat na ito).

## Tingnan din

* Talaan ng mga pamilya – tala ng mga pangalan ng mga pamilya sa taksonomiya ng biyolohiya
* Taksonomiya
* Klasipikasyong siyentipiko

## Mga sanggunian
# Muridae

| Muridae |
| --- |
|  |
| *Apodemus sylvaticus* |
| Pag-uuring siyentipiko  |
| Kaharian: | Animalia |
| Pilo: | Chordata |
| Klase: | Mammalia |
| Orden: | Rodentia |
| Superpamilya: | Muroidea |
| Pamilya: | Muridae Illiger, 1811 |
| Subfamilies |
| * Deomyinae
* Gerbillinae
* Lophiomyinae
* Leimacomyinae
* Murinae
 |

Ang **Muridae** ang pinakamalaking pamilya ng mga rodent at mamalya, na naglalaman ng higit sa 700 species na natagpuan natural sa buong Eurasia, Africa, at Australia.

 *Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Genus

The hierarchy of biological classification's eight major taxonomic ranks. Padron:Biological classification/core Intermediate minor rankings are not shown.
Ang **genus** (mula sa Latin) ay isang ranggo sa taksonomiya na ginagamit sa klasipikasyong pam-biyolohiya ng mga organismong buhay at posil gayundin sa mga birus. Sa pagkakasunod ng klasipikasyon sa biyolohiya, ang genus ay nasa itaas ng espesys at nasa ilalim ng pamilya. Sa pagpapangalang binomiyal, ang genus ang unang bahagi ng pangalangan ng espesyes sa bawat espesye sa loob ng genus. Halimbawa, ang Panthera leo (leon) at Panthera onca (jaguar) ay dalawang espesye ng genus na Panthera. Ang Pantehera ay genus sa loob ng pamilyang Felidae. Ang criteria ng isang genus ay:

* monopilya-lahat ng inapo ng ninunong taxon ay pinagsasasama
* Ang isang genus ay hindi dapat palawagin nang hindi kinakailangan
* Pagiging tangi-sa criteria ng ebolusyon gaya ng ekolohiya, morpolohiya, bioheograpiya, ang mga sekwensiya ng DNA ay konsekwensiya sa halip na kondisyon ng paghihiwalay ng mga linyang ebolusyonaryo maliban sa mga kaso kung saan sila ay direktang humaharang sa pagdaloy ng gene. Sa karagdagan, ang genera ay dapat binubuo ng mga unit na pilohenetiko ng parehong uri gaya ng ibang genera.

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Biyolohiya** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# 1904

|  |  |
| --- | --- |
| **Dantaon:**  | ika-19 na dantaon - **ika-20 dantaon** - ika-21 dantaon |
| **Dekada:** |  Dekada 1870  Dekada 1880  Dekada 1890  - Dekada 1900 -  Dekada 1910  Dekada 1920  Dekada 1930
 |
| **Taon:** | 1901 1902 1903 - **1904** - 1905 1906 1907 |

Ang **1904** ay isang bisiyestong taon na nagsisimula sa Biyernes sa kalendaryong Gregoryano.

## Kaganapan

* Oktubre 19 - Ang Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas ay itinatag bilang *Manila Business School*.

## Kapanganakan

## Kamatayan

* Abril 10 - Isabel II ng Espanya, Reyna ng Espanya. (Ipinanganak 1830)

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Taon** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# International Union for Conservation of Nature

International Union for Conservation of Nature and Natural Resources (IUCN)|  |
| Pagkakabuo | 5 Oktubre 1948 (1948-10-05) (bilang International Union for the Protection of Nature) Fontainebleau, France |
| Uri | Pandaigdigang samahan |
| Pokus | Pagpanatili ng kalikasan, laksambuhay |
| Kinaroroonan | * Gland, Switzerland
 |
| Nasasakupang pook  | Buong daigdig |
| Kasapi  | 1400 |
| Mahahalagang tao | Inger Andersen (Pangkalahatang Direktor) Zhang Xinsheng (Pangulo) |
| Kita  | CHF 114 milyon / US$ 116 milyon (2013) |
| Empleyado  | Higit 1,000 (sa buong mundo) |
| Boluntaryo  | 16,000 |
| Website | IUCN.org |

Ang **International Union for Conservation of Nature** (**IUCN**; opisyal nitong pangalan: **International Union for Conservation of Nature and Natural Resources**) ay isang pandaigdigang samahan na nagsasagawa ng mga gawain sa larangan ng pangangalaga ng kalikasan at napananatiling paggamit ng likas na yaman. Kabilang sa mga gawain nito ang pagkuha at pagsusuri ng mga datos, pananaliksik, field projects, adbokasiya, at pagtuturo. Ang misyon nito ay upang "maimpluwensiyahan, mahikayat at matulungan ang mga pamayanan sa buong mundo na pangalagaan ang kalikasan at matiyak na ang ano mang paggamit ng likas na yaman at pantay-pantay at mapananatili ang ekolohiya".

Sa mga nakalipas na dekada, pinalawig ng IUCN ang mga gawain nito liban sa konserbasyon ng ekolohiya at ngayon ay kasama na rin ang mga napananatiling kaunlaran sa mga proyekto nito. Hindi tulad ng iba pang pandaigdigang pangkalikasang samahan, hindi kasama sa mga gawain ng IUCN ang pakilusin ang mamamayan upang suportahan ang pangangalaga ng kalikasan. Layon nitong mahikayat ang mga hakbang ng mga pamahalaan, negosyo at iba pang partido at makapagbigay ng impormasyon at payò sa pamamagitan ng pakikipagtulungan. Higit na kilalá ng madla ang IUCN sa paglalathala nito ng IUCN Red List of Threatened Species, na nagsusuri sa katayuan ng konserbasyon ng mga species sa buong mundo.

## Mga sanggunian
# Espesye na pinakamaliit na pag-alala

Isang halimbawa ang moose (*Alces alces*) sa espesye na pinakamaliit na pag-alala
Ang isang **espesye na pinakamaliit na pag-alala** ay isang espesye na inuri at sinuri ng International for Conversation of Nature (IUCN) bilang hindi pagtutuunan ng pansin para sa pagpapanatili sapagkat marami pa ang partikular na espesye sa ilang. Hindi napapabilang ang mga espesye na mga ito sa nababantaan, o halos nababantaan, o (bago ang 2001) umaasa sa pagpapanatili.

Sa Ingles, tinatawag itong *least concern* at, simula noong 2001, pinapaikli ito bilang "LC", kasunod ng Kategorya at Pamantayan ng IUCN 2001 (bersyong 3.1). Bago ang 2001 subkategorya ang "*least concern*" ng kategoryang "*Lower Risk*" at itinalaga ang kodigong "LR/lc" o lc. Mga 20% ng *taxa* ng pinakamaliit na pag-alala (3261 ng 15636) sa *database* o talaan ng IUCN ay ginagamit pa rin ang kodigong "LR/lc", na pinapahiwatig na hindi pa sila nasusuri muli simula noong 2000.

Habang hindi tinuturing ang "pinakamaliit na pag-alala" bilang kategoryang *pulang tala* ng IUCN, tinatalaga pa rin sa 15636 taxa ang kategorya sa Pulang Tala ng IUCN noong 2006. Ang kabuuan ng bilang ng mga espesyeng hayop na nakatala sa kategoryang na ito ay 14033 (na kinabibilangan ng ilang hindi pa naisalarawang espesye tulad ng isang palaka mula sa genus na *Philautus*). Nakatala din ang 101 sub-espesyeng hayop at 1500 halamang taxa (1410 espesye, 55 sub-espesye, at 35 sari-saring uri). Walang fungi o protista na nasa pag-uuri, bagaman apat na espesye lamang sa mga kahariang iyon ang nasuri ng IUCN. Kasama ang mga tao sa kategoryang ito, dahil napakarami nila, at pormal sinuri noong 2008 ng IUCN.

## Mga sanggunian
# Somalia

| Republikang Pederal ng Somaliya*Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya* (Somali) جمهورية الصومال الفيدرالية (Arabe) *Jumhūriyah aṣ-Ṣūmāl al-Fīdirāliyah* |
| --- |
|
Watawat

Eskudo

 |
|  |
| Kabisera at pinakamalaking lungsod | Mogadishu ﻿ / ﻿ |
| Wikang opisyal | Somali • Arabe |
| Relihiyon  | Sunni Islam (official) |
| Katawagan | Somali |
| Pamahalaan | Parlamentaryong republikang pederal |
|  |
| • Pangulo  | Hassan Sheikh Mohamud |
| • Punong Ministro  | Hamza Abdi Barre |
|  |
| Lehislatura | Parlamentong Pederal |
| • Mataas na Kapulungan | Senado |
| • Mababang Kapulungan | Kapulungan ng Sambayanan |
| Independence from Italy and the United Kingdom |
|  |
| • British Somaliland  | 1884 |
| • Italian Somaliland  | 1889 |
| • Independence and union with the State of Somaliland  | 1 July 1960 |
| • Current constitution  | 1 August 2012 |
|  |
| Lawak |
| • Kabuuan | 637,657 km2 (246,201 mi kuw) (43rd) |
| Populasyon |
| • Pagtataya sa 2023 | 25,693,796 (78th) |
| • Densidad | 27.2/km2 (70.4/mi kuw) (199th) |
| KDP (PLP) | Pagtataya sa 2023 |
| • Kabuuan |  $32.078 billion (145th) |
| • Bawat kapita |  $1,998 (181st) |
| KDP (nominal) | Pagtataya sa 2023 |
| • Kabuuan |  $11.515 billion (152nd) |
| • Bawat kapita |  $717 (178th) |
| TKP (2022) |  0.380 mababa · 193rd |
| Salapi | Somali shilling (SOS) |
| Sona ng oras | UTC+3 (EAT) |
| Kodigong pantelepono | +252 |
| Kodigo sa ISO 3166 | SO |
| Internet TLD | .so |

Ang **Somaliya** (Somali: *Soomaaliya*; Arabe: الصومال, *As-Sumal*), opisyal na **Republikang Pederal ng Somaliya**, ay bansang matatagpuan sa Sungay ng Aprika. Pinapaligiran ito ng Golpo ng Aden sa hilaga, Etiyopiya sa kanluran, Yibuti sa hilagang-kanluran, Karagatang Indiyano sa silangan, at Kenya sa timog-kanluran. Sumasaklaw ito ng lawak na 637,657 km2 at may tipon na mahigit 17 milyon. Ang kabisera at pinakamalaking lungsod nito ay Mogadishu.

Sa ngayon, naging bansa dahil sa *de jure* na kapasidad, samantalang maaaring maisalarawan ang *de facto* na kapasidad bilang isang malayang merkadong anarkiya. Walang kinikilang sentrong awtoridad na pamahalaan ang Somalia, walang pambansang pananalapi, o ibang katangian na maaaring iugnay sa pagiging bansang estado. Ang awtoridad na De facto ay nasa mga kamay ng mga pamahalaan ng mga di-kinikilalang entidad ng Somaliland, Puntland, at mga kalabang panginoon ng digmaan.

## Mga sanggunian

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Somalia** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*
# Ethiopia

| Demokratikong Republikang Pederal ng Etiyopiyaየኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ (Amharic) *Ye'ītiyop'iya Fēdēralawī Dēmokirasīyawī Rīpebilīki* |
| --- |
|
Watawat

Emblema

 |
| **Awiting Pambansa:**ወደፊት ገስግሺ ፣ ውድ እናት ኢትዮጵያ *Wedefīt Gesigishī Wid Inat ītiyop’iya* "Magmartsa Pasulong, Mahal na Inang Etiyopiya" |
|  |
| Kabisera at pinakamalaking lungsod | Adis Abeba ﻿ / ﻿ |
| Wikang opisyal | Amhariko |
| Katawagan | Etiyopiyano |
| Pamahalaan | Parlamentaryong republikang pederal |
|  |
| • Pangulo  | Taye Atske Selassie |
| • Punong Ministro  | Abiy Ahmed |
| • Diputadong Punong Ministro  | Temesgen Tiruneh |
|  |
| Lehislatura | Parlamentaryong Asembleyang Pederal |
| • Mataas na Kapulungan | House of Federation |
| • Mababang Kapulungan | House of Peoples' Representatives |
| Formation |
|  |
| • Dʿmt  | 980 BC |
| • Kingdom of Aksum  | 400 BC |
| • Ethiopian Empire  | 1270 |
| • *Zemene Mesafint* | 7 May 1769 |
| • Reunification  | 11 February 1855 |
| • Centralisation  | 1904 |
| • Occupied and annexed into Italian East Africa  | 9 May 1936 |
| • Anglo-Ethiopian Agreement  | 31 January 1942 |
| • Derg  | 12 September 1974 |
| • People's Democratic Republic  | 22 February 1987 |
| • Transitional government  | 28 May 1991 |
| • Current constitution  | 21 August 1995 |
|  |
| Lawak |
| • Kabuuan | 1,112,000 km2 (429,000 mi kuw) (ika-26) |
| • Katubigan (%) | 0.7 |
| Populasyon |
| • Pagtataya sa 2023 | 127,955,823 (ika-13) |
| • Senso ng 2007 | 73,750,932 |
| • Densidad | 92.7/km2 (240.1/mi kuw) (123rd) |
| KDP (PLP) | Pagtataya sa 2023 |
| • Kabuuan |  $393.297 billion (55th) |
| • Bawat kapita |  $3,719 (159th) |
| KDP (nominal) | Pagtataya sa 2023 |
| • Kabuuan |  $155.804 billion (59th) |
| • Bawat kapita |  $1,473 (159th) |
| Gini (2015) | 35.0 katamtaman |
| TKP (2021) |  0.498 mababa · 175th |
| Salapi | Birr (ETB) |
| Sona ng oras | UTC+3 (EAT) |
| Kodigong pantelepono | +251 |
| Internet TLD | .et |

Ang **Etiyopiya** Amharic: ኢትዮጵያ, opisyal na **Demokratikong Republikang Pederal ng Etiyopiya**, ay bansang matatagpuan sa Sungay ng Aprika. Ang kabisera at pinakamalaking lungsod nito ay Adis Abeba.

## Tingnan din

* Talaan ng mga lungsod sa Ethiopia

## Sanggunian

## Mga kawing panlabas

* Mga midyang may kaugynayan sa Ethiopia sa Wikimedia Commons
* Midyang kaugnay ng Ethiopia sa Wikimedia Commons
* Mayroong datos pang-heograpiya ang OpenStreetMap tungkol sa Ethiopia
* Wikimedia Atlas ng Ethiopia

 *Ang lathalaing ito na tungkol sa **Etiyopiya** at **Bansa** ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.*