Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 2 sentýabr

|  |
| --- |
| ← **sentýabr** → |
| Du | Si | Ça | Pe | An | Şe | Ýe |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   |   |
| 2026 |
# 7-nji asyr

|  |  |
| --- | --- |
| Müňýyllyk: | 1-nji müňýyllyk |
| Asyrlar: | 6-njy asyr · 7-nji asyr · 8-nji asyr |
| Onýyllyklar: | 600ýý 610ýý 620ýý 630ýý 640ýý 650ýý 660ýý 670ýý 680ýý 690ýý |
| Kategoriýalar: | Dünýä inenler – Aradan çykanlar Gurlan döwletler – Synan döwletler |

## Wakalar we ykdysadyýet

## Möhüm şahsyýetler

## Oýlap tapyşlar, açyşlar, täzelikler
# 5-nji asyr

|  |  |
| --- | --- |
| Müňýyllyk: | 1-nji müňýyllyk |
| Asyrlar: | 4-nji asyr · 5-nji asyr · 6-njy asyr |
| Onýyllyklar: | 400ýý 410ýý 420ýý 430ýý 440ýý 450ýý 460ýý 470ýý 480ýý 490ýý |
| Kategoriýalar: | Dünýä inenler – Aradan çykanlar Gurlan döwletler – Synan döwletler |

## Wakalar we ykdysadyýet

## Möhüm şahsyýetler

## Oýlap tapyşlar, açyşlar, täzelikler
# 6-njy asyr

|  |  |
| --- | --- |
| Müňýyllyk: | 1-nji müňýyllyk |
| Asyrlar: | 5-nji asyr · 6-njy asyr · 7-nji asyr |
| Onýyllyklar: | 500ýý 510ýý 520ýý 530ýý 540ýý 550ýý 560ýý 570ýý 580ýý 590ýý |
| Kategoriýalar: | Dünýä inenler – Aradan çykanlar Gurlan döwletler – Synan döwletler |

## Wakalar we ykdysadyýet

## Möhüm şahsyýetler

## Oýlap tapyşlar, açyşlar, täzelikler
# Uýgurlar

**Uýgurlar** – Türki kowumlarynyň arasynda iň gadymy halk bolan we türkmenleriň gan garyndashy hasaplanýan uýgurlaryň uly bölegi (25 milliony) Hytaýyň Sinszýan Uýgur awtonom raonunda, azragy Hindistanda, Owganystanda, Päkistanda,173 müňüsi hem öňki SSSR-de (Gazagystanda, Gyrgyzystanda, Özbegistanda we Türkmenistanda)ýaşaýar. Bu halkyň etnik ady biziň eramyzdan öňki III asyrda duş gelýár. VI asyrda Beýik Türk Kaganaty synandan soň uýgurlar özbaşdak döwlet gurýarlar.
Edil türkmenler ýaly uýgurlaryň hem aňyrsy gunlara direýár. Hytaý çeşmelerinde getirilyän rowaýata görä, gun patyşasy özüniň iňňän owadan gyzyny hiç kime rowa görmän, gelýän sawçylary yzyna gaýtarypdyr. Taňrynyň emri bilen asmandan bir böri inýär.Shu börüden we şol owadan gyzdan dörän neberelere soňra uýgur diýilipdir.

Merkezi Aziýada iñ medenýetli we juda gadymy halk bolan uýgurlaryñ etnik ady hem onlarça alymlaryñ únsúni ózúne çekipdir.
Meselem 974-nji ýylda ýazylan *Kýu-Wu-taý* diýen hytaý çeshmesinde uýgur sózi *hókúmdary shóhratlandyrýan we hújúm edýán* diýlip terjime dilýár.

Reşideddiniñ pikiriçe, Oguz hanyñ iline goshulyp, onuñ Gara hanyñ garshysyna alyp baran sóweshlerine ýardam berenligi úçin, Oguz han bu halka *Uýgur* diýip at beryár.Bu túrki sóz uýmak ishliginden bolup *uýujy* ,*goshulan*,*birleshen*, diýen manydadyr.Abylgazy hem bu ady sheýlerák terzde dúshúndirýár.

*Türk etnonimleri* diýen kitabynyñ bir babyny ýórúte uýgur sózúni derñemeklige bagyshlan garagalpak alymy D.Aýmyradow bu etnonimi Uý (*ýúñ, túý, saç* manysynda) we gur (gara) sózlerinden hasaplap, onuñ  *gara saçlylar*manysynyñ tarapyny tutýar.Shu kitapda bu etnonimiñ manysy barada dúrli pikirleri hem getiryár.

Biziñ çaklaýshymyza górá uýgurlaryñ we oguzlaryñ gadymy garyndash bolshy ýaly, olaryñ etnik atlary hem shol bir kókden dórápdir.Kábir túrki halklar meselem(çuwaşlar) *z* sesi bilen gutarýan túrki sózleri r sesi bilen aýdýarlar: oguz+ogur,,,dokuz+tohar,sekiz+seker, geler + gelmez ýaly sózlerde bu fonetiki hadysa túrkmen dilinde-de dush gelýár.Diýmek, uýgur sózi r - dilli túrki taýpalar.Oguz hem z dilliler tarapyndan dóredilen atlardyr.Muny VIII asyr uýgurlaryna dokuzoguz diýlendigi hem tassyklaýar(ilki dówlet guranda, uýgurlar 9 sany oguz taýpasyndan ybarat eken)
# Oktýabr

Garaşsyzlyk

|  |
| --- |
| ← **oktýabr** → |
| Du | Si | Ça | Pe | An | Şe | Ýe |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |
| 2026 |
# 1950

|  |  |
| --- | --- |
| Müňýyllyk: | 2-nji müňýyllyk |
| Asyrlar: | 19-njy asyr - **20-nji asyr** - 21-nji asyr |
| Onýyllyklar: |  1920ýý  1930ýý  1940ýý  - 1950ýý -  1960ýý  1970ýý  1980ýý  |
| Ýyllar: | 1947 1948 1949 - **1950** - 1951 1952 1953 |

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça

## Dünýä inenler

## Aradan çykanlar
# 1312

|  |  |
| --- | --- |
| Müňýyllyk: | 2-nji müňýyllyk |
| Asyrlar: | 13-nji asyr - **14-nji asyr** - 15-nji asyr |
| Onýyllyklar: |  1280ýý  1290ýý  1300ýý  - 1310ýý -  1320ýý  1330ýý  1340ýý  |
| Ýyllar: | 1309 1310 1311 - **1312** - 1313 1314 1315 |

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça

## Dünýä inenler

## Aradan çykanlar
# 268

|  |  |
| --- | --- |
| Müňýyllyk: | 1-nji müňýyllyk |
| Asyrlar: | 2-nji asyr - **3-nji asyr** - 4-nji asyr |
| Onýyllyklar: |  230ýý  240ýý  250ýý  - 260ýý -  270ýý  280ýý  290ýý  |
| Ýyllar: | 265 266 267 - **268** - 269 270 271 |

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça

## Dünýä inenler

## Aradan çykanlar
# Günorta okean

Günorta okean
**Günorta okean** (ýa-da **Antarktik okean**) — Antarktidany gurşap alýan, ölçegi boýunça Ýeriň dördünji okeany. Meýdany 20 327 müň kw. km (okeanyň demirgazyk serhedi günorta giňişligiň 60-njy gradusy diýlip kabul edilse). Iň çuň nokady (Günorta Sandwiç ternawy) — 8428 m.
# 1677

|  |  |
| --- | --- |
| Müňýyllyk: | 2-nji müňýyllyk |
| Asyrlar: | 16-njy asyr - **17-nji asyr** - 18-nji asyr |
| Onýyllyklar: |  1640ýý  1650ýý  1660ýý  - 1670ýý -  1680ýý  1690ýý  1700ýý  |
| Ýyllar: | 1674 1675 1676 - **1677** - 1678 1679 1680 |

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça

## Dünýä inenler

## Aradan çykanlar
# 1778

|  |  |
| --- | --- |
| Müňýyllyk: | 2-nji müňýyllyk |
| Asyrlar: | 17-nji asyr - **18-nji asyr** - 19-njy asyr |
| Onýyllyklar: |  1740ýý  1750ýý  1760ýý  - 1770ýý -  1780ýý  1790ýý  1800ýý  |
| Ýyllar: | 1775 1776 1777 - **1778** - 1779 1780 1781 |

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça

## Dünýä inenler

## Aradan çykanlar
# 1800–1809

|  |  |
| --- | --- |
| **Müňýyllyk:** | 2-nji müňýyllyk |
| **Asyrlar:** | 18-nji asyr - **19-njy asyr** - 20-nji asyr |
| **Onýyllyklar:** | 1770ýý 1780ýý 1790ýý - **1800ýý** - 1810ýý 1820ýý 1830ýý |
| **Ýyllar:** | 1800 1801 1802 1803 1804 1805 1806 1807 1808 1809 |
| **Kategoriýalar:** | Dünýä inenler - Aradan çykanlar - Binagärçilik Gurlan döwletler - Synan döwletler |

## Wakalar we akymlar

## Möhüm şahsyýetler
# 20 awgust

|  |
| --- |
| ← **awgust** → |
| Du | Si | Ça | Pe | An | Şe | Ýe |
|   |   |   |   |   | 1 | 2 |
| 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| 31 |   |   |   |   |   |   |
| 2026 |