Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 16 iýul

|  |
| --- |
| ← **iýul** → |
| Du | Si | Ça | Pe | An | Şe | Ýe |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |
| 2026 |
# Italýan dili

**Italýan dili** (*la lingua italiana* ya-da *Italiano*) Italiýanyň resmi dili Latyn diliniň bir şahasy bolup, ispan, fransuz, rumyn we portugal ýaly beýleki latyn dillerine köp meňzeýär. Latyn dilleriniň arasynda latyn dilinde iň köp ýaýran söz we iň ýakyn dil.

*
* Italýan mekdebinde tekst golýazma
*

| Italýan dili
Italiano |
| --- |
| Gürlenilýär: | Italiýa, Şweýsariýa, San-Marino, Watikan şäheri |
|  |  |
| Jemi gürleýän sany: | 85 million |
| Dil maşgalasy: | Hindi-ýewropa dilleri
- Latyn
- Roman dilleri **Italýan dili**  |
| Resmi ýagdaýy |
| Resmi dil: | Italiýa |
| Sazlaýjy: | *Resmi sazlaýjy ýok* |
| Dil kod |
| ISO 639-1: | it |
| ISO 639-2: | ita |
| ISO 639-3: | ita |
|

## Salgylanmalar
# Kosta-Rika

**Kosta-Rika** Amerikada döwlet.

**Kosta-Rika**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Baýdag | Gerb |

 |
|  |
| **Paýtagt** | San José |
| **Prezident** | Carlos Alvarado Quesada |
| **Dil** | Ispan dili |
| **Gimn** | Noble patria, tu hermosa bandera |
| **Meýdany** | 4 301 712 km² |
| **Ilat**  – ilat/km² | 51 100  22/km² |
| **Garaşsyzlyk** | 15 sentýabr 1821 |
| **Pul** | Colón costa-riquenho |
| **Wagt** | UTC -2 — -6 |
| **Telefon kod** | +506 |
| **Internet TLD** | .cr |
# Karib deňzi

Karib deňzinde bir plýaž
**Karib deňzi** — Atlantik okeanyň basseýniniň çetki ýarymýapyk deňzi, ol günbatarda we günortada Merkezi we Günorta Amerika, demirgazykda we gündogarda Uly we Kiçi Antil adalary bilen araçäkleşýär. Demirgazyk-günbatar Ýukatan bogazynyň üsti bilen Meksika aýlagy, günorta-günbatarda bolsa, emeli Panama kanaly arkaly Ýuwaş okean bilen birleşýär.
# 16-njy asyr

|  |  |
| --- | --- |
| Müňýyllyk: | 2-nji müňýyllyk |
| Asyrlar: | 15-nji asyr · 16-njy asyr · 17-nji asyr |
| Onýyllyklar: | 1500ýý 1510ýý 1520ýý 1530ýý 1540ýý 1550ýý 1560ýý 1570ýý 1580ýý 1590ýý |
| Kategoriýalar: | Dünýä inenler – Aradan çykanlar Gurlan döwletler – Synan döwletler |

## Wakalar we ykdysadyýet

## Möhüm şahsyýetler

## Oýlap tapyşlar, açyşlar, täzelikler
# 1821

|  |  |
| --- | --- |
| Müňýyllyk: | 2-nji müňýyllyk |
| Asyrlar: | 18-nji asyr - **19-njy asyr** - 20-nji asyr |
| Onýyllyklar: |  1790ýý  1800ýý  1810ýý  - 1820ýý -  1830ýý  1840ýý  1850ýý  |
| Ýyllar: | 1818 1819 1820 - **1821** - 1822 1823 1824 |

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça

## Dünýä inenler

## Aradan çykanlar
# Ekwador

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ekwador baýdagy | Ekwador tugrasy |

 |
|  |
| **Paýtagt** | Quito |
| Iň uly şäheri | Guayaquil |
| **Prezident** | Guillermo Lasso |
| **Dil** | Ispan dili |
| **Gimn** | *Salve, Oh Patria* |
| **Meýdany** | 256.370 km2 |
| **Ilat** – ilat/km² | 17.084.358
 61/km2 (151.) |
| **Garaşsyzlyk** | 13 Maý 1830 |
| **Pul** | Dollar ($, USD) |
| **Wagt** | UTC -5 we -6 |
| **Telefon kod** | +593 |
| **Internet TLD** | .ec |

**Ekwador**, resmi ady **Ekwador Respublikasy** — Günorta Amerikanyň demirgazygynda döwlet. Demirgazykda Kolumbiýa, ol gündogarda we günortada Peru, günbatarda Ýuwaş okean bilen serhetleşýär.
# 1831

|  |  |
| --- | --- |
| Müňýyllyk: | 2-nji müňýyllyk |
| Asyrlar: | 18-nji asyr - **19-njy asyr** - 20-nji asyr |
| Onýyllyklar: |  1800ýý  1810ýý  1820ýý  - 1830ýý -  1840ýý  1850ýý  1860ýý  |
| Ýyllar: | 1828 1829 1830 - **1831** - 1832 1833 1834 |

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça

## Dünýä inenler

## Aradan çykanlar
# 1903

|  |  |
| --- | --- |
| Müňýyllyk: | 2-nji müňýyllyk |
| Asyrlar: | 19-njy asyr - **20-nji asyr** - 21-nji asyr |
| Onýyllyklar: |  1870ýý  1880ýý  1890ýý  - 1900ýý -  1910ýý  1920ýý  1930ýý  |
| Ýyllar: | 1900 1901 1902 - **1903** - 1904 1905 1906 |

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça

## Dünýä inenler

* Ata Gowşudow

## Aradan çykanlar

* 8 maý: Paul Gaugin Fransuz suratkeşi (d. 1848)
# 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Müňýyllyk: | 2-nji müňýyllyk |
| Asyrlar: | 19-njy asyr - **20-nji asyr** - 21-nji asyr |
| Onýyllyklar: |  1880ýý  1890ýý  1900ýý  - 1910ýý -  1920ýý  1930ýý  1940ýý  |
| Ýyllar: | 1911 1912 1913 - **1914** - 1915 1916 1917 |

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça

## Dünýä inenler

## Aradan çykanlar
# Panama kanaly

Gatun şlýuzlary
**Panama kanaly** — Ýuwaş okeanyň Panama aýlagyny Karib deňzi hem-de Atlantik okean bilen birleşdirýän gämi gatnawly kanal. Ol Panama döwletiniň territoriýasynda Panama gury ýer zolagynda ýerleşýär. Uzynlygy — 81,6 km, şol sanda gury ýer bilen 65,2 km we (gämileriň çuň suwdan geçmegi üçin) Panama hem-de Limon buhtalarynyň düýbi bilen 16,4 km.
# 1979

|  |  |
| --- | --- |
| Müňýyllyk: | 2-nji müňýyllyk |
| Asyrlar: | 19-njy asyr - **20-nji asyr** - 21-nji asyr |
| Onýyllyklar: |  1940ýý  1950ýý  1960ýý  - 1970ýý -  1980ýý  1990ýý  2000ýý  |
| Ýyllar: | 1976 1977 1978 - **1979** - 1980 1981 1982 |

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça

## Dünýä inenler

## Aradan çykanlar
# Garynja

Türkmenistanyň garynjalarynyň içinde Messor urugynyň wekilleri oňat öwrenilen. Bu urugyň wekilleri Türkmenistanyň çöllerinde has giň ýaýran. Olaryň hemme görnüşleri ösümlikleriň däneleri, tohumlary bilen iýmitlenýärler, şoňa görä-de bu garynjalar ösümlikleriň ýaşaýşynda zyýanlydyr. Günorta Türkmenistanda Messor urugynyň 8 sany görnüşi: Messor denticulatus; Messor aralocaspius; Messor variabilis; Messor intermedium; Messor excursionis; Messor subgracilinodis; Messor lamellicornis we Messor perententatus ýaşaýarlar. Olary şertleýin çägeli çöllüklerde, toýun-çägelik çöllerde, dag etegindäki toýun we dag jynslary goşulan toprakda ýaşaýan toparlaryna bölmek bolýar. Çöl çäge toprakda ýaşaýan görnüşleriniň wekilleri hökmünde Messor denticulatus, Messor aralocaspius, Messor excursionis we Messor lamellicornis görnüşlerini görkezmek bolar. Toýun-çägelik çöllerde Messor intermedius we Messor variabilis görnüşleri köplenç duş gelýärler. Dag eteklerindäki dag jynsly toýun toprakda bolsa köplenç Messor parantannatus görnüşi duş gelýär. Messorlaryň käbir görnüşleri özlerine häsiýetli bolmadyk topraklarda hem ýaşaýarlar. Medeni, ekin ekilýän ýerlerde Messor denticulatus has köp duş gelýär. Messor urugyna degişli görnüşleriň garynjalarynyň hemmesi toprakda hin gazynyp, maşgala bolup ýaşaýarlar. Olaryň hinleriniň çuňlugy 2 m-e çenli we ondan-da çuňrak bolup bilýär. Garynjalar ýaşaýyş işjeñligi boýunça gündizki we gijeki görnüşlere bölünýärler. Birinji topara Messor aralocapius we Messor denticulatus degişli bolup, bular gündizine däne çöpleýärler. Ikinji toparyna girýän görnüşler Messor intermedium we Messor variabilis gije däne çöpleýärler we gündizine hinlerinden daşa çykmaýarlar. Messorlar däne bilen iýmitlenýänleri üçin ýylyň maýyl aýlarynda örän köp mukdarda ösümlik dänelerini çöpleýärler. Olary hem iýýärler hem-de gyşa ätiýaç edip goýýarlar. Mysal üçin: Messor aralocaspius maý aýynyň bir gününde 81 müň 400 ösümlik dänelerini çöpleýärler ýa-da Messor denticulatus bir ýylyň dowamynda I-I,5 kg ösümlik (bugdaý, arpa we başga ösümlikleriň) tohumyny ýygnap bilýär. Şunça dänäni olaryň köp sanly osoblary ýygnaýarlar. Mysal üçin: Messor aralocaspius-yň bir maşgalasynda 17 müň 500 osoblar, Messor denticulatus-yň bir maşgalasynda bolsa 16 müň 500 ekzemplýar garynja bolýar. iýmit Garynjalaryň topragyň hilini oňatlaşdyrmakda, dürli haýwanlara bolmakda, ösümlikleriň ummasyz köp sanly görnüşleriniň dänelerini iýmekde, olaryň tohumlaryny belli bir derejede ýaýratmakda roly uludyr.Urkaçy garynjalar ýumurtga goýýar.
# San-Marino

**San-Marino**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Baýdag) | (Gerb) |

 |
|  |
|  |

**San-Marino** (ital. San Marino), resmi ady **San-Marino Respublikasy** (ital. Serenissima Repubblica di San Marino) — Ýeriň ýüzündäki iň kiçi döwletleriň biri, ol Günorta Ýewropada ýerleşýär, onuň daş-töweregi Italiýanyň territoriýasy bilen gurşalandyr. Häzirki serhetleri boýunça San-Marino Ýewropanyň iň gadymy döwletidir. Onuň ady döwleti esaslandyran Keramatly Mariniň adyndan gelip çykýar.

Keramatly Mariniň illýustrasiýasy
# 17 iýul

|  |
| --- |
| ← **iýul** → |
| Du | Si | Ça | Pe | An | Şe | Ýe |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |
| 2026 |