Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Serbiýa

**Serbiýa**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Serbiýanyň baýdagy | Serbiýanyň gerbi |

 |
|  |
| **Paýtagty** | Belgrad |
| **Resmi diller** | Serb dili |
| **Prezident** | Aleksandar Vučić |
| **Baş bakan** | Miloš Vučević |
| **Gimni** | Боже правде/Bože pravde |
| **Puly** | Serb dinary |
| **Telefon kody** | +381 |
| **Internet TLD** | .rs we .срб |

**Serbiýa Respublikasy** (serb. Репу̀блика Ср̀бија) — günorta-gündogar Ýewropada Balkan ýarymadasynyň merkezi böleginde ýerleşýän döwlet.

Serbiýa demirgazykda Wengriýa, demirgazyk-gündogarda Rumyniýa, gündogarda Bolgariýa, günortada Makedoniýa, günorta-günbatarda Albaniýa we Çernogoriýa, günbatarda Horwatiýa we Bosniýa we Hersegowina bilen serhetleşýär.

Nowi-Sad

## Administratiw Gurluşy

Vovodiýanyň bayragy
Kosovo we Metohiýa Awtonomiýaly welaýaty
2009-njy ýylyň iýul aýynda Serbiýa Mejlisiniň ýedi regiona bölünmegi barada kanuny kabul etdi:

* Voyevodina
* Belgrad
* Günbatar welaýaty
* Gündogar welaýaty
* Merkezi welaýat
* Günorta welaýaty
* Kosovo we Metohiýa.

Bu welaýatlar Respublika statistika instituty we ýerli hökümet organlary üçin maglumat ýygnamak üçin belli welaýatlaryň territoriýasyny öz içine alýan statistik birimler hökmünde döredildi.

### Etraplar

Serbiýanyň territoriýasy 29 welaýatlara we Belgrad şäheriniň territoriýasyna bölünýär. Voivodyn Awtonomiýaly welaýatynyň territoriýasynda 7 welaýat bar, Kosovo we Metohiýa territoriýasynda 5, beýlekileri Serbiýanyň merkezinde ýerleşýär. Her bir etraby Serbiýanyň hökümetine birbaşa jogap berýän etrabyň başy ýolbaşçylyk edýär. Etraplar öz özbaşdak häkimiýetlerine eýe bolan birnäçesi belediýelere (komünipalitetlere) bölünýär.
# 1965

|  |  |
| --- | --- |
| Müňýyllyk: | 2-nji müňýyllyk |
| Asyrlar: | 19-njy asyr - **20-nji asyr** - 21-nji asyr |
| Onýyllyklar: |  1930ýý  1940ýý  1950ýý  - 1960ýý -  1970ýý  1980ýý  1990ýý  |
| Ýyllar: | 1962 1963 1964 - **1965** - 1966 1967 1968 |

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça

## Dünýä inenler

## Aradan çykanlar
# 10 awgust

|  |
| --- |
| ← **awgust** → |
| Du | Si | Ça | Pe | An | Şe | Ýe |
|   |   |   |   |   | 1 | 2 |
| 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| 31 |   |   |   |   |   |   |
| 2026 |
# 31 dekabr

|  |
| --- |
| ← **dekabr** → |
| Du | Si | Ça | Pe | An | Şe | Ýe |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |   |
| 2026 |
# Wizantiýa imperiýasy

Gündogar Rim imperiýasy, b.e.öň 480
**Wizantiýa imperiýasy**, **Bizantiýa imperiýasy**, **Bizantiýa** (grek. Βασιλεία τῶν Ῥωμαίων, "Rimlileriň imperiýasy"); 4-nji asyr (?) —1453) — günbatar taryh ylmynda **Gündogar Rim imperiýasynyň** ady. "Bizantiýa imperiýasy" diýen at Wizantiý şäheriniň adyndan döräpdir.
Bizantiýanyň paýtagty onuň tutuş taryhy boýunça Konstantinopol bolupdyr, ol şäher orta syrlar dünýäsiniň iň iri şäherleriniň biri eken.
# Geraldika

**Geraldika** – döwletiň, edara, kärhananyň gadymyỳetde taỳpa-tiräniň aỳratynlyk alamatyny görkezỳän tugralary (gerbleri) öwrenỳän ylymdyr. Ol tugralardaky aỳratyn nyşanlary olaryň gelip çykyşyny, olara girizilen üỳtgeşmeleri öwrenmek bilen meşgul bolỳar. Kömekçi taryh dersleriniň aỳratyn topary taryhy ỳazuw çeşmeleriň aỳry-aỳry görnüşleriniň ylmy tankydy bilen meşgul bolỳarlar. Muňa Diplomatika degişlidir. Diplomatika sözi «Diplom» diỳen sözden gelip çykypdyr. Gadymy wagtlarda ỳurudiki aktlary diplom diỳip atlandyrypdyrlar. Diplomatika taryhy resminamalary, aỳratyn-da taryhy aktlary öwrenỳän ylymdyr.
# 25 iýun

|  |
| --- |
| ← **iýun** → |
| Du | Si | Ça | Pe | An | Şe | Ýe |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |
| 2026 |
# 22 iýun

|  |
| --- |
| ← **iýun** → |
| Du | Si | Ça | Pe | An | Şe | Ýe |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |
| 2026 |
# 21 iýun

|  |
| --- |
| ← **iýun** → |
| Du | Si | Ça | Pe | An | Şe | Ýe |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |
| 2026 |
# Belgrad

Belgrad baýdagy
**Belgrad**(ser.:Београд, Beograd), bir şäher Serbiýa'da. Ilaty 1.2 mln adamdan gowrak. Ol Sava we Dunaý derýasynyň boýunda ýerleşýär.

Belgrad
# Taýwan

**臺灣/Tâi-oân**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Taýwan baýdagy | Taýwan gerbi |

 |
|  |
| **Paýtagt** | Taýpeý |
| **Prezident** | William Lai |
| **Dil** | Taýwança dili, Hytaýça dili |
| **Gimn** | Taýwan himni |
| **Yüzölçümü** | 35,980 km² |
| **Ilat**  – ilat/km² | 23,519,518 (2016)  649/km² |
| **Pul** | NT$ (TWD) |
| **Wagt** | UTC +8 |
| **Telefon kod** | +886 |
| **Internet TLD** | .tw |

**Taýwan** resmi ady **Hytaý Respublikasy**, Aziýa'da yerleşyan bir Döwlet.

## Geografiÿa

Taýwan Hytaýyň günorta-gündogarynda ýerleşýän ada ýurdudyr. Ýer titremeleri we taýfunlar ýygy-ýygydan bolýar.

Goňşy döwletler: Hytaý, Filippinler, Günorta Koreýa we Ýaponiýa.
# Bangkok

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ilatly nokat
 taýl. กรุงเทพมหานคร

|  |
| --- |
| Baýdak |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Ýurt |
Taýland, Rattanakosin Kingdom, Thonburi Kingdom, Konbaung dynasty, Ayutthaya KingdomTaýland, Rattanakosin Kingdom, Thonburi Kingdom, Konbaung dynasty и Ayutthaya Kingdom |
| Koordinatlar | 13°45′00″ dg. g. 100°31′00″ gd. u.﻿ / ﻿13.75000° dg. g. 100.51667° gd. u.﻿ / 13.75000; 100.51667    |
| Häkim | Chadchart Sittipunt |
| Düýbi tutuldy | 1783 sentýabr 4 |
| Meýdan | 1568,737 km² |
| Resmi dil | Thai |
| Ilat | 5 676 648 |
| Sagat guşaklygy | UTC+07:00 |
| Telefon kody |
02 |
| Poçta indeksleri | 10### |
| Resmi saýt | bangkok.go.th |

Karta

Bangkok **Audio, foto we wideo**  на Викискладе |

Bangkokda gün ýaşyp barýar
**Bangkok** (taýl. กรุงเทพฯ, กรุงเทพมหานคร ýa-da **Krun Thep** (*Krung Thep*) ýa-da **Krun Thep Maha Nakhon** (*Krung Thep Maha Nakhon*), doly warianty: **Krun Thep Mahanakhon Amon Rattanakosin Mahintaraýutthaýa Mahadilok Phop Nopparat Ratçathani Burirom Udomratçaniwet Mahasatan Amon Piman Awatan Satit Sakkathattiýýa Witsanukam Prasit**) — Taýlandyň paýtagty we iň iri şäheri, ilaty 8 280 925 adam. (2010).

## Çeşmeler
# Norwegiýa

**Norwegiýa PatyşalygyKongeriket Norge
Kongeriket Noreg**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Baýdagy | Gerbi |

 |
|  |
| **Paýtagty** | Oslo |
| **Kingi** | Harald V |
| **Prime Ministeri** | Jonas Gahr Støre (Ap) (2021–) |
| **Dili** | Norsk Bokmål dili Nynorsk dili |
| **Gimni** | Ja, vi elsker dette landet Duration: 1 minute and 3 seconds.1:03 |
| **Meýdany** | 385 207 km² |
| **Ilaty**  – ilat/km² | 5 627 400(2026)  14,6/km² |
| **Puly** | Norsk krone (NOK) = 100 øre |
| **Wagt guşagy** | UTC +1 |
| **Telefon kody** | +47 |
| **Internet TLD** | .no |

Sognefýord gyş paslynda
**Norwegiýa Patyşalygy** (norw. Kongeriket Norge, nýunorsk Kongeriket Noreg), **Norwegiýa** — Demirgazyk Ýewropada Skandinaw ýarymadasynyň günbatar böleginde we köp sanly ýanaşyk ownuk adalarda ýerleşýän döwlet. Ol gündogarda Şwesiýa, Finlýandiýa we Russiýa bilen araçäkleşýär. Kenarýakalaryny demirgazyk-gündogarda Barens deňzi, günbatarda Norweg deňzi, günorta-günbatarda bolsa, Demirgazyk deňzi ýuwýar. Ýurduň ady gadymy skandinaw dilindäki *Norðrvegr* — "demirgazyga barýan ýol" diýen sözden gelip çykypdyr.

## Bellikler
# Bürünç asyry

Bürünç asyryna degişli ýaraglar we bezeg şaý-sepleri
**Bürünç asyry** — arheologiýanyň berýän maglumatlary esasynda adamzat taryhynyň bürünçden ýasalan önümleriň öňdebaryjy orun eýelemekligi bilen tapawutlanýan eýýamy, ol magdan känlerinden gazylyp alynýan mis we galaýy ýaly metallary işlemekligiň kämilleşmegi, şonuň netijesinde bolsa olardan bürünç alynmagy bilen baglanyşyklydyr. Bürünç asyry Mis asyry bilen ornuny çalyşýan we Demir asyryndan öň bolup geçýän irki metal eýýamynyň ikinji, giçki döwri bolup durýar. Umuman, Bürünç asyrynyň hronologik çarçuwalary: b.e. öň 35/33 — 13/11 asyrlar, emma olar dürli medeniýetlerde tapawutlanýar.
# Ýuwaş okean

**Ýuwaş okean** — Ýer şarynyň iň uly okeany. Deňizler bilen bilelikde meýdany 178,7 mln km², göwrümi 710 mln km³, ortaça çuňlugy 3980 m, maksimum çuňlugy 11022 m (Mariana çöketligi).
# Günorta-Gündogar Aziýa

Günorta-Gündogar Aziýa
**Günorta-Gündogar Aziýa** — Hytaýyň, Hindistanyň we Awstraliýanyň arasyndaky kontinental we ada territoriýalaryny eýeleýän uly sebit. Oňa Hindihytaý ýarymadasy we Malaý arhipelagy hem girýär.

Kontinental böleginde Wýetnam, Kamboja, Laos, Mýanma we Taýland, ada böleginde bolsa Bruneý, Gündogar Timor, Indoneziýa, Singapur we Filippinler ýerleşýär. Malakka ýarymadasynyň günorta bujagyny we Borneo adasynyň demirgazyk bölegini Malaýziýa eýeleýär. Wýetnam, Kamboja we Laos ýurtlaryna hindihytaý döwletleri hem diýilýär, ada döwletleriniň umumy ady bolsa Nusantara bolup durýar. Sebit demirgazykdan günorta 3,2 müň km, günbatardan gündogara çenli bolsa 5,6 müň km-e ýaýylyp gidýär.
# Akgoýunly döwleti

**Akgoýunly döwleti**— Garagoýunly Jahan şa 1467-nji ýylda Muş diýen ýerde akgoýunly taýpasynyň ýolbaşçysy Uzyn Hasan bilen bolan çaknyşykda ölýär we Garagoýunly döwleti ýaşamagyny bes edýär.

Gargoýunly döwleti ýykylanyndan soň‚ onuň ýerlerinde Akgoýunly türkmen döwleti döreýär. Akgoýunly türkmen döwleti hem Töwriz şäherini öz paýtagtyna öwürýär. Akgoýunly türkmen döwleti Azerbaýjandan daşary Ermenistany‚ Kürdistany‚ Yragy we Eýranyň bir bölegini özüne birikdirýär.
Akgoýunly taýpa birleşiginiň esasyny türkmeniň baýandyr taýpasy düzüpdir. Döwletiň baýdagynda ak goýunyň şekiliniň bolandygy sebäpli oňa Akgoýunly türkmen döwleti diýipdirler.

Akgoýunly döwleti Uzyn Hasanyň dolandyran döwründe (1453-1478) has gülläp ösýär. Ol Italiýa‚ Wengriýa‚ Awstriýa‚ Polşa we beýleki Ýewropa döwletleri bilen diplomatik hem-de söwda gatnaşyklaryny ýola goýupdyr. Bu döwletler Azerbaýjan hökümdaryny türk soltany Mehmet II garşysyna göreşde özleriniň ýarany hökmünde görüpdirler.

Hatda Uzyn Hasan Osmanlylaryň garşysyna söweşmek üçin Wenesiýa bilen ýaranlyga hem giripdir. Akgoýunlylaryň paýtagty Töwrizde Wenesiýa ilçileri- Lazaro Kwirino‚ Katarino Zeno‚ Jozeppa Barbara‚ Abrojo Kontarini hemişelik diýen ýaly bolup, olar özleriniň Azerbaýjana syýahatlary barada gymmatly ýazgylary galdyrypdyrlar.

Uzyn Hasanyň ejesi Sara hatyn hem Ýewropada we gündogarda diplomat we döwlet işgäri hökmünde özüni tanadypdyr.
1472-nji ýylda Akgoýunly döwleti türk soltany Mehmet II Fatihyň goşuny bilen çaknyşýar. Bu söweşde Wenesiýa akgoýunlylara kömek etmek maksady bilen öz flotyny Turkiýanyň kenarlaryna iberendigine garamazdan Uzyn Hasanyň goşuny ýeňilýär. Emma muňa garamazdan türk soltany Azerbaýjany alyp bilmeýär.
1478-nji ýylda Uzyn Hasan ölenden soňra Akgoýunly döwletiniň içinde tagt ugrynda söweş başlanýar. Netijede, Akgoýunly türkmen döwletiniň ýerine Uzyh Hasanyň gyzyndan bolan agtygy Ysmaýyl I şa Sefewiler döwletini döredýär.