Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Täze Zelandiýa

**Täze Zelandiýa**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Baýdag) | (Gerb) |

 |
|  |
|  |

**Täze Zelandiýa** (iňl. *New Zealand*, maor. Aotearoa) — Ýuwaş okeanyň günorta-günbatar böleginde, Polineziýada iki sany uly adada (Demirgazyk ada we Günorta ada) hem-de 700 töweregi has ownuk adada ýerleşýär.

Paýtagty — Wellington şäheri.

## Salgylanmalar
# Basseýn

Basseýn. Punktirli çyzyk suw ýygnaýjy basseýniň esasy tarazyny görkezýär.
**Basseýn** ýagşyň ýa-da erän garyň suwunyň derýa, köl, howdan, estuariý, batgalyk, deňiz ýa-da okean ýaly suw giňişligine tarap akýan ýeri bolan gury ýer giňişligidir. Basseýne suwuň akýan çeşmeleridir derýalary, şeýle-de şol akabalara suw berýän gury ýer bölegini öz içine alýar hem-de ýanaşyk basseýnlerden taraz arkaly bölünip aýrylýar.
# Köpçülikleýin habar beriş serişdeleri

Gazet-žurnalyň nusgasy — mediýa mysaly.
**Köpçülikleýin habar beriş serişdeleri** — köpçülikleýin aragatnaşyk ulgamyny uly diňleýjilere ýetirmek üçin ulanýan köpçülikleýin tehnologiýalarynyň toparyna salgylanýar. Umumy aragatnaşyk görnüşlerine metbugat, posterler, filmler, radio, telewizor we Internet degişlidir. Kino studiýalary, radio we teleýaýlymlar we neşirýat kompaniýalary ýaly bu tehnologiýalaryň ulanylyşyna gözegçilik edýän guramalara "mediýa" hem diýilýär.

## Salgylanmalar
# Tehnologiýa

**Tehnologiýa** (grekçe: "tehno" - senetçilik, ussat we "logotipler" - ylym, bilim) - çig maly ylmy tejribe esasynda taýýar önümlere öwürmegiň usullary.

Tehnologiýa (grek tehnologiýasy - sungat, ussatlyk, öwreniş) önümçilik, gurluşyk, ulag, oba hojalygy we beýleki pudaklarda önümleri almak, gaýtadan işlemek we gaýtadan işlemek usullaryny kadalaşdyrýan ulgamdyr; bu usullary ösdürmek, durmuşa geçirmek we kämilleşdirmek bilen baglanyşykly ylym. Her pudagyň öz tehnologiýasy bar: magdan tehnologiýasy, gurluşyk tehnologiýasy, oba hojalygy we ş.m.

Mysal üçin, gurluşyk işleriniň tehnologiýasy birnäçe amallaryň toplumyndan durýar: ýer işleri (ýerüsti tekizlemek, çukurlary we çukurlary gazmak); düýbüni tutmak; diwary dikeltmek (kerpiç ýygnamak, paneli oturtmak); seýsmiki kemerleriň we demirbeton sütünleriniň işlemegi; pollar we üçek örtükleri, üçek; elektrik, gaz we suw ulgamlaryny geçirmek; kosmetiki işler we ş.m. Her amalyň öz ýerine ýetiriş usullary bar. Mysal üçin, tamamlananda diwar ilki bilen tekizlenýär (maýaklar oturdylýar), gara gips ulanylýar, soňra arassa gips ulanylýar, soňra ak reňklenýär (boýag ulanylýar) ýa-da diwar kagyzy ýelimlenýär.

Iş ýüzünde tehnologiki prosesler näçe jikme-jik ösdürilse, maslahat berilýän usullar çuňňur tejribä we ylmy çemeleşmä esaslanýar, öndürilen önümiň (awtoulag, bina ýa-da gurluş we ş.m. 6.) hili ýokary bolar. Ylym hökmünde tehnologiýanyň roly we wezipesi önümi taýýarlamagyň iň döwrebap we täsirli usullaryny döretmekdir. Islendik ugurda tehnologiýany ösdürmek üçin tehnologiki resminamalary, adaty tehnologiki amallary we standartlaşdyrylan enjamlary we enjamlary ulanmak üçin bitewi prosedura bolmaly.

Tehnologiýa materiallaryň, çig malyň ýa-da önüm öndürmek üçin senagat proseslerinde ulanylýan önümleriň görnüşini, ululygyny, aýratynlyklaryny we äheňini üýtgetmek üçin şertlerden durýar. Tehnologiýa

Umumy önümçilik prosesiniň bir bölegi bolan önümçilik, transport, saklamak we gözegçilik işlerine tehnologiýa hem diýilýär. Jemgyýetiň üýtgemegi sebäpli innowasiýa tehnologiýasy düşünjesi önümçiligiň, hyzmatyň, bilimiň we ş.m. dürli ugurlara girizilýär. Häzirki tehnologiýa:

* öňdäki tehnologiýa
* galyndysyz tehnologiýa
* önümçilik we gaýtadan işlemek tehnologiýasy

halkara standart tehnologiýalaryna bölünýär.
Nebit, gaz, oba hojalyk önümleri we beýleki tehnologiýalar önümçilik talaplaryna laýyklykda ösdürilýär.
# Programmirleme

**C++ Programmirleme- 1-nji sapak**

```
                    Dev-C++ Ýüklemek
```

Programmirleme dilini öwrenmegiň iň gowy ýoly, ony ulanyp programma ýazmakdyr. Ýazan
programmalarymyzy barlap görmek üçin bize Dew-Ç++ gerek bolar we birinji etmeli işimiz, şol
programmany oz kömpýüterimizde işletmek.

```
 Ol programmany internet-den şu salgydan alyp bilersiňiz.
```

 ** Archived 2006-09-08 at the Wayback Machine

```
Dev-C++ Programmasy.
```

Birinji Programmamyzy ýazalyň
1. Dew-C++ açyn,
2. File -> New -> Source File girin ýada CTRL+N
3. Täze açylan ýer, C++ programmasy ýazylýan ýer. Şol ýerik aşakdaky bölegi göçürin. Edil bolşy
görçürmegiňiz zerurdyr. Baş-setir (uly,kiçi) harplar tapawut edýär.
C++ Programmirleme- 1-nji sapak ( Archived 2006-10-12 at the Wayback Machine)
/\* menin birinji programmam \*/

1. include<iostream>
2. include<cstdlib>

using namespace std;
int main()
{
cout << "Salam! Men C++ owrenyarin!!!" << endl;
system("pause");
return 0;
}

4. Bu faýly ýatda sakladyn. File -> Save. Ýada CTRL+S. Özüniz bir at berin
5. Ýazan programmamyzy işledelin. Execute -> Compile & Run. Ýada F9
6. Siz “Salam! Men C++ owrenyarin!!!!” Ýazgysyny we “Press any key to continue ...”
ýazgysyny görmeli. Bu işlap duran biziň ýazan programmamyz.
7. Çykmak üçin her haýsy duwma basyn.

```
 Şulary edip bilen bolsanyz ýeterlik. Indi Ikinji sapaga garaşyn!
```
# Iňlisler

Iňlisler
English| Jemi ilat sany |
| --- |
| c. 89-100 million dünýäde |
| Sebitler we ilat sanlary |
|  Beýik Britaniýa 37.6 million   Angliýawe  Uels |
| ABŞ | 25 milliona |
|  Awstriýa | 7.2 millionb |
|  Kanada | 6.6 millionc |
|  Günorta Afrika | 1.6 milliond |
| Täze Zelandiýa | 44,000–282,000 |
|  |
| Diller |
| Iňlisçe |
| Din |
| Hritiýançylyk( Anglikanism,Katolik ). |
|

---

 |

**Iňlisler**  (iň. English) iňlis dilinde gürleýän  Angliýanyň ýerli milleti . Germanlaryň  5-nji asyrda Beýik Britaniýa göçmegi netijesinde emele gelen milletdir.  Angliýa Beýik Britaniýada ýerleşýän döwlet we adamlarynyň esasy uly bölegi Britan raýaty hasaplanýar.

Şuwagtky Iňlisleriň köpüsi Birleşen Karollyga degişli ýerlerden , Ýewropadan  hem-de Iňlis milletler birleşiginden(Commonwealth) göçüp gelenlerden ybaratdyr.

Iňlisler Iňlis dilinde gürleýärler ,Westminster sistemasyny, the umumy kanuny ullanýarlar we halkyň köpüsi kriket,, Futbol, regbi birleşik, regbili ga we Tenis bilen gyzyklanýar. Şular we beýleki Iňlis medeniýetleri dünýä  Britan imperiýasy tarapyndan ýaýrady.

## Iňlisleriň taryhy

### Irki Orta asyrlar

"Iňlisleriň ata-babalarnyň ilkinji gezek Germaniýadan Britaniýa aýak basmagy
Ilkinji 'Iňlisler' diýilip atlandyrylanlar  Anglosaksonlar hasaplanýar we olar Germanik taýpa ýakyn taýpa  hasaplanýar. Olar 5-nji asyrda gündogar we günorta Britaniýa Daniýanyň gündogaryndan  we Germaniýa demirgazygyndan güçip gelenlerdir. Anglosaksonlar Rimlileriň bu ýerdäki häkimiýetini  ýok edýärler we bu ýeriň adyna 'England' (Engla land - 'Anglalaryň ýeri ') diýip at goýupdyrlar.

### Iňlisleriň birleşmegi

Günorta Beýik Britaniýa 600-nji ýyllarda Anglosaksonlaryň ýerleşmegi bilen dörän kiçi birsüri karollyklar..
Iňlisler 10-njy asyra çenli syýasy taýdan birleşmändiler. Şol sebäpli hem bu ýerlerde birsüri kiçi karollyklar döreýär. Olar Danlaryň bu ýerleri basyp almak üçin geleninden soňra 800-nji ýyllarda birleşýärler. Bu asyrda Angliçanyň ýarysy syýasy taýdan uzakmöhletli birleşmändiler. Syýasy taýdan uzaknöhletli birleşme 959-njy ýylda amala aşýar.

### Dil

Resmi dili Iňlis dili bolan ýa-da esasy bölegi iňlisçe gürleýän döwletler
## Iňlis ilaty

|  |
| --- |
| Ýyl | Ýurt | Ilat sany | % Ýerli ilatyň | { |
| 2016 | Awtarliýa | 7,852,224 | 25.0% |  |
| 2016 | Kanada | 6,320,085 | 18.3% |  |
| 2011 | Şatlandiýa | 459,486 | 8.68% |  |
| 2016 | Birleşen Ştatlar | 23,835,787 | 7.4% |  |
| 2013 | Täze Zelandiýa | 38,916–215,589 | 5.41% |  |

## Çeşmeler

### Notelist
# Dil

Ekspertlere görä, geljekde gazak

## Tebigy diller

### Altaý dilleri maşgalasy

* **Türki dilleri topary**
	+ Türkmen dili
	+ Azerbeýjan dili
	+ Başgyr dili
	+ Çuvaş dili
	+ Gazak dili
	+ Gyrgyz dili
	+ Özbek dili
	+ Tatar dili
	+ Türk dili
	+ Uýgur dili

* **Mongol dilleri topary**
	+ Burýat dili
	+ Galmyk dili
	+ Mongol dili

* **Tungus-Mançjur dilleri topary**
	+ Mançjur dili

### Hindi-ýewropa dilleri maşgalasy

* **Eýran dilleri topary**
	+ Awesta dili
	+ Kürt dili
	+ Oset dili
	+ Pars dili
	+ Täjik dili

* **Hindi dilleri topary**
	+ Assamen dili
	+ Bengal dili
	+ Gujarat dili
	+ Hindi dili
	+ Marasi dili
	+ Punjab dili
	+ Sanskrit dili
	+ Urdu dili

* **Slawýan dilleri topary**
	+ Belarus dili
	+ Bolgar dili
	+ Boşnýak dili
	+ Çeh dili
	+ Horwat dili
	+ Makedon dili
	+ Polýak dili
	+ Rus ýa-da ors dili
	+ Serb dili
	+ Slowak dili
	+ Slowen dili
	+ Ukrain dili

* **Baltika dilleri topary**
	+ Latyş dili
	+ Litwanýa dili

* **German dilleri topary**
	+ Daniýa ýa-da dat dili
	+ Friz dili
	+ Günorta Afrika dili
	+ Iňlis dili
	+ Nemes dili
	+ Niderland ýa-da golland dili
	+ Norweg dili
	+ Şwed dili

* **Italiý we roman dilleri topary**
	+ Fransuz dili
	+ Ispan dili
	+ Italýan dili
	+ Katalan dili
	+ Latyn dili
	+ Portugal dili
	+ Rumyn dili
	+ Walon dili

* **Kelt dilleri topary**
	+ Breton dili
	+ Irland dili
	+ Şotland dili
	+ Walliý ýa-da welş dili

* Alban dili
* Ermeni dili
* Grek dili
* Tohar dilleri

### Ural dilleri maşgalasy

* **Fin dilleri topary**
	+ Eston dili
	+ Fin dili
* **Ugor dilleri topary**
	+ Wenger dili

### Kartwel dilleri maşgalasy

* Gürjü ýa-da gruzin dili

### Drawid dilleri maşgalasy

* Tamil dili
* Telügü dili

### Afraziýa dilleri maşgalasy

* **Semit dilleri topary**
	+ Arap dili
	+ Malta dili
	+ Yewreý dili

### Hytaý-tibet dilleri maşgalasy

* Hytaý dili
* Tibet dili

### Taý dilleri maşgalasy

* Taýland dili

### Awstroaziýa dilleri maşgalasy

* Wýetnam dili

### Awstroneziýa dilleri maşgalasy

* Endoneziýa dili
* Malaý dili

### Bantu dilleri maşgalasy

* Swahili dili

### Başga diller

* Bask dili
* Yapon dili
* Koreý dili

## Emeli diller

* Esperanto dili
* Ido dili
* Interlingua dili
* Ložban dili
* Nowiýal dili
* Slawýanlarara dili
* Wolýapük dili

## Daşarky baglanyşyk

* K.Agaýew – Dil bilimine giriş
# 15 noýabr

|  |
| --- |
| ← **noýabr** → |
| Du | Si | Ça | Pe | An | Şe | Ýe |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 |   |   |   |   |   |   |
| 2026 |