# Injil

**INJIL (iňlisçesi gospel)** diýmegiň Türkmençe terjimesi **Hoş Habar** diýmekdir, grek dilindäki Ewangelion sözünden gelip çykandyr. Injil diýip eramyzyň ilkinji asyrlarynda Nasyraly Isanyň durmuşy we taglymaty barada ýazylan kitaplara at berilen. Bu injillerden 10-larçasy bar bolup olaryň iň meşhurlary Täze äht kitabyna girizilen, beýleki ady bilen kanonik injiller, 4 injil bolsa gerek.

## Görnüşleri

### Kanonik injiller

Täze äht kitabyna girizilen (kanonik injiller) 4 sanydyr. Bu injiller kim tarapyndan ýazylandygy näbellidir we kimdir biri tarapyndan ýazylandygy barada hiç bir esas ýokdur injiller özünde hem taryhy maglumatlarda hem. Täze äht kitabyndaky injiller şulardyr:

**Mata injili**: 70-100-nji ýyllar arasynda ýazylan, iň ir 70, iň giç 100-nji ýyl.

**Markos injili**: iki çaklama, 68-73-nji ýyllar aralygynda we 65-70-nji ýyllar aralygynda.

**Luka injili**: 80-100nji ýyllar aralygynda. Köpler munuň 80-85, 85-nji ýyllar töweregi ýazylandygyny öňe sürýär.

**Ýahýa injili**: 90-100-nji ýyllar aralygynda. Agdyklyk edýän çaklama görä bu injil dürli eralarda ýazylan, diýmek belli bir wagt ýok.

### Kanonik däl injiller

Bulardan hem birnäçesi bardyr, olardan kanonik injiller bilen döwürdeş bolanlary şulardyr(diňe bular bilen çäkli däldir):

**1. Passion Narratiwe**: 30-60-njy ýyllar arasynda ýazylan. Nazaretli Isa haja çüýlenen wagtlaryna ýakyn wakalary barada gürrüň berýär. Üns çekýän zat, hristýanlaryň ynanýan 4 injilinden hem ir ýazylan. belkäm Nazaretli Isa dirikä ýazga geçirilen ýeke-täk injil

**2. "Ýitirilen sözler injili"**: 40-80-nji ýyllar aralygynda ýazylan. Bu hem Isanyň aýdan zatlary barada. Bu hem iň az 3 ynanylýan injilden has ir ýazylan we beýleki birinden ir ýazylan bolmagam mümkin, deň ýazylan bolmagam mümkin, giç ýazylan bolmagam mümkin.

**3. "Aýatlar injili"**- ýa-da yşaratlar injili. Nazaretli Isanyň ömür beýany barada. 50-90-njy ýyllar arasynda ýazylan.

**4. Didaçi**: Nazaretli Isanyň 12 şägirdiniň öwredenleri barada, ol 12 şägirt Isanyň taglymatyny öwredendigini pikir etsek bu hem injil diýilse bolar. 50-120 ýyllar arasy.

**5. Tomas injili**: Tomas Nazaretli Isanyň şägirdi hökmünde görkezilen Isa hakdaky ähli ýazgylarda hem. Isanyň aýdanlary, taglymaty barada. 50-140 ý.

**6-7. Oksyrynkýus 840 we 1224**: bu 2 injil, soňundaky her belgi bir injil üçin. 50-120 ý. Isanyň ömür beýany, başdan geçirenleri barada.

**8. Markosyň gizlin injili**: 70-160 ý. Isanyň durmuşy barada, taglymaty barada.

**9. Piter injili**: Piter hem Täze äht kitabynda Isanyň şägirtlerinden 1-i hökmünde görkezilen. 70-160 ý. Isanyň durmuşy we taglymaty barada.

**10. Egerton injili**: 70-120 ý. Isanyň durmuşy barada, taglymaty barada.

**11. Mara Bar Serapion**:  Injildir öýdülýär, anyk belli däl ýöne injil bolmagy gaty mümkin. 73-200 ý. Nazaretli Isany ýewreýleriň şasy, gowulyk üçin jan beren şekilde propoganda edýär.

**12. Müsürlileriň injili**: Ýaradylyş, Hudaýyň ýeri nädip ýaradandygy barada we Nazaretli Isa adamlary günaden, ýerýüzi diýlip bilinýän erbetlikler zyndanyndan halas etjek biri hökmünde wagyz edýär. 80-150 ý.

**13. Ybranylaryň injili**: Isa dogulmazyndan öňki durmuşy, älem ýaradylmazdan ozal bar bolandygy, baptiz edilmegi, Isanyň Inkarnasiýasy (Ylahy barlykdan, Hudaýlykdan adamlyga geçişi) we dirikä aýdan sözleri, taglymaty barada. 80-150 ý.

**14-15. Ebionitler Injili we Nazarenler injili**: 100-160 ý. Bular hem injil hökmünde görülýär.

**16. How injili**: How adam ady hökmünde, How ene ýaly. 100-200 ý.

**17. Jeýms'iň gizlin kitaby**: Isanyň taglymaty barada, dilden geçen maglumatlary barada. 100-150 ý. Injil hökmünde görlüp biliner. Bu ugurdaky alym Donald Rappe muny öz işleriniň birinde injil hökmünde görkezen.

**18. Filip injili**: Bu Nazaretli Isanyň taglymaty barada üýtgeşik garaýyş bilen üpjün edýär we bu Magdalenli Merýemiň nukdaýnazaryndan ýazylan. Ýagny, Magdalenli Merýemiň Nazaretli Isa'a garaýşy, oňa nähili düşünişi, pikirlenişi barada. 180-250 ý.

**19. Merýem injili**: Isanyň ýetginjeklik we ýaşlyk durmuşy barada.

**20. Halasgäriň injili**: Bu kitap ady Halasgäriň injili,Halasgär kimdigi anyk görkezilmedik, bellenilmedik kitapda. Hristýanlar Nazaretli Isa'a halasgär hökmünde ynanýandygyny gözöňünde tutup bu hem Isa baradadyr öýdülýär. Injil diýip anyk aýdyp bolmaz.

## Daşarky çykgytlar

* Mukaddes Ýazgylar
* Mukaddes Ýazgylara degişli soraglaryň jogaby

## salgylanmalar