Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Oskar Waýld

Oskar Waýld
**Oskar Waýld**

(1854-1900)

Irland ýazyjysy Oskar Waýld öz döwrüniň iň meşhur ýazyjylarynyň biridir. Ol Irlandiýanyň paýtagty Dublinde, lukman Wilýam Waýldyň maşgalasynda dünýä inipdir. Oskaryň ene-atasy sungata berlen adamlar eken. Olaryň täsiri bilen Oskar eýýäm çaga wagty köp kitap okap, şahyr-ýazyjy bolmak kararyna gelýär.

Dokuz ýaşaýança ol bilimi öýünde alýar, fransuz, nemes dillerini öwrenýär, soňra Enniskillen şäherindäki Portor mekdebinde okaýar. Mekdebi altyn medal bilen tamamlap, Dubliniň Triniti kollejine okuwa girýär. Bu ýerde ol antik edebiýatyny, medeniýetini we taryhy öwrenýär, 1874-nji ýylda bolsa okuwyny Oksford uniwersitetinde dowam edýär. Şol döwürde Oskar özüniň ilkinji eserlerini ýazyp başlaýar. 1878-nji ýylda oňa «Rawenna» poemasy üçin Nýudigeýt baýragy berilýär, şol ýyl hem ol uniwersiteti tamamlap, Londona göçýär. Bu ýerde Oskar Waýld özüniň dilewarlygy, ugurtapyjylygy, bezemen geýinjeňligi hem-de geň häsiýeti bilen uly ile özüni tanadypdyr.

Şahyryň ilkinji şygyrlar kitaby 1881-nji ýylda çap edilýär. Waýldyň irki eserleri prerafaelitleriň we impressionistleriň täsirinde döredilipdir.
1882-nji ýylda Waýld ABŞ-a syýahat edýär. Bu ýerde ol edebi esseleri, leksiýalary bilen birnäçe uly uniwersitetlerde çykyş edýär. Amerikada bir ýyl ýaşap, Waýld Pariže ugraýar. Bu ýerde ol dünýä edebiýatynyň parlak ýyldyzlary, şol sanda Emil Zolýa, Wiktor Gýugo, Anatol Frans, Pol Werlen, Stefan Mallarme bilen tanyşýar, olar bilen dostlaşýar.

Angliýa gaýdyp baranyndan soň Waýld öýlenýär, onuň iki ogly bolýar. «Bagtly şazada» (1888) we «Nar jaýy» (1891) ertekiler ýygyndysyny Waýld ogullaryna bagyşlapdyr.

1887-nji ýylda ýazyjy özüniň «Kenterwil arwahlary» (1887) atly meşhur hekaýalar ýygyndysyny çap etdirýär. 1890-njy ýylda bolsa Oskar Waýldyň iň belli hem-de iň çuň eseri - «Dorian Greýiň portreti» romany çap edilýär.

Waýld diňe bir şygryýetde hem kyssada däl, eýsem dramaturgiýada hem uly kämillige ýetipdir. Onuň «Salomeýa» (1891) dramasy, komediýalary häzir hem tomaşaçylaryň göwnüni galkyndyrýar.

1898-nji ýylda Oskar Waýldyň iň ajaýyp eserleriniň biri bolan «Reding türmesiniň balladasy» atly poemasy çap edilýär.

Oskar Waýld özüniň ahlaksyzlygy sebäpli durmuşynda birentek görgüler görmeli bolupdyr. Ahyrsoňy ýazyjy 1900-nji ýylda, Parižde dünýeden ötýär.
# 1799

|  |  |
| --- | --- |
| Müňýyllyk: | 2-nji müňýyllyk |
| Asyrlar: | 17-nji asyr - **18-nji asyr** - 19-njy asyr |
| Onýyllyklar: |  1760ýý  1770ýý  1780ýý  - 1790ýý -  1800ýý  1810ýý  1820ýý  |
| Ýyllar: | 1796 1797 1798 - **1799** - 1800 1801 1802 |

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça

## Dünýä inenler

## Aradan çykanlar
# Ybraýym pygamber

**Ybrahym** ýa-da **Abraham** (Ybranyça: אברהם), ýakyn B.e.öňki 2000 ýylda ýaşap geçendigine ynanylan Ybrany dini şahsyýet.

## Umumy

Yslama görä bir pygamber. Musaýylyk we Hristiýanlyga görä bolsa din atalary kabul edilýär.

Yshak we Ysmaýylyň kakasy bolup, Ýahudileriň Yshagyň neslinden, Ysmaýylyň bolsa Yslam pygamberi Muhammediň we Araplaryň atalaryndan bolandygy ynanylýar.

Käbit çeşmeler Ybranylaryň Hindistan baglanyşykly we Ybraýymyň Hind asylly bir ruhany bolup günbatara göç eden bolup biljekdigini çak edyärler. Ybraýym we Brahmanyň käbir meňzeşlik figuratiw aýratynlyklarynyň bardygy hakynda syn edilipdir.

Özüniň we aÿallarynyň atlary her ikisiniň hem «halkyň atasy» bolmaklygy Brahmanyň üstüne münip uçýan guşy dört elli bolmagyna garamazdan Ybraýymyň bir guşy dörde bölüp dört tarapa taşlamasy we çagyran wagty guşuň bölekleriniň bir ýere jemlenip direlip gelmegi ýaly meňzeš rowaýatlary bardyr.

## Çeşme
# 1128

|  |  |
| --- | --- |
| Müňýyllyk: | 2-nji müňýyllyk |
| Asyrlar: | 11-nji asyr - **12-nji asyr** - 13-nji asyr |
| Onýyllyklar: |  1090ýý  1100ýý  1110ýý  - 1120ýý -  1130ýý  1140ýý  1150ýý  |
| Ýyllar: | 1125 1126 1127 - **1128** - 1129 1130 1131 |

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça

## Dünýä inenler

## Aradan çykanlar