Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Absorbsiýa

**Absorbssiýa** (latynça absorptio - ýuwdulma, absorbeo - ýuwudýaryn) - gaz garyndysyndaky maddalary suwuklygyň ýuwutmak, siňdirmek prossesi. Absorbassiýa prossessinde absorbentiň tutuş göwrümi gatnaşýar we Absorbssiýa şol häsiýeti bilen hem *adsorbssiýadan* tapawutlanýar. Absorbssiýanyň tizligi suwuklyga siňdirilýän (ýuwdulýan) komponentiň gaz garyndysyndaky konssentrassiýasynyň suwuklykdakydan agdyklyk etmegine baglydyr. Eger siňdirilýän komponentiň gaz garyndysyndaky konssentrassiýasy ergindäki den pes bolsa, onda siňdirilýän komponent suwuklykdan çykyp giýär, ýagny *desobsiýa* geçýär. Basyşy artdyrmak we temperaturany peseltmek bilen maddalaryň Absorbssiýasyny güýçlendirmek bolýar. Senagatda köp prosessler, meselem: azot, sodanyi ýody, bromy öndürmek, howa gidýän senagat gazlaryny zyýanly galyndylardan arassalamak, uglewodorod gazlaryny saýlamak ýaly prossesler Absorbssiýa esasynda amala aşýar.
# London

London
**London** (iňl. *London* [ˈlʌndən], lat. *Londinium*) — Beýik Britaniýanyň we Demirgazyk Irlandiýanyň Birleşen Korollygynyň, şeýle hem Angliýanyň paýtagty, ol Britan adalarynda iň iri şäher. Megapolisiň tutýan meýdany 1706,8 km². Ilaty 8 million adamdan gowrak.
# Synalar (organlar)

Adam bedeni birnäçe synalardan durýar. Şol synalaryň kömegi bilen bedeniň ýaşaýjylygyny üpjün edýän hadysalar ýüze çykýar. Synalardan synalar ulgamy emele gelýär. Olaryň sazlaşykly işlemegi bütin bedeniň ýaşaýyş işjeňligini üpjün edýär. Adam bedeninde 9 ulgam bar. Olar: örtüji, daýanç-hereket, iýmit siňdiriş, gan aýlanyş, dem alyş, bölüp çykaryş, nerw, köpeliş we endokrin ulgamlarydyr.

Bu ýagdaýlardan beden dürli böleklere bölünýär diýen netije çykarylmaly däldir. Beden bir bitewidir. Meselem iýmit siňdiriş ulgamy ýeke özi iýmiti siňdirip bilmeýär. Endokrin (mäzler) ulgamyndan gelýän şire iýmit siňdirmek üçin hökmanydyr.

Başga-da adam hereket edende myşsalary ýygrylýar. Myşsalaryň ýygrylmagy hem ýüregiň urşyny güýçlendirýär, dem alşy çaltlandyrýar, iýmit siňdiriş we bölüp çykaryş ulgamlarynyň işjeňligini sazlaýar we ş.m. Bularyň hemmesi bedeniň bölünmez bitewiligine şaýatlyk edýär.

Synalaryň özara baglanyşygy nerw hem-de gumoral (gormonlaryň täsiri) ulgamynyň hem-de ganyň kömegi bilen amala aşýar. Nerw we gumoral ulgamlar hem öz aralarynda ýakyndan baglanyşyklydyrlar, ýagny bir tarapdan nerw ulgamynyň özüniň işjeňligine ganyň akymy bilen getirilýän madda çalşygynyň önümleri we dürli himiki maddalar täsir edýärler. Beýleki tarapdan bolsa, birnäçe himiki maddalaryň emele gelmegi we olaryň gana bölünip çykarylmagy nerw ulgamynyň mydamalyk gözegçiliginde bolýar. Bedeniň synalar ulgamynyň fiziologik işjeňliginiň sazlaşygy nerw-gumoral ulgamlary tarapyndan amala aşyrylýar. Şeýle sazlanyşyk bedeniň öz-özüni dolandyrmak häsiýetini ýüze çykarýar.
# Fizika

**Fizika** gadymy grek dilinden gelip tebigat, tebigat bilimi manysyna gelýär. Energiýa we güýç, maddanyň herekedi ýaly zatlary öwrenýar. Maksady bütin älemiň syrlaryny öwrenmek. Onuň başy grek alymy Aristotel tarapyndan tutulýar.Ol fizikany tebigaty öwrenýän ylym diýip düşündirýär. Gadymy grekler fizika ylymyna uly goşant goşýarlar. Belli fiziklere mysal edip Isak Nýutony, Aristoteli, Bleýz Paskaly, Albert Eýnşteýni getirip bolar. Ylym mehanika, termodinamika, elektromagnetika, suwukluk dinamikasy, meta-fizika, kwantum fizika we birnäçe başga toparlara bölünýär

## Klassiki fizika

1900 ýylyna çenli wagty öz içine alýar. Esasy ady geçýän ylym adamlary Nýuton, Galileo Galileý, Kepler, Makswel ...

Elbet-de klassik fizikanyň ösmegine goşant goşan birnäçe fizikçi bardyr, emma Nýuton bularyň hemmesinden önde geler. Çüňki ylymyň namedigine kesgitleme getiren ylym adamy Nýutondyr. Nýutonyň aýtmagyna görä, bir teoriýanyň fizika kanuny bolmasy üçin tejribe bilen tassyklanmasy gerekdigini aýdyp geçýar. Bu bütin ylym kanunlary üçin geçerli bolyar. Klassik fizikanyň esasy içine alýan zatlary mehanika, termodinamika, statistik fizika we elektromagnetizm.

## Häzirki zaman fizikasy

Häzirki zaman fizikasy 1900-nji ýylda Maks Plank bilen başlaýar. Klassik fizikanyň käbir ýagdaýlary düşündirip bilmedigi üçin häzirki zaman fizika ýüze çykýar. Häzirki zaman fizikasy kwantum fizikasy we Eýnşteýniň teoriýalary bilen gülläp ösýär.
# Kongo Demokratik Respublikasy

**Kongo Demokratik Respublikasy**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Baýdak) | (Gerb) |

 |
|  |
|  |

**Kongo Demokratik Respublikasy** (fr. *République démocratique du Congo*), 1971-1997ýý. aralygynda **Zair**, 1960-1964ýý. aralygynda — **Kongo Respublikasy** — Merkezi Afrikada döwlet, ol Kongo Respublikasy, Merkezi Afrika Respublikasy, Sudan, Uganda, Ruanda, Burundi, Tanzaniýa, Zambiýa, Angola, şol sanda angola anklawy Kabinda bilen araçäkleşýär. Kongo Demokratik Respublikasy Belgiýanyň ozalky koloniýasy bolup durýar.

Kinşasa
# 3-nji müňýyllyk

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Müňýyllyklar:** | 2-nji müňýyllyk · 3-nji müňýyllyk · 4-nji müňýyllyk |
| **Asyrlar:** | 21-nji asyr · 22-nji asyr · 23-nji asyr · 24-nji asyr · 25-nji asyr · 26-njy asyr · 27-nji asyr · 28-nji asyr · 29-njy asyr · 30-njy asyr |

 |
| Santa Maria gämisiniň replikasy |  |