Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Wikipediýa

Wikipediýa|
Wikipedia |
| Industriýa | Ensiklopediýa |
| Görnüş | Internet ensiklopediýasy |
| Döredilen ýyly | 15 Ýanwar 2001 |
| Esaslanyryjylar | Jimmy Wales, Larry Sanger |
| Hyzmat ediş göwrüm | Bütindünýä |
| Website | wikipedia.org  |

**Wikipediýa**, ulanyjylary tarapyndan bilelikde birnäçe dilde taýýarlanan, erkin, garaşsyz, tölegsiz, mahabatsyz, girdeji üçin peýdalanylmaýan internet ensiklopediýasydyr. MediaWiki taslamasy ulanylyp taýýarlanyldy. Wikipediýa-nyň makalalary her wagtda üýtgedilip, täze maglumatlar goşulýanlygy sebäpli, Wikipediýa hiç wagt tamamlanmaýar.

Esaslandyryjylardan Jimmi Ueýls Wikipediýa-ny, "Dünýädäki her bir adama öz dilinde, iň ýokary hilde, tölegsiz ensiklopediýa döretmek we ýaýmak" diýip kesgitleýär.

Wikipediýa sözi, *wiki* we *pedi* sözlerinden emele gelýär. "Wiki", Gawai dilindäki *"wiki wiki"* (*tiz* we *maglumat maksatly*) sözünden gelýär. "Pedi" bolsa, Gadymy Gresiýa Medeniýetinde "köptaraply medeni bilim ulgamy" manysyna gelýän *paideia* sözünden gelýär.

## Aýratyn gözläň

* Wikipedia baş sahypa
* Ensiklopediýalary öz kompýuteriňize ýükläp bilersiňiz: Wikipediýa databazalary

## Salgylanmalar

## Daşarky çykgytlar

* Iňlisçe Wikipedia-nyň 2001-nji ýyldan bäri *WaybackMachine* tarapyndan arhiwlenen wersiýalary
* Türkmençe Wikipediýa-nyň 2003-nji ýyldan şu güne çenli *WaybackMachine* tarapyndan arhiwlenen wersiýalary
# 1 aprel

|  |
| --- |
| ← **aprel** → |
| Du | Si | Ça | Pe | An | Şe | Ýe |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 |   |   |   |
| 2026 |
# 1860

|  |  |
| --- | --- |
| Müňýyllyk: | 2-nji müňýyllyk |
| Asyrlar: | 18-nji asyr - **19-njy asyr** - 20-nji asyr |
| Onýyllyklar: |  1830ýý  1840ýý  1850ýý  - 1860ýý -  1870ýý  1880ýý  1890ýý  |
| Ýyllar: | 1857 1858 1859 - **1860** - 1861 1862 1863 |

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça

## Dünýä inenler

## Aradan çykanlar
# Rim

Rim
**Rim** (ital. Roma [ˈroːma]) — Italiýanyň paýtagty we Italiýanyň iň uly we köp ilatly şäheri. Ol Tibr derýasynyň boýunda ýerleşýär. Ilaty — 2,9 million adam.
# 1982

|  |  |
| --- | --- |
| Müňýyllyk: | 2-nji müňýyllyk |
| Asyrlar: | 19-njy asyr - **20-nji asyr** - 21-nji asyr |
| Onýyllyklar: |  1950ýý  1960ýý  1970ýý  - 1980ýý -  1990ýý  2000ýý  2010ýý  |
| Ýyllar: | 1979 1980 1981 - **1982** - 1983 1984 1985 |

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça

## Dünýä inenler

## Aradan çykanlar
# Din

**Din** - Taňry tarapyndan esaslandyrylýandygyna ynanylýan kanundyr. Ol ynsana ýaradylyş maksadyny, barlygynyň hikmetini bildirýär, Taňrynyň öňünde nähili ybadat etmelidigini öwredýär.

Din ynsanyň "Men kim ? Nireden gelip, nirä barýaryn?" diýen sowallaryna jogap berýän çeşmedir.

Din adalat , ýagşylyk, fazylet, dogrulyk, pidägärlik ýaly duýgularyň çeşmesi, ynsan wyždanyndaky ynanç mätäçligini kanagatlandyryjydyr.

Din kişilere ýaradylyş maksadyny bildirýän, olary öz erk-eradasy bilen Taňrynyň ilçisiniň dogry ýol görkezmegi esasynda ýagşylyga, rahatlyga, kämillige, ösüşe ugrukdyrýan, şeýle hem olaryň maddy we ruhy zerurlyklaryny üpjün edýän ylahy kanunlaryň kodeksi diýmekdir. Başgaça aýdylanda: din erk-erada eýesi bolan baýlyklaryň magnewi, sosial, dolandyryş, ykdysady we duýgy taýdan tutuş durmuşlaryny düzgüne salmak üçin ynsanyň bilip we isläp tabyn bolan düzgünleriniň toplumydyr.
# 20 ýanwar

|  |
| --- |
| ← **ýanwar** → |
| Du | Si | Ça | Pe | An | Şe | Ýe |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |
| 2026 |
# 1639

|  |  |
| --- | --- |
| Müňýyllyk: | 2-nji müňýyllyk |
| Asyrlar: | 16-njy asyr - **17-nji asyr** - 18-nji asyr |
| Onýyllyklar: |  1600ýý  1610ýý  1620ýý  - 1630ýý -  1640ýý  1650ýý  1660ýý  |
| Ýyllar: | 1636 1637 1638 - **1639** - 1640 1641 1642 |

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça

## Dünýä inenler

## Aradan çykanlar
# Britan imperiýasy

Şa zenan Ýelizaweta I
**Britan imperiýasy** (iňl. *British Empire*) ähli kontinentlerdäki koloniýalary bilen tutuş adamzat taryhynda höküm süren iň uly döwlet. Imperiýanyň çäkleri iň ýokary derejesine 20-nji asyryň 30-njy ýyllarynda baryp ýetipdir. Şonda imperiýanyň territoriýasy gury ýeriň dörtden bir bölegine barabar bolan 37 mln kw km bolupdyr. Onuň umumy ilat sany 500 million adamdan hem geçipdir.