Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ሶማልያ

| ፈደራላዊት ሪፓብሊክ ሶማልያ *Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya*  (ሶማሊ) جمهورية الصومال الفدرالية  (ዓረብኛ) |
| --- |
|
ሃገር ኣባል ሕብረት ኣፍሪቃ |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  ባንዴራ |  ኣርማ
  |

 |
|
ሃገራዊ መዝሙር፦ *Qolobaa calankeed*  |
|
     ግዝኣት ፈደራላዊት ሪፓብሊክ ሶማልያ      ግዝኣት ሪፓብሊክ ሶማሊላንድ |
| ርእሰ ከተማ |
ሞቓድሾ ﻿ / ﻿ |
| ወግዓዊ ቋንቋታት |
ሶማሊ |
|  • ሓባራዊ ወግዓዊ |
ዓረብኛ |
| ዜግነት ህዝቢ |
ሶማላዊ/ -ት |
| ዓይነት መንግስቲ |
ፈደራላዊት ሪፓብሊክ |
|  • ፕረዚደንት |
ሓሰን ሼኽ መሓመድ |
|  • ቀዳማይ ሚኒስተር |
ሓምዛ ዓብዲ ባረ |
| ሓጋጊ ኣካል |
Federal Parliament of Somalia |
| ናጽነት  • ዕለት  • ሓድነት | ካብ ኢጣልያን ብሪጣንያን 26 ሰነ 1960 1 ሓምለ 1960 |
| ስፍሓት |   |
|  • ጠቕላላ |
637,657 ትርብዒት ኪ.ሜ. |
|  • ማይ (%) |
1.6 |
| ብዝሒ ህዝቢ |   |
| • ግምት (2023) |
12,693,796 ተቐመጥቲ |
| ባጤራ |
ሺሊንግ |
| ዞባ ግዜ |
EAT (UTC +3) |
| ኮድ ኣይሶ |
706 / SOM / SO |
| ዓውዲ ኢንተርነት |
.so |
| ተለፎናዊ ቅድመ ጥብቆ | `+252` |
| ኮድ ኣ.ኦ.ኮ |
SOM |
|

ኣባልነትው.ሕ.ሃ.፣ ሕ.ኣ.
 |
|

**ሶማልያ** (ብሶማሊ፦ *Soomaaliya*፤ ብዓረብኛ፦ الصومال)፣ ብወግዒ **ፈደራላዊት ሪፓብሊክ ሶማልያ** (ብሶማሊ፦ *Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya*፤ ብዓረብኛ፦ جمهورية الصومال الفدرالية)፣ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ፣ ኣብ ገማግም ወሽመጥ ዓደንን ህንዳዊ ውቅያኖስን እትርከብ ሃገር እያ። ርእሰ ከተማኣ ሞቓድሾ እያ።
# ኢትዮጵያ

| ፈደራላዊት ደሞክራስያዊት ሪፓብሊክ ኢትዮጵያ የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ  (ኣምሓርኛ) |
| --- |
|
ኣባል ሃገር ሕብረት ኣፍሪቃ |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  ባንዴራ |  ሃገራዊ ኣርማ
  |

 |
|
ሃገራዊ ጭርሖ፦ *የዜግነት ክብር* (*«ናይ ዜግነት ክብሪ»*) |
|
ሃገራዊ መዝሙር፦ *ወደፊት ገስግሺ፣ ውድ እናት ኢትዮጵያ*  |
|
 |
| ርእሰ ከተማ |
ኣዲስ ኣበባ ﻿ / ﻿ |
| ወግዓዊ ቋንቋ |
ኣምሓርኛ (*ብተግባር*) |
|  • ሓባራዊ ወግዓውያን |
ኦሮሞ፣ ሶማሊ፣ ትግርኛን ዓፋርን (ቋንቋታት ስራሕ) |
| ዜግነት ህዝቢ |
ኢትዮጵያዊ/ -ት |
| ዓይነት መንግስቲ |
ፈደራላዊት ፓርላማዊት ሪፓብሊክ |
|  • ፕረዚደንት |
ታየ ኣጽቀስላሴ |
|  • ቀዳማይ ሚኒስተር |
ኣብይ ኣሕመድ |
| ሓጋጊ ኣካል |
ፈደራላዊ ፓርላማዊ ባይቶ |
| ስፍሓት |   |
|  • ጠቕላላ |
1,104,300 ትርብዒት ኪ.ሜ. |
|  • ማይ (%) |
0.7 |
| ብዝሒ ህዝቢ |   |
| • ግምት (2023) |
126,527,064 ተቐመጥቲ |
| ባጤራ |
ብር (ETB) |
| ዞባ ግዜ |
UTC +3 |
| ኮድ ኣይሶ |
231 / ETH / ET |
| ዓውዲ ኢንተርነት |
.et |
| ተለፎናዊ ቅድመ ጥብቆ | `+251` |
| ኮድ ኣ.ኦ.ኮ |
ETH |
|

ኣባልነትው.ሕ.ሃ.፣ ሕ.ኣ.
 |
|

**ኢትዮጵያ**፣ ብወግዒ **ፈደራላዊት ደሞክራስያዊት ሪፓብሊክ ኢትዮጵያ** (ብኣምሓርኛ፦ *የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ*)፣ ቀደም ኣቢሲንያ ተባሂላ እትፍለጥ ዝነበረት፣ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ እትርከብ ብባሕሪ ዘይተዓጽወት ሃገር እያ። ርእሰ ከተማኣ፣ ከምኡ’ውን ዝዓበየትን ዝበዝሐ ህዝቢ ዘለዋን ከተማኣ ኣዲስ ኣበባ እያ። ብሰሜን ብኤርትራ፣ ብሰሜናዊ ምብራቕ ምስ ጅቡቲ፣ ብምብራቕ ብሶማልያ፣ ብደቡብ ብኬንያ፣ ብምዕራብ ድማ ብሱዳንን ደቡብ ሱዳንን ትዳወብ።

ኣብ እዋን ወተሃደራዊ ወራር ሩስያ ኣብ ልዕሊ ካልኦት ሃገራት ኢትዮጵያ ምስ ሩስያ ቁጠባዊ ምቅርራብ ጀሚራ።
# ኤርትራ

| ሃገረ ኤርትራ |
| --- |
|
ኣባል ሃገር ሕብረት ኣፍሪቃ |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  ባንዴራ |  ኣርማ
  |

 |
|
ሃገራዊ ጭርሖ፦ ዓወት ንሓፋሽ |
|
ሃገራዊ መዝሙር፦ ኤርትራ ኤርትራ ኤርትራ  |
|
 |
| ርእሰ ከተማ |
ኣስመራ ﻿ / ﻿ |
| ወግዓዊ ቋንቋ |
ዋላ ሓደ ትግርኛ (*ሃገራዊ*)፣ ዓረብኛን እንግሊዝኛን (*ቋንቋታት ስራሕ*) |
|  • ዝዝረቡ |
ቤጃ፣ ትግረ፣ ኩናማ፣ ሳሆ፣ ብሊን፣ ናራ፣ ዓፋር (*ሃገራውያን*)፣ ጥልያንን ካልኦትን። |
| ዜግነት ህዝቢ |
ኤርትራዊ/ -ት |
| ዓይነት መንግስቲ |
ኣሃዳዊት ሓንቲ ሰልፊ ዘለዋ ፕረዚደንታዊት ሪፓብሊክ ኣብ ትሕቲ ፍጹም ምልካዊ ስርዓት |
|  • ፕረዚደንት |
ኢሳይያስ ኣፈወርቂ |
| ሓጋጊ ኣካል |
ሃገራዊ ባይቶ |
| ናጽነት  • ብተግባር  • ብሕጊ | ካብ ኢትዮጵያ 24 ግንቦት 1991 24 ግንቦት 1993 |
| ስፍሓት |   |
|  • ጠቕላላ |
117,600 ትርብዒት ኪ.ሜ. |
|  • ማይ (%) |
0,14 |
| ብዝሒ ህዝቢ |   |
| • ግምት (2022) |
6,209,262 ተቐመጥቲ |
| ባጤራ |
ናቕፋ (ERN) |
| ዞባ ግዜ |
EAT (UTC +3) |
| ኮድ ኣይሶ |
232 / ERI / ER |
| ዓውዲ ኢንተርነት |
.er |
| ተለፎናዊ ቅድመ ጥብቆ | `+291` |
| ኮድ ኣ.ኦ.ኮ |
ERI |
|

ኣባልነት[ኣርእይ]ው.ሕ.ሃ.፣ ሕ.ኣ.
 |
|

**ኤርትራ**፣ ብወግዒ **ሃገረ ኤርትራ**፣ ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ ኣፍሪቃ እትርከብ ሃገር እያ። ብሰሜንን ብምዕራብን ብሱዳን ትዳወብ፤ ብደቡብ ድማ ምስ ኢትዮጵያን ጅቡትን፤ ምብራቕ እታ ሃገር ምስ ቀይሕ ባሕሪ ሰፊሕ ገማግም ባሕሪ ኣለዎ። ከምኡ’ውን ኣካል ኤርትራ፣ ደሴታት ዳህላክ፣ ኣብ ገማግም ባሕሪ ምጽዋዕ ዝርከብ እኩባት ደሴታት እዩ። ስማ ካብታ ብ1 ጥሪ 1890 ዝተፈጥረት መግዛእቲ ጥልያን ዝነበረት ኤርትራ ዝመጸ ኮይኑ፣ ብስም Mare Erythraeum፣ *ማረ ኤሪትርየም* («ቀይሕ ባሕሪ»፣ ብላቲን) ብግዲኡ ካብ «erythros»፣ *ኤሪትሮስ* ዝብል ናይ ግሪኽኛ ዝተሰየመ ኮይኑ፣ ትርጉሙ ድማ «ቀይሕ» እዩ። ብ1993 ካብ ኢትዮጵያ ናጻ ኮይና። ርእሰ ከተማኣን ዝበዝሐ ህዝቢ ዘለዋ ከተማኣን ኣስመራ እያ።

ንመብዛሕትኡ ንኤርትራን ሰሜን ኢትዮጵያን ዝቖመ ንግስነት ኣኽሱም፣ ኣብ ከባቢ 1ይ ወይ 2ይ ክፍለ ዘመን ተቐልቂሉ፣ እዚ ንግስነት እዚ ድሕሪ ምቕልቃሉ ነዊሕ ከይጸንሐ ክርስትና ዝወሰደ እዩ። ኣብ ማእከላይ ዘመን፣ ዝበዝሕ ክፋል ኤርትራ ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ንግስነት ምድሪ ባሕሪ ኣትዩ፣ ገለ ክፋሉ ድማ ሓማሴን ኣቚሙ።

ኣብ መበል 16 ክፍለ ዘመን ኦቶማናውያን ንገለ ክፋል መሬት ኤርትራ ይሕዙ። ኣብ መበል 19 ክፍለ ዘመን ግብጺ ንገለ ክፋል ኤርትራ ወሪራ። ምፍጣር ዘመናዊት ኤርትራ ውጽኢት ምውህሃድ ናጻ መንግስታትን ሓያሎ ተወፈርቲ ሃጸያዊ ግዝኣት ኢትዮጵያን ሃጸያዊ ግዝኣት ኦቶማንን ብምዃኑ፣ ንኢጣልያዊት ኤርትራ ንምቛም ምኽንያት ኮይኑ። ብ1885 ኢጣልያውያን ወተሃደራት ናብ መሬት ኤርትራ ብምእታው ብ1 ጥሪ 1890 ከኣ ኢጣልያ ነቲ ዝተወረረ መሬታ ናይ ገዛእ ርእሳ መግዛእቲ ምዃና ብወግዒ ኣዊጃቶ።

ብ1941 ኤርትራ ከም ኣካል ወፍሪ ምብራቕ ኣፍሪቃ ብሃጸያዊ ግዝኣት ብሪጣንያ ተታሒዛ፣ ብ1952 ድማ ምስ ሃጸያዊ ግዝኣት ኢትዮጵያ ተሓዊሳ ፈደረሽን ኢትዮጵያን ኤርትራን ኣጣይሻ። እዚ ግዱድ ሕብረት እዚ ናብ ኲናት ናጽነት ኤርትራ ዘምርሕ እዩ፣ እዚ ኲናት ናጽነት ናይ ሎሚ ኤርትራ ብ1993 ተዛዚሙ።

ኤርትራ ሃገራዊ ምርጫ ብተደጋጋሚ ክናዋሕ ዝጸንሐት ሓንቲ ሰልፊ ዘለዋ ሃገር እያ። ብመሰረት ጸብጻብ ህዩማን ራይትስ ዎች፣ መዝገብ ሰብኣዊ መሰላት መንግስቲ ኤርትራ፣ ካብቶም ዝኸፍኡ ኣብ ዓለም ተቖጺሩ ይርከብ። ወተሃደራዊ ኣገልግሎት ካብ 17 ክሳዕ 50 ዓመት ግዴታ ስለዝኾነ፣ ዋላ'ኳ እቲ ሕጊ 18 ኣዋርሕ ክጸንሕ ዝእዝዝ እንተኾነ፣ ሰራዊትን ሰበ ስልጣንን እታ ሃገር ብዘይ ፍቓዶም ነቲ ግዜ ንዘይተወሰነ ግዜን ንዘይተወሰነ ግዜን ብምንዋሕ፣ ገለ ኤርትራውያን ካብታ ሃገር ክሃድሙ ይገብሮም። ኩለን ናይ ውሽጢ ሃገር መራኸቢ ብዙሃን ብመንግስቲ ዝውነና ብምዃነን፣ ኤርትራ’ውን ድሕሪ ቱርክመኒስታንን ሰሜን ኮርያን ኣብ መሐበሪ ናጽነት ፕረስ ዓለም ዝወሓደ ናጽነት ፕረስ ዘለዋ ኮይና ተሰሪዓ።

ወተሃደራዊ ምትእትታው ሩስያ ኣብ ካልኦት ሃገራት ኣብ ዝነበረሉ እዋን፡ ኤርትራ ኣብ ኣፍሪቃ ብቑጠባ ናብ ሩስያ ዝቐረበት ሃገር ኮይና።

## ምምሕዳራዊ ክፍልታት

ኤርትራ ኣብ ሽድሽተ ምምሕዳራዊ ዞባታት ትምቀል።

ዞባታት ኤርትራ

ዞባታት ኤርትራ| ዞባ | ስፍሓት (ትርብዒት ኪ.ሜ.) | ብዝሒ ህዝቢ | ርእሰ ከተማ |
| --- | --- | --- | --- |
| ማእከል | 1,300 | 1,053,254 | ኣስመራ |
| ዓንሰባ | 23,200 | 893,587 | ከረን |
| ጋሽ ባርካ | 33,200 | 1,103,742 | ባረንቱ |
| ደቡብ | 8,000 | 1,476,765 | መንደፈራ |
| ሰሜናዊ ቀይሕ ባሕሪ | 27,800 | 897,454 | ምጽዋዕ |
| ደቡባዊ ቀይሕ ባሕሪ | 27,600 | 398,073 | ዓሰብ |

## ስነ ህዝቢ

### ሃይማኖት

| ሃይማኖት ኣብ ኤርትራ (2020) |
| --- |
| ሃይማኖት |  | ሚእታዊት |
| ክርስትና |   | 51.00 % |
| ምስልምና |   | 48.25 % |
| ካልኦት ሃይማኖታት |   | 0.4 % |
| ዋላ ሓደ |   | 0.1 % |

ኤርትራ ክልተ ዓብላሊ ሃይማኖታት ኣለዋ፦ ክርስትና፣ 50% ሰዓብቲ ኣለዋ፤ ከምኡ’ውን 50% ካብ ህዝቢ ዝጥርንፍ ምስልምና እዩ።

## መወከሲታት