# สัตว์พวกกุ้งกั้งปู

| สัตว์พวกกุ้งกั้งปู ช่วงเวลาที่มีชีวิตอยู่: ยุคแคมเบรียน ถึง ปัจจุบัน |
| --- |
| MalacostracaBranchiopodaCopepodaOstracodaIchthyostracaTantulocaridaMystacocaridaCephalocaridaThecostracaRemipedia |
| การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ |
| อาณาจักร: | Animalia |
| ไฟลัม: | Arthropoda |
| ไฟลัมย่อย: | **Crustacea** Brünnich, 1772 |
| ชั้น และชั้นย่อย |
| * Oligostraca
	+ Ichthyostraca
	+ Mystacocarida
	+ Ostracoda
* Multicrustacea
	+ †Cyclida
	+ †Thylacocephala
	+ Copepoda
	+ Thecostraca
	+ Malacostraca
	+ Tantulocarida
	+ †Priscansermarinidae
* Allotriocarida (in part)
	+ Branchiopoda
	+ Cephalocarida
	+ Remipedia
* †Waterstonellidea-incertae sedis
 |

**ครัสเตเชียน** หรือ **กุ้ง-กั้ง-ปู** เป็นไฟลัมย่อยของสัตว์ขาปล้อง ประกอบด้วยพวกกุ้ง กั้ง และปู สัตว์ในกลุ่มนี้มีระยางค์ 5 คู่ แต่ละคู่มี 2 ก้าน ส่วนท้ายมีระยางค์อีก 8 คู่ ตาประกอบเป็นก้าน มีขนแข็งทั่วตัวใช้รับสัมผัส ระบบสืบพันธุ์แยกเพศกัน ปฏิสนธิภายใน ตัวอ่อนลอกคราบหลายครั้งจนกว่าจะเป็นตัวเต็มวัย

รยางค์แบบสองแฉก (Biramous)

**สัตว์จำพวกครัสเตเชียน** (มาจากคำ ภาษาละติน "crustacea" ซึ่งหมายถึง "ผู้ที่มีเปลือก" หรือ "ผู้ที่มีเปลือกแข็ง") เป็นสัตว์ขาปล้อง (Arthropod) ในกลุ่มที่มีขากรรไกร (Mandibulata) ซึ่งจัดอยู่ในไฟลัมย่อย Crustacea สัตว์กลุ่มนี้ส่วนใหญ่เป็นสัตว์น้ำ เช่น สัตว์จำพวกเดคาพอด (กุ้ง ปู กุ้งมังกร และกุ้งเครย์ฟิช) รวมถึงแบรนชิโอพอด, คริลล์, ไอโซพอด, เพรียง, โคพีพอด และกุ้งแมนติส ปัจจุบันเป็นที่ยอมรับในเชิงวิชาการว่า กลุ่มเฮกซาพอด ( แมลง และ เอนโทกนาธาน ) มีความสัมพันธ์ทางวิวัฒนาการอย่างใกล้ชิดกับครัสเตเชียน โดยทั้งสองกลุ่มถูกจัดรวมกันเป็นกลุ่มโมโนไฟเลติกที่เรียกว่า Pancrustacea ทั้งนี้ ข้อมูลระดับโมเลกุลบ่งชี้ว่าสัตว์ในชั้น Cephalocarida, Branchiopoda และ Remipedia มีความใกล้ชิดกับแมลงมากกว่าครัสเตเชียนกลุ่มอื่น ๆ (เช่น โอลิโกสตราแคน และมัลติครัสเตเชียน)

ในบรรดาสัตว์จำพวกครัสเตเชียนกว่า 67,000 ชนิดที่ได้รับการระบุชื่อทางวิทยาศาสตร์แล้วนั้น มีขนาดแตกต่างกันอย่างมหาศาล ตั้งแต่ *Stygotantulus stocki* ซึ่งมีความยาวเพียง 0.1 มิลลิเมตร ไปจนถึงปูแมงมุมญี่ปุ่นที่มีช่วงขากว้างถึง 3.8 เมตร และมีน้ำหนักตัวถึง 20 กิโลกรัม เช่นเดียวกับสัตว์ขาปล้อง(Arthropod) ชนิดอื่น ครัสเตเชียนมีโครงกระดูกภายนอกและต้องอาศัยการลอกคราบเพื่อเจริญเติบโต อย่างไรก็ตาม สิ่งที่ทำให้พวกมันแตกต่างจากสัตว์ขาปล้องกลุ่มอื่น เช่น แมลง คือการมีรยางค์แบบสองแฉก (Biramous) และมีลักษณะเฉพาะตัวในระยะตัวอ่อนที่เรียกว่า ระยะนอพลีอุส (Nauplius)

ระยะนอพลีอุส (Nauplius) ของกุ้งครัสเตเชียนส่วนใหญ่เป็นสัตว์น้ำที่ดำรงชีวิตอิสระ แต่มีบางชนิดที่ปรับตัวมาอยู่บนบก (เช่น ตัวไอโซพอดบกหรือตัวกะปิ และเห็บทะเล) บางชนิดดำรงชีวิตแบบปรสิต (เช่น ไรโซเซฟาลา เหาปลา และพยาธิลิ้น) และบางชนิดอาศัยเกาะติดอยู่กับที่ (เช่น เพรียงทะเล) สัตว์กลุ่มนี้มีบันทึกฟอสซิลยาวนานย้อนไปถึงยุคแคมเบรียน

ในเชิงเศรษฐกิจ มีการจับครัสเตเชียนมากกว่า 7.9 ล้านตันต่อปีผ่านการประมงและการเพาะเลี้ยงเพื่อการบริโภค โดยส่วนใหญ่เป็นกุ้งและปูชนิดต่าง ๆ ในขณะที่กุ้งเคย (Krill) และโคพีพอด (Copepod) แม้จะไม่มีการทำประมงในสัดส่วนที่สูงเท่า แต่ถือเป็นกลุ่มสัตว์ที่มีชีวมวล (Biomass) มากที่สุดกลุ่มหนึ่งของโลก และเป็นส่วนประกอบสำคัญของห่วงโซ่อาหาร

สำหรับการศึกษาทางวิทยาศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับครัสเตเชียนโดยเฉพาะเรียกว่า **คาร์ซิโนโลยี** (Carcinology) หรือมาลาโคสตราโคโลยี (Malacostracology) โดยเรียกนักวิทยาศาสตร์ในสาขานี้ว่า **นักคาร์ซิโนโลยี**"

## กายวิภาค

เปลือกแข็งที่ปูเลดี้(lady crab) ลอกคราบ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของ โครงกระดูกภายนอกที่แข็ง
ร่างกายของ**สัตว์ขาปล้องกลุ่มกุ้งกั้งปู (Crustacean)** ประกอบด้วยปล้องต่าง ๆ ซึ่งแบ่งออกเป็น 3 ส่วนหลัก ได้แก่ ส่วนหัว (Cephalon) ส่วนอก (Pereon หรือ Thorax) และ ส่วนท้อง (Pleon หรือ Abdomen) ส่ในบางชนิดส่วนหัวและส่วนอกอาจหลอมรวมเข้าด้วยกันกลายเป็น **ส่วนหัวรวมอก (Cephalothorax)** ซึ่งอาจมี**เปลือกหุ้มหัว (Carapace)** ขนาดใหญ่ชิ้นเดียวปกคลุมอยู่ ร่างกายของสัตว์กลุ่มนี้จะถูกปกป้องด้วย**โครงร่างแข็งภายนอก (Exoskeleton)** ซึ่งจำเป็นต้องมีการลอกคราบเพื่อให้ร่างกายเจริญเติบโตได้ ทั้งนี้ เปลือกที่หุ้มแต่ละปล้อง (Somite) สามารถแบ่งออกเป็นส่วนหลัง (Dorsal tergum), ส่วนท้อง (Ventral sternum) และส่วนข้าง (Lateral pleuron) โดยชิ้นส่วนต่าง ๆ ของโครงร่างภายนอกเหล่านี้อาจมีการหลอมรวมเข้าด้วยกันในบางจุด

โครงสร้างร่างกายของสัตว์จำพวกครัสเตเชียนทั่วไป – เคยแต่ละปล้องของร่างกาย (Somite) อาจมี**รยางค์ (Appendages)** หนึ่งคู่ โดยรยางค์ที่ส่วนหัวประกอบด้วย หนวด 2 คู่, กราม (Mandibles) และแม็กซิลลา (Maxillae) ส่วนปล้องบริเวณอกจะมีขา ซึ่งอาจทำหน้าที่เฉพาะทางเป็น**ขาเดิน (Pereiopods)** และ**ขาช่วยกินอาหาร (Maxillipeds)** สัตว์ในชั้น Malacostraca (เช่น กุ้ง กั้ง ปู), Remipedia และกลุ่มสัตว์หกขา (Hexapods) จะมีรยางค์ที่ส่วนท้องด้วย ในขณะที่สัตว์กลุ่มครัสเตเชียนชั้นอื่น ๆ ทั้งหมดจะมีส่วนท้องที่ไร้ขา ยกเว้นส่วนปลายสุดที่เรียกว่า **แพนหาง (Telson)** และ **แขนงหาง (Caudal rami)** ซึ่งพบได้ในหลายกลุ่ม ในกลุ่ม Malacostraca ส่วนท้องจะมี**ขาว่ายน้ำ (Pleopods)** และปิดท้ายด้วยส่วน Telson ซึ่งเป็นที่ตั้งของทวารหนัก และมักจะมี**รยางค์หาง (Uropods)** ขนาบข้างเพื่อรวมกันเป็นแผ่นหางรูปพัด (Tail fan). ทั้งนี้ จำนวนและความหลากหลายของรยางค์ในครัสเตเชียนชนิดต่าง ๆ ถือเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้สัตว์กลุ่มนี้ประสบความสำเร็จในการดำรงชีวิต

สัตว์จำพวก Malacostraca หนวดคู่แรก (Antennules) อาจมีลักษณะเป็นสองแฉก หรือแม้กระทั่งสามแฉก (Triramous)
รยางค์ของครัสเตเชียนโดยทั่วไปจะมีลักษณะเป็น **สองแฉก (Biramous)** ซึ่งหมายถึงการแบ่งออกเป็นสองส่วน ลักษณะนี้รวมถึงหนวดคู่ที่สองด้วย แต่จะไม่รวมถึงหนวดคู่แรกซึ่งมักจะมีลักษณะเป็น**แฉกเดียว (Uniramous)** ยกเว้นในชั้น Malacostraca ที่หนวดคู่แรก (Antennules) อาจมีลักษณะเป็นสองแฉก หรือแม้กระทั่งสามแฉก (Triramous) อย่างไรก็ตาม ยังคงไม่มีข้อสรุปที่แน่ชัดว่าลักษณะสองแฉกนี้เป็นลักษณะที่วิวัฒนาการขึ้นใหม่เฉพาะในกลุ่มครัสเตเชียน หรือว่ารยางค์แฉกที่สองนั้นได้สูญหายไปในสัตว์กลุ่มอื่น ๆ กันแน่ ตัวอย่างเช่น ไทรโลไบต์(Trilobites) ก็มีรยางค์แบบสองแฉกเช่นเดียวกัน

ตัวไรไม้ Common Shiny Woodlice (Oniscus asellus)
ช่องลำตัวหลักเป็นระบบหมุนเวียนเลือดแบบเปิด โดยเลือดจะถูกสูบฉีดเข้าสู่ช่องว่างลำตัว (Haemocoel) ด้วยหัวใจซึ่งตั้งอยู่ใกล้กับบริเวณด้านหลัง สัตว์ในกลุ่ม Malacostraca จะมี**ฮีโมไซยานิน (Haemocyanin)** เป็นสารสีช่วยลำเลียงออกซิเจน ในขณะที่พวกโคพีพอด (Copepods), ออสตราคอด (Ostracods), เพรียง และแบรนคิโอพอด (Branchiopods) จะใช้**ฮีโมโกลบิน (Haemoglobins)** ทางเดินอาหารมีลักษณะเป็นท่อตรง ซึ่งมักจะมีโครงสร้างที่ทำหน้าที่บดอาหารคล้ายกึ๋นที่เรียกว่า **"Gastric mill"** และมีต่อมช่วยย่อยหนึ่งคู่สำหรับดูดซึมสารอาหาร โดยโครงสร้างนี้จะมีลักษณะเป็นเกลียวว สำหรับโครงสร้างที่ทำหน้าที่เหมือนไตจะตั้งอยู่ใกล้กับบริเวณโคนหนวด ส่วนระบบประสาทจะมีสมองในลักษณะของ**ปมประสาท (Ganglia)** อยู่ใกล้กับหนวด และมีกลุ่มปมประสาทหลักรวมตัวกันอยู่บริเวณใต้ทางเดินอาหาร

ในสัตว์กลุ่มเดคาพอด (Decapods เช่น กุ้ง ปู) หลายชนิด ขาว่ายน้ำ (Pleopods) คู่ที่หนึ่ง (และบางครั้งรวมถึงคู่ที่สอง) ของตัวผู้จะเปลี่ยนรูปไปทำหน้าที่เฉพาะทางเพื่อ**ใช้ส่งถ่ายอสุจิ** สัตว์กลุ่มครัสเตเชียนที่อาศัยบนบกหลายชนิด (เช่น ปูแดงเกาะคริสต์มาส ) จะผสมพันธุ์ตามฤดูกาลและเดินทางกลับไปยังทะเลเพื่อปล่อยไข่ ในขณะที่ชนิดอื่น ๆ อย่างเช่น **ตัวไรไม้ (Woodlice)** จะวางไข่บนบกแต่ยังคงเลือกบริเวณที่มีสภาพความชื้นสูง ส่วนสัตว์กลุ่มทศบาทส่วนใหญ่ ตัวเมียจะเก็บรักษาไข่ไว้กับตัวจนกว่าไข่จะฟักออกมาเป็นตัวอ่อนที่ว่ายน้ำได้อย่างเป็นอิสระ

## ดูเพิ่ม

* สัตว์ขาปล้อง

## อ้างอิง