# สุมาอี้

| สุมาอี้ |
| --- |
| 司馬懿 |
| ภาพวาดสุมาอี้ วาดในสมัยราชวงศ์หมิง |
|  |
| มหาราชครู (太傅) |
| **ดำรงตำแหน่ง** 13 มีนาคม 239 – 7 กันยายน 251 |
| กษัตริย์ | โจฮอง |
| ก่อนหน้า | จงฮิว |
| ถัดไป | สุมาสู |
| เจ้ากรมราชเลขาธิการ (錄尚書事) |
| **ดำรงตำแหน่ง** 22 มกราคม – 13 มีนาคม 239 |
| กษัตริย์ | โจฮอง |
| ถัดไป | โจซอง |
| กรมวัง (侍中) |
| **ดำรงตำแหน่ง** 22 มกราคม – 13 มีนาคม 239 |
| กษัตริย์ | โจฮอง |
| **ดำรงตำแหน่ง** (ไม่ทราบเดือน) 221–226 |
| กษัตริย์ | โจผี |
| มหาโยธิน (太尉) |
| **ดำรงตำแหน่ง** 13 กุมภาพันธ์ 235 – 13 มีนาคม 239 |
| กษัตริย์ | โจยอย / โจฮอง |
| ก่อนหน้า | ฮัวหิม |
| ถัดไป | หมันทอง |
| ขุนพลใหญ่ (大將軍) |
| **ดำรงตำแหน่ง** 16 มีนาคม 230 – 13 กุมภาพันธ์ 235 |
| กษัตริย์ | โจยอย |
| ก่อนหน้า | โจจิ๋น |
|  |
| ข้อมูลส่วนบุคคล |
| เกิด | 179 Wen County, Henei Commandery |
| เสียชีวิต | 7 กันยายน ค.ศ. 251(251-09-07) (71–72 ปี) Luoyang, Cao Wei |
| ที่ไว้ศพ | Mengjin County, Henan |
| คู่อาศัย | * Lady Fu
* Lady Zhang
* Lady Bai
 |
| คู่สมรส | Zhang Chunhua |
| บุตร | * Sima Shi
* Sima Zhao
* Sima Liang
* Sima Zhou
* Sima Lun
 |
| บุพการี | * Sima Fang (บิดา)
 |
| ความสัมพันธ์ | * Sima Lang (brother)
* Sima Fu (brother)
* Sima Zhi (cousin)
* *see also Family tree of Sima Yi*
 |
| อาชีพ | Military general, politician, regent |
| Courtesy name | Zhongda (แม่แบบ:Langn) |
| Temple name | Gaozu (แม่แบบ:Langn) |
| Peerage | Marquis of Wuyang (แม่แบบ:Langn) |
|  |
|

| พระสมัญญานาม |
| --- |
| Emperor Xuan (แม่แบบ:Langn) |

 |
|  |
|  |

**สุมาอี้** ตามสำเนียงฮกเกี้ยน หรือ **ซือหม่าอี้** ตามสำเนียงกลาง (จีน: 司馬懿; อังกฤษ: *Sima Yi*; ค.ศ. 179-7 กันยายน 251) ชื่อรอง **จ้งต๋า** (仲達) เป็นเสนาบดี รัฐบุรุษ และเสนาธิการของวุยก๊ก ในช่วงยุคสามก๊ก และยังเป็นบรรพชนของราชวงศ์จิ้นตะวันตก เขาต้านทานการเดินทัพขึ้นเหนือของจูกัดเหลียง ซึ่งเป็นอัครมหาเสนาบดีของจ๊กก๊ก และยืนหยัดอย่างมั่นคงมาสี่ชั่วอายุคนตั้งแต่ยุคของ โจโฉ โจผี โจยอย และโจฮอง เขาก่อการรัฐประหารในสุสานหลวงโกเบงเหลงและยึดอำนาจการปกครองของวุยก๊ก สุมาอี้เป็นพระอัยกา (ปู่) ของจักรพรรดิจิ้นอู่ (สุมาเอี๋ยน) จักรพรรดิผู้ก่อตั้งราชวงศ์จิ้น และเป็นบิดาของสุมาสู และสุมาเจียว เสนาบดีผู้มีอำนาจสองคนในช่วงปลายยุควุยก๊ก

## ประวัติและบทบาท

เป็นชาวอำเภออุน เมืองเหอเน่ย (โห้ลาย) มณฑลเหอหนาน มีชื่อรองว่า จ้งต๋า มีลักษณะ แววตาแหลมเล็กคล้ายตาเหยี่ยว สุมาอี้เป็นคนเฉลียวฉลาด ชำนาญตำราพิชัยสงคราม ใจคอหนักแน่นแต่ก็เด็ดขาดในการตัดสินใจ กระทั่งมีผู้สนใจประวัติศาสตร์สามก๊ก ได้วิจารณ์ในทำนองเสียดสีไว้ว่า สุมาอี้คือ *"เจ้าสำนักด้านดำ"* คือ มีความเย็นชา ทำเพื่อประโยชน์ของตนได้เสมอ โดยไม่สนใจในเรื่องคุณธรรมศักดิ์ศรี และมีความใจดำอำมหิตพร้อม ๆ กัน ซึ่งเป็นอุปนิสัยของผู้มีอำนาจในประวัติศาสตร์ทุกยุคสมัย และได้รับอีกฉายาหนึ่งว่า *"งูแมวเซา"* มีคำวิจารณ์ว่าบุคคลที่ฉลาดที่สุดในสามก๊ก คือ ขงเบ้ง แต่บุคคลที่ทั้งฉลาดและน่ากลัวที่สุดในสามก๊ก คือ สุมาอี้

สุมาอี้เริ่มต้นจากการรับราชการตำแหน่งเล็กก่อนที่จะไต่เต้าไปสู่ตำแหน่งเสนาธิการและแม่ทัพ อย่างไรก็ตาม ความสุขุมลุ่มลึกของสุมาอี้นั้น ทำให้แม้แต่โจโฉยังไม่ไว้วางใจ และเคยเตือนบุคคลรอบข้างให้ระวังสุมาอี้ เมื่อโจโฉและโจผีสิ้นลง โจยอยได้ขึ้นครองราชย์ สุมาอี้ได้รับตำแหน่งแม่ทัพใหญ่ของวุยก๊ก โดยผลัดแพ้ผลัดชนะกับขงเบ้งอยู่หลายครั้ง ทั้งคู่ต่างเกรงขามฝีมือของกันและกัน สุมาอี้เกือบตายด้วยวงล้อมไฟของขงเบ้งครั้งนึง แต่รอดมาได้ด้วยฝน ขณะที่ขงเบ้งก็เกือบตายเมื่อพลาดท่าที่จุดยุทธศาสตร์เกเต๋ง แต่อาศัยการเล่นพิณบนกำแพงเมืองแล้วเปิดประตูเมือง ทำให้สุมาอี้ระแวงแล้วไม่กล้าบุก

ในการรบครั้งสุดท้ายระหว่างขงเบ้งกับสุมาอี้ ขงเบ้งต้องการเสร็จศึกโดยเร็วเพราะมีแม่ทัพเก่ง ๆ เยอะ แต่มีเสบียงน้อย ในขณะที่สุมาอี้นั้นมีเสบียงมากมาย ดังนั้นจึงไม่ยอมออกมารบ ขงเบ้งได้ส่งคนท้าทายสุมาอี้หลายต่อหลายครั้ง ถึงขนาดส่งเสื้อผ้าสตรีเยาะเย้ยแต่สุมาอี้ก็ไม่ยอมออกมา ดังคำที่สุมาอี้ทักไว้ แต่หลังจากขงเบ้งได้รู้ว่าตนกำลังจะสิ้นบุญจึงทำพีธีต่อชะตาเป็นเวลา 7 วันโดยไม่ให้กองทัพเคลื่อนไหว สุมาอี้ได้ตรวจดูชะตาบนดวงดาวพบว่ากำลังจะเกิดอะไรขึ้นกับขงเบ้งและเห็นว่ากองทัพจ๊กก๊กไม่ยอมออกมาจากค่ายจึงแน่ใจว่าขงเบ้งกำลังป่วยจึงฉวยโอกาสสั่งให้กองทัพบุกโจมตีค่ายของจ๊กก๊ก ทำให้อุยเอี๋ยนรีบเข้ามารายงานกับขงเบ้งทำให้เทียนต่อชะตาดับจนพิธีต่อชะตาของขงเบ้งต้องล่มไป แต่ขงเบ้งสั่งอุยเอี๋ยนนำกองทัพไปตีโต้กลับขับไล่กองทัพของสุมาอี้ไปจนถึงหน้าค่ายจนทำให้สุมาอี้คิดว่าขงเบ้งไม่ได้ป่วยจึงได้แต่อยู่ในค่ายและไม่ยอมให้ออกจากค่ายตามเดิม จนกระทั่งสุมาอี้ก็ได้รับรู้ข่าวว่าขงเบ้งล้มป่วยตายแล้วและกองทัพจ๊กก๊กได้ถอยทัพกลับเสฉวนจึงรีบนำกองทัพบุกไล่ตีตลบหลังกองทัพจ๊กก๊ก แต่สุมาอี้ได้เจอกับขงเบ้งที่นั่งบนรถนำกองทัพจ๊กก๊กมาตั้งรับจึงตกใจและคิดว่าได้ถูกเล่ห์กลของขงเบ้งหลอกให้ออกจากค่ายจึงรีบถอยทัพกลับค่ายทันที ต่อมาภายหลังก็ได้รับรู้จากชาวบ้านว่าขงเบ้งได้ตายแล้วจริง ๆ และที่สุมาอี้เห็นก็เป็นหุ่นกระบอกไม้ที่กองทัพจ๊กก๊กได้นำมาแต่งชุดและนั่งบนรถนำทัพมาตั้งรับ แล้วหลังจากกองทัพสุมาอี้ถอยทัพกลับค่ายไปแล้ว กองทัพจ๊กก๊กก็ได้ถอยทัพไปได้ไกลจนถึงเสฉวน สุมาอี้ก็ได้รู้ว่าขงเบ้งได้รู้ล่วงหน้าก่อนว่าตนจะนำกองทัพตีตลบหลังกองทัพจ๊กก๊กที่กำลังถอยทัพหลังจากตนได้ตาย จึงได้ใช้กลอุบายใช้หุ่นไม้หลอกสุมาอี้ให้ถอยทัพกลับค่าย จนต้องทำให้สุมาอี้ต้องเอ่ยปากชมว่า ขงเบ้งนั้นเก่งจริง ๆ ขนาดตอนเป็นยังหลอกได้ แม้แต่ตอนตายยังหลอกอีก แต่ถึงอย่างไรแม้จะถูกขงเบ้งหลอกแต่สุมาอี้ก็ได้รับชัยชนะอย่างแท้จริงและไม่มีใครที่จะมีความเก่งเทียบเท่าและขัดขวางทางความทะเยอทะยานอย่างสุมาอี้ได้อีกแล้ว

ในปลายรัชสมัยโจยอย สุมาอี้ได้รับการเลื่อนยศและบรรดาศักดิ์ มีอำนาจควบคุมทั้งฝ่ายทหารและพลเรือน โจยอยนับถือเสมือนพระราชบิดา คนในตระกูลสุมารับราชการในชั้นสูงมากถึง 11 คน เมื่อสิ้นโจยอย โจฮองขึ้นครองราชย์แทน สุมาอี้ถูกตระกูลโจถอดออกจากตำแหน่งไปอยู่บ้านเฉย ๆ เพราะไม่ไว้ใจในความซื่อสัตย์ของสุมาอี้ แม้สุมาอี้จะถูกปลดเป็นเวลานานถึง 10 ปีแล้วแต่ก็ยังคงฝึกการต่อสู้และมีบารมีในกองทัพอยู่ โจซองก็ยังไม่ไว้ใจสุมาอี้อยู่จึงส่งคนไปจับตาดูแต่สุมาอี้ได้แกล้งป่วยอาการทรุดหนักทำให้โจซองตายใจไม่หวาดระแวงอะไร แต่ท้ายที่สุดก็ทำการรัฐประหารในเมืองลกเอี๋ยง โค่นอำนาจที่คุมกองทัพของตระกูลโจ ที่นำโดยโจซอง บุตรชายของอดีตแม่ทัพใหญ่โจจิ๋น หมดสิ้น และเป็นตระกูลสุมาที่ได้ขึ้นมาครองอำนาจแทน

สุมาอี้มีบุตรชาย 2 คน ที่ล้วนแต่มีความสามารถมาก เพราะสุมาอี้มักสั่งสอนและให้ติดตามทำศึกอยู่เสมอ ๆ คือ สุมาสู และสุมาเจียว ภายหลังจากสิ้น 3 คนนี้แล้ว สุมาเอี๋ยน บุตรชายของสุมาเจียว หลานปู่ของสุมาอี้ได้รวบรวมแผ่นดินเป็นหนึ่งเดียว และขึ้นครองราชย์เป็นเสวียนตี้ฮ่องเต้ ปฐมจักรพรรดิของราชวงศ์จิ้น เป็นอันสิ้นสุดยุคสามก๊ก และ ราชวงศ์ฮั่นสุมาอี้เสียชีวิตเมื่ออายุ 73 ปีที่เมืองลกเอี๋ยง ด้วยโรคชรา

## ครอบครัว

* **พ่อแม่**
	+ สุมาฮอง (149-219)
* **ภรรยาและบุตรธิดา**
	+ จางชุนหัว (189-247)
		- สุมาสู (208-255) ลูกชายคนแรก
		- สุมาเจียว (211-265) ลูกชายคนที่สอง
		- Princess Nanyang (南陽公主) ลูกสาวคนแรก
			* แต่งงานกับ Xun Yi (荀霬) มีลูกชายสองคน
		- Sima Gan, Prince of Pingyuan (平原王 司馬幹; 232–311) ลูกชายคนที่หก
	+ คุณหญิงฝู (伏夫人)
		- Sima Liang, Prince (Wencheng) of Ru'nan (汝南文成王 司馬亮; exec. 291) ลูกชายคนที่สาม
		- สุมาเตี้ยม (227-283) ลูกชายคนที่สี่
		- Sima Jing, Marquis of Qinghui (清惠侯 司馬京; 230–253) ลูกชายคนที่ห้า
		- Sima Jun, Prince (Wu) of Fufeng (扶風武王 司馬駿; 232–286) ลูกชายคนที่เจ็ด
	+ คุณหญิงจาง (張夫人)
		- Sima Rong, Prince (Xiao) of Liang (梁孝王 司馬肜; d. 302) ลูกชายคนที่แปด
	+ คุณหญิงปั๋ว (柏夫人)
		- สุมาหลุน (?-301) ลูกชายคนที่เก้า
	+ ไม่ทราบ
		- Princess Gaolu (高陸公主) ลูกสาวคนที่สอง
			* แต่งงานกับเตาอี้

## ดูเพิ่ม

* ยุคสามก๊ก
* รายชื่อตัวละครในสามก๊ก
* จดหมายเหตุสามก๊ก
* สามก๊ก
* วุยก๊ก

## แหล่งข้อมูลอื่น

* วิถีแห่งอำนาจสุมาอี้