# การบุกขึ้นเหนือของเกียงอุย

| การบุกขึ้นเหนือของเกียงอุย |
| --- |
| ส่วนหนึ่งของ สงครามในยุคสามก๊ก |
|

|  |  |
| --- | --- |
| วันที่ | ค.ศ. 240–262 |
| สถานที่ | ภาคตะวันตกเฉียงเหนือของจีน (ส่วนใหญ่อยู่ในมณฑลกานซู่และมณฑลฉ่านซีในปัจจุบัน) |
| ผล |
วุยก๊กชนะ จ๊กก๊กล่าถอย |

 |
| คู่สงคราม |
|
จ๊กก๊ก เผ่าตีและเกี๋ยง |
วุยก๊ก |
| ผู้บังคับบัญชาและผู้นำ |
|
เกียงอุย เตียวเอ๊ก อองเป๋ง เลียวฮัว ม้าตง เตียวหงี **†** แฮหัวป๋า (หลัง ค.ศ. 249) เอาเจ้ |
กุยห้วย แฮหัวป๋า (ก่อน ค.ศ. 249) ต้านท่าย ชิจิด **†** หลี เจี่ยน  เตงงาย อองเก๋ง  สุมาหู สุมาปอง |

| การบุกขึ้นเหนือของเกียงอุย |
| --- |
|  |
| จีนตัวเต็ม | 姜維北伐 |
| จีนตัวย่อ | 姜维北伐 |
|

| ขยายการถอดเสียง |
| --- |
| ภาษาจีนมาตรฐาน |
| พินอิน | Jiāng Wéi Běifá |

 |
| การทัพบุกทุ่งราบกลางเก้าครั้ง |
| จีนตัวเต็ม | 九伐中原 |
| จีนตัวย่อ | 九伐中原 |
|

| ขยายการถอดเสียง |
| --- |
| ภาษาจีนมาตรฐาน |
| พินอิน | Jǐufá Zhōngyuán |

 |
|  |

**การบุกขึ้นเหนือของเกียงอุย** (จีน: 姜維北伐) หมายถึงชุดการทัพ 11 ครั้งที่เป็นการบุกโดยรัฐจ๊กก๊กกระทำต่อรัฐอริวุยก๊กระหว่าง ค.ศ. 240 ถึง ค.ศ. 262 ในยุคสามก๊กของจีน การทัพนำโดยเกียงอุยขุนพลที่มีชื่อเสียงของจ๊กก๊ก ชุดการบุกขึ้นเหนือนี้แตกต่างจากการบุกขึ้นเหนือครั้งก่อน ๆ หน้าที่นำโดยจูกัดเหลียงซึ่งสามารถยึดเมืองปูเต๋าและอิมเป๋งเข้ามาในอาณาเขตของจ๊กก๊กได้ ในขณะที่การบุกขึ้นเหนือของเกียงอุยไม่เป็นที่ชื่นชอบในทั้งหมู่ทหารและหมู่พลเรือนในจ๊กก๊ก และยังแตกต่างจาการบุกขึ้นเหนือของจูกัดเหลียงซึ่งมักมีกำลังทหารจ๊กก๊ก 60,000 นายหรือบางครั้งถึง 100,000 นาย ในรขณะที่ของเกียงอุยมีมีกจำนวนน้อยกว่าไม่เกิน 30,000 นาย แม้ภายหลังการเสียชีวิตของบิฮุยซึ่งเกียงอุยได้เข้าควบคุมการบัญชาการทหาร ก่อนหน้านี้การบุกขึ้นเหนือของจูกัดเหลียงประสบปัญหาด้านการขนส่งเสบียงสำหรับทัพขนาดใหญ่ เจียวอ้วนที่เป็นผู้สืบทอดอำนาจของจูกัดเหลียงเชื่อว่าภูมิประเทศที่เป็นแถบเทือกเขาของฮันต๋งเองที่เป็นต้นเหตุที่ทำให้การทัพล้มเหลว จึงพยายามจะเปลี่ยนเส้นทางเดินทัพเป็นทางแม่น้ำฮั่นซุย บิฮุยซึ่งสิืบทอดอำนาจต่อจากเจียวอ้วนก็เห็นด้วยและไม่เคยยอมให้เปิดศึกใหญ่ที่ยกไปจากทางฮันต๋ง แต่เกียงอุยไม่สนใจข้อกังวลเหล่านี้และยังฮันต๋งเป็นฐานทัพหลักเช่นเดียวกับที่จูกัดเหลียงเคยทำ

ท้ายที่สุดในการทัพแต่ละครั้งก็ถูกยกเลิกไปเนื่องจากเสบียงอาหารไม่เพียงพอ ความสูญเสียอย่างหนักในสนามรบ หรือเหตุผลอื่น ๆ การทัพเหล่านี้เป็นการผลาญทรัพยากรที่มีจำกัดอยู่แล้วในจ๊กก๊ก และนำไปสู่การล่มสลายของจ๊กก๊กในปี ค.ศ. 263

ในวัฒนธรรมประชานิยมและในนวนิยายอิงประวัติศาสตร์เรื่อง*สามก๊ก*ในศตวรรษที่ 14 การทัพเหล่านี้ถูกเรียกถึงอย่างไม่ถูกต้องว่า "การทัพบุกทุ่งราบกลางเก้าครั้ง" (九伐中原 *จิ่วฝาจง-ยฺเหวียน*) การเรียกนี้ไม่ถูกต้องเพราะแท้จริงแล้วมีการทัพ 11 ครั้งแทนที่จะเป็น 9 ครั้ง และยุทธการเหล่านี้เกิดขึ้นในสถานที่ที่ห่างไกลจากทุ่งราบกลาง

## โหมโรง

ในปี ค.ศ. 227 แผ่นดินจีนถูกแบ่งเป็น 3 รัฐที่สู้รบกัน ได้แก่ รัฐวุยก๊ก จ๊กก๊ก และง่อก๊ก แต่ละรัฐมีความมุ่งหมายจะรวบรวมดินแดนของราชวงศ์ฮั่นที่ล่มสลายไปให้กลับรวมเป็นหนึ่งภายใต้การปกครองของตน ระหว่างปี ค.ศ. 228 และ ค.ศ. 234 จูกัดเหลียงอัครมหาเสนาบดีและผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ของจ๊กก๊กได้นำการทัพ 5 ครั้งเข้าโจมตีวุยก๊ก แต่ท้ายที่สุดของการทัพแต่ละครั้งจบด้วยความไม่สำเร็จ และผลโดยภาพรวมก็อยู่ในภาวะคุมเชิงกัน จูกัดเหลียงป่วยเสียชีวิตระหว่างการทัพครั้งที่ 5 ในปี ค.ศ. 234 หลังการเสียชีวิตจองจูกัดเหลียง เจียวอ้วนและบิฮุยซึ่งสืบทอดอำนาจต่อจากจูกัดเหลียงในฐานะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ของจ๊กก๊ก ได้ยุตินโยบายแข็งกร้าวต่อวุยก๊กแล้วหันไปมุ่งเน้นนโยบายภายในและการพัฒนาภายในมากขึ้น มีช่วงเวลาแห่งความสงบระหส่างจ๊กก๊กและวุยก๊กยาว 6 ปีจนถึงปี ค.ศ. 240 เมื่อเกียงอุยขุนพลจ๊กก๊กตัดสินใจสานต่อปณิธานของจูกัดเหลียงและโจมตีวุยก๊กต่อไป

## การบุกครั้งแรก (ค.ศ. 240)

| ลำดับเหตุการณ์การบุกขึ้นเหนือของเกียงอุย |
| --- |
| ช่วงเวลาโดยประมาณ | สถานที่ | เหตุการณ์ |
| 240 | นครติ้งซี มณฑลกานซู่ | **การบุกขึ้นเหนือครั้งแรก**: * เกียงอุยโจมตีเมืองหลงเสแต่ถูกกุยห้วยตีแตกพ่ายกลับไป
* กุยห้วยยังรบชนะชนเผ่าเกี๋ยงภายใต้การนำของปีต๋องและบีบให้ยอมสวามิภักดิ์
 |
| 247 | มณฑลกานซู่และมณฑลชิงไห่ | **การบุกขึ้นเหนือครั้งที่สอง**: * ชนเผ่าเกี๋ยงก่อกบฏต่อต้านการปกครองของวุยก๊กในเมืองหลงเส, ลำอั๋น, กิมเสีย และเสเป๋ง
* เกียงอุยนำทัพจ๊กก๊กไปสนับสนุนกบฏชนเผ่าเกี๋ยง
* กุยห้วยและแฮหัวป๋าตีทัพเกียงอุยแตกพ่ายกลับไปและปราบปรามกบฏชนเผ่าเกี๋ยง
 |
| 248 | มณฑลกานซู่, มณฑลชิงไห่ และมองโกเลียใน | * กุยห้วยปราบกบฏชนเผ่าเกี๋ยงภายใต้การนำของเอ๋อเจอไซและจื้ออู๋ไต้ในอำเภอเหอกวาน, ไป๋ถู่ และหลงอี๋
* **การบุกขึ้นเหนือครั้งที่ 3**: เกียงอุยนำทัพจ๊กก๊กมาสนับสนุนจื้ออู๋ไต้ โดยให้เลียวฮัวอยู่รักษาเขาเฉิงจ้ง เมื่อกุยห้วยเข้าโจมตีเลียวฮัว เกียงอุยจึงต้องถอยกลับมาช่วยเลียวฮัวและล้มเหลวในการสมทบกับจื้ออู๋ไต้
 |
| 6 ก.พ. – 1 มี.ค. 249 |  | แฮหัวป๋าแปรพักตร์ไปเข้าด้วยจ๊กก๊กหลังอุบัติการณ์สุสานโกเบงเหลงเมื่อวันที่ 5 ก.พ. |
| ป. ก.ย. – พ.ย. 249 | มณฑลกานซู่, มณฑลฉ่านซี และมณฑลเสฉวน | **การบุกขึ้นเหนือครั้งที่สี่**: * เกียงอุยโจมตีมณฑลยงจิ๋วและสร้างป้อมปราการ 2 แห่งที่เขาก๊กสัน
* ต้านท่าย, ชิจิด และเตงงายยึดป้อมปราการ 2 แห่งที่ก๊กสัน
* เกียงอุยแสร้งถอยทัพและส่งเลียวฮัวไปโจมตีเตงงายที่ไป๋ฉุ่ยและเบี่ยงเบนความสนใจ เตงงายรู้ว่าแท้จริงแล้วเกียงอุยมีเป้าหมายจะตีเถาเฉิงจึงส่งกำลังไปเสริมที่เถาเฉิง เกียงอุยไม่มีทางเลือกอื่นนอกจากถอยทัพ
 |
| 250 | มณฑลชิงไห่ | **การบุกขึ้นเหนือครั้งที่ห้า**: เกียงอุยโจมตีเมืองเสป๋งและล่าถอยหลังยึดไม่สำเร็จ |
| 16 ก.พ. – 17 มี.ค. 253 | นครเฉิงตู มณฑลเสฉวน | บิฮุยถูกลอบสังหารโดยกัว ซิวที่เป็นผู้แปรพักตร์จากวุยก๊ก |
| 14 มิ.ย. – 9 ก.ย. 253 | นครเหอเฝย์ มณฑลอานฮุย | ยุทธการที่หับป๋า: เตียวเต๊กป้องกันหับป๋าจากการโจมตีของจูกัดเก๊กได้สำเร็จ |
| ตะวันออกเฉียงใต้ของมณฑลกานซู่ | **การบุกขึ้นเหนือครั้งที่หก**: * เกียงอุยปิดล้อมเต๊กโตเสีย
* สุมาสูสั่งกุยห้วยและต้านท่ายให้ไปขับไล่เกียงอุย
* เกียงอุยยกทัพกลับเมื่อเสบียงอาหารหมด
 |
| 2 – 31 ก.ค. 254 | ตะวันออกเฉียงใต้ของมณฑลกานซู่ | **การบุกขึ้นเหนือครั้งที่เจ็ด**: * เกียงอุยโจมตีเมืองหลงเส
* หลี เจี่ยนแปรพักตร์และยอมยกเต๊กโตเสียให้จ๊กก๊ก
* ยุทธการที่อำเภอซงบู๋ก๋วน: เตียวหงีและชิจิดถูกสังหารในที่รบ
* ทัพจ๊กก๊กยึดเต๊กโตเสีย, เหอกวาน และหลิมเอีย แล้วกวาดต้อนราษฎรไปยังอาณาเขตของจ๊กก๊ก
 |
| 18 ก.ย. – 11 พ.ย. 255 | ตะวันออกเฉียงใต้ของมณฑลกานซู่ | **การบุกขึ้นเหนือครั้งที่แปด**: ยุทธการที่เต๊กโตเสีย |
| 8 ส.ค. – 6 ก.ย. 256 | ตะวันออกเฉียงใต้ของมณฑลกานซู่ | **การบุกขึ้นเหนือครั้งที่เก้า**: เตงงายขับไล่การรุกรานที่นำโดยเกียงอุย |
| ป. มิ.ย. 257 – มี.ค./เม.ย. 258 | อำเภอโช่ว มณฑลอานฮุย | กบฏจูกัดเอี๋ยน: จูกัดเอี๋ยนเริ่มก่อกบฏต่อวุยก๊กในฉิวฉุนโดยได้รับการสนับสนุนจากง่อก๊ก แต่ในที่สุดกบฏก็ถูกทัพวุยก๊กปราบปราม |
| มณฑลกานซู่และมณฑลฉ่านซี | **การบุกขึ้นเหนือครั้งที่สิบ**: เกียงอุยโจมตีกองทหารรักษาการณ์ของวุยก๊กใกล้อำเภอเตียงเสีย สุมาปองและเตงงายนำทหารเข้าล้อมเกียงอุยแต่ไม่ยกเข้ารบ เกียงอุยล่าถอยไปหลังทราบข่าวว่ากบฏจูกัดเอี๋ยนล้มเหลว |
| 30 ต.ค. – 28 พ.ย. 262 | ตะวันออกเฉียงใต้ของมณฑลกานซู่ | **การบุกขึ้นเหนือครั้งที่สิบเอ็ด**: เตงงายรบชนะเกียงอุยที่อำเภอโหวเหอ เกียงอุยล่าถอยไปยังท่าจง |

ในปี ค.ศ. 240 เกียงอุยนำทัพจ๊กก๊กเข้าโจมตีเมืองหลงเส (隴西郡 *หล่งซี-จฺวิ้น*) ซึ่งอยู่ในอาณาเขตของวุยก๊ก กุยห้วยขุนพลวุยก๊กจึงนำทัพเข้าโจมตีข้าศึกและขับไล่ไปถึงอาณาเขตของชนเผ่าเกี๋ยง (羌 *เชียง*) เกียงอุยนำกำลังล่าถอยกลับจ๊กก๊ก ในช่วงเวลาเดียวกันนั้น กุยห้วยเข้าโจมตีชนเผ่าเกี๋ยงที่นำโดยปีต๋อง (迷當 หมีตาง) และเอาชนะได้ ตระกูลชนเผ่าตี มากกว่า 3,000 ตระกูลยอมสวามิภักดิ์ต่อกุยห้วย กุยห้วยให้ย้ายทั้งหมดไปอยู่ภูมิภาคกวนต๋ง (關中 *กวานจง*; ปัจจุบันคือตอนกลางของมณฑลฉ่านซี)

## การบุกครั้งที่สอง (ค.ศ. 247)

ในปี ค.ศ. 247 ชนเผ่าเกี๋ยงนำโดยโงโห (餓何 *เอ้อเหอ*), เสียวกั้ว (燒戈 *เชาเกอ*) ฝาถง (伐同), เอ๋อเจอไซ (蛾遮塞) และคนอื่น ๆ เริ่มก่อกบฏต่อวุยก๊กในสี่เมืองคือหลงเส (隴西 *หล่งซี*; ปัจจุบันอยู่บริเวณนครติ้งซี มณฑลกานซู่), ลำอั๋น (南安 *หนานอาน*; ปัจจุบันอยู่บริเวณอำเภออู่ชาน มณฑลกานซู่), กิมเสีย (金城 *จินเฉิง*; ปัจจุบันอยู่บริเวณนครหลานโจว มณฑลกานซู่) และเสเป๋ง (西平 *ซีผิง*; ปัจจุบันอยู่บริเวณนครซีนิง มณฑลชิงไห่) เข้าโจมตีหลายเมืองและหลายอำเภอในพื้นที่ และเรียกร้องให้ทัพจ๊กก๊กมาช่วยสนับสนุน

ไป๋หู่เหวิน (白虎文) และจื้ออู๋ไต้ (治無戴) ประมุขชนเผ่าที่มีอิทธิพล 2 คนในมณฑลเลียงจิ๋วตอบรับร่วมการก่อกบฏต่อวุยก๊ก เมื่อเกียงอุยนำทัพจ๊กก๊กไปยังมณฑลเลียงจิ๋วเพื่อสนับสนุนกบฏชาวเกี๋ยง ไป๋หู่เหวินและจื้ออู๋ไต้ก็เข้าด้วยกับเกียงอุย

ราชสำนักวุยก๊กมีคำสั่งให้แฮหัวป๋านำกองกำลังไปรักษาการณ์ที่ด้านข้าง เมื่อกุยห้วยนำกองทัพมายังเต๊กโตเสีย (狄道 *ตี๋เต้า*; อยู่บริเวณอำเภอหลินเถา มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) ที่ปรึกษาของกุยห้วยแนะนำว่าควรเข้าโจมตีอำเภอเปาสิว (枹罕縣 *ฝูห่านเซี่ยน*; ปัจจุบันอยู่ในอำเภอหลินเซี่ย มณฑลกานซู่) และสยบเผ่าเกี๋ยงก่อนที่จะจัดการกับทัพจ๊กก๊กที่รุกเข้ามา กุยห้วยคาดการณ์ว่าเกียงอุยจะโจมตีที่ตั้งของแฮหัวป๋า จึงมุ่งลงใต้ไปเสริมกำลังให้แฮหัวป๋า เกียงอุยเข้าโจมตีแฮหัวป๋าที่ฝั่งตะวันตกของแม่น้ำเจ้าซุย (洮水 *เถาฉุ่ย*) ตามที่กุยห้วยคาดไว้ แต่เกียงอุยก็ต้องล่าถอยเมื่อกุยห้วยนำกำลังเสริมมาถึง จากนั้นกุยห้วยจึงยกเข้าโจมตีกบฏเผ่าเกี๋ยง สังหารโงโหและเสียวกั้ว และบีบให้ทัพตระกูลชนเผ่าเกี๋ยงหลายพันนายยอมจำนน

## การบุกครั้งที่สาม (ค.ศ. 248)

ในปี ค.ศ. 248 เอ๋อเจอไซ (蛾遮塞) และกบฏชนเผ่าเกี๋ยงก่อกบฏยึดป้อมปราการในอำเภอเหอกวาน (河關; ในบริเวณใกล้เคียงกับนครติ้งซี มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) และอำเภอไป๋ถู่ (白土; ในอำเภอหมินเหอ มณฑลชิงไห่ในปัจจุบัน) และใช้ในการป้องกันทัพวุยก๊กที่ยกข้ามแม่น้ำเจ้าซุย (洮水 *เถาฉุ่ย*) กุยห้วยแสร้งทำเป็นว่ากำลังจะเข้าโจมตีจากต้นน้ำ แต่แท้จริงแล้วลอบสั่งกองกำลังให้ข้ามแม่น้ำที่ปลายน้ำเพื่อเข้าโจมตีไป๋ถู่ การโจมตีสำเร็จและฝ่ายกบฏถูกตีแตกพ่าย จื้ออู๋ไต้ (治無戴) นำทัพชนเผ่าของตนเข้าโจมตีเมืองอู่เวย์ (武威郡 *อู่เวย์จฺวิ้น*) โดยให้ครอบครัวยังอยู่ที่เมืองซีไห่ (西海郡 *ซีไห่จฺวิ้น*; ใกล้กับแอ่งทะเลสาบจฺวีเหยียน มองโกเลียใน) เมื่อกุยห้วยทราบเรื่องนี้จึงนำกองกำลังเข้าโจมตีเมืองซีไห่ แต่ก็พบเข้ากับทัพของจื้ออู๋ไต้ซึ่งกำลังยกกลับจากเมืองอู่เวย์ สองทัพปะทะบนทางเหนือของอำเภอหลงอี๋ (龍夷縣 *หลงอี๋เซี่ยน*; ทางตะวันตกของอำเภอหฺวาง-ยฺเหวียน มณฑลชิงไห่ในปัจจุบัน) ทัพวุยก๊กได้รับชนะและทัพของจื้ออู่ต้านล่าถอย

เกียงอุยนำทัพจ๊กก๊กจากเซ็กเอ๋ง (石營 *ฉืออิ๋ง*; อยู่ทางตะวันตกเฉียงเหนือของอำเภอซีเหอ มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) ไปยังเฉียงชฺวาน (彊川; ทางตะวันตกของอำเภอหลินถาน มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) เพื่อจะสมทบกับทัพจื้ออู๋ไต้ที่กำลังล่าถอย โดยเกียงอุยให้เลียวฮัวอยู่รักษาเขาเฉิงจ้ง (成重山 *เฉิงจ้งชาน*; อยู่ทางตะวันตกของอำเภอหลินเถา มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) เพื่อสร้างป้อมปราการ รวบรวมกำลังชาวเกี๋ยงที่เหลืออยู่ และคุมตัวไว้เป็นตัวประกันในป้อม เมื่อกุยห้วยทราบเรื่องที่เกียงอุยนำทัพมา กุยห้วยต้องการจะแบ่งทัพของตนออกเป็น 2 กองเพื่อโจมตีข้าศึก แต่เหล่านายทหารของกุยห้วยมีความเห็นที่แตกต่างออกไป โดยคาดว่าเกียงอุยจะมุ่งหน้าไปทางตะวันตกเพื่อสมทบกับจื้ออู๋ไต้และรวมกำลังเข้าด้วยกัน ในขณะที่เลียวฮัวยังคงอยู่ป้องกันฐานที่มั่นของจ๊กก๊กที่เขาเฉิงจ้ง หากแบ่งทัพออกเป็น 2 ส่วน พลังโจมตีจะลดลงอย่างมากและอาจจบลงด้วยสถานการณ์ที่ไม่อาจต้านเกียงอุยหรือยึดฐานที่มั่นของเลียวฮัวได้ เหล่านายทหารจึงโน้มน้าวกุยห้วยให้มุ่งเน้นไปทีการบุกไปทางตะวันตกเพื่อโจมตีเกียงอุยและจื้ออู๋ไต้แยกกันก่อนที่ทั้งคู่จะเข้าสมทบกันได้

กุยห้วยยืนกรานจะใช้แผนแรกโดยกล่าวว่า "หากเราโจมตีเลียวฮัว จะทำให้ข้าศึกที่ไม่ทันตั้งตัวได้ เกียงอุยจะต้องหันกลับมาช่วยเลียวฮัวอย่างแน่นอน เมื่อถึงเวลาที่เกียงอุยกลับมาถึง เราก็เอาชนะเลียวฮัวได้แล้ว ทำเช่นนี้แล้วจะทำให้เกียงอุยและทหารเหน็ดเหนื่อยจากการเดินทางไป ๆ มา ๆ หากเกียงอุยไม่พบกับพวกอนารยชนแล้ว พวกอนารยชนก็จะล่าถอยไปเอง นี่เป็นแนวทางที่ดีที่สุด" กุยห้วยจึงมอบหมายให้แฮหัวป๋านำกองกำลังแยกไล่ตามเกียงอุยไปถึงท่าจง (沓中; ทางตะวันตกเฉียงเหนือของอำเภอโจวชฺวี มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) ขณะที่ตัวกุยห้วยนำอีกกองกำลังเข้าโจมตีเลียวฮัว เกียงอุยหันกลับมาช่วยเหลือเลียวฮัวจริง ๆ ตามที่กุยห้วยคาดการณ์ไว้ และล้มเหลวในการสมทบกับจื้ออู๋ไต้

## การบุกครั้งที่สี่ (ค.ศ. 249)

ในฤดูใบไม้ผลิ ค.ศ. 249 โจซองผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ของวุยก๊กถูกปลดและถูกประหารชีวิตในเหตุการณ์รัฐประหารที่ก่อขึ้นโดยสุมาอี้ที่เป็นผู้สำเร็จราชการร่วมและเข้ากุมอำนาจของราชสำนักวุยก๊กอย่างสมบูรณ์ ในเวลานั้นแฮหัวป๋าเป็นผู้ใต้บังคับบัญชาของแฮเฮาเหียนผู้ดำรงตำแหน่งขุนพลโจมตีภาคตะวันตก (征西將軍 *เจิงซีเจียงจฺวิน*) แฮเฮาเหียนเป็นญาติของทั้งแฮหัวป๋าและโจซอง หลังการเสียชีวิตของโจซอง สุมาอี้เรียกตัวแฮเฮาเหียนกลับมายังนครหลวงลกเอี๋ยง แล้วให้กุยห้วยมาดำรงตำแหน่งแทน กุยห้วยจึงกลายเป็นผู้บังคับบัญชาคนใหม่ของแฮหัวป๋า แฮหัวป๋าไม่ถูกกันกับกุยห้วยมาโดยตลอดจึงกลัวว่าตนจะมีชะตากรรมเหมือนโจซอง แฮหัวป๋าจึงหนีและแปรพักตร์ไปเข้าด้วยจ๊กก๊ก

ในฤดูใบไม้ร่วง เกียงอุยนำทัพจ๊กก๊กโจมตีมณฑลยงจิ๋วในอาณาเขตของวุยก๊ก ให้สร้างป้อมปราการสองแห่งที่เขาก๊กสัน (麴山 *ชฺวีชาน*; ทางตะวันออกเฉียงใต้ของอำเภอหมิน มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) และสั่งให้นายทหารกุอั๋น (句安 *โกว อาน*) และลิหิม (李歆 *หลี่ ซิน*) อยู่รักษาทั้งสองป้อม เกียงอุยยังให้ติดต่อกับชนเผ่าเกี๋ยงและขอให้ช่วยคุกคามเมืองต่าง ๆ ในมณฑลยงจิ๋ว กุยห้วยปรึกษากับต้านท่ายข้าหลวงมณฑลยงจิ๋วถึงวิธีการรับมือการบุกของจ๊กก๊ก ต้านท่ายกล่าวว่า "ป้อมปราการที่ก๊กสันคงมีการป้องกันเป็นอย่างดี แต่เส้นทางที่นำไปสู่จ๊กนั้นยากแก่การสัญจร ดังนั้นพวกเขาจึงต้องการเสบียงที่มีปริมาณเพียงพอ เผ่าเกี๋ยงก็กังวลเรื่องจุดอ่อนนี้ของทัพจ๊ก พวกเขาจึงอาจไม่เต็มใจช่วยจ๊ก หากเราล้อมป้อมปราการและเข้าโจมตี เราจะสามารถเข้ายึดได้โดยง่าย แม้ว่าเมื่อกำลังเสริมของจ๊กมาถึง ภูมิประเทศเทือกเขาอันอันตรายก็จะทำให้พวกเขาหมดแรง"

กุยห้วยจึงสั่งให้ต้านท่าย ชิจิด และเตงงายนำทัพวุยก๊กเข้าโจมตีป้อมปราการที่ก๊กสันและตัดทางเสบียงและน้ำ กุอั๋นและลิหิมนำทหารของตนไปยั่วยุเตงงายให้เข้าโจมตีพวกตน แต่เตงงายเพิกเฉย เมื่อเวลาผ่านไป เสบียงของทั้งสองป้อมปราการก็ค่อย ๆ หมด เกียงอุยนำกองกำลังของตนจากเขางิวเทาสัน (牛頭山 *หนิวโถวชาน*; อยู่ทางตะวันตกของเขตเจาฮฺว่า นครกว่าง-ยฺเหวียน มณฑลเสฉวนในปัจจุบัน) เพื่อไปเสริมกำลังให้ป้อมปราการ ระหว่างก็พบเข้ากับกองกำลังของต้านท่าย ต้านท่ายกล่าวว่า "*พิชัยสงครามซุนจื่อ*กล่าวว่าวิธีการที่ดีที่สุดในการชนะศึกคือการชนะโดยไม่ต้องรบ หากเรายึดเขางิวเทาสันได้ ทางถอยของเกียงอุยก็จะถูกปิดผนึก เราก็จะจับตัวได้โดยง่าย" ต้านท่ายจึงสั่งกองกำลังของตนให้สร้างป้อมปราการต้านทัพของเกียงอุยแต่ไม่ออกโจมตีข้าศึก เวลาเดียวกันต้านท่ายยังเขียนหนังสือไปถึงกุยห้วย ขอให้ช่วยโจมตีเขางิวเทาสัน กุยห้วยทำตามนั้นและนำกองกำลังข้ามแม่น้ำเจ้าซุยเตรียมเข้าตีเขางิวเทาสัน

หลังจากเกียงอุยล่าถอย กุอั๋นและลิหิมก็ถูกทอดทิ้งโดดเดี่ยวที่ป้อมปราการที่ก๊กสัน ทั้งคู่ไม่มีทางเลือกอื่นนอกจากยอมจำนนต่อข้าศึก จากนั้นกุยห้วยจึงนำกองกำลังไปทางตะวันตกเพื่อโจมตีชนเผ่าเกี๋ยงที่กำลังสับสน และบีบให้ชนเผ่าเกี๋ยงยอมจำนน เตงงายเตือนกุยห้วยว่า "ข้าศึกไม่ได้ล่าถอยไปไกล อาจหันกลับมาโจมตีเราอีก เราควรแบ่งกำลังเผื่อไว้ในกรณีที่ข้าศึกโจมตีเราอีกครั้ง"

เตงงายยังคงรักษาการณ์อยู่ทางเหนือของไป๋ฉุ่ย (白水; ปัจจุบันคืออำเภอชิงชฺวาน มณฑลเสฉวน) สามวันต่อมา เกียงอุยส่งเลียวฮัวนำทัพเข้าใกล้ค่ายของเตงงายจากทางใต้ของไป๋ฉุ่ย เตงงายบอกกับเหล่านายทหารว่า "เกียงอุยหันกลับมาโจมตีเรา เรามีกำลังน้อย ตามหลักแล้วเราควรข้ามแม่น้ำและไม่สร้างสะพาน ข้าเห็นว่าเกียงอุยจะต้องส่งเลียวฮัวมาขัดขวางเราเพื่อบีบให้เรายังอยู่ที่นี่ ในขณะที่เกียงอุยเข้าโจมตีเถาเฉิง (洮城; อยู่ทางตะวันออกเฉียงเหนือของอำเภอหมิน มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) จากทางตะวันออก" เถาเฉิงตั้งอยู่ทางเหนือของแม่น้ำและห่างจากที่ตั้งของเตงงายราว 60 *ลี้* เตงงายแบ่งกองกำลังให้เดินทัพตลอดคืนไปยังเถาเฉิงเพื่อป้องกันป้อมปราการ เกียงอุยข้ามแม่น้ำมาโจมตีเถาเฉิงตามที่เตงงายคาดการณ์ไว้ แต่ยึดป้อมปราการไม่สำเร็จเพราะเตงงายได้เสริมกำลังป้องกันไว้แล้ว เกียงอุยเห็นว่าไม่มีทางเลือกอื่นจึงถอยทัพกลับจ๊กก๊ก

## การบุกครั้งที่ห้า (ค.ศ. 250)

ในปี ค.ศ. 250 เกียงอุยนำทัพจ๊กก๊กโจมตีเมืองเสเป๋ง (西平郡 *ซีผิงจฺวิ้น*; ปัจจุบันอยู่บริเวณนครซีหนิง มณฑลชิงไห่) เกียงอุยถอยทัพหลังจากยึดเมืองเสเป๋งไม่สำเร็จ

## การบุกครั้งที่หก (ค.ศ. 253)

ในฤดูร้อนปี ค.ศ. 253 ง่อก๊กที่เป็นรัฐพันธมิตรของจ๊กก๊กยกทัพโจมตีชายแดนด้านตะวันออกของวุยก๊ก นำไปสู่ยุทธการที่หับป๋า

เกียงอุยภูมิใจในความคุ้นเคยกับวัฒนธรรมและประเพณีของชนเผ่าเกี๋ยง (羌 *เชียง*) และชนเผ่าที่ไม่ใช่ชาวจีนฮั่นอื่น ๆ ที่อาศัยทางด้านตะวันตกของจีน เกียงอุยจึงมักคิดจะเกลี้ยกล่อมผู้คนชนเผ่าเหล่านี้ให้มาเป็นพันธมิตรกับจ๊กก๊กและยกทัพโจมตีประสานเข้าบุกอาณาเขตของวุยก๊กซึ่งอยู่ในมณฑลกานซู่ในปัจจุบัน อย่างไรก็ตาม บิฮุยผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์แห่งจ๊กก๊กไม่เห็นด้วยอย่างมากกับความกระหายสงครามของเกียงอุยที่มีต่อวุยก๊ก และพยายามควบคุมเกียงอุยโดยการจำกัดจำนวนกำลังพลที่เกียงอุยนำไปในแต่ละครั้งที่ออกศึกได้ไม่เกิน 10,000 นาย ครั้งหนึ่งบิฮุยเคยบอกเกียงอุยว่าควรหยุดการโจมตีวุยก๊กและมุ่งเน้นไปที่นโยบายส่งเสริมเสถียรภาพและความเจริญรุ่งเรืองภายในจ๊กก๊ก

ในวันที่ 16 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 253 บิฮุยถูกลอบสังหารโดยกัว ซิว (郭脩) ผู้แปรพักตร์จากวุยก๊กระหว่างงานเลี้ยงในวันแรกของเทศกาลขึ้นปีใหม่ หลังการเสียชีวิตของบิฮุย เกียงอุยได้อำนาจควบคุมทัพจ๊กก๊กมากขึ้นและสามารถทำตามที่ตนต้องการได้ ในฤดูร้อนของปีนั้น หลังทราบข่าวว่าง่อก๊กโจมตีวุยก๊กทางตะวันออก เกียงอุยจึงนำกำลังพลจ๊กก๊กหลายหมื่นนายออกจากเซ็กเอ๋ง (石營 *ฉืออิ๋ง*; อยู่ทางตะวันตกเฉียงเหนือของอำเภอซีเหอ มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) เข้าล้อมเต๊กโตเสีย (狄道 *ตี๋เต้า*; อยู่บริเวณอำเภอหลินเถา มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน)

สุมาสูผู้สำเร็จราชการของวุยก๊กเรียกงีสง (虞松 *ยฺหวี ซง*) มาถามความเห็นเรื่องวิธีจัดการการบุกของง่อก๊กทางตะวันออกและจ๊กก๊กทางตะวันตก งีสงวิเคราะห์สถานการณ์และกล่าวว่าการป้องกันที่หับป๋านั้นแข็งแกร่งเพียงพอที่จะต้านทานการโจมตีของง่อก๊กได้ระยะเวลาหนึ่ง และท้ายที่สุดทัพง่อก๊กก็จะถอนทัพกลับไปเมื่อหมดขวัญกำลังใจ งีสงแนะนำให้เปิดการโจมตีโต้กลับการบุกของจ๊กก๊กอย่างรวดเร็วไม่ให้ทันตั้งตัวและขับไล่ออกไป สุมาสูเห็นด้วยจึงสั่งให้กุยห้วยและต้านท่ายนำทัพวุยก๊กไปตั้งมั่นในภูมิภาคกวนต๋งเพื่อโจมตีทัพจ๊กก๊กและสลายวงล้อมที่เต๊กโตเสีย ต้านท้ายโจมตีทัพจ๊กก๊กแตกพ่ายที่ลั่วเหมิน (洛門; อยู่ในอำเภออู่ชาน มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) ในที่สุดเกียงอุยจึงถอยทัพทั้งหมดกลับไปจ๊กก๊กเมื่อเสบียงอาหารหมด

## การบุกครั้งที่เจ็ด (ค.ศ. 254)

ในฤดูร้อน ค.ศ. 254 เกียงอุยนำทัพจ๊กก๊กเข้าโจมตีเมืองหลงเสอีกครั้ง หลี เจี่ยน (李簡) ขุนนางของวุยก๊กที่รักษาเต๊กโตเสีย (狄道 *ตี๋เต้า*; อยู่บริเวณอำเภอหลินเถา มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) ยอมสวามิภักดิ์ต่อเกียงอุย เกียงอุยจึงรุกต่อไปเข้าโจมตีอำเภอซงบู๋ก๋วน (襄武縣 *เซียงอู่เซี่ยน*; อยู่ทางตะวันออกเฉียงใต้ของอำเภอหล่งซี มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) และเข้ารบกับชิจิดขุนพลวุยก๊ก ชิจิดพ่ายแพ้และถูกสังหาร แต่ทัพจ๊กก๊กก็สูญเสียขุนพลเตียวหงีไปในการรบ ทัพจ๊กก๊กที่ได้ชัยชนะเข้ายึดสามอำเภอคือเต๊กโตเสีย เหอกวาน (河關; ในบริเวณใกล้เคียงกับนครติ้งซี มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) และหลิมเอีย (臨洮 *หลินเถา*) และกวาดต้อนราษฎรผู้อาศัยในสามอำเภอให้ย้ายมาอยู่ภายในอาณาเขตของจ๊กก๊ก

## การบุกครั้งที่แปด (ค.ศ. 255)

ในปี ค.ศ. 255 เมื่อเกียงอุยเสนอแผนการไปยังราชสำนักจ๊กก๊กขอทำศึกกับวุยก๊กอีกครั้ง เตียวเอ๊กคัดค้านความคิดของเกียงอุยอย่างเปิดเผย และชี้ให้เห็นว่าจ๊กก๊กขาดแคลนทรัพยากรในการทำศึกและราษฎรก็เบื่อหน่ายกับสงคราม เกียงอุยเพิกเฉยต่อคำของเตียวเอ๊ก และนำทัพจ๊กก๊กที่ประกอบด้วยทหารหลายหมื่นนายโดยมีเตียวเอ๊กและแฮหัวป๋าเป็นรองแม่ทัพในการเข้มโจมตีวุยก๊ก ระหว่างวันที่ 18 กันยายนและ 17 ตุลาคม ทัพจ๊กก๊กมาถึงอำเภอเปาสิว (枹罕縣 *ฝูห่านเซี่ยน*; ทางตะวันออกเฉียงเหนือของอำเภอหลินเซี่ย มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) และเตรียมจะโจมตีเต๊กโตเสีย (狄道 *ตี้เต้า*; ปัจจุบันคืออำเภอหลินเถา มณฑลกานซู่)

ในช่วงเวลาเดียวกันนั้น อองเก๋งข้าหลวงมณฑลยงจิ๋วที่วุยก๊กแต่งตั้ง รายงานเรื่องการบุกของจ๊กก๊กให้กับขุนพลต้านท่าย หลังกุยห้วยเสียชีวิตในปี ค.ศ. 255 ต้านท่ายได้สืบทอดตำแหน่งขุนพลโจมตีภาคตะวันตก (征西將軍 *เจิงซีเจียงจฺวิน*) ของกุยห้วย และในเวลานั้นได้รับผิดชอบดูแลราชการทหารในมณฑลยงจิ๋วและเลียงจิ๋ว อองเก๋งรายงานต้านท่ายว่าทัพจ๊กก๊กแบ่งออกเป็น 3 สายแยกกันโจมตีเข้ากิสาน (祁山 *ฉีชาน*; พื้นที่ภูเขาบริเวณอำเภอหลี่ มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน), เซ็กเอ๋ง (石營 *ฉืออิ๋ง*; อยู่ทางตะวันตกเฉียงเหนือของอำเภอซีเหอ มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) และเมืองกิมเสีย (金城郡 *จินเฉิงจฺวิ้น*; อยู่บริเวณอำเภอยฺหวีจง มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) จากนั้นอองเก๋งจึงขออนุญาตจากต้านท่ายให้ตนได้นำกองกำลังเข้าโจมตีข้าศึกที่อำเภอเปาสิวและเขากิสาน ต้านท่ายวิเคราะห์สถานการณ์และสรุปว่ากำลังของทัพจ๊กก๊กจะอ่อนแอลงหากแบ่งเป็น 3 สายเข้าโจมตีมณฑลเลียงจิ๋ว ต้านท่ายจึงตอบอองเก๋งตามที่วิเคราะห์และบอกอองเก๋งให้รอและสังเกตความเคลื่อนไหวของข้าศึกอย่างใกล้ชิดเสียก่อน จากนั้นจึงจะเปิดฉากการโจมตีข้าศึกอย่างเด็ดขาดจากด้านตะวันออกและตะวันตกในภายหลัง

ขณะที่ต้านท่ายและกำลังเสริมยกไปถึงตันฉอง (陳倉 *เฉินชาง*; ทางตะวันออกของนครเป่าจี มณฑลฉ่านซีในปัจุบบัน) อองเก๋งก็พ่ายแพ้ให้กับเกียงอุยที่ด่านกู้ (故關 *กู้กวาน*) และล่าถอยข้ามแม่น้ำเจ้าซุย (洮水 *เถาฉุ่ย*) ต้านท่ายกังวลว่าอองเก๋งอาจไม่สามารถรักษาจุดยุทธศาสตร์ของวุยก๊กที่เต๊กโตเสียได้ จึงนำพลยกไปหนุนช่วยเต๊กโตเสีย ด้านอองเก๋งปะทะกับเกียงอุยที่ฝั่งตะวันตกของแม่น้่ำเจ้าซุยและพ่ายแพ้ อองเก๋งที่เหลือทหารประมาณ 10,000 นายล่าถอยไปเต๊กโตเสีย ส่วนทหารที่เหลือถูกตีแตกพ่ายกระจัดกระจายหรือถูกสังหาร

เกียงอุยถือโอกาสที่กำลังได้เปรียบเข้ากดดันและปิดล้อมเต๊กโตเสีย ในเวลานั้นเตียวเอ๊กกล่าวกับเกียงอุยว่า "ถึงเวลาต้องหยุดแล้ว เราไม่ควรรุดหน้าไปมากกว่านี้ มิฉะนั้นก็เสี่ยงที่เสียทุกสิ่งที่เราได้รับมาจนถึงบัดนี้ การรุดหน้าต่อไปก็เหมือนกับการเติมขาให้งู"

ในช่วงเวลาเดียวกันนั้น ต้านท่ายซึ่งอยู่ที่อำเภอเซียงเท้ง (上邽縣 *ช่างกุยเซี่ยน*; อยู่ในนครเทียนฉุ่ย มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) แยกกำลังพลและสั่งให้เดินทัพทั้งกลางวันและกลางคืนเพื่อเข้ายึดจุดยุทธศาสตร์ในพื้นที่ ราชสำนักวุยก๊กตั้งให้เตงงายเป็นรักษาการขุนพลสงบภาคตะวันตก (安西將軍 *อานตงเจียงจฺวิน*) และสั่งให้นำกำลังพลมาช่วยต้านท่ายในการต้านการบุกของจ๊กก๊ก หลายวันต่อมา เสนาบดีกลาโหม (太尉 *ไท่เว่ย์*) สุมาหูก็นำกำลังเสริมมาหนุนช่วยต้านท่าย กำลังเสริมของวุยก๊กนำโดยเตงงาย, เฮาหุน (胡奮 *หู เฟิ่น*) และหวาง มี่ (王秘) มาถึงอำเภอเซียงเท้งเพื่อเข้าร่วมทัพของต้านท่าย ทั้งหมดแยกทัพเป็น 3 สายและรุดหน้าไปยังเมืองหลงเส (隴西郡 *หล่งซีจฺวิ้น*) ก่อนหน้านี้ ต้านท่ายมีความเห็นไม่ลงรอยกับนายทหารคนอื่น ๆ ในการเรื่องการสลายวงล้อมที่เต๊กโตเสีย เตงงายและนายทหารคนอื่น ๆ กล่าวว่าขวัญกำลังใจของทหารจ๊กก๊กสูงมากหลังเอาชนะอองเก๋ง จึงควรล่าถอยและรักษาจุดยุทธศาสตร์ไว้ในขณะที่รอโอกาสโต้กลับ ต้านท่ายแย้งว่าพวกตนควรเปิดฉากการโจมตีอย่างรวดเร็วและเอาชนะทัพจ๊กก๊กให้เด็ดขาดก่อนที่ทัพจ๊กก๊กจะถือโอกาสที่ขวัญกำลังใจทหารสูงในการเข้ายึดอาณาเขตของวุยก๊กไปอีกและได้รับการสนับสนุนอย่างเข้มแข็งจากชนเผ่าเกี๋ยงและเผ่าตี

จากนั้นต้านท่ายจึงนำกำลังพลข้ามเทือกเขาเกาเฉิง (高城嶺 *เกาเฉิงหลิง*; ทางตะวันตกเฉียงเหนือของอำเภอเว่ย์-ยฺเหวียน มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) เดินทัพอย่างลับ ๆ ทั้งกลางวันและกลางคืน แล้วมาถึงกลุ่มเนินเขาทางตะวันออกเฉียงใต้ของเต๊กโตเสีย ต้านท่ายสั่งให้ทหารบนเนินเขาจุดไฟและตีกลองศึกเสียงดังเพื่อส่งสัญญาณไปยังกองกำลังวุยก๊กในเต๊กโตเสียว่ากำลังเสริมมาถึงแล้ว กำลังทหารที่รักษาเต๊กโตเสียมีขวัญกำลังใจเพิ่มขึ้นตามที่ต้านท่ายคาดไว้ ในขณะที่ทัพจ๊กก๊กตกใจ เกียงอุยจึงสั่งให้กำลังพลล่าถอย ต้านท่ายยังสั่งทหารให้แพร่ข่าวลวงว่าพวกตนวางแผนจะตัดเส้นทางถอยของทัพจ๊กก๊ก เมื่อเกียงอุยได้ยินข่าวนี้ก็รู้สึกหวั่นเกรง จึงถอยทัพในวันที่ 11 พฤศจิกายน การล้อมเต๊กโตเสียจึงถูกยกเลิกไป

เมื่อต้านท่ายถอยทัพกลับมาเมืองหลงเส ต้านท่ายคาดการณ์ว่าเกียงอุยจะพยายามใช้ลักษณะภูมิประเทศที่เป็นภูเขาตลอดทางเพื่อวางกำลังซุ่มโจมตี ต้านท่ายจึงใช้เส้นทางอ้อมทางใต้เพื่อกลับไปหลงเส เกียงอุยได้ส่งทหารมาซุ่มจริง ๆ เป็นเวลา 3 วันตามที่ต้านท่ายคาดการณ์ไว้ อย่างไรก็ตาม นักประวัติศาสตร์เผย์ ซงจือให้ความเห็นว่าการที่เกียงอุยวางกำลังซุ่มโจมตีนั้นไม่สมเหตุสมผล เพราะเกียงอุยไม่รู้ว่ามีกำลังเสริมของวุยก๊กมาถึงขณะที่เกียงอุยกำลังล้อมเต๊กโตเสีย จึงไม่มีเหตุผลที่ต้องวางกำลังซุ่มโจมตี

หลังการปิดล้อมเต๊กโตเสียถูกยกเลิกไป อองเก๋งถอนหายใจอย่างโล่งอกว่า "เสบียงของเราคงอยู่ได้ไม่เกิน 10 วัน หากกำลังเสริมไม่มาถึงเมืองก็จะตกเป็นของข้าศึก และอาจเสียทั้งมณฑลไป" ต้านท่ายจัดกำลังพลและเสริมการป้องกันในพื้นที่ก่อนจะกลับไปกองกำลังรักษาการณ์ที่อำเภอเซียงเท้ง เกียงอุยล่าถอยกลับไปยังจงถี (鐘堤; ทางใต้ของอำเภอหลินเถา มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน)

## การบุกครั้งที่เก้า (ค.ศ. 256)

ขณะที่เกียงอุยและทัพจ๊กก๊กล่าถอยไปจงถี (鐘堤; ทางใต้ของอำเภอหลินเถา มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) นายทหารของวุยก๊กหลายคนเชื่อว่าข้าศึกอ่อนล้าแล้วและจะไม่ย้อนกลับมาโจมตีอีก

เตงงายมีความเห็นที่แตกต่างออกไปโดยกล่าวว่า "ความพ่ายแพ้ที่ฝั่งตะวันตกของแม่น้ำเจ้าซุย (洮水 *เถาฉุ่ย*) ไม่ใช่การพ่ายแพ้เล็กน้อย การสูญเสียกำลังพลและนายทหาร การสูญเสียเสบียงอาหาร และการอพยพของผู้ลี้ภัยเป็นสัญญาณบ่งบอกถึงการทำลายล้างที่กำลังจะเกิดขึ้น ข้าจะอธิบายสถานการณ์ให้ฟัง ข้อแรก ข้าศึกถือโอกาสจากชัยชนะ ในขณะที่เราอ่อนแอจริง ๆ ข้อสอง ทัพข้าศึกได้รับการฝึกฝนเป็นอย่างดีและเตรียมพร้อมในการทำศึก ส่วนทัพเราเพิ่งเกณฑ์มาใหม่และยังไม่มีอาวุธครบครัน ข้อสาม ข้าศึกอ้อนล้าน้อยกว่าเราเพราะเราเดินทัพทางบกส่วนข้าศึกเดินทัพทางน้ำ ข้อสี่ ข้าศึกมุ่งเข้าโจมตีเพียงเต๊กโตเสีย ส่วนเรากระจายกำลังป้องกันใน 4 แห่งคือเต๊กโตเสีย, หลงเส, ลำอั๋น (南安 *หนานอาน*; อยู่บริเวณอำเภออู่ชาน มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) และเขากิสาน (祁山 *ฉีชาน*; พื้นที่ภูเขาบริเวณอำเภอหลี่ มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) ข้อห้า ลำอั๋นและหลงเสมีข้าวที่ผลิตโดยชาวเกี๋ยง และยังมีทุ่งข้าวสาลีอยู่เลยเขากิสาน ข้าศึกเจ้าเล่ห์จะต้องมาชิงข้าวสาลีเป็นแน่ "

ในฤดูใบไม้ร่วงของปี ค.ศ. 256 เป็นไปตามที่เตงงายคาดการณ์ เกียงอุยยกทัพจากจงถีเข้าโจมตีเขากิสาน แต่ถูกต้านให้ถอยร่นโดยกำลังป้องกันที่เตงงายเตรียมไว้ล่วงหน้า จากนั้นเกียงอุยจึงมุ่งหน้าไปหมู่บ้านตองเต๋ง (董亭 *ต่งถิง*; ทางใต้ของอำเภออู่ชาน มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) ส่วนเตงงายตั้งมั่นอยู่ที่เขาบูเสียงสัน (武城山 *อู่เฉิงชาน*; อยู่ในเขตเฉินชาง นครเป่าจี มณฑลฉ่านซีในปัจจุบัน) เกียงอุยพยายามเข้ายึดพื้นที่ภูเขาจากเตงงายแต่ถูกตีให้ถอยร่น คืนนั้นเกียงอุยพยายามข้ามแม่น้ำอุยโห (渭河 *เว่ย์เหอ*) เพื่อโจมตีอำเภอเซียงเท้ง (上邽; ปัจจุบันคือนครเทียนฉุ่ย มณฑลกานซู่) เตงงายยกมาสกัดเกียงอุยที่หุบเขาตวนโกะ (段谷 *ตฺว้านกู่*; ทางตะวันตกเฉียงใต้ของนครเทียนฉุ่ย มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) และเอาชนะเกียงอุยได้

เตงงายได้เลื่อนยศเป็นขุนพลพิทักษ์ภาคตะวันตก (鎮西將軍 *เจิ้นซีเจียงจฺวิน*) และรับมอบหมายให้ดูแลราชการทหารในภูมิภาค เหตุผลที่เกียงอุยพ่ายแพ้ที่เซียงเท้งคือการที่เอาเจ้ขุนพลจ๊กก๊กไม่อาจนำกำลังเสริมมาช่วยเกียงอุยได้ทันเวลา ความล้มเหลวของเกียงอุยในการบุกขึ้นเหนือครั้งที่ 9 ทำให้จ๊กก๊กสูญเสียทั้งชีวิตทหารและทรัพยากรอย่างมาก ผู้คนในจ๊กก๊กไม่พอใจและเกลียดเกียงอุยมากขึ้น เกียงอุยจึงเขียนฎีกาถึงราชสำนักจ๊กก๊กขอลดขั้นตนเองเป็นการลงโทษ ราชสำนักอนุมัติและลดยศเกียงอุยลงเป็นขุนพลพิทักษ์ (衞將軍 *เว่ย์เจียงจฺวิน*) แต่ถึงเกียงอุยจะถูกลดขั้น ก็ยังได้รับอนุญาตให้รักษาการณ์ตำแหน่งมหาขุนพล (大將軍 *ต้าเจียงจฺวิน*)

## การบุกครั้งที่สิบ (ค.ศ. 257-258)

ในปี ค.ศ. 257 เมื่อจูกัดเอี๋ยนขุนพลวุยก๊กเริ่มก่อกบฏในฉิวฉุน (壽春 *โช่วฉุน*; อยู่บริเวณอำเภอโช่ว มณฑลอานฮุยในปัจจุบัน) ราชสำนักวุยก๊กระดมกำลังทหารจากภูมิภาคกวนต๋ง (關中 *กวานจง*) เพื่อปราบกบฏ เกียงอุยต้องการใช้ประโยชน์จากสถานการณ์นี้เพื่อเตรียมบุกวุยก๊กอีกครั้ง จึงนำทัพจ๊กก๊กผ่านหุบเขาล่อก๊ก (駱谷 *ลั่วกู่*) และเทือกเขาซินเฉีย (沈嶺 *เฉินหลิ่ง*) ซึ่งทั้งสองแห่งอยู่ทางใต้ของอำเภอโจวจื้อ มณฑลฉ่านซีในปัจจุบัน เพื่อเข้าโจมตีกองทหารประจำการของวุยก๊กใกล้กับอำเภอเตียงเสีย (長城 *ฉางเฉิง*) ในช่วงเวลานั้น กองทหารประจำการของวุยก๊กมีเสบียงที่สะสมไว้จำนวนมากแต่มีการป้องกันที่อ่อนแอ ทหารวุยก๊กเริ่มตื่นตระหนกเมื่อได้ยินว่าทัพจ๊กก๊กเข้ามาใกล้

สุมาปองขุนพลวุยก๊กนำกำลังทหารไปต้านข้าศึก ในขณะที่เตงงายนำทัพแยกจากหล่งโย่ว (隴右; อยู่บริเวณอำเภหลินเถา มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) เพื่อสนับสนุนสุมาปอง เมื่อทัพวุยก๊กมาถึงเตียงเสีย เกียงอุยก็สั่งกำลังทหารให้ล่าถอยไปหมางฉุ่ย (芒水; ทางตะวันออกเฉียงใต้ของอำเภอโจวจื้อ มณฑลฉ่านซีในปัจจุบัน) และตั้งค่ายโดยหันหลังอิงเขา สุมาปองและเตงงายสั่งกำลังพลให้ล้อมค่ายของเกียงอุยแต่ไม่เข้าโจมตี เกียงอุยนำทหารไปยั่วยุให้ทัพวุยก๊กเข้าโจมตี แต่สุมาปองและเตงงายออกคำสั่งเคร่งครัดแก่กำลังพลให้เพิกเฉยต่อข้าศึก

ในปี ค.ศ. 258 หลังเกียงอุยได้ข่าวว่าทัพวุยก๊กปราบกบฏจูกัดเอี๋ยนได้สำเร็จ เกียงอุยจึงถอนทัพทั้งหมดกลับไปเซงโต๋นครหลวงของจ๊กก๊ก เล่าเสี้ยนจักรพรรดิจ๊กก๊กตั้งให้เกียงอุยกลับมามีตำแหน่งมหาขุนพล (大將軍 *ต้าเจียงจฺวิน*)

ในช่วงเวลานั้น ราาษฎรจ๊กก๊กเห็นการศึกที่รบกับวุยก๊กปีแล้วปีเล่า ก็เริ่มเบื่อหน่ายกับการที่ต้องทนทุกข์จากผลกระทบของสงคราม เจาจิ๋วขุนนางจ๊กก๊กก็เขียน "โฉวกั๋วลุ่น" (仇國論; "วิจารณ์เรื่องรัฐอริ") งานเขียนเสียดสีที่วิพากย์วิจารณ์เรื่องความกระหายสงครามของเกียงอุย

## การบุกครั้งที่สิบเอ็ด (ค.ศ. 262)

ในฤดูใบไม้ผลิของปี ค.ศ. 262 เมื่อเกียงอุยวางแผนจะเปิดฉากการรบกับวุยก๊กอีกครั้ง เลียวฮัวขุนพลจ๊กก๊กกล่าวว่า "'ผู้ที่ไม่ละเว้นจากการใช้กำลังทางทหารจะต้องจบลงด้วยการเผาตัวเอง' ข้าหมายถึงปั๋วเยฺว (ชื่อรองของเกียงอุย) เขาด้อยกว่าข้าศึกทั้งในด้านสติปัญญาและกำลังทหาร แต่ก็ยังคงโจมตีข้าศึกต่อไป จะคาดหวังชัยชนะได้อย่างไร"

ในฤดูหนาว เกียงอุยเข้ายึดอำเภอเตียวเจี๋ยง (洮陽縣 *เถาหยางเซี่ยน*; อยู่ในอำเภอหลินเถา มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) และโจมตีเตงงายขุนพลวุยก๊กที่อำเภอเฮาโห (侯和縣 *โหวเหอเซี่ยน*) แต่พ่ายแพ้ในยุทธการ เกียงอุยถอยทัพไปยังท่าจง (沓中; ทางตะวันตกเฉียงเหนือของอำเภอโจวชฺวี มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) และตั้งกองกำลังรักษาการณ์อยู่ทีนั่น

## ผลสืบเนื่อง

ระหว่างที่เกียงอุยนำทัพจ๊กก๊กเข้าโจมตีวุยก๊กอย่างต่อเนื่องแทบทุกปี การทำศึกได้ผลาญทรัพยากรของจ๊กก๊กไปอย่างมาก แต่ไม่สามารถได้ผลตอบแทนที่สำคัญใด ๆ ได้ ในช่วงเวลาหลายปีหลังการเสียชีวิตของอัครมหาเสนาบดีตั๋งอุ๋นในปี ค.ศ. 246 ขันทีฮุยโฮขึ้นมามีอำนาจและควบคุมราชสำนักจ๊กก๊กโดยทางอ้อม ฮุยโฮต้องการปลดเกียงอุยออกจากอำนาจและตั้งเงียมอู (閻宇 *เหยียน ยฺหวี่*) ที่เป็นคนสนิทขึ้นแทน เมื่อเกียงอุยทราบเรื่องนี้จึงเขียนฎีกาถวายเล่าเสี้ยนจักรพรรดิจ๊กก๊ก กล่าวโทษฮุยโฮในข้อหาฉ้อโกงและไม่ซื่อสัตย์ ทูลโน้มน้าวให้เล่าเสี้ยนมีรับสั่งให้ประหารชีวิตฮุยโฮ แต่เล่าเสี้ยนตรัสตอบว่า "ฮุยโฮเป็นเพียงข้าราชการผู้น้อย ในอดีตข้าไม่ชอบใจที่ตั๋งอุ๋นขัดแย้งกับเขา เหตุใดท่านจึงระแวงเขาเล่า" เกียงอุยเห็นว่าฮุยโฮมีผู้สนับสนุนจำนวนมากในราชสำนักและตระหนักได้ว่าตนกำลังหาเรื่องเดือนร้อนใส่ตัวเพราะประณามฮุยโฮอย่างเปิดเผย เกียงอุยจึงตัดสินใจถอยกลับไปท่าจงและวางกำลังรักษาการณ์ที่นั่นแทนที่จะกลับไปนครหลวงเซงโต๋

ในปี ค.ศ. 262 สุมาเจียวผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์แห่งวุยก๊กต้องการจะส่งทัพทำศึกเพื่อพิชิตจ๊กก๊ก ในปี ค.ศ. 263 ทัพวุยก๊ก 3 ทางนำโดยจงโฮย เตงงาย และจูกัดสูบุกจ๊กก๊ก ขณะที่เกียงอุยนำทัพจ๊กก๊กไปต้านทานทัพของจงโฮยและจูกัดสูที่ด่านเกียมโก๊ะ (劍閣 *เจี้ยนเก๋อ*; อยู่ในอำเภอเจี้ยนเก๋อ มณฑลเสฉวนในปัจจุบัน) ทัพวุยก๊กนำโดยเตงงายเดินทัพผ่านเส้นทางอันตรายผ่านภูมิประเทศที่เป็นภูเขา เลี่ยงแนวป้องกันของจ๊กก๊ก แล้วไปปรากฏที่เซงโต๋นครหลวงของจ๊กก๊ก เล่าเสี้ยนจักรพรรดิจ๊กก๊กที่ไม่ทันตั้งตัวจึงตัดสินพระทัยยอมจำนนต่อเตงงาย นำไปสู่การสิ้นสุดของรัฐจ๊กก๊ก

## ในนิยาย *สามก๊ก*

การบุกขึ้นเหนือของเกียงอุยมีเนื้อหาครอบคลุมตอนที่ 107 และ 109–115 ในนวนิยายอิงประวัติศาสตร์ในคริสต์ศตวรรษที่ 14 เรื่อง *สามก๊ก* (*ซานกั๋วเหยี่ยนอี้*) ซึ่งเล่าถึงเหตุการณ์ก่อนและระหว่างยุคสามก๊ก การบุกเหล่านี้ถูกเรียกด้วยคำเรียกว่า "การทัพบุกทุ่งราบกลางเก้าครั้ง" (九伐中原 *จิ่วฝาจง-ยฺเหวียน*) การเรียกนี้ไม่ถูกต้องเพราะแท้จริงแล้วมีการทัพ 11 ครั้งแทนที่จะเป็น 9 ครั้ง และยุทธการเหล่านี้เกิดขึ้นในสถานที่ที่ห่างไกลจากทุ่งราบกลาง

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

อ้างอิงจาก*สามก๊กจี่* (*ซานกั๋วจื้อ*)

อ้างอิงจาก*อรรถาธิบายสามก๊กจี่* (*ซานกั๋วจื้อจู้*)

อ้างอิงจาก*จือจื้อทงเจี้ยน*

อ้างอิงอื่น ๆ

## บรรณานุกรม

* ตันซิ่ว (ศตวรรษที่ 3). *สามก๊กจี่* (*ซานกั๋วจื้อ*).
* เผย์ ซงจือ (ศตวรรษที่ 5). *อรรถาธิบายสามก๊กจี่* (*ซานกั๋วจื้อจู้*).
* ซือหม่า กวาง (1084). *จือจื้อทงเจี้ยน*.
* ล่อกวนตง (ศตวรรษที่ 14). *สามก๊ก* (*ซันกั๋วเหยี่ยนอี้*).