Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# โต้ว เมี่ยว

| โต้ว เมี่ยว Dou Miao |
| --- |
| สวรรคต | 172 |
| พระสวามี | จักรพรรดิฮั่นหฺวัน |
| ราชวงศ์ | ราชวงศ์ฮั่นตะวันออก |
| พระบิดา | เตาบู |

**โต้ว เมี่ยว** (จีน: 竇妙: สิ้นพระชนม์ 172) ฐานันดรศักดิ์ **จักรพรรดินีหฺวันซื่อ** (อังกฤษ: *Empress Huansi*) เป็นจักรพรรดินีระหว่าง ราชวงศ์ฮั่น พระนางเป็นจักรพรรดินีองค์ที่ 3 ของ จักรพรรดิฮั่นหฺวัน หลังจากพระองค์สวรรคตในปี ค.ศ. 168 พระนางเป็นผู้สำเร็จราชการสำหรับผู้สืบทอดของเขา จักรพรรดิหลิง ความช่วยเหลือโดยพระบิดาของพระนาง เตาบู และบัณฑิต ลัทธิขงจื๊อ ตันผวน (จีน: 陳蕃) แต่ เตาบู และ ตันผวน มีความขัดแย้งอย่างหนักกับ ขันที ที่ทรงอำนาจ ต่อมาในปี ค.ศ. 168 พวกเขาพ่ายแพ้และถูกสังหาร หลังจากนั้น พระนางถูกกักบริเวณกระทั่งพระนางสิ้นพระชนม์

## ภูมิหลังของครอบครัวและการอภิเษกกับจักรพรรดิฮั่นหฺวัน

ไม่รู้ว่าจักรพรรดินีพระพันปีหลวงโต้วประสูติเมื่อไร เตาบู พระบิดาของพระนางเป็นขุนนางระดับล่างในช่วงการปกครองของจักรพรรดิฮั่นฮวนและปราชญ์ขงจื๊อที่มีชื่อเสียง เขามาจากภูมิหลังของขุนนาง เป็นทายาทของ โต้ว หรง (竇融) ซึ่งมีส่วนอย่างมากในการฟื้นฟูราชวงศ์ฮั่นภายใต้ จักรพรรดิฮั่นกวังอู่ ไม่ค่อยมีใครรู้เรื่องภูมิหลังทางครอบครัวของพระมารดาของพระนาง

ใน ค.ศ. 165 ในช่วงเวลาที่จักรพรรดิฮั่นหฺวันปลดจักรพรรดินีองค์ที่สองของพระองค์ จักรพรรดินี เติ้งเมิ่งนฺหวี่, โต้ว เมี่ยว กลายเป็นจักรพรรดินีของจักรพรรดิ อย่างไรก็ตาม จักรพรรดิฮั่นหฺวันไม่ชอบพระนาง ต่อมาในปีนั้น เมื่อเลือกจักรพรรดินีองค์ใหม่ พระนางก็ได้รับการพิจารณา จักรพรรดิฮวนต้องการสถาปนาพระสนมเทียน เฉิง (田圣) สนมคนโปรดของพระองค์แต่ขุนนางนำโดย ตันผวน คัดค้านเนื่องจากพระสนมเทียนชาติกำเนิดต่ำต้อย

## อ้างอิง
# โจฮิว

| โจฮิว |
| --- |
| ขุนพลแห่งวุยก๊ก |
| เกิด | 717 |
| ถึงแก่กรรม | 771 |
|  |
|  |
| ชื่อภาษาจีน |
| จีนตัวเต็ม | 曹休 |
| จีนตัวย่อ | 曹休 |
|

| การถอดเสียง |
| --- |
| ภาษาจีนมาตรฐาน |
| พินอิน | Cáo Xiū |
| เวด-ไจลส์ | Ts'ao Hsiu |

 |
|  |
|  |
| ชื่อรอง | Wenlie (文烈) |
| สมัญญานาม | Marquis Zhuang (壯侯) |

**โจฮิว** (จีน: 曹休; พินอิน: *Cáo Xiū*; พ.ศ. 717-771) เป็นขุนพลชาวจีนของรัฐ วุยก๊ก ใน สมัยสามก๊ก ของจีน เป็นหลานชายของขุนศึก โจโฉ โจฮิวเริ่มต้นอาชีพของเขาในปลาย ราชวงศ์ฮั่นตะวันออก เป็นนายทหารภายใต้โจโฉ ในช่วงเริ่มต้นของ ยุทธการที่ฮันต๋ง ในปี ค.ศ. 217-219 เขาเอาชนะสองแม่ทัพศัตรู เตียวหุย และ ม้าเฉียว ต่อมาในอาชีพของเขา เขากลายเป็นผู้บัญชาการทหารระดับจังหวัด และต่อสู้ในศึกต่าง ๆ กับรัฐคู่แข่งของวุยก๊ก ง่อก๊ก เขาถึงแก่กรรมในปี ค.ศ. 228 หลังจากการพ่ายแพ้ของวุยก๊กที่ ศึกเซ็กเต๋ง

## ดูเพิ่ม

* โจฮิว อาชาพันลี้แห่งสกุลโจ
# เดือน 9

|  |
| --- |
| **เดือนจันทรคติ** |
| * เดือน ๑
* เดือน ๒
* เดือน ๓
* เดือน ๔
* เดือน ๕
* เดือน ๖
* เดือน ๗
* เดือน ๘
* เดือน ๙
* เดือน ๑๐
* เดือน ๑๑
* เดือน ๑๒
 |

**เดือน 9** คือเดือนที่เก้าของปี อาจหมายถึงเดือนกันยายนตามปฏิทินเกรกอเรียน หรือเดือนที่เก้าตามปฏิทินจันทรคติ และเนื่องจากปฏิทินจันทรคติกำหนดตามดิถีจันทร์ เดือน 9 จึงไม่ตรงกันทุกปีเมื่อเทียบกับปฏิทินสุริยคติแบบเกรกอเรียน แบ่งได้เป็น

## ปฏิทินจันทรคติไทย

ตามปฏิทินจันทรคติไทย เดือน 9 มักเริ่มในเดือนกรกฎาคมหรือสิงหาคม มี 29 วัน คือตั้งแต่ขึ้น 5

ค่ำ เดือน 9 ถึงแรม 14 ค่ำ เดือน 9 มีช่วงเวลาดังนี้

* 6 สิงหาคม พ.ศ. 2548 - 3 กันยายน พ.ศ. 2548
* 26 กรกฎาคม พ.ศ. 2549 - 23 สิงหาคม พ.ศ. 2549
* 14 สิงหาคม พ.ศ. 2550 - 11 กันยายน พ.ศ. 2550
* 2 สิงหาคม พ.ศ. 2551 - 30 สิงหาคม พ.ศ. 2551
* 23 กรกฎาคม พ.ศ. 2552 - 20 สิงหาคม พ.ศ. 2552

## ปฏิทินจีน

ตามปฏิทินจีน เดือน 9 มักเริ่มในเดือนกันยายนหรือตุลาคม มีช่วงเวลาดังนี้

* 3 ตุลาคม พ.ศ. 2548 - 1 พฤศจิกายน พ.ศ. 2548
* 22 ตุลาคม พ.ศ. 2549 - 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2549
* 11 ตุลาคม พ.ศ. 2550 - 9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2550
* 29 กันยายน พ.ศ. 2551 - 28 ตุลาคม พ.ศ. 2551
* 18 ตุลาคม พ.ศ. 2552 - 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2552

## อ้างอิง

* หว่า แซ่อึ้ง, เลี๊ยกไฮ้ แซ่โอ้ว. *ปฏิทิน 100 ปี เทียบ 3 ภาษา*. [ม.ป.ท.] : [ม.ป.พ.], [ม.ป.ป.].
# เดือน 12

|  |
| --- |
| **เดือนจันทรคติ** |
| * เดือน ๑
* เดือน ๒
* เดือน ๓
* เดือน ๔
* เดือน ๕
* เดือน ๖
* เดือน ๗
* เดือน ๘
* เดือน ๙
* เดือน ๑๐
* เดือน ๑๑
* เดือน ๑๒
 |

**เดือน 12** คือเดือนที่ 12 ของปี อาจหมายถึงเดือนธันวาคมตามปฏิทินเกรกอเรียน หรือเดือนที่ 12 ตามปฏิทินจันทรคติ และเนื่องจากปฏิทินจันทรคติกำหนดตามดิถีจันทร์ เดือน 12 จึงไม่ตรงกันทุกปีเมื่อเทียบกับปฏิทินสุริยคติแบบเกรกอเรียน แบ่งได้เป็น

## ปฏิทินจันทรคติไทย

ตามปฏิทินจันทรคติไทย เดือน 12 มักเริ่มในเดือนตุลาคมหรือพฤศจิกายน มี 30 วัน คือตั้งแต่ขึ้น 1 ค่ำ เดือน 12 ถึงแรม 15 ค่ำ เดือน 12 มีช่วงเวลาดังนี้

* 2 พฤศจิกายน พ.ศ. 2548 - 1 ธันวาคม พ.ศ. 2548
* 22 ตุลาคม พ.ศ. 2549 - 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2549
* 10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2550 - 9 ธันวาคม พ.ศ. 2550
* 29 ตุลาคม พ.ศ. 2551 - 27 พฤศจิกายน พ.ศ. 2566
* 19 ตุลาคม พ.ศ. 2552 - 15 พฤศจิกายน พ.ศ. 2567

วันสำคัญในเดือนนี้คือวันลอยกระทง ตรงกับวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12

## ปฏิทินจีน

ตามปฏิทินจีน เดือน 12 มักเริ่มในเดือนธันวาคมหรือมกราคม มีช่วงเวลาดังนี้

* 31 ธันวาคม พ.ศ. 2548 - 28 มกราคม พ.ศ. 2549
* 19 มกราคม พ.ศ. 2550 - 17 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2550
* 8 มกราคม พ.ศ. 2551 - 6 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2551
* 27 ธันวาคม พ.ศ. 2551 - 25 มกราคม พ.ศ. 2552
* 15 มกราคม พ.ศ. 2553 - 13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2553

## อ้างอิง

* หว่า แซ่อึ้ง, เลี๊ยกไฮ้ แซ่โอ้ว. *ปฏิทิน 100 ปี เทียบ 3 ภาษา*. [ม.ป.ท.] : [ม.ป.พ.], [ม.ป.ป.].
# จักรพรรดิเหลียงยฺเหวียน

| จักรพรรดิเหลียงยฺเหวียน Emperor Yuan of Liang 梁元帝 |
| --- |
| จักรพรรดิองค์ที่ 4 แห่ง ราชวงศ์เหลียง |
| ครองราชย์ | 13 ธันวาคม ค.ศ. 552 – 7 มกราคม ค.ศ. 555 |
| ก่อนหน้า | เซียว ต้ง |
| ถัดไป | จักรพรรดิหมิน Emperor Xuan (Western Liang) |
| Pretender(s) | เซียว จี (from 16 May 552 to 5 August 553) โหว จิง (from 1 January 552 to August 552) |
|  |
| ประสูติ | 16 กันยายน ค.ศ. 508 เซียว ฉีฟู่ (蕭七符) |
| สวรรคต | มกราคม 27, 555(555-01-27) (46 ปี) |
| พระสนม | สวี่ เซียวเพ่ย แห่งตงไห่ เซี่ย หวังเฟิง |
| พระราชบุตร | See จักรพรรดิเหลียงยฺเหวียน § Notes |
|

| พระนามเต็ม |
| --- |
| * ชื่อสกุล: เซียว (蕭)
* ชื่อตัว: อี้ (繹)
 |
| รัชศก |
| Chéngshèng (承聖): 13 ธันวาคม ค.ศ. 552 – 7 มกราคม ค.ศ. 555 |
| พระสมัญญานาม |
| Emperor Yuán (元皇帝, "discerning") (short) Emperor Xiàoyuán (孝元皇帝, "filial and discerning") (full) |
| วัดประจำรัชกาล |
| Shìzǔ (世祖) |

 |
| ราชวงศ์ | ราชวงศ์เหลียง |
| พระราชบิดา | จักรพรรดิเหลียงอู่ |
| พระราชมารดา | จักรพรรดินีเหวินซวน |

**จักรพรรดิเหลียงยฺเหวียน** (อักษรโรมัน: Emperor Yuan of Liang จีน: 梁元帝; พินอิน: *Liáng Yuándì*; 16 กันยายน ค.ศ. 508 – 27 มกราคม ค.ศ. 555) มีพระนามเดิมว่า **เซียว อี้** (อักษรโรมัน: Xiao Yi 蕭繹) ชื่อรัชกาลว่า **จื้อเฉิง** (อักษรโรมัน: Shicheng 世誠) พระนามในวัยเยาว์ว่า **ฉีฟู่** (อักษรโรมัน: Qifu 七符) เป็น จักรพรรดิแห่งจีนในราชวงศ์เหลียง หลังจากที่จักรพรรดิเหลียงอู่ พระราชบิดา และจักรพรรดิเหลียงเจี้ยนเหวิน พระอนุชาถูกจับเป็นตัวประกันอยู่นาน และถูกคุมตัวโดยนายพลกบฏ โหว จิง เซียวอี้ถูกมองว่าเป็นผู้นำของเหลียง *โดยพฤตินัย* และหลังจากเอาชนะโหวจิงได้ในปี 552 ก็ประกาศตนเป็นจักรพรรดิ ในปี 554 หลังจากรุกราน อู่เหวิน ไต้ ซึ่งเป็นแม่ทัพใหญ่ของราชวงศ์เว่ยตะวันตก กองกำลังของเว่ยตะวันตกได้สืบเชื้อสายมาและยึดเมืองหลวงเจี้ยนคังได้ (江陵, ในปัจจุบันคือ จิงโจว, มณฑลหูเป่ย์) อู่เหวินได้ประหารชีวิตพระองค์ และประกาศให้พระราชนัดดา เซียว ซา ขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิแห่งเหลียง

จักรพรรดิหยวนเป็นนักเขียน และนักสะสมหนังสือโบราณที่มีชื่อเสียง แต่ถูกวิจารณ์โดยนักประวัติศาสตร์ว่า พระองค์มุ่งกำจัดผู้ที่มีศักยภาพในการชิงราชบัลลังก์มากกว่าต่อสู้กับโหวจิง ขณะที่เจียงหลิงถูกกองทหารเว่ยตะวันตกปิดล้อม จักรพรรดิหยวนได้จุดไฟเผาหนังสือโบราณมากกว่า 140,000 เล่ม และนี่ถือเป็นหนึ่งในหายนะที่ยิ่งใหญ่ที่สุดสำหรับการศึกษางานโบราณในประวัติศาสตร์จีน

## อ้างอิง

* *Book of Liang*, vol. 5.
* *History of the Southern Dynasties*, vol. 8.
* *Zizhi Tongjian*, vols. 147, 158, 159, 160, 161, 162, 163, 164, 165.
# กิลกกุ๋น

| กิลกกุ๋น (จฺวี้ลู่จฺวิ้น) |
| --- |
|  |
| จีนตัวเต็ม | 鉅鹿郡 |
| จีนตัวย่อ | 巨鹿郡 |
|

| ขยายการถอดเสียง |
| --- |
| ภาษาจีนมาตรฐาน |
| พินอิน | Jùlù Jùn |

 |
|  |

**กิลกกุ๋น** มีชื่อในภาษาจีนกลางว่า **จฺวี้ลู่จฺวิ้น** (จีน: 鉅鹿郡; พินอิน: *Jùlù Jùn*) เป็นกุ๋น (郡 *จฺวิ้น*) หรือเมืองในประวัติศาสตร์ของจีน ตั้งอยู่ทางใต้ของมณฑลเหอเป่ย์ (河北) ในปัจจุบัน

## ประวัติศาสตร์

เมืองกิลกกุ๋นก่อตั้งโดยรัฐจิ๋น (秦 *ฉิน*) ภายหลังจากผนวกรัฐเตียว (趙 *เจ้า*) ได้เมื่อ 222 ปีก่อนคริสตกาล ในช่วงต้นยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันตก เมืองกิลกกุ๋นเป็นส่วนหนึ่งของราชรัฐเตียว หลังความล้มเหลวของกบฏเจ็ดรัฐที่ราชรัฐเตียวเข้าร่วมมด้วย เมืองกิลกกุ๋นจึงถูกปกครองโดยราชสำนักของราชวงศ์ฮั่นโดยตรง เมื่อ ค.ศ. 2 เมืองกิลกกุ๋นถูกแบ่งเขตปกครองเป็น 20 อำเภอ ได้แก่ กิลก (鉅鹿 *จฺวี้ลู่*), หนานตู๋ (南讀), กว่างเออ (廣阿), เซี่ยงชื่อ (象氏), อิ่งเถา (廮陶), ซ่งจื่อ (宋子), หยางชื่อ (楊氏), หลินผิง (臨平), เซี่ยชฺวีหยาง (下曲陽), ชื่อ (貰), เชียว (郻), ซินชื่อ (新巿), ถางหยาง (堂陽), อานติ้ง (安定), จิ้งอู่ (敬武), ลี่เซียง (歷鄉), เล่อซิ่น (樂信), อู่เถา (武陶), ไป่เซียง (柏鄉) และอานเซียง (安鄉) มีประชากรทั้งหมด 827,177 คนใน 155,951 ครัวเรือน ในรัชสมัยพระเจ้าฮั่นบู๊เต้ (漢武帝 *ฮั่นอู่ตี้*) มีการก่อตั้งเมืองกว่างผิง (廣平郡 *กว่างผิงจฺวิ้น*) แยกจากเมืองกิลกกุ๋น และภายหลังได้เลื่อนสถานะเป็นราชรัฐมอบเป็นเขตศักดินาของหลิว เหยี่ยน (劉偃) ผู้เป็นพระนัดดา *ฮั่นชู* (漢書) ระบุอำเภอ 16 อำเภอที่ขึ้นกับเมืองกว่างผิง ได้แก่ กว่างผิง (廣平), จาง (張), เฉาผิง (朝平), หนานเหอ (南和), เลี่ยเหริน (列人), ชื่อจาง (斥章), เริ่น (任), ชฺวีโจว (曲周), หนานชฺวี (南曲), ชฺวีเหลียง (曲梁), กว่างเซียง (廣鄉), ผิงลี่ (平利), ผิงเซียง (平鄉), หยางไถ (陽臺), กว่างเหยียน (廣年) และเฉิงเซียง (城鄉) มีอีกราชรัฐหนึ่งชื่อกว่างจง (廣宗) ดำรงอยู่เป็นระยะเวลาสั้น ๆ ตั้งแต่ ค.ศ. 2 จนถึงสิ้นสุดราชวงศ์ฮั่นตะวันตก ครอบคลุมเพียงอำเภออิ่งเถา

หลังการก่อตั้งราชวงศ์ฮั่นตะวันออก เมืองกว่างผิงถูกรวมกลับไปเข้าด้วยเมืองกิลกกุ๋น เมื่อ ค.ศ. 140 จำนวนอำเภอทั้งหมดเป็น 15 อำเภอ มีประชากร 602,096 คนหรือ 109,517 ครัวเรือน ราชรัฐกว่างผิงและกว่างผิงถูกก่อตั้งขึ้นอีกครั้งในช่วงต้นยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันออก แต่ก็ถูกยุบไปเมื่อ ค.ศ. 82

## อ้างอิง
# จักรพรรดิฮั่นชุ่น

| จักรพรรดิฮั่นชุ่น 漢順帝 |
| --- |
| *จักรพรรดิแห่งราชวงศ์ฮั่นตะวันออก* |
| จักรพรรดิจีน |
| ครองราชย์ | ค.ศ. 125-144 |
| ก่อนหน้า | หลิว อี้ |
| ถัดไป | ฮั่นชง |
|  |
| ประสูติ | ค.ศ. 115 หลิวเป่า |
| สวรรคต | ค.ศ. 144 |
| พระราชบุตร | จักรพรรดิฮั่นชง |
| ราชวงศ์ | ฮั่น |
| พระราชบิดา | จักรพรรดิฮั่นอัน |

**ฮั่นชุ่น** (จีนตัวย่อ: 汉顺帝; จีนตัวเต็ม: 漢順帝; พินอิน: *Hàn Shùn Dì*; เวด-ไจลส์: *Han Shun-ti*; ค.ศ. 115–144) ชื่อตัวว่า **หลิว เป่า** (劉保) เป็นจักรพรรดิจีนในสมัยราชวงศ์ฮั่น อยู่ในสมบัติตั้งแต่ ค.ศ. 125 ถึง 144

หลิว เป่า เป็นโอรสองค์เดียวของพระเจ้าฮั่นอัน เมื่อพระเจ้าฮั่นอันสวรรคตใน ค.ศ. 125 หลิว เป่า จะต้องสืบสมบัติต่อมา พระนางหยัน จี (閻姬) อัครมเหสีพระเจ้าฮั่นอัน ประสงค์จะได้มาซึ่งอำนาจทางการเมือง จึงบีบให้หลิว เป่า ยกบัลลังก์ให้แก่หลิว อี้ หลิว อี้ ก็ขึ้นเป็นพระเจ้าแผ่นดินองค์ใหม่ต่อจากพระเจ้าฮั่นอัน แต่หลิว อี้ อยู่ในสมบัติเพียงเจ็ดเดือนก็ป่วยตาย เหล่าขันทีซึ่งภักดีต่อหลิว เป่า จึงยึดอำนาจจากพระนางหยัน จี แล้วยกหลิว เป่า ขึ้นเป็นกษัตริย์องค์ใหม่ ขณะนั้น หลิว เป่า อายุสิบชันษา

ราษฎรมุ่งหวังว่า หลิว เป่า จะเป็นผู้ปกครองที่ดี เพราะพระเจ้าฮั่นอันปกครองอย่างโฉดเขลามานานแล้ว แต่หลิว เป่า ก็ไร้ความสามารถเหมือนบิดา เหลียง ชาง (梁商) บิดาของนางเหลียง น่า (梁妠) มเหสีของหลิว เป่า จึงเข้าครอบงำราชการบ้านเมือง พอเหลียง ชาง ตาย เหลียง จี้ (梁冀) ลูกชายของเหลียง ชาง และพี่ชายของนางเหลียง น่า ก็สืบอำนาจต่อ ทั้งเหลียง ชาง และเหลียง จี้ เป็นคนชั่วช้าฉ้อฉล ราชวงศ์ฮั่นจึงเริ่มเสื่อมโทรม

หลิว เป่า ครองสมบัติมาได้สิบเก้าปี ก็สิ้นพระชนม์เมื่ออายุได้สามสิบ หลิว ปิ่ง (劉炳) บุตรของหลิว เป่า ได้เป็นกษัตริย์องค์ถัดมา
# เล่ออานจฺวิ้น

**เล่ออานจฺวิ้น** (จีน: 樂安郡) เป็นจฺวิ้นในอดีตของประเทศจีน ตั้งอยู่ในบริเวณที่ปัจจุบันคือมณฑลชานตงตอนกลางและตอนเหนือ

จฺวิ้นนี้สถาปนาในตอนแรกด้วยการนำส่วนหนึ่งจากดินแดนฉีจฺวิ้น เป็นเชียนเฉิงจฺวิ้น (千乘郡) ในรัชสมัยจักรพรรดิฮั่นอู่ ในสมัยราชวงศ์ฮั่นตะวันตก จฺวิ้นนี้แบ่งออกเป็น 15 อำเภอ ได้แก่ เชียนเฉิง (千乘), ตงโจว (東鄒), ชือวั่ว (溼沃), ผิงอาน (平安), ปั๋วชาง (博昌), เลียวเฉิง (蓼城), เจี้ยนซิ่น (建信), ตี๋ (狄), หลางหฺวาย (琅槐), เล่ออาน (樂安), เป้ย์หยาง (被陽), เกาชาง (高昌), ฝานอาน (繁安), เกาวาน (高宛) และเหยียนเซียง (延鄉) ใน ค.ศ. 60 เชียนเฉิงกลายเป็นที่ดินศักดินาของหลิว เจี้ยน (劉建) พระราชโอรสในจักรพรรดิฮั่นหมิงที่สวรรคตในปีถัดมาโดยไม่มีพระราชโอรสธิดา ใน ค.ศ. 79 มีการพระราชทานเชียนเฉิงแก่หลิว ข้าง (劉伉) พระเชษฐา/อนุชาในจักรพรรดิฮั่นเหอ ดินแดนนี้เปลี่ยนชื่อเป็นเล่ออานใน ค.ศ. 95 หง (鴻) พระราชนัดดาในหลิว ข้าง เป็นพระราชบิดาในจักรพรรดิฮั่นจื่อ หลังฝ่ายหลังขึ้นครองราชย์ หงได้รับดินแดนที่อุดมสมบูรณ์กว่าชื่อ ปั๋วไห่ เป็นที่ดินศักดินาใหม่ของพระองค์ และเล่ออานถูกเปลี่ยนกลับไปเป็นจฺวิ้น ใน ค.ศ. 140 จำนวนอำเภอและตำบลในเล่ออานลดลงเหลือ 9 แห่ง: หลินจี้ (臨濟, เดิมคือ ตี๋), เชียนเฉิง, เกาหว่าน (高菀), เล่ออาน, ปั๋วชาง, เลียวเฉิง, ลี่ (利), อี้ (益) และโช่วกวาง (壽光)

ในสมัยราชวงศ์จิ้นตะวันตก เล่ออานกลายเป็นที่ดินศักดินาของซือหม่า เจี้ยน (司馬鑒) พระโอรสในสุมาเจียว และต่อมาเป็นของจี๋ (籍) โอรสของเจี้ยน หลังสมัยราชวงศ์จิ้น เล่ออานกลายเป็นดินแดนส่วนหนึ่งของราชวงศ์หลิวซ่ง จนกระทั่งรัชสมัยจักรพรรดิหลิวซ่งหมิงที่ถูกราชวงศ์เว่ย์เหนือเข้าพิชิต จฺวิ้นนี้ถูกยุบเลิกในสมัยราชวงศ์สุยตอนต้น

## ประชากร

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ราชวงศ์ | ราชวงศ์ฮั่นตะวันตก | ราชวงศ์ฮั่นตะวันออก | ราชวงศ์จิ้นตะวันตก | ราชวงศ์หลิวซ่ง | ราชวงศ์เว่ย์เหนือ |
| ปี ค.ศ. | 2 | 140 | 280 | 464 | 534 |
| ครัวเรือน | 116,727 | 74,400 | 11,000 | 2,259 | 5,916 |
| ประชากร | 490,720 | 424,075 |  | 14,991 | 13,239 |

## อ้างอิง
# จักรพรรดิฮั่นจาง

| จักรพรรดิฮั่นจาง 漢章帝 |
| --- |
| พระบรมสาทิศลักษณ์จาก *Sancai Tuhui* |
| จักรพรรดิราชวงศ์ฮั่น |
| ครองราชย์ | 5 กันยายน ค.ศ. 75 – 9 เมษายน ค.ศ. 88 |
| ก่อนหน้า | จักรพรรดิฮั่นหมิง |
| ถัดไป | จักรพรรดิฮั่นเหอ |
|  |
| ประสูติ | ค.ศ. 56 |
| สวรรคต | 9 เมษายน ค.ศ. 88 (32 พรรษา) |
| พระมเหสี | * จักรพรรดินีจางเต๋อ
* จักรพรรดินีกงหฺวาย
* ซ่งกุ้ยเหริน
 |
| พระราชบุตร *รายละเอียด* | * จักรพรรดิฮั่นเหอ
* หลิว ชิ่ง
 |
|

| พระสมัญญานาม |
| --- |
| * **สั้น:** จาง (章)
* **เต็ม:** เซี่ยวจาง (孝章)
 |

 |
| ราชวงศ์ | ตระกูลหลิว |
| ราชวงศ์ | ราชวงศ์ฮั่น |
| พระราชบิดา | จักรพรรดิฮั่นหมิง |
| พระราชมารดา | เจี่ยกุ้ยเหริน |

| จักรพรรดิฮั่นจาง |
| --- |
|  |
| จีนตัวเต็ม | 漢章帝 |
| จีนตัวย่อ | 汉章帝 |
|

| การถอดเสียง |
| --- |
| ภาษาจีนมาตรฐาน |
| พินอิน | Hàn Zhāngdì |
| เวด-ไจลส์ | Han Chang-ti |
| กวางตุ้งมาตรฐาน |
| การถอดเป็นอักษรโรมันแบบเยล | Hon Jēung-dai |
| ยฺหวิดเพ็ง | Hon3 Zoeng1 dai3 |
| หมิ่นใต้ |
| ฮกเกี้ยน เป่อ่วยยี | Hàn Tsiong-tè |

 |
| Alternative Chinese name |
| จีนตัวเต็ม | 劉炟 |
| จีนตัวย่อ | 刘炟 |
| ความหมายตามตัวอักษร | (พระนามส่วนพระองค์) |
|

| การถอดเสียง |
| --- |
| ภาษาจีนมาตรฐาน |
| พินอิน | Liú Dá |
| เวด-ไจลส์ | Liu Ta |
| กวางตุ้งมาตรฐาน |
| การถอดเป็นอักษรโรมันแบบเยล | Làuh Tat |
| ยฺหวิดเพ็ง | Lau4 Tat3 |
| หมิ่นใต้ |
| ฮกเกี้ยน เป่อ่วยยี | Lâu Tat |

 |
|  |

**สมเด็จพระจักรพรรดิจางแห่งราชวงศ์ฮั่น** หรือ **จักรพรรดิฮั่นจาง** ((จีน: 漢章帝; พินอิน: *Hàn Zhāngdì*; เวด-ไจลส์: *Han Chang-ti*; ค.ศ. 56 – 9 เมษายน ค.ศ. 88)) มีพระนามเดิมว่า **องค์รัชทายาทหลิวต๋า** (劉炟) ปีเดียวกับที่พระอัยกา (จักรพรรดิฮั่นกวังอู่) สวรรคตและพระราชบิดา (จักรพรรดิฮั่นหมิง) เสด็จขึ้นครองราชย์เมื่อพระราชบิดาสวรรคตในปี ค.ศ. 75 (พ.ศ. 618) องค์ชายหลิวต้า รัชทายาทจึงเสด็จขึ้นครองราชย์เป็น จักรพรรดิฮั่นจาง จักรพรรดิองค์ที่ 3 แห่ง ราชวงศ์ฮั่นตะวันออก เมื่อพระชนม์เพียง 18 พรรษา

พระองค์สืบสานพระปณิธานในการปกครองของพระอัยกาและพระราชบิดาจนทำให้บ้านเมืองเฟื่องฟูสูงสุดจนคนเรียกยุคนี้ว่า "ยุคการปกครองหมิง-จาง"

สวรรคตเมื่อ ค.ศ. 88 (พ.ศ. 31) องค์ชายหลิวจ้าวจึงขึ้นเสด็จขึ้นครองราชย์เป็น จักรพรรดิฮั่นเหอ

## อ้างอิง
# ปุดไฮ

| ปุดไฮ (ปั๋วไห่จฺวิ้น) |
| --- |
|  |
| จีน | 勃海郡 / 渤海郡 |
|

| การถอดเสียง |
| --- |
| ภาษาจีนมาตรฐาน |
| พินอิน | Bóhǎi Jùn |

 |
|  |

เมืองหรือกุ๋นต่าง ๆ ของมณฑลอิวจิ๋วเมื่อ ค.ศ. 219 หรือศักราชเจี้ยนอาน (建安) ปีที่ 24
**ปุดไฮ** ในภาษาจีนกลางเรียกว่า **ปั๋วไห่จฺวิ้น** (จีน: 勃海郡 หรือ 渤海郡; พินอิน: *Bóhǎi Jùn*) เป็นกุ๋น (郡 *จฺวิ้น*) หรือเมืองของจีนตั้งแต่ยุคราชวงศ์ฮั่น (漢) ถึงยุคราชวงศ์ถัง (唐) ตั้งอยู่ตอนกลางของบริเวณที่เป็นทางตอนใต้ของมณฑลเหอเป่ย์ (河北) ในปัจจุบัน

## ประวัติศาสตร์

เมืองปุดไฮก่อตั้งในรัชสมัยพระเจ้าฮั่นโกโจ (漢高祖 *ฮั่นเกาจู่*) ในยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันตก (西漢 *ซีฮั่น*) เมืองปุดไฮมีอำเภอใต้การปกครอง 26 อำเภอ ได้แก่ ฝูหยาง (浮陽), หยางซิ่น (陽信), ตงกวาง (東光), ฟู่เฉิง (阜城), เชียนถง (千童), ฉงเหอ (重合), ลำพี้ (南皮 *หนานผี*), ติ้ง (定), จางอู่ (章武), จงอี้ (中邑), เกาเฉิง (高成), เกาเล่อ (高樂), ชานฮู่ (參戶), เฉิงผิง (成平), หลิ่ว (柳), หลินเล่อ (臨樂), ตงผิงชู (東平舒), ฉงผิง (重平), อานชื่อ (安次), ซิวชื่อ (脩市), เหวินอาน (文安), จิ่งเฉิง (景成), ชู่โจว (束州), เจี้ยนเฉิง (建成), จางเซียง (章鄉) และผูหลิ่ง (蒲領) เมื่อ ค.ศ. 2 เมืองปุดไฮมีประชากร 905,119 คนใน 256,377 ครัวเรือน ในยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันออก (東漢 *ตงฮั่น*) ที่ว่าการเมืองปุดไฮย้ายไปอำเภอลำพี้ เมื่อถึง ค.ศ. 140 จำนวนของอำเภอใต้การปกครองลดลงเหลือ 8 อำเภอ ได้แก่ ลำพี้, เกาเฉิง, ฉงเหอ, ฝูหยาง, ตงกวาง, จางอู่, หยางซิ่น และซิว (脩) และมี 132,389 ครัวเรือน ใน *จิ้นชู* (晉書) ระบุว่าเมืองปุดไฮ 40,000 ครัวเรือนเมื่อ ค.ศ. 280 ในยุคราชวงศ์เว่ย์เหนือ (北魏 *เป่ย์เว่ย์*) เมืองปุดไฮถูกเปลี่ยนชื่อเป็นฉางฉุ่ย (滄水) ในรัชสมัยจักรพรรดิเว่ย์ไท่อู่ตี้ (魏太武帝) แต่ชื่อถูกเปลี่ยนกลับเป็นปุดไฮเมื่อ ค.ศ. 497 เมืองปุดไฮถูกยกเลิกในช่วงต้นยุคราชวงศ์สุย (隋)

ในยุคราชวงศ์สุยและราชวงศ์ถัง (唐) ชื่อ "ปุดไฮ" หรือ "ปั๋วไห่" กลายเป็นอีกชื่อหนึ่งของมณฑลชางโจว (滄州) ซึ่งตั้งอยู่บนชายฝั่งทะเลปั๋วไห่ (ทะเลปุดไฮ) และเป็นที่มาของชื่อนครชางโจวในปัจจุบัน เมื่อ ค.ศ. 741 มณฑลชางโจวประกอบด้วย 7 อำเภอ มีประชากร 825,705 คนใน 124,024 ครัวเรือน ตามตัวเลขในสำมะโนทางการของราชวงศ์ถัง

## หมายเหตุ

## อ้างอิง
# จักรพรรดิฮั่นเหอ

| จักรพรรดิฮั่นเหอ 漢和帝 |
| --- |
| *จักรพรรดิแห่งราชวงศ์ฮั่นตะวันออก* |
| จักรพรรดิจีน |
| ครองราชย์ | 88-105 |
| ก่อนหน้า | ฮั่นจาง |
| ถัดไป | ฮั่นชาง |
|  |
| ประสูติ | ค.ศ. 79 |
| สวรรคต | 13 มกราคม ค.ศ. 105 |
| ราชวงศ์ | ฮั่น |
| พระราชบิดา | จักรพรรดิฮั่นจาง |
| พระราชมารดา | พระสนมเหลียง |
| ช่วงเวลา |  |
| เหตุการณ์สำคัญ | มีการผลิตกระดาษแผ่นแรกของโลก |

**สมเด็จพระจักรพรรดิเหอแห่งราชวงศ์ฮั่น** หรือ **ฮั่นเหอตี้** (ค.ศ. 79 - 13 มกราคม ค.ศ. 105) ทรงพระนามเดิมว่าองค์รัชทายาทหลิวจ้าว โดยเป็นพระราชโอรสในจักรพรรดิฮั่นจางตี้ และพระสนมเหลียง แต่ภายหลังทรงได้เป็นพระราชโอรสบุญธรรมในตู้ฮองเฮา เมื่อพระราชบิดาสวรรคตในปี ค.ศ. 88 (พ.ศ. 631) องค์รัชทายาทหลิวจ้าวจึงเสด็จขึ้นครองราชย์เป็น จักรพรรดิฮั่นเหอ เมื่อพระชนม์เพียง 9 พรรษา

ตลอด 17 ปีในรัชกาล เกิดความขัดแย้งกันระหว่างตระกูลของพระสนมและขันที ในรัชสมัยนี้กระดาษแผ่นแรกของโลกก็ถือกำเนิดขึ้น เมื่อมีขันทีชื่อไช่หลุน (ค.ศ. 55 - 121) ได้ผลิตกระดาษขึ้นมาใช้ในราชสำนัก เมื่อ ค.ศ. 105 (พ.ศ. 648)

ตลอดรัชกาล อำนาจอยู่ในกำมือของตู้ไทเฮาและพี่ชายชื่อ ตู้เซียน จักรพรรดิฮั่นเหอ สวรรคตเมื่อ ค.ศ. 105 (พ.ศ. 648) ขณะพระชนม์เพียง 26 พรรษา องค์รัชทายาทหลิวหลงจึงขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิฮั่นชาง
# หลงเส

| หลงเส (หล่งซีจฺวิ้น) |
| --- |
|  |
| จีนตัวเต็ม | 隴西郡 |
| จีนตัวย่อ | 陇西郡 |
|

| ขยายการถอดเสียง |
| --- |
| ภาษาจีนมาตรฐาน |
| พินอิน | Lǒngxī Jùn |

 |
|  |

**หลงเส** ในภาษาจีนกลางเรียกว่า **หล่งซีจฺวิ้น** (จีน: 隴西郡; พินอิน: *Lǒngxī Jùn*) เป็นกุ๋น (郡 *จฺวิ้น*) หรือเมืองของจีนสมัยราชวงศ์ อยู่ในมณฑลกานซู่ (甘肅) ในปัจจุบัน ชื่อ "หลงเส" (หล่งซี) เป็นการระบุถึงตำแหน่งที่ตั้งของเมืองซึ่งอยู่ทางตะวันตกของเขาหล่ง (隴山 *หล่งชาน*) ซึ่งเป็นส่วนใต้ของเทือกเขาลิ่วผาน (六盘山 *ลิ่วผานชาน*)

## ราชวงศ์จิ๋น

เมืองหลงเสจัดตั้งขึ้นโดยจิ๋นซีฮ่องเต้ (秦始皇帝 *ฉินฉื่อหฺวางตี้*) แห่งราชวงศ์จิ๋น (秦 *ฉิน*) เดิมมีพื้นที่ครอบคลุมอาณาบริเวณทั้งหมดทางตะวันตกของเขาหลงที่เป็นของจักรวรรดิจิ๋น โดยมีที่ว่าการอยู่ที่เต๊กโตเสีย (狄道 *ตี๋เต้า*; ปัจจุบันคือเมืองเถาหยางในอำเภอหลินเถา) พื้นที่นี้รวมถึงส่วนใหญ่ของหุบเขาแถบแม่น้ำอุยโห (渭河 *เว่ย์เหอ*) ตอนบน เส้นทางคมนาคมหลักของเมืองคือถนนหล่ง (隴道 *หล่งเต้า*; ตั้งชื่อตามชื่อของภูเขา) ซึ่งน่าจะตัดผ่านตามแนวทางรถไฟสายตะวันตกจากซีอาน (西安) ในปัจจุบัน แม้ว่าพื้นที่ส่วนใหญ่ที่อยู่ใกล้แม่น้ำเป็นที่ลุ่มในช่วงเวลานั้น อาณาบริเวณนี้ถูกใช้เป็นฐานที่มั่นสำหรับการยกทัพขึ้นไปตามแม่น้ำเจ้าซุย (洮水 *เถาฉุ่ย*) และแม่น้ำฮองโห (黃河 *หฺวางเหอ*) ตอนบน

เจ้าเมืองคนแรกของเมืองหลงเสคือหลี่ ฉง (李崇) ซึ่งถือเป็นต้นตระกูลคนสำคัญของตระกูลหลี่ (李)

## ราชวงศ์ฮั่น

ในรัชสมัยพระเจ้าฮั่นบู๊เต้ (漢武帝 *ฮั่นอู่ตี้*) แห่งราชวงศ์ฮั่นตะวันตก (西漢 *ซีฮั่น*) ระหว่างที่พระองค์เสด็จประพาสแอ่งถาหลี่มู่ (塔里木盆地 *ถาหลี่มู่เผินตี้*) พระองค์ทรงจัดตั้งเมืองเทียนซุย (天水郡 *เทียนฉุ่ยจฺวิ้น*) เพื่อควบคุมหุบเขาแถบแม่น้ำอุยโหทางตะวันตกของเขาหล่ง ส่วนใต้ของเมืองหลงเสดั้งดิมที่ควบคุมบริเวณแม่น้ำฮั่นซุย (漢水 *ฮั่นฉุ่ย*) และแม่น้ำไป๋หลงเจียง (白龍江) ได้รับการจัดตั้งใหม่เป็นเมืองปูเต๋า (武都郡 *อู่ตูจฺวิ้น*) เมืองหลงเสส่วนที่เหลือมีอำเภอใต้การปกครอง 11 อำเภอทางตะวันตกสุดของหุบเขาแถบแม่น้ำอุยโหและแม่น้ำเจ้าซุย

ถนนหล่งที่ทอดเข้าสู่อาณาเขตของเมืองหลงเสถูกทำให้เป็นพื้นที่ทางการทหาร มีการตั้งกองกำลังรักษาการณ์และคลังอาวุธ และจัดตั้งหน่วยลาดตระเวน ทางเข้าสู่แม่น้ำอุยโหตอนล่างถูกย้ายจากตัวหุบเขาไปยังเชิงเขาดินลมหอบที่เวลานั้นปกคลุมด้วยป่าทางเหนือของเขาหล่ง ช่องเขาหล่งซึ่งเป็นจุดที่แคบที่สุดได้รับการเสริมการป้องกัน

ตั้งแต่สมัยของลิเฮา (呂后 *ลฺหวี่โฮ่ว*; ประมาณ 190 ปีก่อนคริสตกาล) พื้นที่บริเวณเมืองหลงเสถูกชนเผ่าซฺยงหนู (匈奴) โจมตีบ่อยครั้ง

## ราชวงศ์จิ้น

ในยุคราชวงศ์จิ้นตะวันตก (西晉 *ซีจิ้น*) เมืองหลงเสมีเพียง 4 อำเภอที่อยู่ใต้การปกครอง

## ราชวงศ์สุย

ในยุคราชวงศ์สุย (隋) เมืองหลงเสมีอำเภอเพิ่มขึ้นเป็น 5 อำเภอ

## ราชวงศ์ถัง

ในยุคราชวงศ์ถัง (唐) เมืองหลงเสถูกควบคุมเข้ากับมณฑลเว่ย์โจว (渭州) ชื่อ "หลงเส" หรือ "หล่งซี" ยังคงปรากฏในปัจจุบันในชื่ออำเภอหล่งซี (隴西縣 *หล่งซีเซี่ยน*)

## หมายเหตุ

## อ้างอิง
# พ.ศ. 656

|  |  |
| --- | --- |
| ศตวรรษ: | * 1
* **2 3
 |
| ปี: | * 653
* 654
* 655
* **656 657
* 658
* 659
 |

113 ในปฏิทินอื่น| ปฏิทินสุริยคติไทย | 655–656 |
| ปฏิทินเกรกอรี | 113 *CXIII* |
| Ab urbe condita | 866 |
| ปฏิทินอัสซีเรีย | 4863 |
| ปฏิทินศกบาหลี | 34–35 |
| ปฏิทินเบงกอล | −481 – −480 |
| ปฏิทินเบอร์เบอร์ | 1063 |
| พุทธศักราช | 657 |
| ปฏิทินพม่า | −525 |
| ปฏิทินไบแซนไทน์ | 5621–5622 |
| ปฏิทินจีน | 壬子年 (ชวดธาตุน้ำ) 2810 หรือ 2603     *— ถึง —* 癸丑年 (ฉลูธาตุน้ำ) 2811 หรือ 2604 |
| ปฏิทินคอปติก | −171 – −170 |
| ปฏิทินดิสคอร์เดีย | 1279 |
| ปฏิทินเอธิโอเปีย | 105–106 |
| ปฏิทินฮีบรู | 3873–3874 |
| ปฏิทินฮินดู |  |
|  - *วิกรมสมวัต* | 169–170 |
|  - *ศกสมวัต* | 34–35 |
|  - *กลียุค* | 3213–3214 |
| ปฏิทินโฮโลซีน | 10113 |
| ปฏิทินอิหร่าน | 509 BP – 508 BP |
| ปฏิทินอิสลาม | 525 BH – 524 BH |
| ปฏิทินชวา | *N/A* |
| ปฏิทินจูเลียส | 113 *CXIII* |
| ปฏิทินเกาหลี | 2446 |
| ปฏิทินหมินกั๋ว | 1799 ก่อน ROC 民前1799年 |
| ปฏิทินนานักชาฮี | −1355 |
| ซิลูซิดศักราช | 424/425 AG |
| ปฏิทินทิเบต | ཆུ་ཕོ་བྱི་བ་ལོ་ (ธาตุน้ำเพศผู้-ชวด) 239 หรือ −142 หรือ −914     *— ถึง —* ཆུ་མོ་གླང་ལོ་ (ธาตุน้ำเพศเมีย-ฉลู) 240 หรือ −141 หรือ −913 |

**พุทธศักราช 656** ใกล้เคียงกับ

* เมษายน ค.ศ. 113 - มีนาคม ค.ศ. 114
* มหาศักราช 35

## เหตุการณ์

## วันเกิด

## วันถึงแก่กรรม
# ภาษาต่างดาว

อาการภาษาต่างดาวที่เกิดขึ้น เมื่อแสดงผลบทความ "ภาษาไทย" โดยใช้ชุดรหัสอักขระ ISO-8859-1 แทน UTF-8
**ภาษาต่างดาว** (文字化け (*mojibake*, *โมจิบาเกะ*)) หมายถึง อาการซึ่งซอฟต์แวร์คอมพิวเตอร์แสดงตัวอักษรที่ไม่ถูกต้อง เนื่องจากการตั้งค่ารหัสอักขระที่ไม่ตรงกัน ทำให้ผู้ใช้เห็นข้อความที่อ่านไม่ออกและมักจะเห็นเป็นอักษรแปลกตาที่มาจากภาษาอื่น จึงเรียกอาการนี้กันทั่วไปว่า*ภาษาต่างดาว*

อาการนี้มักเกิดจากการเปิดแฟ้มเอกสารที่ไม่ได้ระบุชุดรหัสอักขระไว้, ระบุไว้ผิด, หรือชุดรหัสอักขระที่ใช้ในแฟ้มนั้น ๆ ไม่ได้ติดตั้งอยู่ในซอฟต์แวร์ของผู้ใช้ ทำให้ชุดอักขระมาตรฐานของระบบถูกใช้แทน ซึ่งอาจจะไม่ตรงกับชุดอักขระที่แฟ้มนั้นใช้จริง ๆ

เช่น แฟ้มข้อมูลที่มีคำว่า "ภาษาไทย" ที่เข้ารหัสด้วยมาตรฐานมอก.620 เมื่อนำไปแสดงบนซอฟต์แวร์ตะวันตกที่ไม่ได้รองรับภาษาไทย จะใช้ชุดอักขระรหัส ISO-8859-1 แสดงผล ทำให้เห็นข้อความเป็น "ÀÒÉÒä·Â" หรือแฟ้มข้อมูลที่มีคำว่า "ภาษาไทย" ที่เข้ารหัสด้วยมาตรฐาน UTF-8 เมื่อนำมาแสดงบนซอฟต์แวร์ไทยที่ใช้การเข้ารหัส มอก.620 จะแสดงผลเป็น "เธ เธฒเธฉเธฒเนเธเธข"