Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ซังซุง

**ซังซุง** (ทิเบต: ཞང་ཞུང, ไวลี: *zhang zhung*, พินอินทิเบต: *xang xung*) เป็นอาณาจักรโบราณในแถบทิเบต มีใจกลางอยู่ที่งารี ในบันทึกสมัยราชวงศ์ถังยังมีการใช้อีกชื่อเรียกว่า "หยางถง" (羊同)

อาณาจักรโบราณซังซุงก่อตั้งขึ้นในช่วงยุคเหล็ก ระหว่าง 1500 ปีก่อนคริสตกาลไปจนถึงศตวรรษที่ 1 และล่มสลายลงเพราะถูกพิชิตโดยจักรวรรดิทิเบตในปี ค.ศ. 644

## จุดกำเนิด

ตามตำนานของศาสนาเพินที่มีต้นกำเนิดในพื้นที่ซังซุงนั้น เดิมทีโลกนี้เป็นไข่ขนาดใหญ่ เปลือกไข่กลายเป็นภูเขาศักดิ์สิทธิ์สีขาว ไข่ขาว กลายเป็นทะเล และไข่แดงกลายมาเป็นไข่ขนาดกลาง 18 ฟอง แล้วจึงกลายมาเป็นต้นกำเนิดของสัตว์ชนิดต่าง ตามตำนานในพุทธศาสนาแบบทิเบตได้บอกถึงที่มาของชนชาติทิเบตไว้ว่าเป็นลูกหลานของลิงแสมและรากษสที่แต่งงานกัน

## ประวัติศาสตร์

ชาวซังซุงนั้นเป็นต้นกำเนิดของศาสนาบอน และมีภาษาซังซุงที่มีอักษรมาร์เชนเป็นเอกลักษณ์ของตัวเองตามตำนานเล่าว่าผู้นำเผ่าซังซุงคนแรกชื่อว่าเซ็นรับ (ทิเบต: གཤེན་རབ་, ไวลี: *gShen rab*, พินอินทิเบต: *xen rab*) บ้างก็บอกว่าเซ็นรับเป็นพรรพบุรุษของชาวทิเบตประมาณ 200 ปี หรือสักห้ารุ่นก่อนนับจากยาชีแจ็นโปผู้เป็นต้นราชวงศ์ยาร์ลุงของชาวทิเบต ซึ่งก็คือช่วงประมาณ 4 ศตวรรษก่อนคริสตกาล

หลังจากการเรืองอำนาจของจักรวรรดิทิเบตชาวซังซุงก็ค่อย ๆ เสื่อมถอยลง กษัตริย์องค์สุดท้ายของซังซุงได้ขอแต่งงานกับน้องสาวของซงแจ็นกัมโปจึงทำให้กลายเป็นพันธมิตรกัน แต่ความสัมพันธ์ของทั้งสองฝ่ายกลับเลวร้ายลงเรื่อย ๆ สุดท้ายแล้วซงแจ็นกัมโปได้สั่งปราบซังซุงในปี 642 จนล่มสลายลงแล้วกลายมาเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิทิเบต

## อ้างอิง
# เมืองหลวง

**เมืองหลวง** คือ เทศบาลหรือเมืองหลักที่เป็นศูนย์กลางการบริหารราชการแผ่นดินของประเทศ รัฐ หรือเขตการปกครอง โดยทั่วไปจะเป็นที่ตั้งของหน่วยงานสำคัญ เช่น กระทรวง ทบวง กรม กองทัพ และศาลสูงสุด เมืองหลักที่เกี่ยวข้องกับพระมหากษัตริย์และพระราชวงศ์ รัฐบาล รัฐสภา สถานทูต ประธานาธิบดี และหน่วยงานระดับสูงสุดของประเทศ ส่วนใหญ่เป็นที่ตั้งของ พระราชวัง ทำเนียบรัฐบาล ทำเนียบประธานาธิบดี คำในภาษาอังกฤษ *capital* มาจากภาษาละติน *caput* หมายถึง "หัว" และอาจเกี่ยวข้อง *เนินเขาแคปิทอไลน์* เนินเขาที่สูงที่สุดในโรมโบราณ ศูนย์กลางทางประวัติศาสตร์และศาสนา เป็นศูนย์กลางความเจริญทั้งด้านเศรษฐกิจ การเงิน คมนาคม การสื่อสาร และวัฒนธรรม

กรุงเทพมหานคร ประเทศไทย
ในภาษาไทย มีหลายคำที่ใช้ในความหมายนี้ เช่น กรุง หรือ พระนคร สำหรับคำว่าเมืองหลวงนั้นยังก็มีความหมายเป็นสองนัย กล่าวคือ หมายถึงเมืองใหญ่ (หลวง หมายถึง ใหญ่) หรือเมืองของหลวง (คือเมืองของพระเจ้าแผ่นดิน เพราะเป็นที่ประทับของกษัตริย์)
เมืองหลวงในบางประเทศ มีขนาดเล็กกว่าเมืองอื่น เช่นใน สหรัฐอเมริกา อินเดีย บราซิล สำหรับคำว่าเมืองหลวงนี้ อาจเป็นเมืองหลวงของรัฐ (ในประเทศที่ปกครองแบบสาธารณรัฐ เป็นต้น) หรือเมืองหลวงของเขตการปกครองระดับใด ๆ ก็ได้ เช่น อำเภอเมือง เปรียบเสมือนเป็นเมืองหลวงของจังหวัด และเป็นจุดศูนย์กลางของศาลากลางจังหวัด เช่น ศาลาว่าการกรุงเทพมหานคร

## เมืองหลวงที่ไม่ใช่เมืองใหญ่ที่สุด

แผนที่ประเทศที่เมืองหลวงไม่ใช่เมืองใหญ่ที่สุด
* กรุงออตตาวา, ประเทศแคนาดา
* กรุงเยรูซาเล็มตะวันออก, รัฐปาเลสไตน์
* กรุงวอชิงตัน ดี.ซี., สหรัฐ
* กรุงเบลโมแพน, ประเทศเบลีซ
* กรุงกีโต, ประเทศเอกวาดอร์
* กรุงบราซีเลีย, ประเทศบราซิล
* กรุงซูเกร, ประเทศโบลิเวีย
* กรุงพริทอเรีย, ประเทศแอฟริกาใต้
* กรุงโดโดมา, ประเทศแทนซาเนีย
* กรุงคาร์ทูม, ประเทศซูดาน
* กรุงยาอุนเด, ประเทศแคเมอรูน
* กรุงอาบูจา, ประเทศไนจีเรีย
* กรุงยามูซูโกร, ประเทศโกตดิวัวร์
* กรุงราบัต, ประเทศโมร็อกโก
* กรุงวัลเลตตา, ประเทศมอลตา
* กรุงซานมารีโน, ประเทศซานมารีโน
* กรุงวาดุซ, ประเทศลิกเตนสไตน์
* กรุงแบร์น, ประเทศสวิตเซอร์แลนด์
* กรุงอังการา, ประเทศตุรกี
* กรุงอาบูดาบี, สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์
* กรุงศรีชยวรรธนปุระโกฏเฏ, ประเทศศรีลังกา
* กรุงพอร์ต-ออฟ-สเปน, ประเทศตรินิแดดและโตเบโก
* กรุงบันจูล, ประเทศแกมเบีย
* กรุงนิวเดลี, ประเทศอินเดีย
* กรุงอิสลามาบาด, ประเทศปากีสถาน
* กรุงอัสตานา, ประเทศคาซัคสถาน
* กรุงปักกิ่ง, ประเทศจีน
* กรุงเนปยีดอ, ประเทศพม่า
* กรุงฮานอย, ประเทศเวียดนาม
* กรุงมะนิลา, ประเทศฟิลิปปินส์
* กรุงแคนเบอร์รา, ประเทศออสเตรเลีย
* กรุงเวลลิงตัน, ประเทศนิวซีแลนด์
* กรุงปาลีกีร์, ประเทศไมโครนีเซีย
* กรุงปอร์โต-โนโว, ประเทศเบนิน
* กรุงมาลาโบ, ประเทศอิเควทอเรียลกินี
* กรุงเงรุลมุด, ประเทศปาเลา
* กรุงไทเป, ประเทศไต้หวัน

## เมืองหลวงที่ใหญ่ที่สุดในแต่ละทวีป

ชื่อทวีป ชื่อเมืองหลวง และจำนวนประชากรในวงเล็บ

* ยุโรป: กรุงลอนดอน (14,400,000)
* เอเชีย: กรุงโตเกียว (32,000,000)
* แอฟริกา: กรุงไคโร (16,100,000)
* อเมริกาเหนือ: กรุงเม็กซิโกซิตี (19,809,471)
* อเมริกาใต้: กรุงบัวโนสไอเรส (12,430,000)
* โอเชียเนีย: กรุงเวลลิงตัน (445,400)

เปรียบเทียบกับ กรุงเทพมหานคร ที่มีประชากร 5,716,248 คน เมื่อ พ.ศ. 2550 จากข้อมูลของสำนักทะเบียนกลาง

## เมืองหลวงที่วางแผนไว้

* กรุงจาการ์ตา จะย้ายไปสร้างเมืองหลวงใหม่ชื่อ นูซันตารา (เมือง) ซึ่งตั้งอยู่ที่จังหวัดกาลีมันตันตะวันออกบนเกาะบอร์เนียว
* กรุงไคโร จะย้ายไปสร้างเมืองหลวงใหม่ซึ่งตั้งอยู่ที่ชานกรุงไคโร

## อ้างอิง

## ดูเพิ่ม

* รายชื่อเมืองที่ใหญ่ที่สุดในโลก
* รายชื่อประเทศพร้อมทั้งชื่อเมืองหลวงทั่วโลก
# พ.ศ. 1249

|  |  |
| --- | --- |
| ศตวรรษ: | * 7
* **8 9
 |
| ปี: | * 1246
* 1247
* 1248
* **1249 1250
* 1251
* 1252
 |

706 ในปฏิทินอื่น| ปฏิทินสุริยคติไทย | 1248–1249 |
| ปฏิทินเกรกอรี | 706 *DCCVI* |
| Ab urbe condita | 1459 |
| ปฏิทินอาร์มีเนีย | 155 ԹՎ ՃԾԵ |
| ปฏิทินอัสซีเรีย | 5456 |
| ปฏิทินศกบาหลี | 627–628 |
| ปฏิทินเบงกอล | 112–113 |
| ปฏิทินเบอร์เบอร์ | 1656 |
| พุทธศักราช | 1250 |
| ปฏิทินพม่า | 68 |
| ปฏิทินไบแซนไทน์ | 6214–6215 |
| ปฏิทินจีน | 乙巳年 (มะเส็งธาตุไม้) 3403 หรือ 3196     *— ถึง —* 丙午年 (มะเมียธาตุไฟ) 3404 หรือ 3197 |
| ปฏิทินคอปติก | 422–423 |
| ปฏิทินดิสคอร์เดีย | 1872 |
| ปฏิทินเอธิโอเปีย | 698–699 |
| ปฏิทินฮีบรู | 4466–4467 |
| ปฏิทินฮินดู |  |
|  - *วิกรมสมวัต* | 762–763 |
|  - *ศกสมวัต* | 627–628 |
|  - *กลียุค* | 3806–3807 |
| ปฏิทินโฮโลซีน | 10706 |
| ปฏิทินอิหร่าน | 84–85 |
| ปฏิทินอิสลาม | 87–88 |
| ปฏิทินญี่ปุ่น | เคอุง 3 (慶雲３年) |
| ปฏิทินชวา | 598–599 |
| ปฏิทินจูเลียส | 706 *DCCVI* |
| ปฏิทินเกาหลี | 3039 |
| ปฏิทินหมินกั๋ว | 1206 ก่อน ROC 民前1206年 |
| ปฏิทินนานักชาฮี | −762 |
| ซิลูซิดศักราช | 1017/1018 AG |
| ปฏิทินทิเบต | ཤིང་མོ་སྦྲུལ་ལོ་ (ธาตุไม้เพศเมีย-มะเส็ง) 832 หรือ 451 หรือ −321     *— ถึง —* མེ་ཕོ་རྟ་ལོ་ (ธาตุไฟเพศผู้-มะเมีย) 833 หรือ 452 หรือ −320 |

**พุทธศักราช 1249** ใกล้เคียงกับ

* เมษายน ค.ศ. 706 - มีนาคม ค.ศ. 707
* มหาศักราช 628

## เหตุการณ์

## วันเกิด

## วันถึงแก่กรรม
# นักวิชาการ

**นักวิชาการ** คือบุคคลที่เป็นนักวิจัยหรือมีความเชี่ยวชาญในสาขาวิชาการสาขาใดสาขาหนึ่ง นักวิชาการอาจหมายถึงผู้ทำงานในสถาบันอุดมศึกษา เช่น ศาสตราจารย์ อาจารย์ หรือ นักวิจัยในมหาวิทยาลัย โดยทั่วไปนักวิชาการมักสำเร็จการศึกษาระดับสูงหรือระดับสูงสุด เช่น ระดับปริญญาโทหรือปริญญาเอก นอกจากนี้ นักวิชาการอิสระและปัญญาชนสาธารณะยังทำงานอยู่นอกสถาบันการศึกษา แต่สามารถเผยแพร่ผลงานในวารสารวิชาการและมีส่วนร่วมในการอภิปรายเชิงวิชาการในที่สาธารณะได้

## นักวิชาการอิสระ

นักวิชาการอิสระ คือบุคคลที่ทำการวิจัยเชิงวิชาการอยู่นอกมหาวิทยาลัยและระบบวิชาการแบบดั้งเดิม ในปี ค.ศ. 2010 นักวิชาการด้านประวัติศาสตร์ในสหรัฐอเมริการ้อยละ 12 เป็นนักวิชาการอิสระ เว็บไซต์ของมหาวิทยาลัยบริติชโคลัมเบียระบุว่า การจะ “ได้รับการยอมรับว่าเป็นนักวิชาการ” โดยทั่วไปคาดว่าจะต้องสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาโทหรือปริญญาเอก อย่างไรก็ตาม ก็มีข้อยกเว้นขึ้นอยู่กับ “คุณภาพของผลงานทางวิชาการ” ของแต่ละบุคคล ในสาขาประวัติศาสตร์ นักวิชาการอิสระสามารถแยกแยะออกจากผู้ดำเนินรายการประวัติศาสตร์เชิงความนิยมทางโทรทัศน์และนักประวัติศาสตร์สมัครเล่นได้จากระดับความเข้มงวดในการวิเคราะห์และรูปแบบการเขียนเชิงวิชาการที่ใช้ในงานตีพิมพ์ของตน

ในศตวรรษก่อนหน้า นักวิชาการอิสระบางคนมีชื่อเสียงเป็นที่ยอมรับ เช่น แซมวล จอห์นสัน และเอ็ดเวิร์ด กิบบอน ในคริสต์ศตวรรษที่ 18 ชาร์ลส์ ดาร์วิน และคาร์ล มาร์กซ์ ในคริสต์ศตวรรษที่ 19 และซิกมันด์ ฟรอยด์ เซอร์สตีเวน รันซิมัน โรเบิร์ต เดวิดโซห์น และแนนซี แซนดาร์ส ในคริสต์ศตวรรษที่ 20 นอกจากนี้ ยังมีธรรมเนียมของ “บุรุษแห่งวรรณศิลป์” (man of letters) เช่น เอเวลิน วอห์ คำว่า “man of letters” มีรากศัพท์มาจากคำภาษาฝรั่งเศส belletrist หรือ homme de lettres แต่ไม่ได้มีความหมายตรงกับคำว่า “นักวิชาการ” ในคริสต์ศตวรรษที่ 17 และ 18 คำว่า Belletrist หรือ Belletrists ถูกนำมาใช้เรียกกลุ่มปัญญาชน ซึ่งเป็นผู้เข้าร่วมในสิ่งที่บางครั้งเรียกว่า “สาธารณรัฐแห่งจดหมาย” (Republic of Letters) ที่ต่อมาได้พัฒนาเป็นวัฒนธรรมของซาลง ซึ่งมุ่งเน้นการอบรมสั่งสอน การศึกษา และการขัดเกลาทางวัฒนธรรม

ในบริบทสังคมไทย คำว่า *นักวิชาการอิสระ* ถูกหยิบยกขึ้นมาใช้เพื่อผลประโยชน์ในการออกสื่อ โดย คำ ผกา ได้กล่าวไว้ว่าเป็น "ไม่มีตำแหน่ง ไม่มีสถานที่ทำงาน" หรือ "ตกงาน" ในรายการ คุย คลาย ข่าว ลักษณะเดียวกับที่ปวิน ชัชวาลพงศ์พันธ์ กล่าวไว้ในปี 2566 นักวิชาการอิสระ ถูกหยิบมาใช้ แม้ว่าไม่มีทำงานวิจัย ไม่ได้ผลิตผลงานวิจัย

## อ้างอิง
# หยางกุ้ยเฟย์

| หยางกุ้ยเฟย์ 楊貴妃 |
| --- |
| *หยางกุ้ยเฟย์ออกจากอ่างลงสรง* โดย Gu Jianlong (1606–หลัง ค.ศ. 1689) |
| ประสูติ | ค.ศ. 719 หย่งเล่อ ประเทศจีน **หยาง อฺวี้-หฺวัน** (楊玉環) |
| สวรรคต | 15 กรกฎาคม ค.ศ. 756(756-07-15) (37 ปี) สถานี Mawei เซี่ยนหยาง มณฑลฉ่านซี ประเทศจีน |
| ฝังพระศพ | สถานี Mawei เซี่ยนหยาง มณฑลฉ่านซี (สุสานยังไม่ได้รับการขุดค้น) |
| คู่อภิเษก | หลี่ เม่า จักรพรรดิถังเสฺวียนจง |
| พระราชบิดา | หยาง เสฺวียนเหยี่ยน |
| พระราชมารดา | พระนาง Liang |

| หยางกุ้ยเฟย์ |
| --- |
|  |
| จีนตัวเต็ม | 楊貴妃 |
| จีนตัวย่อ | 杨贵妃 |
| ความหมายตามตัวอักษร | พระมเหสีเอกหยาง |
|

| การถอดเสียง |
| --- |
| ภาษาจีนมาตรฐาน |
| พินอิน | Yáng Guìfēi |
| เวด-ไจลส์ | Yang2 Kuei4-fei1 |

 |
| หยาง อฺวี้-หฺวัน (พระนามส่วนพระองค์) |
| จีนตัวเต็ม | 楊玉環 |
| จีนตัวย่อ | 杨玉环 |
|

| การถอดเสียง |
| --- |
| ภาษาจีนมาตรฐาน |
| พินอิน | Yáng Yùhuán |
| เวด-ไจลส์ | Yang2 Yü4-huan2 |

 |
|  |

**หยางกุ้ยเฟย์** ตามสำเนียงกลาง หรือ **เอียกุยฮุย** ตามสำเนียงฮกเกี้ยน (จีน: 楊玉環, *กุ้ยเฟย์/กุยฮุย* เป็นพระยศสูงที่สุดของระบบพระมเหสีในขณะนั้น; ค.ศ. 719 – 15 กรกฎาคม ค.ศ. 756) ชื่อตัวว่า **หยาง อฺวี้-หฺวัน** (จีน: 楊玉環) และชื่อเมื่อบวชเป็นนักพรตเต๋าว่า **ไท่เจิน** (太真) เป็นพระมเหสีเอกของจักรพรรดิเสฺวียนจงแห่งราชวงศ์ถัง และเป็นหนึ่งในสี่ยอดพธู

ในปลายรัชกาลจักรพรรดิเสฺวียนจง แม่ทัพอัน ลู่ซาน (安祿山) ก่อกบฏ จักรพรรดิและข้าราชการหนีจากเมืองฉางอานไปเมืองเฉิงตู บรรดาทหารขอให้จักรพรรดิประหารพระมเหสีหยางเสีย เพราะเชื่อว่า หยาง กั๋วจง (楊國忠) ญาติของพระมเหสีหยาง เป็นตัวการกบฏ จักรพรรดิจึงสั่งให้ขันทีเกา ลี่ชื่อ (高力士) รัดคอพระมเหสีหยางจนสิ้นชีวิต

## ภูมิหลัง

หยางประสูติใน ค.ศ. 719 ในช่วงต้นรัชสมัยจักรพรรดิเสฺวียนจงแห่งราชวงศ์ถัง หยาง วัง (楊汪) พ่อทวดของพระนาง เป็นขุนนางคนสำคัญในรัชสมัยจักรพรรดิสุยหยาง และหลังราชวงศ์สุยหล่มสลาย เขาจึงรับใช้หวัง ชื่อชง หนึ่งในผู้เข้าชิงราชบัลลังก์สุย หยาง วังถูกสังหารเมื่อกองทัพถังเข้าปราบหวัง ชื่อชงใน ค.ศ. 621 หยาง วังมาจากหฺวายิน (華陰; ปัจจุบันคือเว่ย์หนาน มณฑลฉ่านซี) แต่ตระกูลของเขาภายหลังย้ายไปที่หย่งเล่อ (永樂; ปัจจุบันคือยฺวิ่นเฉิง มณฑลฉ่านซี)

หยาง เสฺวียนเหยี่ยน (楊玄琰) พระบิดาของหยางกุ้ยเฟย์ ดำรงตำแหน่งเจ้าหน้าที่สำรวจสำมะโนแห่งฉู่ชู (蜀州; ปัจจุบันคือเฉิงตู มณฑลเสฉวน) และครอบครัวของเขาย้ายไปที่นั่น เขาไม่มีบุตรชายแต่มีบุตรสาว 4 คนเท่าที่ปรากฏในประวัติศาสตร์ นั่นคือ หยาง อฺวี้-หฺวันกับพี่สาว 3 คน หยาง เสฺวียนเหยี่ยนเสียชีวิตตอนที่หยาง อฺวี้-หฺวันยังเป็นเด็ก ดังนั้นพระนางจึงได้รับการเลี้ยงดูจากหยาง เสฺวียนเจี่ยว (楊玄璬) ลุงของพระนางที่เป็นขุนนางชั้นล่างแห่งเหอหนานฝู่ (河南府; ปัจจุบันคือลั่วหยาง)

## เจ้าหญิงและนักพรตเต๋า

ณ วันที่ 10 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 736 หยาง อฺวี้-หฺวันตอนอายุ 17 ปีสมรสกับหลี่ เม่า โช่ว์อ๋องและพระราชโอรสในจักรพรรดิถังเสฺวียนจงกับพระมเหสีอู๋

## พระมเหสีเอก

## อ้างอิง

* *จิ้วถังชู*, vol. 51.
* *ซินถังชู*, vol. 76.
* *จือจื้อทงเจี้ยน*, เล่มที่ 215, 216, 217, 218.

## แหล่งข้อมูลอื่น

* The Yang Kwei-fei story Yang Kwei-fei and *The Song of Eternal Sorrow* in The Tale of Genji
# พ.ศ. 1435

|  |  |
| --- | --- |
| ศตวรรษ: | * 8
* **9 10
 |
| ปี: | * 1432
* 1433
* 1434
* **1435 1436
* 1437
* 1438
 |

892 ในปฏิทินอื่น| ปฏิทินสุริยคติไทย | 1434–1435 |
| ปฏิทินเกรกอรี | 892 *DCCCXCII* |
| Ab urbe condita | 1645 |
| ปฏิทินอาร์มีเนีย | 341 ԹՎ ՅԽԱ |
| ปฏิทินอัสซีเรีย | 5642 |
| ปฏิทินศกบาหลี | 813–814 |
| ปฏิทินเบงกอล | 298–299 |
| ปฏิทินเบอร์เบอร์ | 1842 |
| พุทธศักราช | 1436 |
| ปฏิทินพม่า | 254 |
| ปฏิทินไบแซนไทน์ | 6400–6401 |
| ปฏิทินจีน | 辛亥年 (กุนธาตุโลหะ) 3589 หรือ 3382     *— ถึง —* 壬子年 (ชวดธาตุน้ำ) 3590 หรือ 3383 |
| ปฏิทินคอปติก | 608–609 |
| ปฏิทินดิสคอร์เดีย | 2058 |
| ปฏิทินเอธิโอเปีย | 884–885 |
| ปฏิทินฮีบรู | 4652–4653 |
| ปฏิทินฮินดู |  |
|  - *วิกรมสมวัต* | 948–949 |
|  - *ศกสมวัต* | 813–814 |
|  - *กลียุค* | 3992–3993 |
| ปฏิทินโฮโลซีน | 10892 |
| ปฏิทินอิหร่าน | 270–271 |
| ปฏิทินอิสลาม | 278–279 |
| ปฏิทินญี่ปุ่น | คัมเปียว 4 (寛平４年) |
| ปฏิทินชวา | 790–791 |
| ปฏิทินจูเลียส | 892 *DCCCXCII* |
| ปฏิทินเกาหลี | 3225 |
| ปฏิทินหมินกั๋ว | 1020 ก่อน ROC 民前1020年 |
| ปฏิทินนานักชาฮี | −576 |
| ซิลูซิดศักราช | 1203/1204 AG |
| ปฏิทินทิเบต | ལྕགས་མོ་ཕག་ལོ་ (ธาตุโลหะเพศเมีย-กุน) 1018 หรือ 637 หรือ −135     *— ถึง —* ཆུ་ཕོ་བྱི་བ་ལོ་ (ธาตุน้ำเพศผู้-ชวด) 1019 หรือ 638 หรือ −134 |

**พุทธศักราช 1435** ใกล้เคียงกับ

* เมษายน ค.ศ. 892 - มีนาคม ค.ศ. 893
* มหาศักราช 814

## เหตุการณ์

## วันเกิด

## วันถึงแก่กรรม
# อาณาจักรต้าเทียนซิ่ง

| ต้าเทียนซิ่ง大天興 |
| --- |
| พ.ศ. 1471–พ.ศ. 1472 |
|  |
| เมืองหลวง | เอี๊ยงจูมี |
| การปกครอง | ราชาธิปไตย |
| ประวัติศาสตร์ |   |
|  |
| • ก่อตั้ง  | พ.ศ. 1471 |
| • สิ้นสุด  | พ.ศ. 1472 |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **ก่อนหน้า** | **ถัดไป** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | อาณาจักรต้าฉางเหอ |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| อาณาจักรต้าอี้หนิง |  |

 |

 |
| ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของ | ประเทศจีน ประเทศเมียนมาร์ ประเทศลาว ประเทศเวียดนาม ประเทศไทย |

**อาณาจักรต้าเทียนซิ่ง** (จีน: 大天興; พินอิน: *Dàtiānxīng* ) เป็นอาณาจักรที่ปกครองยูนนานย์ตั้งแต่ปี ค.ศ. 928-929 โดยรวมแล้วอาณาจักรต้าเทียนซิ่งมีอายุ 1 ปี

## จักรพรรดิต้าเทียนซิ่ง

* จ้าว ซ่านเจิ้ง (趙善政) ครองราชย์ ค.ศ. 928 – 929

## อ้างอิง
# อาณาจักรต้าอี้หนิง

| ต้าอี้หนิง大義寧 |
| --- |
| พ.ศ. 1473–พ.ศ. 1480 |
|  |
| เมืองหลวง | เอี๊ยงจูมี |
| การปกครอง | ราชาธิปไตย |
| ประวัติศาสตร์ |   |
|  |
| • ก่อตั้ง  | พ.ศ. 1473 |
| • สิ้นสุด  | พ.ศ. 1480 |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **ก่อนหน้า** | **ถัดไป** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | อาณาจักรต้าเทียนซิ่ง |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| อาณาจักรต้าหลี่ |  |

 |

 |
| ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของ | ประเทศจีน ประเทศเมียนมาร์ ประเทศลาว ประเทศเวียดนาม ประเทศไทย |

**อาณาจักรต้าอี้หนิง** (จีน: 大義寧; พินอิน: *Dàyìníng* ) เป็นอาณาจักรที่ปกครองยูนนานย์ตั้งแต่ปี ค.ศ. 930-937 โดยรวมแล้วอาณาจักรต้าอี้หนิงมีอายุ 8 ปี

## จักรพรรดิต้าอี้หนิง

* หยาง ก้านเจิน (楊干貞) ครองราชย์ ค.ศ. 929 – 930
* หยาง เจ้า (楊詔) ครองราชย์ ค.ศ. 930 – 937

## อ้างอิง
# คามัคมองโกล

| คามัคมองโกลХамаг Монголын ханлиг |
| --- |
| ศตวรรษที่ 10–1206 |
|  |
| สถานะ | สมาพันธ์ชนเผ่า |
| เมืองหลวง | แม่น้ำ Kherlen |
| ภาษาทั่วไป | มองโกเลียสมัยกลาง |
| ศาสนา  | ลัทธิเตงกรี, เชมัน |
| การปกครอง | ราชาธิปไตยโดยเลือกตั้ง |
| ข่าน |   |
|  |
| • 1130–1148  | คาบุล ข่าน |
| • 1189–1206  | เจงกีส ข่าน |
|  |
| ประวัติศาสตร์ |   |
|  |
| • ราชวงศ์เหลียวบันทึกการอยู่ของคามัคมองโกล  | ศตวรรษที่ 11 หรือ ศตวรรษที่ 10 |
| • จักรวรรดิมองโกลสถาปนา  | 1206 |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **ก่อนหน้า** | **ถัดไป** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | ราชวงศ์เหลียว |
|  | Proto-Mongols |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| จักรวรรดิมองโกล |  |

 |

 |

**คามัคมองโกล** (มองโกเลีย: Хамаг монгол) หรือเรียกอีกอย่างว่า **สมาพันธ์ชนเผ่าคามัคมองโกล** เป็นกลุ่มสมาพันธ์ชนเผ่ามองโกเลียที่สำคัญบนที่ราบสูงมองโกเลียในศตวรรษที่ 12 ในรัชสมัยเจงกีส ข่านได้รวมชนเผ่าเป็นชนเผ่าเดียวในถึงปี ค.ศ. 1206 ได้สถาปนาจักรวรรดิมองโกล

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

* Akademiiya nauk SSSR – History of the Mongolian People's Republic, Nauka Pub. House, Central Dept. of Oriental Literature, 1973
* Bat-Ochir Bold – Mongolian Nomadic Society, St. Martin's Press, 1999. ISBN 0-312-22827-9
* The New Encyclopædia Britannica, Encyclopædia Britannica, 1974: Macropaedia Me-Ne ISBN 0-85229-290-2
* László Lőrincz – Histoire de la Mongolie, Akadémiai Kiadó,the University of Michigan, 1984. ISBN 963-05-3381-2
# ดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำ

ภาพถ่ายจากดาวเทียมปากแม่น้ำไนล์
ภาพถ่ายจากดาวเทียมปากแม่น้ำคงคา
ภาพถ่ายจากดาวเทียมปากแม่น้ำสาละวิน
**ดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำ** (อังกฤษ: *river delta*) จะเกิดเฉพาะกับแม่น้ำที่พัดพาเอาตะกอนขนาดเล็ก ๆ จำพวกทรายละเอียดและโคลนมากับลำน้ำเป็นปริมาณมาก แล้วมาตกตะกอนทับถมกันบริเวณปากแม่น้ำ เมื่อแม่น้ำไหลลงสู่ทะเลหรือทะเลสาบ ความเร็วของน้ำในแม่น้ำจะลดลงและตะกอนที่แม่น้ำพัดมาจะค่อย ๆ สะสมตัวบริเวณดังกล่าว ในบางแห่งขณะน้ำขึ้นน้ำลง กระแสน้ำจะพัดพาเอาทรายและโคลนออกไปสู่ทะเลไกลออกไปจึงไม่มีดินดอนปากแม่น้ำเกิดขึ้น ถ้าในกรณีที่กระแสน้ำขึ้นลงไม่ส่งอิทธิพลรุนแรง แม่น้ำก็จะพัดพาเอาตะกอนมาสะสมอยู่เรื่อย ๆ โดยทรายหยาบจะตกตะกอนลงเป็นพวกแรกและนาน ๆ เข้าก็จะปรากฏเป็นสันทรายบริเวณปากแม่น้ำ ในที่สุดแม่น้ำก็จะแตกแขนงออกเป็นสองสาขาในเวลาต่อมา ในเวลาต่อมาแม่น้ำทั้งสองสาขาก็จะถูกปิดกั้นด้วยสันทราย ทำให้สาขาแม่น้ำแตกออกเป็นสาขาลำน้ำย่อยลงไปอีก ดินดอนโดยทั่วไปมักมีสาขาของลำน้ำที่แตกแขนงจากแม่น้ำใหญ่ โคลนเนื้อละเอียดจะถูกพัดพาไปไกลจากสันทรายและตกตะกอนสะสมตัวกันแผ่คลุมท้องทะเลหรือทะเลสาบในบริเวณที่กว้างขวางเป็นรูปคล้ายพัดหรืองอกตัวลงทะเลตลอดเวลา โดยธรรมดาแล้วแม่น้ำทุกสายที่ไหลลงทะเลหรือทะเลสาบจะมีดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำเกิดขึ้นเสมอ ที่เราเรียกกันว่า "เดลต้า" (delta) เพราะว่าบริเวณดังกล่าวมีรูปร่างคล้ายสามเหลี่ยม ซึ่งถึงแม้ว่าดินดอนจะไม่เป็นรูปสามเหลี่ยมนักภูมิศาสตร์โดยทั่วไปก็เรียกว่า "เดลต้า" แม่น้ำสายใหญ่ ๆ เช่นในเอเชีย เช่น แม่น้ำไทกรีสและยูเฟรตีสในอิรัก ซึ่งเดิมเมืองโบราณชื่ออัวร์ถูกสร้างขึ้นเมื่อประมาณ 6,000 ปีที่แล้วอยู่ติดทะเล แต่ปัจจุบันเมืองดังกล่าวอยู่ลึกเข้าไปในแผ่นดิน 240 กิโลเมตร แม่น้ำพรหมบุตรในอินเดียและบังคลาเทศ ดินดอนบริเวณปากแม่น้ำคงคาและแม่น้ำพรหมบุตรแผ่ลงไปในทะเลมีระยะทางยาวกว่า 350 กิโลเมตร ส่วนแม่น้ำอิระวดีในพม่า ตะกอนพัดมาสะสมโดยบริเวณดังกล่าวทำให้แผ่นดินงอกออกไปในทะเลปีละประมาณ 55 เมตร เป็นต้น

## ประเภท

มีการจำแนกตามตัวควบคุมหลักในการตกสะสมตัวของตะกอน ซึ่งโดยปกติจะเป็นทั้ง แม่น้ำ คลื่นและกระแสน้ำขึ้นลง ปัจจัยในการควบคุมเหล่านี้มีผลต่อรูปร่างของดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำ

### การกระทำของคลื่นที่โดดเด่น

มีการกัดเซาะเนื่องจากอิทธิพลของคลื่นเป็นตัวควบคุมรูปร่างของดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำ แม้ว่าจะมีการกัดเซาะ แต่เมื่อเทียบปริมาณการสะสมตัวของตะกอนกับการถูกกัดเซาะ ดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำก็ยังสามารถสะสมตะกอนออกสู่ทะเลได้ ดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำที่มีการกระทำของคลื่นที่โดดเด่น เช่น ดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำไนล์ มักมีรูปลักษณะเป็นรูปสามเหลี่ยม

### การกระทำของกระแสน้ำขึ้นลงที่โดดเด่น

การกัดเซาะมีความสำคัญต่อดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำที่มีความโดดเด่นของกระแสน้ำขึ้นลงด้วยเช่นกัน อย่างเช่น สามเหลี่ยมปากแม่น้ำคงคา ซึ่งพื้นที่ส่วนใหญ่จะอยู่ใต้น้ำและจะมีแนวสันทรายที่เด่นชัด ดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำที่เกิดจากการกระทำของกระแสน้ำขึ้นลง มีความแตกต่างจากการกระทำของคลื่นและแม่น้ำ กล่าวคือจะมีการแตกแขนงของแม่น้ำสายหลักไม่มาก ในขณะที่คลื่นหรือแม่น้ำจะมีการแตกสาขาของทางน้ำที่มีตะกอนทรายละเอียดมาปิดทับหรือเป็นทางน้ำที่พัฒนาขึ้นมาใหม่ การแตกสาขาของทางน้ำบนดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำ จะเกิดในช่วงที่บริเวณโดยรอบมีปริมาณน้ำมาก เช่น น้ำท่วม หรือการเกิดพายุ ทำให้เกิดการสะสมของตะกอนทรายละเอียดอย่างช้า ๆ จนกระทั่งมีอัตราการสะสมตะกอนคงที่

## อ้างอิง
# เขาเผิงไหล

| เขาเผิงไหล |
| --- |
| "The Immortal Island of Penglai" ภาพวาดโดย Yuan Jiang (1708) ศิลปินชาวจีน จัดแสดงที่พิพิธภัณฑ์พระราชวัง |
| ประเภท | เทพปกรณัมจีน |
| ข้อมูลในเนื้อเรื่อง |
| ประเภทสถานที่ | เกาะในตำนานของเหล่าเซียน, โลกอื่น |
| ตัวละครเด่น | โป๊ยเซียน |

| เขาเผิงไหล |
| --- |
|  |
| "เผิงไหล" ในอักษรจีนตัวเต็ม (บน) และตัวย่อ (ล่าง) |
| ชื่อภาษาจีน |
| จีนตัวเต็ม | 蓬萊仙島 |
| จีนตัวย่อ | 蓬莱仙岛 |
|

| การถอดเสียง |
| --- |
| ภาษาจีนมาตรฐาน |
| พินอิน | Pénglái xiāndǎo |
| เวด-ไจลส์ | P'eng2-lai2 hsien1-tao3 |
| IPA | [pʰə̌ŋ.lǎi ɕjɛ́n.tàu] |
| กวางตุ้งมาตรฐาน |
| การถอดเป็นอักษรโรมันแบบเยล | Pùhng Lòih Sīn Dóu |
| ยฺหวิดเพ็ง | Pung4 Loi4 Sin1 Dou2 |

 |
| ชื่อภาษาญี่ปุ่น |
| คันจิ | 蓬莱 |
|

| การถอดเสียง |
| --- |
| โรมาจิ | Hōrai |

 |
|  |

**เผิงไหล** (จีน: 蓬萊仙島) เป็นดินแดนในตำนานจากเทพปกรณัมจีน ส่วนในเทพปกรณัมญี่ปุ่นรู้จักกันในชื่อ **โฮไร**

## ที่ตั้ง

*ชานไห่จิง*บันทึกว่า ภูเขานี้ตั้งอยู่ทางตะวันออกสุดของทะเลปั๋วไห่ รายงานจากเทพปกรณัมก่อนรัฐฉินที่เล่าเรื่องตำนานสฺวี ฝูซ้ำ แสดงอนุสรณ์สถานถึงจักรพรรดิฉินเพื่อแสวงหาน้ำอมฤต มีเทือกเขา 3 แห่งในทะเลปั๋วไห่ที่เหล่าเซียนอาศัยอยู่ ได้แก่ เผิงไหล, ฟางจ้าง (方丈) และหยิงโจว (瀛洲/瀛州) ส่วนเกาะอื่น ๆ ที่เหล่าเซียนอาศัยอยู่ได้แก่ ไต้อวี๋ (岱輿) และยฺเหวียนเจียว (員嬌)

ใน*เซวียนเหอเฟิ่งฉื่อเกาหลีทู่จิง* (จีน: 宣和奉使高麗圖經) เขียนโดยสฺวี จิง (徐兢) ใน ค.ศ. 1124 ระบุว่า เขาเผิงไหลตั้งอยู่ในเกาะที่ไม่มีผู้อาศัยอยู่ใน ซึ่งพบในชายแดนแขวงชางกั๋ว และสามารถไปถึงที่นั่น "หลังข้ามสายน้ำอ่อนสามหมื่นลีก"

## ดูเพิ่ม

* แอวาลอน
* ดิลมุน เกาะสวรรค์ใน*มหากาพย์กิลกาเมช*
* แชงกรี-ลา

## อ้างอิง

* "Horai". *Kwaidan: Stories and Studies of Strange Things (digital version @ sacred-texts.com)*. สืบค้นเมื่อ February 22, 2006.
# ชู่จฺวี

ภาพวาดโบราณการเล่นชู่จฺวีของเด็ก ๆ
**ชู่จฺวี** (จีน: 蹴鞠; พินอิน: Cùjū; อังกฤษ: *Cuju, Tsu' Chu*) เป็นการละเล่นหรือกีฬาชนิดหนึ่งของจีนโบราณ ที่มีลักษณะการเล่นคล้ายกับฟุตบอลในยุคปัจจุบัน

คำว่า "ชู่จฺวี" (蹴鞠) นั้นแปลตรงตัวได้เลยว่า "เตะบอล" เป็นกีฬาที่แบ่งผู้เล่นออกเป็น 2 ฝ่าย ต่างฝ่ายใช้ขาหรือเท้าเตะลูกบอลทำประตูของอีกฝ่ายให้ได้ โดยห้ามใช้แขนหรือมือ ต่างกับฟุตบอลในปัจจุบันตรงที่ประตูฟุตบอลในปัจจุบันจะเป็นตาข่ายที่ขึงด้วยโครงเหล็ก แต่ประตูชู่จฺวีจะเป็นห่วงไม้ขนาดใหญ่ที่แขวนจากที่สูง

ไม่มีหลักฐานว่าชู่จฺวีนั้นเริ่มมีขึ้นมาตั้งแต่เมื่อใด แต่ก็มีหลายกระแสต่างบ่งบอกถึงที่มา เช่น มีที่มาจากตั้งแต่ยุคจักรพรรดิเหลืองหรืออึ่งตี้ (黃帝) เมื่อกว่า 5,000 ปีก่อน โดยเป็นการละเล่นเพื่อผ่อนคลายให้แก่ทหาร หรือเกิดขึ้นเมื่อ 400 ปีก่อนคริสต์ศักราช หรือราว 2,500 ปีก่อน ในยุคสงครามระหว่างรัฐครั้งใหญ่ แต่ชู่จฺวีนั้นได้รับความนิยมถึงขีดสุดในยุคราชวงศ์ฮั่น (206 ปีก่อนคริสตกาล – ค.ศ. 220)

ปัจจุบันกีฬาชู่จฺวีนั้นได้รับการรื้อฟื้นขึ้นมาอีกครั้งโดยกลุ่มยุวชนชาวจีน โดยจะแต่งกายด้วยอาภรณ์ย้อนไปในยุคสมัยราชวงศ์ฮั่น จับกลุ่มเล่นชู่จฺวีกันในสวนสาธารณะปักกิ่งในกรุงปักกิ่ง โดยมีจุดประสงค์ให้ชาวต่างชาติได้รู้จักกับกีฬาชนิดนี้ ซึ่งในปี ค.ศ. 2004 สหพันธ์ฟุตบอลนานาชาติ (ฟีฟ่า) ก็ได้ประกาศอย่างเป็นทางการว่า จีนและกรีซ(ของกรีซมีชื่อว่าอิพิสไรกอส)เป็นชนชาติแรกที่ให้กำเนิดกีฬาฟุตบอล

ชู่จฺวีได้รับการอ้างอิงถึงในวัฒนธรรมร่วมสมัย ในภาพยนตร์สงครามเรื่อง *Red Cliff* เมื่อปี ค.ศ. 2008 ที่กำกับโดยจอห์น วู อันเป็นเรื่องราวของสงครามในยุคสามก๊ก ตรงกับสมัยราชวงศ์ฮั่นซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ชู่จฺวีได้รับความนิยมถึงขีดสุดด้วย

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
# พ.ศ. 1151

|  |  |
| --- | --- |
| ศตวรรษ: | * 6
* **7 8
 |
| ปี: | * 1148
* 1149
* 1150
* **1151 1152
* 1153
* 1154
 |

608 ในปฏิทินอื่น| ปฏิทินสุริยคติไทย | 1150–1151 |
| ปฏิทินเกรกอรี | 608 *DCVIII* |
| Ab urbe condita | 1361 |
| ปฏิทินอาร์มีเนีย | 57 ԹՎ ԾԷ |
| ปฏิทินอัสซีเรีย | 5358 |
| ปฏิทินศกบาหลี | 529–530 |
| ปฏิทินเบงกอล | 14–15 |
| ปฏิทินเบอร์เบอร์ | 1558 |
| พุทธศักราช | 1152 |
| ปฏิทินพม่า | −30 |
| ปฏิทินไบแซนไทน์ | 6116–6117 |
| ปฏิทินจีน | 丁卯年 (เถาะธาตุไฟ) 3305 หรือ 3098     *— ถึง —* 戊辰年 (มะโรงธาตุดิน) 3306 หรือ 3099 |
| ปฏิทินคอปติก | 324–325 |
| ปฏิทินดิสคอร์เดีย | 1774 |
| ปฏิทินเอธิโอเปีย | 600–601 |
| ปฏิทินฮีบรู | 4368–4369 |
| ปฏิทินฮินดู |  |
|  - *วิกรมสมวัต* | 664–665 |
|  - *ศกสมวัต* | 529–530 |
|  - *กลียุค* | 3708–3709 |
| ปฏิทินโฮโลซีน | 10608 |
| ปฏิทินอิหร่าน | 14 BP – 13 BP |
| ปฏิทินอิสลาม | 14 BH – 13 BH |
| ปฏิทินญี่ปุ่น | *N/A* |
| ปฏิทินชวา | 497–498 |
| ปฏิทินจูเลียส | 608 *DCVIII* |
| ปฏิทินเกาหลี | 2941 |
| ปฏิทินหมินกั๋ว | 1304 ก่อน ROC 民前1304年 |
| ปฏิทินนานักชาฮี | −860 |
| ซิลูซิดศักราช | 919/920 AG |
| ปฏิทินทิเบต | མེ་མོ་ཡོས་ལོ་ (ธาตุไฟเพศเมีย-เถาะ) 734 หรือ 353 หรือ −419     *— ถึง —* ས་ཕོ་འབྲུག་ལོ་ (ธาตุดินเพศผู้-มะโรง) 735 หรือ 354 หรือ −418 |

**พุทธศักราช 1151** ใกล้เคียงกับ

* เมษายน ค.ศ. 608 - มีนาคม ค.ศ. 609
* มหาศักราช 530

## เหตุการณ์

## วันเกิด

## วันถึงแก่กรรม