Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# หย่งเล่อ

| หย่งเล่อ |
| --- |
| 1398–1402 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  เจี้ยนเหวิน | หงซี  |

 |
|

| ลำดับเหตุการณ์ |
| --- |
|  |

 |

**หย่งเล่อ** (จีนตัวย่อ: 永乐; จีนตัวเต็ม: 永樂) เป็นนามศักราชของจักรพรรดิหย่งเล่อ จักรพรรดิองค์ที่ 3 แห่งราชวงศ์หมิง ในศักราชหย่งเล่อ ราชวงศ์หมิงมีอำนาจและเจริญรุ่งเรือง และเศรษฐกิจก็พัฒนาอย่างต่อเนื่อง เป็นที่รู้จักในประวัติศาสตร์ว่าเป็น "ยุครุ่งเรืองของหย่งเล่อ"

เดิมทีจักรพรรดิหย่งเล่อได้รับการสถาปนาเป็น เหยียนหวัง (燕王) ในปี ค.ศ. 1402 (เจี้ยนเหวินที่ 4) พระองค์ยึดราชบัลลังก์ในการกบฏจิงหนานและเปลี่ยนศักราช "เจี้ยนเหวินที่ 4" เป็นศักราช "หงอู่ที่ 35" ในขั้นต้น เดิมทีนามศักราชใหม่ของพระองค์ถูกวางแผนว่าจะใช้ชื่อ "หย่งชิ่ง" แต่ภายหลังนามศักราชได้เปลี่ยนเป็น "หย่งเล่อ"

วันที่ 7 กันยายน ค.ศ. 1424 (หย่งเล่อที่ 22 วันที่ 15 เดือน 8) จักรพรรดิหงซี พระราชโอรสองค์โตของจักรพรรดิหย่งเล่อสืบราชบัลลังก์ต่อจากพระราชบิดาและใช้นามศักราชหย่งเล่อต่อไป และเปลี่ยนศักราชเป็นหงซีในปีต่อมา

## เหตุการณ์

* หย่งเล่อปีที่ 1 (ค.ศ. 1403)
	+ เดือน 1: งานเลี้ยงภายในพระที่นั่งจงเหอ มีการประกาศตั้งเป่ยผิงเป็นเมืองหลวง และมีพระราชโองการเปลี่ยนชื่อจากเป่ยผิงเป็นปักกิ่ง
* หย่งเล่อปีที่ 2 (ค.ศ. 1404)
	+ เดือน 4: แต่งตั้งพระเต้าเหยียนเป็นพระอาจารย์ของเจ้าชาย คืนนามสกุลเหยา และตั้งชื่อให้เขาว่า กวัฺงเซี่ยว เจ้าชายจู เกาฉื่อ ได้รับสถาปนาขึ้นเป็นรัชทายาท เจ้าชายจู เกาสฺวี่ได้รับตำแหน่ง ฮั่นหวัง และเจ้าชายจู เกาสุ่ย ได้รับตำแหน่งจ้าวหวัง
* หย่งเล่อปีที่ 3 (ค.ศ. 1405)
	+ เดือน 5: เจิ้งเหอ ขันทีผู้ยิ่งใหญ่ถูกส่งไปทางตะวันตกเพื่อสำรวจทางทะเล

## อ้างอิง

## อ่านเพิ่มเติม

* Li Chongzhi (李崇智) (2004). *Zhongguo lidai nianhao kao (中國歷代年號考)*. Beijing (北京): Zhonghua Book Co. (中華書局). ISBN 7101025129.
* Deng Hongbo (鄧洪波) (2005). *Chronology of East Asian history (東亞歷史年表)*. Taipei (臺北): National Taiwan University, Program for East Asian Classics and Cultures (國立臺灣大學東亞經典與文化研究計劃). ISBN 9789860005189. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (pdf)เมื่อ 2007-08-25. สืบค้นเมื่อ 2021-11-26.
# หวัง เกิ่น

| หวัง เกิ่น |
| --- |
|  |
| ชื่อตัว |
| จีน | 王艮 （初名“银”，王守仁为其改名“艮”） |
|

| ขยายการถอดเสียง |
| --- |
| ภาษาจีนมาตรฐาน |
| พินอิน | Wáng Yín |

 |
| ชื่อรอง |
| จีน | 汝止 |
|

| ขยายการถอดเสียง |
| --- |
| ภาษาจีนมาตรฐาน |
| พินอิน | Rǔ Zhǐ |

 |
| สมัญญานาม |
| จีน | 心斎 |
|

| ขยายการถอดเสียง |
| --- |
| ภาษาจีนมาตรฐาน |
| พินอิน | Xīn Zhāi |

 |
|  |

**หวัง เกิ่น** (จีน: 王艮; พินอิน: *Wáng Gěn*; 20 กรกฎาคม ค.ศ. 1483 – 2 มกราคม ค.ศ. 1541) เป็นนักปรัชญาขงจื๊อใหม่ราชวงศ์หมิงที่นำคำสอนของหวัง หยางหมิงให้เป็นที่นิยม หวัง เกิ่นเป็นผู้ก่อตั้งสำนักไท่โจว (จีนตัวย่อ: 泰州学派; จีนตัวเต็ม: 泰州學派; พินอิน: *Tàizhōu xuépài*)

## อ้างอิง
# ไชนาเรลเวย์

ไชนาสเตตเรลเวย์
กรุป|  |
| สำนักงานใหญ่ |
| ชื่อทางการค้า | ไขนาเรลเวย์ |
| ชื่อท้องถิ่น | 中国国家铁路集团有限公司 |
| ชื่อเดิม | ไชนาเรลเวย์คอร์ปอเรชัน (2013–2019) |
| ประเภท | รัฐวิสาหกิจ บริษัทจำกัด |
| อุตสาหกรรม | ขนส่งทางราง |
| ก่อนหน้า | กระทรวงทางรถไฟ |
| ก่อตั้ง | * 19 มกราคม 1950 (ในฐานะกระทรวง)
* 14 มีนาคม 2013 (ในฐานะบริษัท)
 |
| สำนักงานใหญ่ | Haidian District, ปักกิ่ง จีน |
| พื้นที่ให้บริการ | จีน |
| บุคลากรหลัก | Liu Zhenfang (Chairman) Guo Zhuxue (General Manager) |
| บริการ | รถไฟโดยสาร รถไฟขนส่งสินค้า |
| รายได้ |  CN¥1.245 trillion รวมถึงรายได้จาก "Railway Construction Fund" (2023) |
| รายได้จากการดำเนินงาน |  CN¥27.465 billion EBIT, รวมถึงรายได้จาก "Railway Construction Fund" แค่ไม่รวม "Water Conservancy Construction Fund" (2023) |
| รายได้สุทธิ |  CN¥3.304 พันล้าน (2023) |
| สินทรัพย์ |  CN¥9.351 ล้านล้าน (2023) |
| ส่วนของผู้ถือหุ้น |  CN¥3.223 ล้านล้าน (2023) |
| เจ้าของ | กระทรวงพาณิชย์ |
| พนักงาน | ราว 2 ล้านคน (2013) |
| แผนก | Railway operations |
| บริษัทในเครือ | 16 bureaux 5 บริษัท |
| เว็บไซต์ | * china-railway.com.cn
* 12306.cn
 |
| **เชิงอรรถ / อ้างอิง** source |

**บริษัท ไชนาสเตตเรลเวย์กรุป จำกัด** (อังกฤษ: *China State Railway Group Co., Ltd.*) ซึ่งดำเนินธุรกิจภายใต้ชื่อ **ไชนาเรลเวย์** (China Railway; CR) เป็นบริษัทผู้ให้บริการด้านรถไฟโดยสารและขนส่งสินค้าแห่งชาติของสาธารณรัฐประชาชนจีน

ไชนาเรลเวย์ดำเนินการด้านขนส่งผู้โดยสารและสินค้าทั่วประเทศจีน โดยมีบริษัทสาขาในภูมิภาค 18 แห่ง ณ เดือนกันยายน ค.ศ. 2022 สินทรัพย์รวมของไชนาเรลเวย์กรุป อยู่ที่ 9.06 ล้านล้านหยวน (1.24 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ) โดยประเทศจีนถือว่ามีการใช้รถไฟมากที่สุดในโลก

## ประวัติ

ไชนาเรลเวย์คอร์ปอเรชัน (China Railway Corporation) ก่อตั้งขึ้นในปี 2013 เพื่อดำเนินการการก่อสร้างและการบำรุงรักษาทางรถไฟ

แต่ภายใต้กฎหมายองค์การของจีน ทำให้ไชนาเรลเวย์คอร์ปอเรชันได้ปรับโครงสร้างบริษัทและเปลี่ยนชื่อมาเป็น ไชนาสเตตเรลเวย์กรุป (China State Railway Group Co., Ltd.) เมื่อวันที่ 18 มิถุนายน 2019 ซึ่งหมายความว่ากระทรวงการคลังของจีนเป็นหนึ่งในผู้ลงทุน รวมถึงคณะกรรมการและผู้บริหารที่เป็นผู้รับเลือกโดยรัฐ

ภายในสิ้นปี 2019 ไชนาเรลเวย์มีพนักงาน 2 ล้านคนและดำเนินการก่อสร้าง 139,900 กิโลเมตร ของทางรถไฟ ซึ่ง 35,388 กิโลเมตร เป็นเส้นทางรถไฟความเร็วสูง

## อ้างอิง
# ทางยกระดับ

ทางยกระดับอุตราภิมุขในกรุงเทพมหานคร ประเทศไทย
ทางแยกต่างระดับจัดจ์แฮร์รีเพรเกอร์สัน บนฮาร์เบอร์ฟรีเวย์ (I-110) ในลอสแอนเจลิส
**ทางยกระดับ** หรือ **สะพานยกระดับ** (อังกฤษ: Overpass หรือ Flyover ใช้ในสหราชอาณาจักรและประเทศในเครือจักรภพ) เป็นสะพาน ถนน ทางรถไฟสายหนึ่ง ที่มีโครงสร้างยกระดับจากพื้นดินข้ามถนนหรือทางรถไฟอีกสายหนึ่ง ทั้ง *ทางยกระดับ* และ *ทางลอด* รวมเรียกว่า ทางต่างระดับ

## อ้างอิง
# ไชโป๊

ไชโป๊| ชื่ออื่น | ไช้โป๊ |
| แหล่งกำเนิด | จีน |
| ส่วนผสมหลัก | ผักกาดหัวดองกับเกลือ |
| รูปแบบอื่น | แบบเค็ม แบบหวาน |
| * สื่อ: ไชโป๊
 |

ผักกาดหัวที่ใช้ทำไชโป๊
**ไชโป๊** หรือ **ไช้โป๊** คือ ผักกาดหัวดองเกลือ มีสองแบบคือ ดองเค็มซึ่งเป็นการโรยเกลือสลับกับผักกาดหัวเป็นชั้น ๆ ทับด้วยของหนัก ใช้เวลาประมาณ 10 วัน อีกแบบคือไชโป๊หวาน นำหัวผักกาดมาตากแดด และเรียงในบ่อตอนกลางคืน โรยเกลือสลับ ทำสลับระหว่างตากแดดและหมักเกลือ 5-6 วัน จึงนำไปดองแบบดองเค็ม ตากแดด 3-4 แดด จากนั้นปรุงรสโดยโรยน้ำตาลทรายแดง ผงโป๊ยกั้ก เหล้าจีน ขยำให้เข้ากัน อัดใส่ไหหมักไว้ 1 เดือน ไชโป๊นี้ทำอาหารได้หลายชนิด เช่น ใส่ไข่เจียว ยำกับพริก มะนาวดอง ใส่ในผัดไทยและก๋วยเตี๋ยวชากังราว

## ชื่อเรียก

คำว่า "ไชโป๊" ที่เรียกกันในภาษาไทยมีที่มาจากภาษาแต้จิ๋ว คำว่า "ไช้โป้ว" (菜脯, เพ็งอิม: cai3 bou2)

## ไชโป๊ในประเทศญี่ปุ่น

ในภาษาญี่ปุ่นเรียกไชโป๊ว่า "ทากูอังซูเกะ" (沢庵漬たくあんづけ, takuan-zuke) หรือเรียกย่อ ๆ ว่า "ทากูอัง" (沢庵たくあん, takuan)

## อ้างอิง

* สุทัศน์ ศุกลรัตนเมธี. สืบสานตำนานอาหารแต้จิ๋ว. กทม. ตู้กับข้าว. 2556
# หวี

หวี
**หวี** เป็นอุปกรณ์ที่ใช้จัดทรงผม ทำความสะอาด และจัดการกับผมหรือหนังศีรษะ มนุษย์ใช้หวีมาแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ ถูกค้นพบย้อนไป 5,000 ปี ในแถบเปอร์เซีย

## รายละเอียด

หวีประกอบด้วยด้าม และซีที่ติดตั้งฉากกับด้าม หวีอาจทำจากวัสดุต่าง ๆ ปกติทำจากพลาสติก โลหะ หรือไม้ ในอดีต หวีที่ทำจากงาสัตว์ และเปลือกเต่า เคยหาง่าย แต่ประเด็นเกี่ยวกับสัตว์ทำให้พบได้น้อยลง หวีที่ทำจากไม้ มักทำจากไม้เนื้อแข็งจากพืชสกุลบอนไซ ไม้เชอร์รี หรือไม้ลายเรียบชนิดอื่น ๆ หวีไม้คุณภาพดีมักผลิตด้วยมือและขัดเงา

หวีมีหลายรูปร่างและขนาดขึ้นกับสิ่งที่ใช้ร่วมกัน หวีผมมักบาง มีด้ามจับเรียวลงเพื่อใช้สางผม และมีซี่อยู่ชิดกัน หวีผมโดยทั่วไปมักมีซี่ห่างกว่า และเรียบกว่าหวีชนิดอื่น หวีร้อนใช้ยืดผมตรงตั้งแต่ยุคล่าอาณานิคมในอเมริกาเหนือ

แปรงเริ่มมีให้ใช้ทั้งด้วยมือและไฟฟ้า แปรงมีขนาดใหญ่กว่าหวี และมักใช้จัดรูปร่าง รูปทรง และทำความสะอาดขนหรือผม ในศตวรรษที่ 19 มีการจดสิทธิบัตรเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์ที่ผสมกันระหว่างหวีกับแปรง

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* H Morewitz (2008), "A Brief History of Lice Combs,"  เก็บถาวร 2008-05-10 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* TheOriginOf.com (n.d.), "The Origin of Combs,"  เก็บถาวร 2012-09-13 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
# รัฐเชียปัส

| เสรีรัฐอธิปไตยเชียปัส
Estado Libre y Soberanode Chiapas |
| --- |
| State |
| ธงตราอาร์ม |
| ที่ตั้งของรัฐเชียปัสในประเทศเม็กซิโก |
| Municipalities of Chiapas |
| ประเทศ |  เม็กซิโก |
| เมืองหลวง | ตุซตลากูติเอร์เรซ |
| เทศบาล | 118 |
| เมืองใหญ่ที่สุด | ตุซตลากูติเอร์เรซ |
| การปกครอง |
|  • Governor | Juan José Sabines Guerrero (PRD) |
|  • Federal Deputies | PRI: 7 PRD: 5 |
|  • Federal Senators | PRI: 1 PRD: 1 PVEM: 1 |
| พื้นที่ Ranked 8th |
|  • ทั้งหมด | 74,211 ตร.กม. (28,653 ตร.ไมล์) |
| ประชากร (2005) |
|  • ทั้งหมด | 4,293,459 คน |
|  • Demonym | Chiapaneco |
|   | (Ranked 7th) |
| เขตเวลา | UTC-6 (CST) |
|  • ฤดูร้อน (เวลาออมแสง) | UTC-5 (CDT) |
| HDI (2004) | 0.7076 - medium Ranked 32nd |
| ISO 3166-2 | MX-CHP |
| Postal abbr. | Chis. |
| เว็บไซต์ |  |

**รัฐเชียปัส** (สเปน: Chiapas หรือ Chiapaz) เป็นรัฐทางตอนใต้สุดของประเทศเม็กซิโก ตั้งอยู่ทางตะวันออกเฉียงใต้ของประเทศ เมืองหลวงของรัฐคือเมืองตุซตลากูติเอร์เรซ รัฐเชียปัสติดกับรัฐตาบัสโก ทางทิศเหนือ ติดกับรัฐเบรากรุซทางตะวันตกเฉียงเหนือ และรัฐวาฮากาทางตะวันตก ทางตะวันออกของรัฐเชียปัสติดกับประเทศกัวเตมาลา และทางทิศใต้ติดกับมหาสมุทรแปซิฟิก รัฐเชียปัสมีพื้นที่ประมาณ 74,211 ตร.กม. (28,653 ตร.ไมล์) จากการสำรวจประชากรในปี 2005 มีประชากรอยู่ราว 4,293,459 คน

โดยทั่วไปแล้วรัฐเชียปัสมีภูมิอากาศชื้น ภูมิอากาศร้อนชื้น ในทางตอนเหนือที่ติดกับรัฐตาบัสโก ใกล้กับเตียปา มีฝนตกมากกว่า 3,000 มม. (120 นิ้ว) ต่อปี ในอดีตพืชผัก ต้นไม้ธรรมชาติในบริเวณนี้ปลูกในที่ราบ มีต้นไม้สูงป่าฝน แต่ได้ถูกทำลายเกือบหมดทำให้ไม่สามารถทำไร่นาได้

ในช่วงกลางคริสต์ทศวรรษ 1990 มีการสำรวจว่าประชากรส่วนใหญ่ในรัฐเชียปัสเป็นคนจน เป็นชาวนาตามชนบท ประมาณ 1 ใน 4 ของประชากรมีเชื้อสายเต็มตัวหรือส่วนหนึ่งของชาวมายา และในพื้นที่ชนบทประชากรส่วนมากไม่พูดภาษาสเปน รัฐนี้ประสบปัญหากับภาวะขาดสารอาหารมากที่สุดในเม็กซิโก ตกราว 40% ของประเทศ

## อ้างอิง
# อัตราการเกิด

ประเทศต่าง ๆ ตามอัตราการเกิด
**อัตราการเกิด** (อังกฤษ: birth rate) คือจำนวนการเกิดของมนุษย์ที่มีชีวิตทั้งหมดต่อประชากร 1,000 คน ในช่วงเวลาที่กำหนด หารด้วยความยาวของช่วงเวลานั้นเป็นปี โดยปกติแล้วจำนวนการเกิดที่มีชีวิตจะมาจากระบบการลงทะเบียนการเกิดทั่วประเทศ หรือการนับจำนวนประชากรจากการสำรวจสำมะโนประชากร อัตราการเกิด (รวมถึงอัตราภาวะการตายและอัตราการย้ายถิ่น) ใช้ในการคำนวณการเพิ่มประชากร ประชากรเฉลี่ยที่ประมาณการอาจใช้จำนวนประชากรกลางปีเป็นเกณฑ์

เมื่อนำอัตราการตายอย่างหยาบมาหักออกจากอัตราการเกิดอย่างหยาบ ผลลัพธ์ที่ได้คืออัตราเพิ่มตามธรรมชาติ ซึ่งเท่ากับอัตราการเปลี่ยนแปลงของประชากร (ไม่รวมการย้ายถิ่น)

อัตราการเกิดรวม (อย่างหยาบ) (ซึ่งรวมถึงการเกิดทั้งหมด) ซึ่งโดยทั่วไปจะแสดงเป็นจำนวนการเกิดต่อประชากร 1,000 คน จะแตกต่างจากอัตราการเกิดเฉพาะช่วงอายุ (จำนวนการเกิดต่อประชากร 1,000 คน หรือโดยปกติจะเป็นเพศหญิง 1,000 คน ในแต่ละกลุ่มอายุ)

อัตราการเกิดเฉลี่ยทั่วโลกอยู่ที่ 17 คนต่อประชากร 1,000 คน ในปี ค.ศ. 2024 อัตราการตายอยู่ที่ 7.9 คนต่อประชากร 1,000 คน ดังนั้น อัตราเพิ่มตามธรรมชาติจึงอยู่ที่ 0.91 เปอร์เซ็นต์ ในปี ค.ศ. 2012 อัตราการเกิดเฉลี่ยทั่วโลกอยู่ที่ 19.611 คนต่อประชากร 1,000 คน ตามข้อมูลของธนาคารโลก และ 19.15 คนต่อประชากร 1,000 คน ตามข้อมูลของซีไอเอ เมื่อเทียบกับ 20.09 คนต่อประชากร 1,000 คน ในปี ค.ศ. 2007 อัตราการเกิดตั้งแต่ 10 ถึง 20 คนต่อประชากร 1,000 คน ถือว่าต่ำ ในขณะที่อัตราการเกิดตั้งแต่ 40 ถึง 50 คนต่อประชากร 1,000 คน ถือว่าสูง

อัตราการเกิดเฉลี่ยในปี ค.ศ. 2024 อยู่ที่ 17 คนต่อประชากร 1,000 คน ซึ่งเท่ากับประมาณ 4.3 คนต่อวินาที หรือประมาณ 260 คนต่อนาทีทั่วโลก โดยเฉลี่ยแล้วมีคนเสียชีวิต 2 คนต่อวินาที หรือประมาณ 121 คนต่อนาที นับตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 1950 อัตราการเกิดและการตายของโลกโดยทั่วไปลดลงเรื่อย ๆ แม้ว่าอัตราการตายทั่วโลกจะเพิ่มขึ้นในช่วงการระบาดทั่วของโควิด-19 ในช่วงต้นคริสต์ทศวรรษ 2020 เนื่องจากภาวะการตายส่วนเกิน

## อ้างอิง
# รหัสท่าอากาศยาน IATA

ป้ายสัมภาระสำหรับเที่ยวบินที่มุ่งหน้าไปยังท่าอากาศยานออรัล อัค โซล ซึ่งมี รหัสท่าอากาศยาน IATA คือ "URA"
**รหัสท่าอากาศยาน IATA** (อังกฤษ: *IATA airport code*) เป็นรหัสของสนามบินทั่วโลก เขียนแทนด้วยตัวอักษรละติน 3 ตัวอักษร โดยกำหนดโดย สมาคมขนส่งทางอากาศระหว่างประเทศ (IATA) โดยรหัสสนามบินนี้จะถูกใช้งานโดยทั่วไป รวมถึงปรากฏในตั๋วเครื่องบิน ป้ายติดประเป๋าเดินทาง

นอกจากรหัสของ IATA แล้วในปัจจุบัน รหัสสนามบิน ICAO ได้เริ่มมีการนิยมใช้มากขึ้น โดยมีลักษณะเป็นรหัส 4 ตัวอักษร กำหนดโดย องค์การการบินพลเรือนระหว่างประเทศ (ICAO) ซึ่งมีการใช้ในฐานข้อมูลจีพีเอส และการติดตามข้อมูลต่าง ๆ ในสนามบิน สาเหตุที่ใช้รหัส 4 หลัก แทนแบบเดิมที่ใช้ 3 หลัก เพื่อหลีกเลี่ยงรหัสสามหลักที่ใช้ในระบบอื่น ในปัจจุบันเอกสารทางการบินในประเทศแคนาดา ได้ยกเลิกการใช้ รหัสของ IATA แล้ว
# อักษรวิจิตร

อักษรวิจิตรภาษาจีนจากสมัยราชวงศ์ซ่งในคริสต์ศตวรรษที่ 11
อักษรวิจิตรจากไบเบิลภาษาละติน ค.ศ. 1407
**อักษรวิจิตร** (อังกฤษ: *calligraphy*) เป็นทัศนศิลป์ชนิดหนึ่ง มักจะเรียกว่าศิลปะของการเขียน ความหมายในทางปฏิบัติคือ “ศิลปะแห่งการให้รูปแบบเพื่อแสดงถึงลักษณะความหมาย ความกลมกลืน และความชำนาญ” ประวัติของการเขียนอักษรวิจิตรเป็นประวัติของการพัฒนาที่มาจากความสามารถทางเทคนิค ความรวดเร็วในการเขียน ความจำกัดของวัตถุที่ใช้ สถานที่ที่ทำการเขียน และเวลาที่เขียน ลักษณะของการเขียนเช่นนี้เรียกว่า script, hand หรือ alphabet

คำว่า calligraphy มาจากภาษากรีก κάλλος (kallos = *วิจิตร*) และคำว่า γραφή (graphẽ = *การเขียน*)

การเขียนอักษรวิจิตรสมัยใหม่มีตั้งแต่ตัวอักษรที่ออกแบบสำหรับการใช้งานโดยทั่วไป ไปจนถึงการออกแบบตัวอักษรสำหรับงานวิจิตรศิลป์ หรือการเขียนอักษรแบบแอบสแตร็กต์ที่สามารถอ่านได้หรือไม่ได้ ส่วนการเขียนอักษรวิจิตรในสมัยโบราณแตกต่างไปจากอักษรเรียงพิมพ์ (typography) และลายมือที่ไม่ใช่ลายมือคลาสสิก อักษรวิจิตรโบราณจะเป็นอักษรที่มีลักษณะที่เป็นระเบียบแบบแผน แต่ก็มีความอ่อนไหวและแสดงถึงคุณลักษณ์ทางด้านการสร้างสรรค์ของผู้เขียน

การเขียนอักษรวิจิตรยังเป็นที่นิยมกันในการเขียนบัตรเชิญเนื่องในโอกาสพิเศษ การออกแบบอักษรประดิษฐ์ การออกแบบโลโก ศิลปะทางศาสนา งานจ้างเขียน การสลักอักษรบนหิน หรือประกาศนียบัตรต่าง ๆ

## อ้างอิง

### บรรณานุกรม

* Diringer, D. (1968) *The Alphabet: A Key to the History of Mankind* 3rd Ed. Volume 1 Hutchinson & Co. London
* Fraser, M., & Kwiatowski, W. (2006) Ink and Gold: Islamic Calligraphy. Sam Fogg Ltd. London
* Johnston, E. (1909) Manuscript & Inscription Letters: For schools and classes and for the use of craftsmen, plate 6. San Vito Press & Double Elephant Press 10th Impression
* Mediavilla, C. (1996) Calligraphy. Scirpus Publications
* Pott, G. (2006) Kalligrafie: Intensiv Training Verlag Hermann Schmidt Mainz
* Pott, G. (2005) Kalligrafie: Erste Hilfe und Schrift-Training mit Muster-Alphabeten Verlag Hermann Schmidt Mainz
* Zapf, H. (2006) The world of Alphabets: A kaleidoscope of drawings and letterforms, CD-ROM

## ดูเพิ่ม

* หนังสือวิจิตร

## แหล่งข้อมูลอื่น

 วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ อักษรวิจิตร
# เองฉวน

| เองฉวน (อิ่งชฺวานจฺวิ้น) |
| --- |
|  |
| จีนตัวเต็ม | 潁川郡 |
| จีนตัวย่อ | 颍川郡 |
|

| การถอดเสียง |
| --- |
| ภาษาจีนมาตรฐาน |
| พินอิน | Yǐngchuān Jùn |

 |
|  |

**เองฉวน** ในภาษาจีนกลางเรียกว่า **อิ่งชฺวานจฺวิ้น** (จีน: 潁川郡; พินอิน: *Yǐngchuān Jùn*) เป็นกุ๋น (郡 *จฺวิ้น*) หรือเมืองของจีนตั้งแต่ยุครณรัฐ (戰國 *จ้านกั๋ว*) ถึงยุคราชวงศ์ถัง (唐) ตั้งอยู่บริเวณตอนกลางของมณฑลเหอหนาน (河南) ในปัจจุบัน ชื่อ "เองฉวน" (อิ่งชฺวาน) เป็นการอ้างถึงแม่น้ำเองหรือแม่น้ำอิ่ง (潁河 *อิ่งเหอ*) ซึ่งไหลผ่านอาณาเขตของเมืองเองฉวน

## ประวัติศาสตร์

เมืองเองฉวนก่อตั้งโดยรัฐจิ๋น (秦 *ฉิน*) ในช่วงยุครณรัฐ (戰國 *จ้านกั๋ว*) หลังรัฐจิ๋นพิชิตรัฐหัน (韓 *หาน*) ได้ ที่ว่าการเมืองตั้งอยู่ที่หยางตี๋ (陽翟, ปัจจุบันคือนครยฺหวี่โจว มณฑลเหอหนาน) ซึ่งตามตำนานเป็นนครหลวงของพระเจ้าอู๋เต้ (禹 *ยฺหวี่*) และเป็นนครหลวงของรัฐหันในยุครณรัฐ หลังการก่อตั้งราชวงศ์ฮั่น (漢) เองฉวนได้กลายเป็นเขตศักดินาของอ๋องซิ่นแห่งราชรัฐหัน (韓王信 *หานหวางซิ่น*) แต่ต่อมาไม่นาน อ๋องซิ่นย้ายไปประทับที่เมืองไท่หยวน (太原郡 *ไท่-ยฺเหวียนจฺวิ้น*) เองฉวนจึงคืนสถานะเป็นเมือง (กุ๋น) เมื่อ ค.ศ. 2 เมืองเองฉวนมีอำเภอใต้การปกครองทั้งหมด 20 อำเภอ ได้แก่ หยางตี๋, คุนหยาง (昆陽), อิ่งหยาง (潁陽), ติ้งหลิง (定陵), ฉางเช่อ (長社), ซินจี๋ (新汲), เซียงเฉิง (襄城), เหยี่ยน (郾), เจี๋ย (郟), บูยง (舞陽 *อู่หยาง*), อิ่งอิน (潁陰), ฉงเกา (崇高), ฮู (許 *สฺวี่*), เยี่ยนหลิง (傿陵), หลินอิ่ง (臨潁), ฟู่เฉิง (父城), เฉิงอาน (成安), โจวเฉิงซิว (周承休), หยางเฉิง (陽城) และกวานชื่อ (綸氏) มีประชากร 2,210,973 คนใน 432,491 ครัวเรือน ในยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันออก (東漢 *ตงฮั่น*) เมืองเองฉวนมีอำเภอใต้การปกครองทั้งหมด 17 อำเภอ มีประชากร 1,436,513 คนใน 263,440 ครัวเรือนเมื่อ ค.ศ. 140

ในรัชสมัยพระเจ้าเหี้ยนเต้ (漢獻帝 *ฮั่นเซี่ยนตี้*) แห่งราชวงศ์ฮั่นตะวันออก ราชสำนักย้ายไปอยู่ที่อำเภอฮูหรือฮูโต๋ (許都 *สฺวี่ตู*) อันเป็นฐานอำนาจของขุนศึกโจโฉ (曹操 *เฉา เชา*) และเป็นที่ตั้งที่ว่าการเมืองของเมืองเองฉวน ในยุคราชวงศ์จิ้น (晉) มีการก่อตั้งเมืองเซียงเฉิง (襄城郡 *เซียงเฉิงจฺวิ้น*) โดยแบ่งพื้นที่ทางใต้ของเมืองเองฉวนมาก่อตั้งเป็นเมืองใหม่ ในเมืองเองฉวนยังคงมีอำเภอใต้การปกครอง 9 อำเภอ *จิ้นชู* (晉書) ระบุว่าเมืองเองฉวนมี 28,300 ครัวเรือน

ในยุคราชวงศ์เว่ย์เหนือ (北魏 *เป่ย์เว่ย์*) มีการก่อตั้งเมืองหรือกุ๋นใหม่ขึ้นเป็นจำนวนมากในพื้นที่นี้ โดยอยู่ภายใต้การปกครองของมณฑลอิ่งโจว (潁州, ก่อตั้งเมื่อ ค.ศ. 535) ภายหลังเปลี่ยนชื่อเป็นเจิ้งโจว (鄭州) และในยุคราชวงศ์โจวเหนือ (北周 *เป่ย์โจว*) เปลี่ยนชื่ออีกครั้งเป็นสฺวี่โจว (許州)

ในยุคราชวงศ์สุย (隋) และราชวงศ์ถัง (唐) บรรดาเมืองหรือกุ๋นดั้งเดิมถูกยกเลิก ชื่อ "เองฉวน" กลายเป็นอีกชื่อหนึ่งของมณฑลสฺวี่โจว มีอำเภอใต้การปกครอง 9 อำเภอ และเมื่อ ค.ศ. 741 มีประชากร 487,864 คนใน 73,347 ครัวเรือน

## หมายเหตุ

## อ้างอิง
# ราชวงศ์ชุ่น

| ต้าชุ่น大順 |
| --- |
| 1644–1649 |
| ราชวงศ์ชุ่นเมื่อถึงจุดสูงสุดในปี ค.ศ. 1644 |
| สถานะ | ราชวงศ์อายุสั้นของจีน |
| เมืองหลวง | ซีอาน (1644) ปักกิ่ง (1644 – 5 มิถุนายน ค.ศ. 1644) |
| ภาษาทั่วไป | ภาษาจีน |
| ศาสนา  | ศาสนาพุทธ, ศาสนาเต๋า, ศาสนาขงจื๊อ, ศาสนาชาวบ้านจีน |
| การปกครอง | ราชาธิปไตย |
| จักรพรรดิ |   |
|  |
| • 1644–1645  | หลี่ จื้อเฉิง |
|  |
| ประวัติศาสตร์ |   |
|  |
| • สถาปนาขึ้นที่ซีอาน  | 8 กุมภาพันธ์ 1644 |
| • การยึดปักกิ่ง/การสววรคตของจักรพรรดิฉงเจิน  | เมษายน 1644 |
| • ประกาศตนเป็นจักรพรรดิหย่งชาง  | 8 กุมภาพันธ์ 1644 |
| • การล่มสลายของปักกิ่ง  | 5 มิถุนายน ค.ศ. 1644 |
| • หลี่ กัวถูกสังหาร  | 1649 |
|  |
| สกุลเงิน | เหรียญจีน |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **ก่อนหน้า** | **ถัดไป** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | ราชวงศ์หมิง |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ราชวงศ์ชิง |  |

 |

 |
| ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของ | ประเทศจีน |

**ราชวงศ์ชุ่น** (จีนตัวย่อ: 顺朝; จีนตัวเต็ม: 順朝; พินอิน: *Shùn cháo*), หรือชื่ออย่างเป็นทางการ **ต้าชุ่น** (จีนตัวย่อ: 大顺; จีนตัวเต็ม: 大順; พินอิน: *Dà shùn*) เป็นราชวงศ์ที่ตั้งอยู่ในช่วงสั้น ๆ ช่วงการเปลี่ยนผ่านจากหมิงสู่ชิงในประวัติศาสตร์จีน ราชวงศ์ก่อตั้งขึ้นในซีอานเมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2187 ซึ่งเป็นวันแรกของปีตามปฏิทินจันทรคติโดยหลี่ จื้อเฉิงผู้นำกลุ่มกบฏชาวนาขนาดใหญ่ โดยประกาศตนเป็นจักรพรรดิ (皇帝) แทนตำแหน่งกษัตริย์ (王) ก่อนก่อตั้งราชวงศ์

เกิดการยึดกรุงปักกิ่งโดยกองกำลังของราชวงศ์ชุ่นในเดือนเมษายน ค.ศ. 1644 ถือเป็นการสิ้นสุดของราชวงศ์หมิง แต่หลี่ จื้อเฉิงล้มเหลวในการเสริมสร้างอำนาจการควบคุมทางการเมืองและการทหารของเขา และในปลายเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1644 เขาพ่ายแพ้ในการรบที่ซานไห่ โดยกองกำลังร่วมของ นายพลราชวงศ์หมิง อู๋ ซานกุ้ยผู้ซึ่งย้ายไปสวามิภักดิ์ราชวงศ์ชิงหลังจากการล่มสลายของราชวงศ์หมิง กับเจ้าชายแมนจูตัวเอ๋อร์กุ่น เมื่อเขาหนีกลับไปปักกิ่งในต้นเดือนมิถุนายน ในที่สุดหลี่ก็ได้ประกาศตัวเองเป็นจักรพรรดิหย่งชางของต้าชุ่นและออกจากเมืองหลวงในวันรุ่งขึ้นหลังจากจุดไฟเผาพระราชวังและรื้อค้นสถานที่ราชการ เขาอาจตั้งใจที่จะกลับมาอ้างสิทธิ์ในราชสำนักในภายหลังโดยประกาศการโดยประกาศการเสด็จขึ้นเสวยราชสมบัติของเขาในพระราชวังต้องห้าม หลังจากการสวรรคตของจักรพรรดิ ส่วนที่เหลือของชุ่นได้เข้าร่วมกับราชวงศ์หมิงใต้ในหนานจิง ในขณะที่ยังคงเรียกหลี่ว่าเป็น "จักรพรรดิผู้สวรรคต" ของพวกเขา ราชวงศ์ชุ่นอ่อนแอลงอย่างมากหลังจากการเสียชีวิตของหลี่ จื้อเฉิงในปี ค.ศ. 1645 ผู้สืบตำแหน่งคือพี่ชายของเขา หลี่ จื่อจิง และหลานชาย หลี่ กัว ไม่สามารถต่อสู้กลับได้ และราชวงศ์สิ้นสุดลงในปี ค.ศ. 1649 เมื่อหลี่ กัวเสียชีวิตในเมืองหนานหนิง มณฑลกวางสี

หลังจากที่สถาปนาราชวงศ์ชุ่น หลี่ จื้อเฉิงมีคำสั่งให้ทหารสังหารคนของราชวงศ์หมิงที่ยังคงตกค้างอยู่ในกรุงปักกิ่ง ส่งผลให้เกิดการก่อกบฏที่แข็งแกร่งจากกองกำลังของราชวงศ์หมิงใต้ เมื่อขุนนางราชวงศ์ชุ่นต่อสู้เพื่ออำนาจอย่างต่อเนื่อง ราชวงศ์ก็ดำเนินไปอย่างมีประสิทธิภาพไม่ถึงหนึ่งปี

## อ้างอิง
# หอระฆังแห่งซีอาน

| หอระฆังแห่งซีอาน |
| --- |
| 西安钟楼 |
|  |
|  |
| ข้อมูลทั่วไป |
| ที่ตั้ง | ซีอาน มณฑลซานซี ประเทศจีน |
| แล้วเสร็จ | 1384 |

หอระฆังซีอานในปี ค.ศ. 1910
ระฆัง*จิ่งยฺหวิน* (景雲鐘, 景云钟) หล่อเมื่อ ค.ศ. 711 ในสมัยราชวงศ์ถัง สูง 247 เซนติเมตร และหนัก 6,500 กิโลกรัม
**หอระฆังแห่งซีอาน** (จีนตัวย่อ: 西安钟楼; จีนตัวเต็ม: 西安鐘樓; พินอิน: *Xī'ān Zhōnglóu*; อังกฤษ: *Bell Tower of Xi'an*) สร้างขึ้นในปี ค.ศ. 1384 ในช่วงต้นราชวงศ์หมิงเป็นสัญลักษณ์ของเมืองซีอานและเป็นหนึ่งในสิ่งที่ยิ่งใหญ่ที่สุดประเทศจีน หอระฆังยังมีระฆังหล่อสำริดขนาดใหญ่จากราชวงศ์ถัง ฐานหอคอยเป็นรูปสี่เหลี่ยมจตุรัสและครอบคลุมพื้นที่ 1,377 ตารางเมตร (14,820 ตารางฟุต) หอคอยเป็นโครงสร้างอิฐและไม้และสูงเกือบ 40 เมตร (130 ฟุต) ตั้งอยู่ในใจกลางของซีอานที่จุดตัดของถนน 4 เส้น ของทิศตะวันออก, ทิศตะวันตก, ทิศใต้ และทิศเหนือ เป็นหอระฆังที่ใหญ่ที่สุดและได้รับการอนุรักษ์มากที่สุดในบรรดาหอระฆังหลายแห่งที่หลงเหลือมาจากยุคจีนโบราณ

## อ้างอิง
# ฉือ จ้งกุ้ย

**ฉือ จ้งกุ้ย** (จีน: 石重貴; พินอิน: *Shí Zhòngguì*; 914–947) ในเอกสารทางประวัติศาสตร์เรียก **พระเจ้าสิ้นบัลลังก์แห่งจิ้นยุคหลัง** (後晉出帝) หรือ **ยุวกษัตริย์แห่งจิ้นยุคหลัง** (後晉少帝) และเมื่อตายแล้วได้บรรดาศักดิ์ว่า **องค์ชายจิ้น** (晉王) เป็นพระเจ้าแผ่นดินจีนช่วงห้าราชวงศ์สิบอาณาจักรจากราชวงศ์จิ้นยุคหลัง เป็นกษัตริย์องค์ที่สองและองค์สุดท้ายแห่งราชวงศ์ดังกล่าว

ราชวงศ์จิ้นยุคหลังนั้นถูกวิจารณ์ว่า เป็นเจว็ดของราชวงศ์เหลียว เพราะปรากฏว่า ราชวงศ์เหลียวมีส่วนช่วยก่อตั้งราชวงศ์จิ้นยุคหลัง ราชวงศ์จิ้นยุคหลังจึงยกหัวเมืองสิบหกมณฑลให้เป็นการตอบแทน ครั้นฉือ จิ้งถัง (石敬瑭) ปฐมกษัตริย์ราชวงศ์จิ้นยุคหลัง ตายในปี 942 ฉือ จ้งกุ้ย บุตรบุญธรรมของเขา จึงสืบสมบัติต่อ และต่อต้านราชวงศ์เหลียว พระเจ้าไท่จงแห่งเหลียว (遼太宗) จึงยกมาตีในปี 946 เป็นเหตุให้ราชวงศ์จิ้นยุคหลังสิ้นสุดลงในปีถัดมา
# รถไฟใต้ดินซีอาน

| ซีอาน เมโทร |
| --- |
|  |
|  |
| ข้อมูลทั่วไป |
| ที่ตั้ง | ซีอานและเสียนหยาง |
| ประเภท | ระบบขนส่งมวลชนเร็ว |
| จำนวนสาย | 9 |
| จำนวนสถานี | 212 |
| ผู้โดยสารต่อวัน | 2.8 ล้านคนโดยสาร (2021 เฉลี่ย) |
| ผู้โดยสารต่อปี | 1.0 พันล้านคนโดยสาร (2021) |
| การให้บริการ |
| เริ่มดำเนินงาน | 16 กันยายน 2011 (2011-09-16) |
| ผู้ดำเนินงาน | 西安市轨道交通集团有限公司 (Xi'an Rail Transit Group Co., Ltd.) |
| ข้อมูลทางเทคนิค |
| ระยะทาง | 311 กิโลเมตร (193 ไมล์) |
| รางกว้าง | 1,435 mm (4 ft 8 1⁄2 in) |
|

| ยุบผังเส้นทาง |
| --- |
|  |

 |

| ซีอาน เมโทร |
| --- |
|  |
| จีนตัวเต็ม | 西安地鐵 |
| จีนตัวย่อ | 西安地铁 |
|

| ขยายการถอดเสียง |
| --- |
| ภาษาจีนมาตรฐาน |
| พินอิน | Xī'ān Dìtiě |

 |
|  |

**รถไฟใต้ดินซีอาน** เป็นเส้นทางรถไฟฟ้าในนครซีอาน มณฑลฉ่านซี ประเทศจีน

ระบบรถไฟใต้ดินซีอานมี 9 สายเปิดให้บริการ สายที่ 2 เปิดให้บริการเมื่อวันที่ 16 กันยายน 2011 สาย 1 เริ่มให้บริการในวันที่ 15 กันยายน 2013 สาย 3 เริ่มเปิดให้บริการหลังจากเกิดความล่าช้าหลายเดือนในวันที่ 8 พฤศจิกายน 2016 สาย 4 เปิดให้บริการเมื่อวันที่ 26 ธันวาคม 2018 สาย 5, 6, 9 เปิดในเดือนธันวาคม 2020 สาย 14 เปิดในเดือนกันยายน 2019 และขยายเวลาในเดือนมิถุนายน 2021 สาย 16 เปิดเมื่อวันที่ 27 มิถุนายน 2023

## เส้นทางที่เปิดให้บริการ

แผนที่รถไฟใต้ดินซีอาน (เมื่อ พฤศจิกายน 2023)

| เส้นทาง | ปลายทาง (เขต) | เปิดให้บริการ | ส่วนต่อขยาย | ระยะทาง กม. | จำนวนสถานี |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  1  | **Xianyangxizhan** (Qindu, Xianyang) | **Fangzhicheng** (Baqiao) | 2013 | 2023 | 41.45 | 30 |
|  2  | **Caotan** (Weiyang) | **Changninggong** (Chang'an) | 2011 | 2023 | 33.637 | 25 |
|  3  | **Yuhuazhai** (Yanta) | **Baoshuiqu** (Baqiao) | 2016 | — | 39.15 | 26 |
|  4  | **Xi'an Beizhan** (Weiyang) | **Hangtian Xincheng** (Chang'an) | 2018 | — | 35.2 | 29 |
|  5  | **Matengkong** (Yanta) | **Chuangxingang** (Chang'an) | 2020 | — | 41.6 | 31 |
|  6  | **Xi'anguojiyixuezhongxin** (Chang'an) | **Fangzhicheng** (Baqiao) | 2020 | 2022 | 35.1 | 30 |
|  9  | **Fangzhicheng** (Baqiao) | **Qinlingxi** (Lintong) | 2020 | — | 25.3 | 15 |
|  14  | **Airport West (T1, T2, T3)** (Weicheng, Xianyang) | **Heshao** (Baqiao) | 2019 | 2021 | 42.96 | 17 |
|  16  | **Qinchuangyuanzhongxin** | **Shijingli** | 2023 |  | 15.03 | 9 |
| **รวม** | **311** | **212** |

## เส้นทางที่กำลังก่อสร้าง

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **กำหนดเปิด** | **เริ่มก่อสร้าง** | **เส้นทาง** | **ระยะที่** | **ปลายทาง** | **ระยะทาง** km | **จำนวนสถานี** | **อ้างอิง** |
|  |
| 2024 | 2019 |  8  |  | สายวงแหวน | 49.89 | 37 |  |
|  10  | ระยะที่ 1 | Yangjiazhuang | Shuijinggongyuan | 34.2 | 17 |  |
| 2025 | 2020 |  15  | ระยะที่ 1 | Xiliu | Hanjiawan | 19.5 | 13 |  |
|  |

## แผนที่เครือข่ายเส้นทาง

วิกิมีเดีย | © โอเพินสตรีตแมป

## ดูเพิ่ม

* รายชื่อระบบขนส่งมวลชนเร็ว

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* เว็บไซต์ทางการ
# หลี่ เค่อ

**หลี่ เค่อ** (จีน: 李恪; พินอิน: *Lǐ Kè*; สิ้นพระชนม์ 6 มีนาคม ค.ศ. 653) เมื่อสิ้นพระชนม์แล้วได้ชื่อว่า **องค์ชายยฺวี่หลิน** (จีน: 鬱林王; พินอิน: *Yùlín Wáng*) และเป็นที่รู้จักในชื่อ **องค์ชายอู๋** (จีน: 吳王; พินอิน: *Wú Wáng*) องค์ชายแห่ง ราชวงศ์ถัง เป็นพระราชโอรสองค์ที่ 3 ใน จักรพรรดิถังไท่จง ที่ประสูติแต่ พระสนมหยาง พระราชธิดาใน จักรพรรดิสุยหยาง จักรพรรดิองค์ที่ 2 แห่ง ราชวงศ์สุย

## อ้างอิง
# หลี่อี้ฟู่

**หลี่อี้ฟู่** (อังกฤษ: *Li Yifu* , 1157 – 1209) ขุนนางในช่วงต้น ราชวงศ์ถัง โดยเป็น อัครมหาเสนาบดี ในรัชสมัย จักรพรรดิถังเกาจง จากการสนับสนุนของ จักรพรรดินีอู่ หรือ บูเช็กเทียน จักรพรรดินีองค์ที่ 2 ในจักรพรรดิเกาจง

แต่เพราะการทุจริตฉ้อราษฎร์บังหลวงทำให้หลี่อี้ฟู่ถูกปลดจากตำแหน่งเมื่อ พ.ศ. 1206 และถูกเนรเทศกระทั่งถึงแก่อสัญกรรมระหว่างถูกเนรเทศเมื่อ พ.ศ. 1209 ขณะอายุเพียง 52 ปี