# เฮฟทาไลต์

| **เฮฟทาไลต์** ηβοδαλο Ebodalo |
| --- |
| จักรวรรดิ: 440s–560 ราชรัฐในโทคาริสถานและฮินดูกูชจนถึง ค.ศ. 710 |
|
ตราประทับของจักรวรรดิเฮฟทาไลต์ รู้จักในชื่อ "Tamgha S2"
 |
| จักรวรรดิเฮฟทาไลต์ ประมาณ ค.ศ. 500 |
| สถานะ | จักรวรรดิชนร่อนเร่ |
| เมืองหลวง | * คูนดูซ
* แบลค์
 |
| ภาษาทั่วไป | * ภาษาแบกเตรีย (ภาษาราชการ)
* ภาษาซอกเดีย
* ภาษาฆวารัซม์
* ภาษาปรากฤต
* กลุ่มภาษาเตอร์กิก
 |
| ศาสนา  | * ศาสนาพุทธ
* ศาสนามาณีกี
* ศาสนาโซโรอัสเตอร์
* ศาสนาคริสต์ นิกายเนสตอเรียน
 |
| ยุคประวัติศาสตร์ | ปลายสมัยโบราณ |
|  |
| • ก่อตั้ง  | จักรวรรดิ: 440s |
| • สิ้นสุด  | 560 ราชรัฐในโทคาริสถานและฮินดูกูชจนถึง ค.ศ. 710 |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **ก่อนหน้า** | **ถัดไป** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | คิดาไรต์ |
|  | จักรวรรดิซาเซเนียน |
|  | คังจวี |
|  | ฮันแอลคอน |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ฮันเนซัก |  |
| รัฐคากานเตอร์กิกที่หนึ่ง |  |
| จักรวรรดิซาเซเนียน |  |
| เติร์กชาฮิ |  |
| ซันบิล |  |
| ราชรัฐชากานิยัน |  |

 |

 |

**เฮฟทาไลต์** (อังกฤษ: *Hephthalites*, แบกเตรีย: ηβοδαλο; ถอดเป็นอักษรโรมัน: *Ebodalo*) บางครั้งเรียก **ฮันขาว** (White Huns) หรือ **หูณะขาว** (White Hunas) เป็นกลุ่มคนที่อาศัยอยู่ในเอเชียกลางช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 5–8 ชาวเฮฟทาไลต์เป็นเผ่าหนึ่งของชนฮันอิหร่าน รู้จักในกลุ่มภาษาอิหร่านว่า **เซฟีดไคออน** (Spet Xyon) และ **เศวตหูณะ** (Sveta-huna) ในภาษาสันสกฤต ชาวเฮฟทาไลต์ก่อตั้งจักรวรรดิในปี ค.ศ. 450 หลังเอาชนะพวกคิดาไรต์ที่ปกครองเอเชียกลางและเอเชียใต้บางส่วนในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 4–5 ก่อนจะพ่ายแพ้ให้แก่พันธมิตรรัฐคากานเตอร์กิกที่หนึ่ง–จักรวรรดิซาเซเนียนในปี ค.ศ. 560 หลังจากนั้นพวกเขาก่อตั้งราชรัฐในโตคาริสถานภายใต้อำนาจของรัฐคากานเตอร์กิกตะวันตก (พื้นที่เหนือแม่น้ำออกซุส) และจักรวรรดิซาเซเนียน (พื้นที่ใต้แม่น้ำออกซุส) ก่อนจะถูกราชวงศ์โตคารายับกูยึดครองในปี ค.ศ. 625

จักรวรรดิเฮฟทาไลต์ตั้งอยู่ในแบกเตรีย (ส่วนใหญ่ของอัฟกานิสถาน ตะวันตกเฉียงใต้ของทาจิกิสถานและตะวันออกเฉียงใต้ของอุซเบกิสถานปัจจุบัน) แผ่ขยายอำนาจไปยังแอ่งทาริมทางตะวันออก ซอกเดียทางตะวันตกและทางใต้ผ่านอัฟกานิสถาน แต่พวกเขาไม่เคยข้ามผ่านเทือกเขาฮินดูกูชซึ่งในขณะนั้นยึดครองโดยชาวฮันแอลคอน จักรวรรดิเฮฟทาไลต์มีลักษณะเป็นสมาพันธรัฐเผ่าที่มีทั้งชุมชนร่อนเร่และแบบเมือง เป็นหนึ่งในสี่รัฐใหญ่ที่เรียกรวม ๆ ว่าไซโอไนต์ (Xionites) หรือชนหูณะ (Huna) อันประกอบไปด้วยคิดาไรต์ แอลคอน เฮฟทาไลต์และเนซัก มีการสันนิษฐานว่าชนหูณะมีความเกี่ยวข้องกับชาวฮันที่รุกรานยุโรปตะวันออกในช่วงเวลาเดียวกันแต่ยังไม่มีข้อสรุป

ชาวเฮฟทาไลต์มีที่มั่นในโตคาริสถาน (ชื่อสมัยกลางตอนต้นของแบกเตรีย) บริเวณเนินทิศเหนือของเทือกเขาฮินดูกูช สันนิษฐานว่าเมืองหลวงอยู่ที่นครคูนดูซ ในปี ค.ศ. 479 ชาวเฮฟทาไลต์ยึดซอกเดียและผลักดันพวกคิดาไรต์ไปทางตะวันออก ต่อมาในปี ค.ศ. 493 พวกเขายึดซูงกาเรียและแอ่งทาริม ขณะที่ชาวฮันแอลคอนซึ่งเดิมเชื่อว่าเป็นกลุ่มย่อยของเฮฟทาไลต์ แต่ปัจจุบันคาดว่าเป็นคนละกลุ่ม ขยายอำนาจเข้าไปทางเหนือของอินเดีย

แหล่งข้อมูลเกี่ยวกับประวัติศาสตร์เฮฟทาไลต์มีอยู่อย่างกระจัดกระจาย นักประวัติศาสตร์ยังไม่พบรายนามผู้ปกครองและไม่แน่ใจว่ากลุ่มนี้เรืองอำนาจได้อย่างไร รวมถึงภาษาเดิมที่พวกเขาใช้พูด ชาวเฮฟทาไลต์เรียกตนเองว่า "เอโบดาโล" (Ebodalo; ηβοδαλο, "เฮฟทัล") มักย่อว่า "เอบ" (Eb; ηβ) อันเป็นชื่อที่พวกเขาจารึกบนเหรียญด้วยอักษรแบกเตรีย ยังไม่ทราบที่มาของชื่อเฮฟทาไลต์ แต่อาจมาจากคำภาษาซากา *\*Hitala* แปลว่า "แข็งแกร่ง" หรือภาษาซอกเดีย *\*Heβtalīt* หรือภาษาเปอร์เซียกลาง *\*haft āl* หมายถึง "ชาวอารยัน ทั้งเจ็ด"

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น