# การทัพเกาจิ๋ว

| การทัพเกาจิ๋ว |
| --- |
|  การทัพเกาจิ๋ว เส้นสีแดงคือง่อก๊ก เส้นสีน้ำเงินคือวุยก๊ก/ราชวงศ์จิ้นตะวันตก |
|

|  |  |
| --- | --- |
| วันที่ | ป. พฤษภาคมหรือมิถุนายน ค.ศ. 263 – กรกฎาคมหรือสิงหาคม ค.ศ. 271 |
| สถานที่ | ภาคเหนือของประเทศเวียดนาม, ชายฝั่งตอนกลางเหนือ และเขตปกครองตนเองกว่างซีจ้วง |
| ผล |
ง่อก๊กชนะและยึดมณฑลเกาจิ๋วคืนมาได้ |

 |
| คู่สงคราม |
|
ง่อก๊ก |
วุยก๊ก (จนถึง ค.ศ. 266) ราชวงศ์จิ้นตะวันตก (ตั้งแต่ ค.ศ. 266) |
| ผู้บังคับบัญชาและผู้นำ |
|
ซุน ซฺวี  **†** หลิว จฺวิ้น  **†** ซิว เจ๋อ  **†** กู้ หรง ยฺหวี ซื่อ ชีฮู เถา หฺวาง เลือง กี่ |
หลา ฮึง   ฮั่ว อี้ ชฺว่าน กู่ หม่า หรง หยาง จี้   เหมา จฺหย่ง   ต่ง ยฺเหวียน  **†** หวาง ซู่   |
| กำลัง |
|
การโต้กลับครั้งแรก: ไม่ทราบ การโต้กลับครั้งที่สอง: 100,000+ |
ไม่ทราบ |

**การทัพเกาจิ๋ว** (เวียดนาม: *Chiến dịch Giao Quảng*) หรือ **กบฏเกาจี** (จีน: 交阯之亂; เวียดนาม: *Giao Chỉ chi loạn*) เป็นความขัดแย้งทางการทหารระหว่างรัฐง่อก๊กและวุยก๊กตั้งแต่ ค.ศ. 264 ถึง ค.ศ. 266 และภายหลังเป็นความขัดแย้งระหว่างง่อก๊กและราชวงศ์จิ้นตะวันตกตั้งแต่ ค.ศ. 266 ถึง ค.ศ. 271 ในยุคสามก๊กของจีน ความขัดแย้งในช่วงต้นเป็นการก่อกบฏในท้องถิ่นเพื่อต่อต้านง่อก๊กในเมืองเกาจี (交阯 *เจียวจื่อ*) ในปี ค.ศ. 263 แต่ในปี ค.ศ. 264 วุยก๊ก (ซึ่งถูกแทนที่ด้วยราชวงศ์จิ้นในปี ค.ศ. 266) ได้เข้าแทรกแซงและยึดอาณาเขตส่วนใหญ่ของง่อก๊กในมณฑลเกาจิ๋ว (交州 *เจียวโจว*) และกว่างโจว (廣州; ครอบคลุมพื้นที่ของมณฑลกวางตุ้งและเขตปกครองตนเองกว่างซีจ้วงในปัจจุบัน) ง่อก๊กยกมาโต้กลับในปี ค.ศ. 268 และแล้วในปี ค.ศ. 271 ง่อก๊กก็ขับไล่ทัพราชวงศ์จิ้นและชิงอาณาเขตที่เสียไปคืนมาได้ทั้งหมด การทัพนี้ถือเป็นหนึ่งในชัยชนะครั้งใหญ่ของง่อก๊กในช่วงท้ายของยุคสามก๊ก

## ภูมิหลัง

ในช่วงการล่มสลายของราชวงศ์ฮั่น มณฑลเกาจิ๋ว (交州 *เจียวโจว*) ถูกปกครองโดยขุนศึกชื่อ เซี่ย (士燮) และตระกูลเป็นเวลาราว 40 ปี มณฑลเกาจิ๋วมีพื้นที่ครอบคลุมภาคเหนือของประเทศเวียดนามและภูมิภาคเหลียงกว่าง (兩廣) ในปัจจุบัน และประกอบด้วยเมือง (郡 *จฺวิ้น*) 9 เมือง ได้แก่ เกาเหลียง (高涼郡 *เกาเหลียงจฺวิ้น*; อยู่บริเวณนครหยางเจียง มณฑลกวางตุ้งในปัจจุบัน), ยฺวี่หลิน (鬱林郡 *ยฺวี่หลินจฺวิ้น*), ซังงาว (蒼梧郡 *ชางอู๋จฺวิ้น*), หนานไห่ (南海郡 *หนานไห่จฺวิ้น*), จูหยา (珠崖郡 *จูหยาจฺวิ้น*), เหอผู่ (合浦郡 *เหอผู่จฺวิ้น*), เกาจี (交趾郡 *เจียวจื่อจฺวิ้น*), จิ่วเจิน (九真郡 *จิ่วเจินจฺวิ้น*) และรื่อหนาน (日南郡 *รื่อหนานจฺวิ้น*) เมื่อยุคสามก๊กเริ่มต้นขึ้นตั้งแต่ปี ค.ศ. 220 ชื่อ เซี่ยได้กลายเป็นข้าราชบริพารของซุนกวนผู้ก่อตั้งรัฐง่อก๊ก แต่ชื่อ เซี่ยยังคงมีอำนาจปกครองมณฑลเกาจิ๋ว จนกระทั่งหลังการเสียชีวิตของชื่อ เซี่ยในปี ค.ศ. 227 ง่อก๊กจึงเข้ากุมอำนาจควบคุมมณฑลเกาจิ๋วอย่างสมบูรณ์หลังการปราบกบฏของชื่อ ฮุย (士徽) บุตรชายของชื่อ เซี่ยได้

มณฑลเกาจิ๋วภายใต้การปกครองของง่อก๊กต้องเผชิญกับการก่อการกำเริบหลายครั้งที่นำโดยชนท้องถิ่นในมณฑลเกาจิ๋ว ในปี ค.ศ. 231 ชาวหลักเหวียต (Lạc Việt) ในเมืองจิ่วเจินก่อกบฏ ต่อมาในปี ค.ศ. 248 มีการก่อกบฏที่มีชื่อเสียงมากกว่านำโดยท่านหญิงเจี่ยว (Bà Triệu) ซึ่งนำการก่อกบฏต่อต้านง่อก๊กในเมืองจิ่วเจินและเกาจี แต่ง่อก๊กก็สามารถปราบปรามกบฏได้ทั้งสองครั้ง

## การทัพ

### การก่อกบฏของหลา ฮึง (ค.ศ. 263–264)

บันทึกหนึ่งระบุว่าในปี ค.ศ. 262 ซุนฮิวจักรพรรดิง่อก๊กทรงส่งขุนนางเติ้ง สฺวิน (鄧荀) ไปยังเมืองเกาจีเพื่อรวบรวมนกยูงและหมูป่า ก่อนหน้านี้ซุน ซฺวี (孫諝) เจ้าเมืองเกาจีได้ส่งช่างฝีมือหลายพันคนจากเมืองเกาจีไปทำงานในนครหลวงเกี๋ยนเงียบ (建業 *เจี้ยนเย่*) เมื่อชาวเมืองเกาจีเห็นเติ้ง สฺวินมาถึง ต่างก็คิดว่าจะมีการบังคับชาวเมืองเกาจีจำนวนมากขึ้นไปทำงานในเกี๋ยนเงียบ อีกบันทึกหนึ่งระบุว่าซุน ซฺวีเป็นเจ้าเมืองที่ทุจริตและโหดร้ายจึงไม่เป็นที่นิยมชมชอบในเมืองเกาจีอย่างมาก หลังเติ้ง สฺวินมาถึง เติ้ง สฺวินก็รวบรวมนกยูง 30 ตัวโดยไม่ได้รับอนุญาตจากราชสำนัก แล้วสั่งให้คนท้องถิ่นนำนกยูงไปยังเกี๋ยนเงียบ ไม่ว่าบันทึกใดจะเป็นเรื่องจริง ในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 263 ข้าราชการอำเภอชื่อหลา ฮึง (Lã Hưng) หรือลฺหวี่ ซิง (呂興) ได้ปลุกระดมมวลชนและทหารของเมืองเกาจีให้ก่อการกำเริบ กลุ่มกบฏได้สังหารทั้งซุน ซฺวีและเติ้ง สฺวิน

เมื่อกลุ่มกบฏเริ่มก่อการ ง่อก๊กยังไม่สามารถโต้ตอบได้ในทันที เนื่องจากในเวลานั้น รัฐวุยก๊กได้เปิดฉากการบุกจ๊กก๊กที่เป็นรัฐพันธมิตรของง่อก๊ก ง่อก๊กส่งกำลังทหารไปเบี่ยงเบนความสนใจของวุยก๊ก แต่หลังจากจ๊กก๊กล่มสลาย กำลังทหารของง่อก๊กก็พยายามจะเข้ายึดครองอาณาเขตที่เดิมเป็นของจ๊กก๊ก แต่สุดท้ายก็ไม่สำเร็จ ซุนฮิวสวรรคตในเดือนกันยายน ค.ศ. 264 ก่อนสวรรคต พระองค์ทรงก่อตั้งมณฑลกว่างโจว (廣州) ขึ้นจาก 4 เมืองทางเหนือของมณฑลเกาจิ๋ว ได้แก่ เมืองหนานไห่, ซังงาว (*ชางอู๋*), เกาเหลียง และยฺวี่หลิน

การก่อกบฏของหลา ฮึงช่วยกระตุ้นให้เมืองจิ่วเจินและรื่อหนานก่อกบฏด้วยเช่นกัน หลา ฮึงนำกำลังพลไปยังเมืองเหอผู่ด้วยหวังว่าชาวเมืองเหอผู่จะก่อกบฏด้วยเช่นกัน หลังการล่มสลายของจ๊กก๊ก หลา ฮึงส่งแม่ทัพเดื่อง โฝ (Đường Phổ) หรือถาง ผู่ (唐譜) ไปยังจิ้นเฉิง (進乘; อยู่ในอำเภอปกครองตนเองชนชาติเหมียว ผิงเปียน มณฑลยูนนานในปัจจุบัน) เพื่อขอความช่วยเหลือจากฮั่ว อี้ (霍弋) แม่ทัพภูมิภาคหนานจง (南中都督 *หนานจงตูตู*) ของรัฐวุยก๊ก ฮั่ว อี้ส่งฎีกาถึงลกเอี๋ยง (洛陽 *ลั่วหยาง*) นครหลวงของวุยก๊กเพื่อรายงานสถานการณ์ แล้วได้รับคำตอบจากราชสำนักในเดือนกันยายน ค.ศ. 264 หลา ฮึงได้รับการแต่งตั้งเป็นขุนพลสงบภาคใต้ (安南將軍 *อานหนานเจียงจฺวิน*) และแม่ทัพของมณฑลเกาจิ๋ว ส่วนฮั่ว อี้ได้รับการแต่งตั้งเป็นข้าหลวงมณฑลเกาจิ๋ว (交州刺史 *เจียวโจวชื่อฉื่อ*) และได้รับมอบอำนาจในการตัดสินใจเกี่ยวกับมณฑลเกาจิ๋วอย่างอิสระ แม้ว่าฮั่ว อี้จะมีตำแหน่งเป็นข้าหลวงมณฑลเกาจิ๋ว แต่ฮั่ว อี้ก็บริหารมณฑลจากระยะไกลที่ภูมิภาคหนานจง ฮั่ว อี้จึงเสนอให้แต่งตั้งชฺว่าน กู่ (爨谷) ชาวเมืองเกียมเหลง (建寧 *เจี้ยนหนิง*; อยู่บริเวณนครชฺวีจิ้ง มณฑลยูนนานในปัจจุบัน) ให้เป็นเจ้าเมืองเกาจี แล้วส่งชฺว่าน กู่พร้อมด้วยขุนพลคนอื่น ๆ อีกหลายคนซึ่งส่วนใหญ่เคยรับราชการกับจ๊กก๊กมาก่อน ให้ไปช่วยหลา ฮึง แต่ก่อนที่ทัพวุยก๊กจะไปถึง หลา ฮึงก็ถูกลอบสังหารโดยลี้ ต๊ง (Lý Tống) หรือหลี ถ่ง (李統) ซึ่งเป็นเจ้าหน้าที่ปกครอง (功曹 *กงเฉา*) ของตัวหลา ฮึงเอง

### การทัพของราชวงศ์จิ้นในมณฑลเกาจิ๋ว (ค.ศ. 265–268)

ในปี ค.ศ. 265 ชฺว่าน กู่ยกพลจากภูมิภาคหนานจงไปยังอำเภอหลงเปียน (龍編) เพื่อสยบเมืองเกาจีและอาณาเขตที่สนับสนุนวุยก๊กแห่งอื่น ๆ ในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 266 สุมาเอี๋ยน (จักรพรรดิจิ้นอู่ตี้) ก่อตั้งราชวงศ์จิ้นตะวันตกแทนที่วุยก๊ก ชฺว่าน กู่และคนอื่น ๆ จึงกลายเป็นข้าราชการของราชวงศ์จิ้น ไม่นานหลังจากการก่อตั้งราชวงศ์จิ้น ชฺว่าน กู่เสียชีวิต ฮั่ว อี้จึงตั้งให้หม่า หรง (馬融) ทำหน้าที่แทนที่ชฺว่าน กู่ ภายหลังหม่า หรงก็เสียชีวิตด้วยอาการป่วย หยาง จี้ (楊稷) จึงขึ้นทำหน้าที่แทนหม่า หรง หลังราชวงศ์จิ้นก่อตั้งได้ 2 ปี ราชวงศ์จิ้นก็ยึดครองได้เมืองเกาจีและจิ่วเจิน และเกือบจะยึดเมืองรื่อหนานได้ ความสำเร็จของราชวงศ์จิ้นในการรบในมณฑลเกาจิ๋วทำให้เกิดความกังวลอย่างแพร่หลายทั่วอาณาเขตทางเหนือของเมืองเหอผู่ที่เป็นของง่อก๊ก

### การโต้กลับของง่อก๊กครั้งแรก (ค.ศ. 268)

ในปี ค.ศ. 268 ซุนโฮจักรพรรดิง่อก๊กทรงเริ่มการศึกกับราชวงศ์จิ้นในหลายแนวรบ รวมถึงการโต้กลับเพื่อชิงมณฑลเกาจิ๋วคืน พระองค์ทรงส่งหลิว จฺวิ้น (劉俊) ข้าหลวงมณฑลเกาจิ๋ว, แม่ทัพใหญ่ซิว เจ๋อ (脩則) และขุนพลกู้ หรง (顧容) ให้โจมตีมณฑลเกาจิ๋ว เหล่าขุนพลง่อก๊กเข้าโจมตี 3 ครั้งแล้วพ่ายแพ้ต่อหยาง จี้ในการโจมตีทั้ง 3 ครั้ง เมืองยฺวี่หลินและจิ่วเจินก็เข้าข้างหยาง จี้ในระหว่างการรบ หยาง จี้ส่งขุนพลต่ง ยฺเหวียน (董元) และเหมา จฺหย่ง (毛炅) ไปโจมตีเมืองเหอผู่ ทัพราชวงศ์จิ้นและทัพง่อก๊กปะทะกันที่กู่เฉิง (古城) โดยทัพราชวงศ์จิ้นได้รับชัยชนะครั้งใหญ่ สังหารหลิว จฺวิ้นและซิว เจ๋อได้ระหว่างการรบ ทหารง่อก๊กที่เหลือแตกกระเจิงและหนีไปเมืองเหอผู่ เหมา จฺหย่งได้รับการแต่งตั้งเป็นเจ้าเมืองยฺวี่หลิน ส่วนต่ง ยฺเหวียนได้รับการแต่งตั้งเป็นเจ้าเมืองจิ่วเจิน ในช่วงเวลานั้น รัฐเลิมเอิ๊ป (Lâm Ấp) และฟูนานทางใต้ส่งบรรณาการมาให้ราชวงศ์จิ้นเพื่อแสดงความเป็นไมตรี

### การโต้กลับของง่อก๊กครั้งที่สอง (ค.ศ. 269–271)

#### การรบช่วงต้น

ในปี ค.ศ. 269 ซุนโฮเปิดฉากการรบโต้กลับครั้งที่สอง ในครั้งนี้ส่งเป็นสองทัพ ทัพแรกนำโดยยฺหวี ซื่อ (虞汜) และชีฮู (薛珝 *เซฺว สฺวี่*) เดินทัพไปตามเส้นทางมณฑลเกงจิ๋ว ส่วนทัพที่สองนำโดยหลี่ ซฺวี่ (李勖) และสฺวี ฉุน (徐存) เดินทัพไปตามแนวชายฝังจากเจี้ยนอาน (建安) ทั้งสองทัพมีกำหนดจะยกไปบรรจบกันที่เมืองเหอผู่ก่อนจะเข้าโจมตีเมืองเกาจี แต่ทัพของหลี่ ซฺวี่ประสบปัญหาในการเดินทัพตามแนวชายฝั่ง หลี่ ซฺวี่สังหารเฝิง เฝ่ย์ (馮斐) ที่เป็นขุนพลนำทางของตน จากนั้นจึงนำทัพกลับ เสนาบดีเหอ ติ้ง (何定) กล่าวโทษหลี่ ซฺวี่ในข้อหาที่สังหารเฝิง เฝ่ย์และถอนทัพโดยไม่ได้รับอนุญาต ซุนโฮจึงทรงมีรับสั่งให้ประหารชีวิตหลี่ ซฺวี่และสฺวี ฉุนรวมทั้งครอบครัว

ทัพจากเกงจิ๋วจำต้องทำการรบโต้กลับเพียงลำพังทัพเดียว เมื่อเดินทัพไปถึงเหอผู่ เถา หฺวาง (陶璜) เจ้าเมืองซังงาวอาสานำการโจมตีหยาง จี้ที่แม่น้ำเฟิน (分水 *เฟินฉุ่ย*) แต่เถา หฺวางพ่ายแพ้และเสียขุนพลไปสองคนระหว่างการรบ ชีฮูที่เป็นผู้บังคับบัญชาของเถา หฺวางโกรธมากที่เถา หฺวางพ่ายแพ้ และพิจารณาจะถอนทัพจากมณฑลเกาจิ๋ว แต่ต่อมาในคืนนั้น เถา หฺวางนำพลเข้าจู่โจมต่ง ยฺเหวียนในเวลากลางคืนและได้รับชัยชนะครั้งใหญ่ ยึดได้ทรัพย์สินของข้าศึกมาจำนวนมากก่อนจะยกพลกลับมา ชัยชนะครั้งนี้ทำให้ทัศนคติที่ชีฮูมีต่อเถา หฺวางเปลี่ยนแปลงไป ถึงขนาดที่ชีฮูตัดสินใจมอบอำนาจบัญชาการให้กับเถา หฺวางในการศึก

#### ยุทธการที่เกาจี

ในเดือนเมษายน ค.ศ. 271 ยฺหวี ซื่อนำทัพเข้าโจมตีและสังหารต่ง ยฺเหวียน หยาง จี้จึงแต่งตั้งให้หวาง ซู่ (王素) เป็นเจ้าเมืองจิ่วเจินคนใหม่ เถา หฺวางใช้ทรัพย์สินที่ยึดมาได้จากการรบกับต่ง ยฺเหวียนในการติดสินบนเลือง กี่ (Lương Kỳ) หรือเหลียง ฉี (梁奇) ผู้นำที่มีอำนาจของชนเผ่าฝูเหยียน (扶嚴夷 *ฝูเหยียนอี๋*) ให้มาช่วยตน เลือง กี่นำคนมาด้วยกับตนมากกว่า 10,000 คน ด้านชีฮูแทนที่จะเคลื่อนพลมุ่งไปเมืองเกาจี ก็หันมาใช้ยุทธวิธีของเถา หฺวางในการใช้เส้นทางทางทะเลและจู่โจมทัพราชวงศ์จิ้นไม่ให้ทันตั้งตัว หยาง จี้ส่งเหมา จฺหย่งและเมิ่ง เยฺว่ (孟岳) ไปรบกับทัพง่อก๊ก แต่ทั้งสองพ่ายแพ้ยับเยินที่เฟิงซี (封溪, อยู่ในเมืองดงอัญ กรุงฮานอยในปัจจุบัน) ระหว่างการรบ เหล่าขุนพลราชวงศ์จิ้นแสร้งล่าถอยและพยายามจะซุ่มโจมตีทัพง่อก๊ก แต่เถา หฺวางมองอุบายออกจึงใช้ทหารถือ*จี่*ยาวไปปราบทหารที่กำลังดักซุ่ม

หยาง จี้, เหมา จฺหย่ง และคนอื่น ๆ ถอยหนีกลับไปเมืองเกาจีและป้องกันเมืองไว้ ทัพของเถา หฺวางเข้าล้อมเมืองเกาจีและตัดเสบียงของเมือง เมื่อถึงเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 271 เสบียงในเมืองเกาจีก็หมดลง ประชากรของเมืองเกาจีมากกว่าครึ่งหนึ่งเสียชีวิตจากความหิวโหยหรือโรคภัย ต่อมาไม่นานเถา หฺวางก็รับการยอมจำนนของหวาง เยฺว (王約) ขุนพลที่ประจำการในเมืองเกาจี เมืองเกาจีถูกโจมตีทั้งจากภายนอกและภายใน ทหารราชวงศ์จิ้นที่รักษาเมืองเกาจีมากกว่า 2,000 นายถูกสังหารพร้อมกับขุนพลจาง เติง (張登), เมิ่ง ทง (孟通) และเช่า ฮุย (邵暉) ส่วนหยาง จี้, เหมา จฺหย่ง และคนอื่น ๆ ถูกจับกุม จากความดีความชอบของเถา หฺวางในการยึดเมืองเกาจี ซุนโฮจึงทรงแต่งตั้งให้เถา หฺวางเป็นข้าหลวงมณฑลเกาจิ๋ว

#### ยุทธการที่จิ่วเจิน

หวาง ซู่และขุนพลราชวงศ์จิ้นคนอื่น ๆ ได้ข่าวความพ่ายแพ้ที่เกาจี จึงคิดจะทิ้งมณฑลเกาจิ๋วและหนีกลับไปภูมิภาคหนานจง แต่ระหว่างทางทั้งหมดถูกเว่ย์ ฝู (衛濮) ขุนพลของเถา หฺวางจับกุมได้ หลี่ จั้ว (李祚) เจ้าหน้าที่ปกครอง (功曹 *กงเฉา*) ของราชวงศ์จิ้นและนายกองเช่า อิ้น (邵胤) นำพลไปป้องกันเมืองจิ่วเจิน หลี หฺว่าง (黎晃) ลุงของหลี่ จั้วเป็นขุนพลของง่อก๊ก ได้เกลี้ยกล่อมให้หลี่ จั้วยอมจำนน แต่หลี่ จั้วปฏิเสธ เถา หฺวางนำทัพเข้ายึดเมืองจิ่วเจิน หลังเผชิญการต่อต้านอย่างหนัก ในที่สุดก็ยึดเมืองจิ่วเจินได้สำเร็จ ไม่นานหลังจากนั้น เมืองรื่อหนานและอำเภออื่น ๆ ใต้การปกครองของราชวงศ์จิ้นก็ยอมจำนนต่อทัพง่อก๊ก มณฑลเกาจิ๋วจึงกลับไปอยู่ภายใต้การปกครองของง่อก๊ก

## ผลสืบเนื่อง

ซุนโฮทรงประกาศนิรโทษกรรมทั่วแผ่นดินและแบ่งเมืองเกาจีมาจัดตั้งเป็นเมืองซินชาง (新昌郡 *ซินชางจฺวิ้น*; อยู่บริเวณภาคเหนือของประเทศเวียดนามในปัจจุบัน) และเมืองเกาจีใหม่เพื่อควบรวมอำนาจปกครองเหนือมณฑลเกาจิ๋ว ต่อมาไม่นานทัพง่อก๊กบุกโจมตีและสยบชนเผ่าฝูเหยียนได้ แล้วจัดตั้งเมืองอู่ผิง (武平郡 *อู่ผิงจฺวิ้น*; อยู่บริเวณภาคเหนือของประเทศเวียดนามในปัจจุบัน) ในอาณาเขตของชนเผ่าฝูเหยียน เถา หฺวางยังคงดำรงตำแหน่งเจ้ามณฑลเกาจิ๋ว ในช่วงเวลาที่ดำรงตำแหน่ง เถา หฺวางได้จัดตั้งเมืองจิ่วเต๋อ (九德郡 *จิ่วเต๋อจฺวิ้น*; อยู่บริเวณชายฝั่งตอนกลางเหนือของประเทศเวียดนามในปัจจุบัน) และจัดตั้งอำเภอในเมืองจิ่วเจินมากกว่าสามสิบอำเภอ เถา หฺวางได้รับการยกย่องจากราษฎรในมณฑลเกาจิ๋วว่าข้าหลวงผู้เมตตา และไม่เกิดการก่อกบฏในมณฑลเกาจิ๋วตลอดเวลาที่เหลือที่ง่อก๊กดำรงอยู่

ชัยชนะของง่อก๊กในมณฑลเกาจิ๋วเป็นหนึ่งในชัยชนะครั้งสำคัญไม่กี่ครั้งจากการรบกับราชวงศ์จิ้น ร่วมกับยุทธการที่ซีหลิงในปี ค.ศ. 272 แต่ถึงแม้ง่อก๊กยึดมณฑลเกาจิ๋วคืนมาได้ แต่ก็ไม่อาจเปลี่ยนแปลงกระแสของสงครามได้ ในอีกเพียงสิบปีต่อมา ราชวงศ์จิ้นก็สามารถพิชิตง่อก๊กได้ในปี ค.ศ. 280 ทำให้ยุคสามก๊กสิ้นสุดลง

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม

* ตันซิ่ว (ศตวรรษที่ 3). *สามก๊กจี่* (*ซานกั๋วจื้อ*).
* ฉาง ฉฺวี (ศตวรรษที่ 4). *หฺวาหยางกั๋วจื้อ*.
* เผย์ ซงจือ (ศตวรรษที่ 5). *อรรถาธิบายสามก๊กจี่* (*ซานกั๋วจื้อจู้*).
* ฝาน เสฺวียนหลิง (648). *จิ้นชู*.
* ซือหม่า กวาง (1084). *จือจื้อทงเจี้ยน*.