# มัธยมกะ

นักคิดมัธยมกะในอินเดียยุคคลาสสิก ตามเข็มนาฬิกาจากบนซ้าย: นาคารชุนะ (ผู้ก่อตั้ง), ภาวิเวกะกับจันทรกีรติ (ผู้อธิบาย), Śāntarakṣita (สังเคราะห์สำนักกับโยคาจาร)
**มัธยมกะ** หรือ **มาธยมิกะ** (สันสกฤต: माध्यमक, อักษรโรมัน: *Mādhyamika*, แปลตรงตัว 'สายกลาง'; จีน: 中觀見; พินอิน: *Zhōngguān jiàn*; เวียดนาม: Trung quán tông, จื๋อโนม: 中觀宗; ทิเบต: དབུ་མ་པ་, ไวลี: *dbu ma pa*) สื่อถึงธรรมเนียมและการปฏิบัติแนวปรัชญาพุทธที่ก่อตั้งโดยนาคารชุนะ (ป. ค.ศ. 150 –  250) พระสงฆ์พุทธอินเดีย และนักปรัชญา ตำราพื้นฐานของสายมัธยมกะคือ *มูลมัธยมกการิกา* ("โศลกมูลฐานว่าด้วยทางสายกลาง") ของนาคารชุนะ มัธยมกะในความหมายที่กว้างกว่ายังหมายถึงธรรมชาติที่แท้จริงของปรากฏการณ์ต่าง ๆ รวมถึงการตระหนักรู้ถึงความจริงสูงสุดโดยไม่ใช้แนวคิด ซึ่งสัมผัสได้จากการทำสมาธิ

ตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 4 เป็นต้นมา ปรัชญามัธยมกะมีอิทธิพลอย่างมากต่อการพัฒนาศาสนาพุทธนิกายมหายานในเวลาต่อมา โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลังการเผยแพร่พุทธศาสนาไปทั่วเอเชีย ปรัชญามัธยมกะเป็นการตีความปรัชญาพุทธศาสนาที่โดดเด่นในศาสนาพุทธแบบทิเบต และยังมีอิทธิพลต่อแนวคิดทางศาสนาพุทธในเอเชียตะวันออกอีกด้วย

ตามความคิดของนักคิดมัธยมกะในอินเดียสมัยคลาสสิก ปรากฏการณ์ทั้งหมด (*ธรรม*) ล้วนว่างเปล่า (*ศูนย*) จาก "ธรรมชาติ" จาก "สาระสำคัญ" หรือ "แก่นแท้" (*สวภาวะ*) ใด ๆ ที่จะทำให้สิ่งเหล่านั้น "ดำรงอยู่อย่างมั่นคงและเป็นอิสระ" ได้ เพราะสิ่งเหล่านั้นเกิดขึ้นร่วมกันโดยอาศัยกันและกัน แต่ "ความว่างเปล่า" นี้เองก็ "ว่างเปล่า" เช่นกัน เนื่องจากมันไม่มีอยู่จริงด้วยตัวของมันเอง และมันไม่ได้อ้างถึงความเป็นจริงเหนือธรรมชาติที่อยู่นอกเหนือ หรือเหนือกว่าความเป็นจริงของปรากฏการณ์

## คัมภีร์

คัมภีร์ที่สำคัญของสำนักนี้มีหลายเล่ม ที่เขียนโดยท่านนาคารชุนะได้แก่ มาธยมิกศาสตร์ ทวาทศนิกายศาสตร์ ปรัชญาปารมิตาศาสตร์ และที่เขียนโดยลูกศิษย์ของท่าน เช่น ศตศาสตร์ของท่านเทวะ กรกาลรัตนศาสตร์ของท่านภาววิเวก

## หลักธรรม

คำสอนของสำนักนี้เน้นที่หลักปฏิจสมุปบาทและศูนยตา โดยถือว่าสรรพสิ่งทั้งหลายไม่มีความอยู่ด้วยตัวเอง (สวภาวะ) แต่เกิดได้เพราะอาศัยเหตุปัจจัยอิงกันเกิด ปฏิเสธทั้งทิฐิข้างที่กล่าวอ้างว่าสรรพสิ่งมีอยู่จริง (สัสสตทิฐิ) และที่ถือว่าขาดศูนย์ (อุจเฉททิฐิ) คำสอนของสำนักนี้ขัดแย้งกับสำนักโยคาจารอย่างรุนแรง ในแง่ที่ว่าสำนักโยคาจารยอมรับการมีอยู่ของสวภาวะแต่สำนักมัธยมกะไม่ยอมรับ มีการโจมตีกันว่าเป็นมิจฉาทิฐิในพุทธศาสนาทั้งสองฝ่าย

## การปฏิเสธคำสอน

สำนักมัธยมกะ เป็นคำสอนแนวปฏิเสธ และเป็นเพียงปรัชญา ที่ทำให้หลุดพ้นไปไม่ได้เป็นเพียงทฤษฎีตามสำนักอื่น ๆ ที่โจมตี โดยสำนักที่ต่อยอดให้มัธยมกะ คือสำนักเทนได ที่พยายามต่อความคิด

## สำนักมาธยมิกในประเทศต่าง ๆ

* ในประเทศญี่ปุ่นเรียกว่า **สำนักซานรอน** ได้รับผ่านทางประเทศเกาหลีเมื่อราว พ.ศ. 1168

## อ้างอิง

### อ้างอิงตีพิมพ์

### อ้างอิงเว็บ

## ข้อมูล

* Arena, Leonardo Vittorio (2012), *Nonsense as the Meaning*, ebook
* Arnold, Dan (2010). Nāgārjuna's 'Middle Way': A Non-Eliminative Understanding of Selflessness. In:Revue Internationale de Philosophie vol. 64, no.253: 367-395
* Bhattacharya, Vidhushekhara (1943), *Gauḍapādakārikā*, Delhi: Motilal Banarsidass
* Bronkhorst, Johannes (2009), *Buddhist Teaching in India*, Wisdom Publications
* Brunnhölzl, Karl (2004), *Center of the Sunlit Sky: Madhyamaka in the Kagyu Tradition*, Snow Lion Publications
* Brunnhölzl, Karl (2009). *Luminous Heart: The Third Karmapa on Consciousness, Wisdom, and Buddha Nature*. Shambhala Publications. ISBN 9781559399142.
* Cabezón, José Ignacio; Dargyay, Lobsang (2013). *Freedom from Extremes: Gorampa's "Distinguishing the Views" and the Polemics of Emptiness*. Simon and Schuster. ISBN 9780861718573.
* Cheng, Hsueh-Li (1981), "The Roots of Zen Buddhism", *Journal of Chinese Philosophy*, **8** (4): 451–478, doi:10.1111/j.1540-6253.1981.tb00267.x
* Comans, Michael (2000), *The Method of Early Advaita Vedānta: A Study of Gauḍapāda, Śaṅkara, Sureśvara, and Padmapāda*, Delhi: Motilal Banarsidass
* Cornu, Philippe (2001), "Nawoord", *Schijn en werkelijkheid. De twee waarheden in de vier boeddhistische leerstelsels*, KunchabPublicaties
* Cowherds (2010). *Moonshadows: Conventional Truth in Buddhist Philosophy*. Oxford University Press. ISBN 9780199826506.
* Daye, Douglas D. (1971), *Major Schools of the Mahayana: Madhyamaka. In:Charles S. Prebisch, Buddhism, A Modern Perspective. Pages 76-96.*, Pennsylvania State University Press, ISBN 978-0-271-01195-0
* Fuller, Paul (2005), *The Notion of Diṭṭhi in Theravāda Buddhism: The Point of View* (PDF), Routledge, คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2014-12-02`{{citation}}`: CS1 maint: unfit URL (ลิงก์)
* Garfield, Jay L. (1994), "Dependent Arising and the Emptiness of Emptiness: Why Did Nāgārjuna Start with Causation?", *Philosophy East & West*, **44** (2): 219–250, doi:10.2307/1399593, JSTOR 1399593, S2CID 51932733, คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2023-01-10, สืบค้นเมื่อ 2021-04-04
* Garfield, Jay L. (1995), *The Fundamental Wisdom of the Middle Way*, Oxford: Oxford University Press
* Garfield, Jay L. (2012), *Madhyamaka is Not Nihilism* (PDF), Smith College, University of Melbourne
* Garfield, Jay L.; Westerhoff, Jan (2015). *Madhyamaka and Yogacara: Allies Or Rivals?*. Oxford University Press. ISBN 9780190231293.
* Gombrich, Richard (1996), *Theravada Buddhism. A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo*, Routledge
* Gomez, Luis O. (1976), "Proto-Mādhyamika in the Pāli canon", *Philosophy East and West*, **26** (2): 137–165, doi:10.2307/1398186, JSTOR 1398186, คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2016-03-03, สืบค้นเมื่อ 2015-12-06
* Harvey, Peter (1995), *An introduction to Buddhism. Teachings, history and practices*, Cambridge University Press
* Hayes, Richard P. (1994), *Nagarjuna's appeal. In: Journal of Indian Philosophy 22: 299-378*
* Hayes, Richard P. (2003), *Nagarjuna: Master of Paradox, Mystic or Perpetrator of Fallacies?* (PDF)
* Hookham, S.K. (1991), *The Buddha within : Tathagatagarbha doctrine according to the Shentong interpretation of the Ratnagotravibhaga*, Albany, NY: State University of New York Press, ISBN 978-0791403587
* Hopkins, Jeffrey (1996), *Meditation on Emptiness*, Wisdom Publications, ISBN 9780861711109
* Hopkins, Jeffrey (2006), *Mountain Doctrine: Tibet's Fundamental Treatise on Other-Emptiness and the Buddha Matrix*, London: Snow Lion
* Kalupahana, David J. (1992), *The Principles of Buddhist Psychology*, Delhi: ri Satguru Publications
* Kalupahana, David J. (1994), *A History of Buddhist philosophy*, Delhi: Motilal Banarsidass Publishers Private Limited
* Loy, David (2006), *Second Buddha : Nagarjuna - Buddhism's Greatest Philosopher. In: Winter 2006 edition of Tricycle : The Buddhist Review*
* Magee, William (1999), *The Nature of Things. Emptiness and Essence in the Geluk World*, Ithaca, New York: Snow Lion
* Napper, Elizabeth (1989), *Dependent-Arising and Emptiness*, Wisdom Publications, ISBN 0-86171-057-6
* Newland, Guy (2009). *Introduction to Emptiness: As Taught in Tsong-kha-pa's Great Treatise on the Stages of the Path*. Snow Lion. ISBN 9781559393324.
* Ng, Yu-kwan (1990), *Chih-i and Madhyamika*, Hamilton, Ontario: dissertation, McMaster University, p. 1, คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ February 3, 2014
* Ozkan, Cuma (2013). *A comparative analysis: Buddhist Madhyamaka and Daoist Chongxuan (twofold mystery) in the early Tang (618-720)* (MA). University of Iowa. doi:10.17077/etd.o9rxrm2t.
* Renard, Philip (2010), *Non-Dualisme. De directe bevrijdingsweg*, Cothen: Uitgeverij Juwelenschip
* Rizzi, Cesare (1988), *Candrakirti*, Delhi: Motilal Banarsidass Publishers Private Limited
* Ruegg, D. Seyfort (1981), *The literature of the Madhyamaka school of philosophy in India (A History of Indian literature)*, Harrassowitz, ISBN 978-3-447-02204-0
* Sarma, Chandradhar (1996), *The Advaita Tradition in Indian Philosophy*, Delhi: Motilal Banarsidass
* Shantarakshita (2005), *The Adornment of the Middle Way*, With commentry by Ju Mipham, Padmakara Translation, ISBN 1-59030-241-9
* Snelling, John (1987), *The Buddhist handbook. A Complete Guide to Buddhist Teaching and Practice*, London: Century Paperbacks
* Suzuki, Daisetz Teitarō (1999), *Studies in the Laṅkāvatāra Sūtra*, Delhi: Motilal Banarsidass
* Thich Nhat Hanh (1988), *The Heart of Understanding: Commentaries on the Prajnaparamita Heart Sutra*
* Travagnin, Stefania (2009). *The Madhyamika Dimension of Yin Shun. A restatement of the school of Nagarjuna in 20th century Chinese Buddhism* (PDF) (PhD). University of London.
* Tsondru, Mabja (2011). *Ornament of Reason: The Great Commentary To Nagarjuna's Root Of The Middle Way*. Shambhala Publications. ISBN 9781559397421.
* Tsongkhapa, Lobsang Dragpa (1993). Kapstein, Matthew (บ.ก.). *Ocean of Eloquence: Tsong kha pa's Commentary on the Yogacara Doctrine of Mind* (ภาษาทิเบต และ อังกฤษ). แปลโดย Sparham, Gareth. in collaboration with Shotaro Iida (1་ ed.). Albany, NY: State University of New York. ISBN 0791414795. สืบค้นเมื่อ 18 December 2012.
* Tsong Khapa (2002), *The great treatise on the stages of the path to enlightenment: Volume 3*, Snow Lion Publications, ISBN 1-55939-166-9
* rJe Tsong Kha Pa (2006), *Ocean of Reasoning*, แปลโดย Garfield, Jay L.; Samten, Ngawang, Oxford: Oxford University Press, ISBN 978-0-19-514733-9
* Vetter, Tilmann (1988), *The Ideas and Meditative Practices of Early Buddhism* (PDF), BRILL, ISBN 90-04-08959-4
* Walser, Joseph (2005). *Nagarjuna in Context: Mahayana Buddhism and Early Indian Culture*. Columbia University Press. ISBN 9780231506236.
* Warder, A. K. (2000), *Indian Buddhism*, Delhi: Motilal Banarsidass Publishers
* Westerhoff, Jan (2009). *Nagarjuna's Madhyamaka: A Philosophical Introduction*. Oxford University Press. ISBN 9780199705115.
* Williams, Paul (2000). *Buddhist Thought: A Complete Introduction to the Indian Tradition*. Routledge. ISBN 9780415207003.
* Williams, Paul (2002). *Buddhist Thought: A Complete Introduction to the Indian Tradition*. Routledge. ISBN 9781134623259.
* Williams, Paul (2009). *Mahāyāna Buddhism: The Doctrinal Foundations*. Routledge. ISBN 9780415356534.
* Wynne, Alexander (2007), *The Origin of Buddhist Meditation*, Routledge

## อ่านเพิ่ม

* Della Santina, Peter (1986), *Madhyamaka Schools in India*, New Delhi: Motilal Banarsidass
* Harris, Ian Charles (1991), *The Continuity of Madhyamaka and Yogacara in Indian Mahayana Buddhism*, New York: E. J.Brill
* His Holiness the Fourteenth Dalai Lama (Tenzin Gyatso) (2009), *The Middle Way: Faith Grounded in Reason*, Boston: Wisdom Publications
* Huntington, C. W., Jr. (1989). *The Emptiness of Emptiness: An Introduction to Early Madhyamika*. Honolulu: University of Hawaii Press
* Jones, Richard H. (2014), *Nagarjuna: Buddhism's Most Important Philosopher*, New York: Jackson Square Books
* Jones, Richard H. (2012), *Indian Madhyamaka Buddhist Philosophy After Nagarjuna, 2 vols.*, New York: Jackson Square Books
* Narain, Harsh. The Mādhyamika mind. Motilal Banarsidass Publishers, 1997.

## แหล่งข้อมูลอื่น

* The Mādhyamika or the Śūnyavāda school, Surendranath Dasgupta, 1940
* "Madhyamaka Buddhism". *Internet Encyclopedia of Philosophy*.
* "Nagarjuna". *Internet Encyclopedia of Philosophy*.
* Thinking in Buddhism: Nagarjuna's Middle Way
* thezensite: articles on Nagarjuna
* Introduction to the Middle Way A contemporary commentary based on the teachings of Dzongsar Khyentse Rinpoche
* Stanford Encyclopedia of Philosophy: Madhyamaka
* Stanford Encyclopedia of Philosophy: Nagarjuna