# ไท่ผิงเต้า

| ไท่ผิงเต้า |
| --- |
|  |
| จีน | 太平道 |
| ความหมายตามตัวอักษร | วิถีมหาสันติ |
|

| การถอดเสียง |
| --- |
| ภาษาจีนมาตรฐาน |
| พินอิน | Tàipíng Dào |

 |
|  |

**ไท่ผิงเต้า** (จีน: 太平道; พินอิน: *Tàipíng Dào*; แปลตรงตัว "วิถีมหาสันติ") เป็นขบวนการในลัทธิเต๋าของจีน ก่อตั้งโดยเตียวก๊ก (張角 *จาง เจฺว๋*) ในยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันออก สาวกของไท่ผิงเต้าทั่วแผ่นดินจีนเข้าร่วมในการก่อกบฏโพกผ้าเหลืองเมื่อ ค.ศ. 184 กบฏถูกราชสำนักของราชวงศ์ฮั่นตะวันออกปราบปรามในปีเดียวกันนั้น ขบวนการไท่ผิงเต้ามีกำลังที่ลดลงอย่างมากและล่มสลายไปในเวลาต่อมาไม่นาน ไท่ผิงเต้าเป็นหนึ่งในขบวนการที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของลัทธิเต๋าในยุคแรก อีกขบวนการคืออู๋โต่วหมี่เต้า (五斗米道; แปลตรงตัว "วิถีข้าวห้าทะนาน") ในรัชสมัยพระเจ้าเลนเต้ (漢靈帝 *ฮั่นหลิงตี้*) แห่งราชวงศ์ฮั่นตะวันออก มีบันทึกว่าขบวนการไท่ผิงเต้าเป็นที่นิยมใน 8 มณฑล ได้แก่ เฉงจิ๋ว (青州 *ชิงโจว*), ชีจิ๋ว (徐州 *สฺวีโจว*), อิวจิ๋ว (幽州 *โยวโจว*), กิจิ๋ว (冀州 *จี้โจว*), เกงจิ๋ว (荊州 *จิงโจว*), ยังจิ๋ว ( 揚州 *หยางโจว*), กุนจิ๋ว (兗州 *เหยี่ยนโจว*) และอิจิ๋ว (豫州 *ยฺวี่โจว*)

## ต้นกำเนิด

ไท่ผิงเต้ามีต้นกำเนิดในรัชสมัยพระเจ้าซุนเต้ (漢順帝 *ฮั่นชุ่นตี้*) แห่งราชวงศ์ฮั่นตะวันออก (ครองราชย์ ค.ศ. 125-144) ปรมาจารย์ชื่ออิเกียด (于吉 *ยฺหวี จี๋* หรือ 干吉 *กาน จี๋*) อ้างว่าตนได้รับคัมภีร์ศักดิ์สิทธิ์ชื่อ *ไท่ผิงชิงหลิ่งชู* (太平清領書) จากน้ำพุในอำเภอขยกหยง (曲陽縣 *ชฺวีหยางเซี่ยน*) จากนั้นจึงเริ่มสร้างอารามและริเริ่มธรรมเนียมพิธีต่าง ๆ เช่น การเผาเครื่องหอม และการสวดคัมภีร์ในลัทธิเต๋า อิเกียดยังรักษาการเจ็บไข้ได้ป่วยของราษฎร (ไป่ซิ่ง 百姓) โดยการเผายันต์ (ฝูลู่ 符籙) ผสมกับน้ำทำเป็นน้ำมนต์ ซึ่งทำให้อิเกียดยิ่งมีชื่อเสียงมากยิ่งขึ้น ใน *โฮ่วฮั่นชู* (後漢書) บันทึกว่า ในรัชสมัยพระเจ้าซุนเต้ กง ฉง (宮崇) ลูกศิษย์คนหนึ่งของอิเกียดนำคัมภีร์ *ไท่ผิงชิงหลิ่งชู* ไปถวายพระเจ้าซุนเต้ แต่พระองค์ไม่สนพระทัยมากนัก เซียง ข่าย (襄楷) ลูกศิษย์ของกง ฉงพยายามนำคัมภีร์มาถวายเช่นกันแต่ก็ไม่สำเร็จ ภายหลังคัมภีร์ตกเป็นของเตียวก๊ก (張角 *จาง เจฺว๋*) ผู้ก่อตั้งขบวนการไท่ผิงเต้า

## การพัฒนาในภายหลัง

เตียวก๊กชาวเมืองกิลกกุ๋น (鉅鹿郡 *จฺวี้ลู่จฺวิ้น*) ได้รับคัมภีร์ *ไท่ผิงชิงหลิ่งชู* แล้วประกาศตนเป็รน "มหาปรมาจารย์" (大賢良師 *ต้าเซียนเหลียนชือ*) เทศนาสั่งสอนลูกศิษย์และรักษาโรคภัยไข้เจ็บให้ราษฎร เตียวก๊กมีชื่อเสียงโด่งดังอย่างรวดเร็วเมื่อส่งลูกศิษย์หลายคนให้เดินทางไปทั่วทุกทิศเพื่อเผยแผ่คำสอน โดยใช้ "วิถีเมตตา" (善道 *ช่านเต้า*) ในการสั่งสอนสามัญชน ภายในสิบปีก็มีผู้ติดตามนับถือมากถึงหลายแสนคนจาก 8 มณฑล ได้แก่ เฉงจิ๋ว (青州 *ชิงโจว*), ชีจิ๋ว (徐州 *สฺวีโจว*), อิวจิ๋ว (幽州 *โยวโจว*), กิจิ๋ว (冀州 *จี้โจว*), เกงจิ๋ว (荊州 *จิงโจว*), ยังจิ๋ว ( 揚州 *หยางโจว*), กุนจิ๋ว (兗州 *เหยี่ยนโจว*) และอิจิ๋ว (豫州 *ยฺวี่โจว*) เตียวก๊กแบ่งผู้ติดตามของตนออกเป็น 36 "ฟาง" (方; แปลตรงตัว "ทิศทาง") ฟางใหญ่มีจำนวนคนมากกว่า 10,000 คน ฟางเล็กมีจำนวนคน 7,000 คน เตียวก๊กและเหล่าน้องชายตั้งฉายาให้ตนเอง เตียวโป้ (張寶 *จาง เป่า*) มีฉายาเป็น "แตก๋งจงกุ๋น" (地公將軍 *ตี้กงเจียงจฺวิน*) หรือ "ขุนพลจ้าวแผ่นดิน" เตียวเหลียง (張梁 *จาง เหลียง*) มีฉายาเป็น "ยินก๋งจงกุ๋น" (人公將軍 *เหรินกงเจียงจฺวิน*) หรือ "ขุนพลจ้าวมนุษย์" และเตียวก๊กมีฉายาเป็น "เทียนก๋งจงกุ๋น" (天公將軍 *เทียนกงเจียงจฺวิน*) หรือ "ขุนพลจ้าวสวรรค์" ตั้งแต่นั้นมาไท่ผิงเต้าก็ดำเนินการในลักษณะองค์กรทางการทหาร

## การสั่งสอน

เตียวก๊กถือไม้เท้า 9 ท่อน และมักประกาศว่าผู้คนเจ็บป่วยและทุกข์ทรมานเพราะคนเหล่านี้มีบาป ในการรักษาให้คืนดีนั้น อันดับแรกคนป่วยต้องสำนึกในความผิดของตนก่อน และเมื่อคนป่วยแสดงออกซึ่งความสำนึกผิดในที่สุด เตียวก๊กก็จะให้คนป่วยดื่มน้ำมนต์ที่ทำจากยันต์ (ฝูลู่) ที่เผาและผสมน้ำ เตียวก๊กชื่นชมคนที่หายป่วยว่ามีศรัทธาแรงกล้า ส่วนคนที่ยังไม่หายป่วยนั้นก็บอกว่ายังมีศรัทธาไม่เพียงพอ ขบวนการไท่ผิงเต้าบูชาสีเหลือง เหล่าผู้ติดตามจะสวมเสื้อผ้าสีเหลืองและคาดผ้าโพกศีรษะสีเหลือง พวกเขาบูชาหฺวางตี้ (黃帝) หรือจักรพรรดิเหลือง, เล่าจื๊อ (老子 *เหลาจื่อ*) และไท่อี (太一) ซึ่งเป็นเทพที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในอาราม ไท่อีเป็นมานุษยรูปนิยมของดาวเหนือ

## การก่อการกำเริบ

เตียวก๊กเผยแพร่คำขวัญว่า "ฟ้าคราม (蒼天 *ชางเทียน*) พินาศแล้ว ฟ้าเหลือง (黃天 *หฺวางเทียน*) จักผงาดขึ้น เมื่อถึงปีเจี๋ยจื่อ (甲子) ใต้ฟ้า (天下 *เทียนเซี่ย*) มหามงคล!" (蒼天已死，黃天當立，歲在甲子，天下大吉 *ชางเทียนอี๋สื่อ หฺวางเทียนตางลี่ ซุ่ยไจ้เจี๋ยจื่อ เทียนเซี่ยต้าจี๋*) และสร้างทฤษฎีว่าในวัฏจักรห้าธาตุ (五行 *อู่สิง*) ของโจว เหยี่ยน (鄒衍) ธาตุดิน (สีเหลือง) จะเข้ามาแทนที่ธาตุไฟของราชวงศ์ฮั่น เหล่าผู้ติดตามของเตียวก๊กเขียนคำขวัญนี้ไว้ที่ประตูสำนักราชการในนครหลวงหรือที่ประตูของที่ว่าการมณฑลหรือเมืองต่าง ๆ แล้ววางแผนให้ม้าอ้วนยี่ (馬元義 *หม่า ยฺเหวียนอี้*) หัวหน้าฟางใหญ่นำผู้ติดตามหลายหมื่นคนจากมณฑลเกงจิ๋วและยังจิ๋วให้ลุกฮือขึ้นในวันที่ 5 มีนาคม ค.ศ. 184 ม้าอ้วนยี่เดินทางไปยังนครหลวงและเมืองใกล้เคียงเพื่อเตรียมการก่อกบฏ และตัดสินบนขุนนางขันทีในพระราชวังให้เป็นไส้ศึกภายใน แต่ราชสำนักล่วงรู้เรื่องการสมคบคิดนี้ ม้าอ้วนยี่จึงถูกประหารชีวิตในข้อหากบฏด้วยทัณฑ์รถม้าแยกร่าง พระเจ้าเลนเต้ทรงมีรับสั่งให้ดำเนินการจับกุมเตียวก๊กและเหล่าผู้ติดตาม เป็นผลทำให้เตียวก๊กเริ่มก่อกบฏโพกผ้าเหลืองในเดือนกุมภาพันธ์ การก่อกบฏที่มีขนาดใหญ่หลวงทำให้ราชสำนักตกตะลึง มีผู้ติตตามใหม่หลั่งไหลจากทั่วแผ่นดินมาเข้าร่วมขบวนการไท่ผิงเต้า

## ความพ่ายแพ้

ภายในปีเดียวกันกับปีที่ก่อการกำเริบ เตียวก๊กก็เสียชีวิตด้วยอาการป่วย เตียวโป้ถูกสังหาร และเตียวเหลียงก็เสียชีวิตในที่รบ ทัพผ้าเหลืองยังคงต่อต้านในพื้นที่ต่าง ๆ เป็นเวลาสิบปี หลายคนเข้าร่วมกับทัพของโจโฉ (曹操 *เฉา เชา*) ในเวลาต่อมา ขบวนการไท่ผิงเต้ายังคงเหลือรอดอยู่ในรูปแบบที่แตกต่างออกไป แม้หลังยุคราชวงศ์จิ้น (晉) โดยอยู่ในรูปการบูชาไท่ผิงตี้จฺวิน (太平帝君)

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

## อ่านเพิ่มเติม

* 窪德忠著，蕭坤華譯：《道教史》（上海：上海譯文出版社，1987）。
* 秋月觀瑛：〈道教史〉，載福井康順等監修，朱越利譯：《道教》第一卷（上海：上海古籍出版社，1990），頁25-59。
* 唐長孺：〈《太平經》與太平道〉，載《唐長孺社會文化史論叢》（武漢：武漢大學出版社，2001），頁133-143。