# กบฏจงโฮย

| กบฏจงโฮย |
| --- |
| ส่วนหนึ่งของ สงครามในยุคสามก๊ก |
|

|  |  |
| --- | --- |
| วันที่ | 1–3 มีนาคม ค.ศ. 264 |
| สถานที่ | นครเฉิงตู มณฑลเสฉวน ประเทศจีน |
| ผล |
จงโฮยและเกียงอุยถูกสังหารโดยกำลังทหารที่ก่อการกำเริบ เตงงายและบุตรชายถูกประหารชีวิต กบฏถูกปราบปราม |

 |
| คู่สงคราม |
|
จงโฮย |
วุยก๊ก |
กำลังทหารใต้บังคับบัญชาของจงโฮยที่ก่อการกำเริบ |
| ผู้บังคับบัญชาและผู้นำ |
|
จงโฮย **†** เกียงอุย **†** |
สุมาเจียว กาอุ้น เตงงาย  เตงต๋ง  |
อุยก๋วน เฮาเหลก เฮาเกียน คูเกี๋ยน |

**กบฏจงโฮย** (จีน: 鍾會之亂) เป็นการก่อกบฏในเดือนมีนาคม ค.ศ. 264 นำโดยจงโฮยขุนพลของรัฐวุยก๊ก เพื่อต่อต้านสุมาเจียวผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์แห่งวุยก๊ก จงโฮยได้รับการสนับสนุนจาก เกียงอุยขุนพลจากอดีตรัฐจ๊กก๊กซึ่งถูกพิชิตโดยทัพวุยก๊กก่อนการที่การก่อกบฏจะเริ่มต้นขึ้น จงโฮยในฐานะแม่ทัพคนหนึ่งของวุยก๊กในการพิชิตจ๊กก๊กโดยวุยก๊กเห็นว่าตนเองมีความสามารถเพียงพอที่จะเอาชนะราชสำนักวุยก๊กและก่อตั้งรัฐของตนเองในอาณาเขตของจ๊กก๊กที่เพิ่งถูกพิชิต และมีความปรารถนาในการจะตั้งอาณาจักรของตนในเขตแดนของจ๊กก๊ก การก่อกบฏสิ้นสุดลงเมื่อข้าราชการและทหารของวุยก๊กบางส่วนที่ไม่เต็มใจเข้าร่วมกับจงโฮยเริ่มก่อการกำเริบเพื่อต่อต้านจงโฮย แล้วสังหารทั้งจงโฮยและเกียงอุยในที่สุด

## ภูมิหลัง

ในตอนแรก เมื่อสุมาเจียวต้องการมอบหมายให้จงโฮยเป็นผู้นำทัพวุยก๊กในการพิชิตจ๊กก๊ก เซียวค้าเตือนสุมาเจียวว่าจงโฮยอาจก่อกบฏต่อวุยก๊กเพราะจงโฮยบัญชาการทหารหลายพันนาย เป็นโสด และไม่มีครอบครัวต้องห่วงพะวง สุมาเจียวหัวเราะและกล่าวว่าตนเข้าใจความกังวลของเซียวค้าเป็นอย่างดี แต่ก็เลือกที่จะตั้งให้จงโฮยนำทัพวุยก๊กเพราะตนเชื่อในความสามารถของจงโฮยที่จะพิชิตจ๊กก๊ก สุมาเจียวยังคาดการณ์ว่าแม้ว่าจงโฮยจะก่อกบฏแต่ก็จะกระทำไม่สำเร็จด้วยเหตุผล 2 ประการ ประการแรก ผู้คนในจ๊กก๊กจะหวาดกลัวหลังเห็นรัฐของพวกตนถูกพิชิต ด้วยเหตุนี้จึงไม่อาจช่วยจงโฮย ประการที่สอง ทัพวุยก๊กจะต้องเหนื่อยล้าหลังการศึกและต้องการกลับบ้าน ดังนั้นทหารเหล่านี้จะไม่สนับสนุนการก่อกบฏของจงโฮย

ทั้งเตงงายและจงโฮยมีส่วนร่วมในการพิชิตจ๊กก๊กในปี ค.ศ. 263 โดยต่างก็แข่งขันกันเองในการยกพลบุกจ๊กก๊ก จงโฮยต้องการบุกผ่านเกียมโก๊ะ (劍閣 *เจี้ยนเก๋อ*) ส่วนเตงงายเลือกที่เคลื่อนพลผ่านอิมเป๋ง (陰平 *อินผิง*) เกียงอุยซึ่งตกใจต่อการโจมตีจากทางตะวันออกของจงโฮยจึงนำกำลังพลทั้งหมดจากอิมเป๋งไปต้านทานการรุกคืบของจงโฮย เป็นผลทำให้การรุกคืบของเตงงายผ่านอิมเป๋งเป็นไปโดยสะดวกจนสามารถมาถึงเซงโต๋ (成都 *เฉิงตู*) อย่างรวดเร็วและเรียกร้องให้เล่าเสี้ยนยอมจำนน

ในช่วงการยึดครองอาณาเขตของจ๊กก๊กในเวลาต่อมา เตงงายเริ่มออกคำสั่งในเซงโต๋อย่างเผด็จการ ในขณะที่จงโฮยก็เริ่มแสดงสัญญาณของความอหังการ เชื่อว่าตนไม่อาจรับใช้ภายใต้คนอื่นได้อีกต่อไป ด้านเกียงอุยลอบติดต่อกับเล่าเสี้ยน วางแผนจะลวงให้จงโฮยก่อกบฏทำให้กำลังพลของวุยก๊กอ่อนแอลง ก่อนจะดำเนินการสังหารจงโฮยและยึดอำนาจบัญชากำลังพล ขณะเดียวกันก็จะประกาศการตั้งตนเป็นอิสระของจ๊กก๊กอีกครั้ง

## การเตรียมการ

การดำเนินการลำดับแรกของจงโฮยคือการปลอมแปลงจดหมายเพื่อพิสูจน์แผนของเตงงายที่จะตั้งใจจะก่อกบฏ เพื่อก่อให้เกิดความไม่ไว้วางใจกันระหว่างสุมาเจียวและเตงงาย เสริมด้วยความเย่อหยิ่งของเตงงายที่เพิ่มมากขึ้นในจดหมายโต้ตอบกับสุมาเจียว จงโฮยนั้นมีทักษะในการปลอมลายมือ จึงลอบสกัดและแก้ไขรายงานจากเตงงายที่ส่งไปยังราชสำนักวุยก๊กเพื่อแสดงออกถึงความเย่อหยิ่งของเตงงาย ขณะเดียวกันจงโฮยก็ส่งรายงานของตนเองเพื่อแสดงความสงสัยต่อตัวเตงงาย จงโฮยยังทำลายจดหมายจากสุมาเจียวที่ส่งถึงเตงงายเพื่อทำให้เตงงายเหินห่างกับสุมาเจียวอีกด้วย

ต้นปี ค.ศ. 264 สุมาเจียวออกพระราชโองการแต่งตั้งให้จงโฮยเป็นเสนาบดีมหาไทย (司徒 *ซือถู*) และสั่งให้จงโฮยจับกุมเตงงายเพื่อส่งตัวกลับมาดำเนินคดีที่ลกเอี๋ยง (洛陽 *ลั่วหยาง*) นครหลวงของวุยก๊ก จงโฮยจึงมีคำสั่งให้อุยก๋วน (衛瓘 *เว่ย์ กว้าน*) ไปจับกุมเตงงายและเตงต๋งบุตรชาย จงโฮยหวังว่าอุยก๋วนจะถูกสังหารขณะพยายามจับกุมเตงงาย ซึ่งจะช่วยทำให้ข้อกล่าวหาต่อเตงงายดูน่าเชื่อถือมากยิ่งขึ้น แต่อุยก๋วนสามารถจับกุมเตงงายได้สำเร็จในเวลากลางคืนโดยเตงงายไม่ทันตั้งตัวหลังจากที่กำลังทหารของเตงงายอมวางอาวุธเพื่อเคารพต่อคำสั่งของสุมาเจียว หลังจากนั้นเตงงายจึงถูกจับใส่รถนักโทษ

อย่างไรก็ตาม ในช่วงเวลาเดียวกันนั้น สุมาเจียวได้นำทัพด้วยตนเองพร้อมกับกาอุ้นออกจากลกเอี๋ยงมุ่งมาเซงโต๋ ในขณะที่สุมาเจียวนำกำลังทหารไปประจำการที่เตียงอั๋น (長安 *ฉางอาน*) เซียวค้าบอกกับสุมาเจียวว่าไม่จำเป็นที่สุมาเจียวต้องไปเตียงอั๋นเพราะจงโฮยมีความสามารถที่จะจับกุมเตงงายด้วยตนเองเนื่องจากจงโฮยมีกำลังพลมากกว่าเตงงาย 5-6 เท่า สุมาเจียวตอบว่า "ท่านลืมที่พูดไว้ก่อนหน้านี้แล้วหรือ เหตุใดท่านจึงบอกข้าไม่ให้ไป (เตียงอั๋น) เล่า โปรดเก็บเรื่องที่เราพูดกันนี้ไว้เป็นความลับเถิด ข้าปฏิบัติต่อผู้คนด้วยความไว้วางใจและความเคารพ ตราบใดที่พวกเขายังคงภักดีต่อข้า ข้าก็จะไม่สงสัยพวกเขา เมื่อเร็ว ๆ นี้กาอุ้นบอกข้าว่า 'ท่านสงสัยจงโฮยหรือไม่' ข้าตอบว่า 'หากข้าส่งท่านไปปฏิบัติภารกิจในวันนี้ ท่านจะคิดว่าข้ากำลังสงสัยท่านหรือไม่' เขาตอบข้าไม่ได้ ทุกอย่างจะเรียบร้อยเมื่อข้าไปถึงเตียงอั๋น"

จงโฮยขึ้นมารักษาการแม่ทัพแห่งทัพวุยก๊กในอาณาเขตของอดีตจ๊กก๊กในทันที เวลานั้นความอหังการของจงโฮยขึ้นมาถึงจุดสูงสุด จงโฮยได้ร่างแผนในการยึดลกเอี๋ยงไว้ตามลำดับดังนี้:

1. เกียงอุยจะนำทัพหน้าออกจากหุบเขาเสียดก๊ก (斜谷 *เสียกู่*) เพื่อโจมตีนครเตียงอั๋น จงโฮยจะนำทัพหลักตามมาสนับสนุน
2. หลังยึดได้เตียงอั๋น จะแบ่งทัพออกเป็น 2 กองคือกองทหารราบและกองทหารม้า กองทหารราบจะล่องเรือไปตามแม่น้ำอุยโห (渭河 *เว่ย์เหอ*) และแม่น้ำฮองโห (黃河 *หฺวางเหอ*) ไปยังท่าข้ามเมิ่งจิน (孟津) ใกล้กับลกเอี๋ยง ส่วนกองทหารม้าจะยกมุ่งตรงไปทางลกเอี๋ยงทางบก จงโฮยประมาณการว่าการยกพลจะใช้เวลา 5 วัน
3. กองทหารราบและกองทหารม้าจะสมทบกันนอกลกเอี๋ยงและเข้าโจมตีนครลกเอี๋ยงด้วยกัน

## การก่อกบฏ

จงโฮยได้รับจดหมายจากสุมาเจียวความว่า "ข้าเกรงว่าเตงงายอาจไม่ยอมถูกจับกุม ข้าจึงสั่งให้กาอุ้นนำทหารราบและทหารม้า 10,000 นายเข้าหุบเขาเสียดก๊กและประจำการอยู่ที่ก๊กเสีย (樂城 *เล่อเฉิง*) ข้าจะนำพล 100,000 นายไปประจำการอยู่ที่เตียงอั๋น เราจะได้พบกันในไม่ช้านี้" หลังจากอ่านจดหมาย จงโฮยก็ตกตะลึงและบอกผู้ช่วยคนสนิทว่า "เมื่อนายท่านนั้นสั่งให้ข้าจับกุมเตงงาย ก็ทราบดีว่าข้าสามารถจะทำภารกิจได้สำเร็จโดยลำพังตน แต่บัดนี้นายท่านนำกำลังพลมาที่นี่ก็คงกำลังสงสัยข้าเป็นแน่ เราควรกระทำการอย่างรวดเร็ว หากทำสำเร็จแล้วแผ่นดินก็จะเป็นของเรา แต่หากล้มเหลว เราสามารถถอยกลับไปที่จ๊กฮั่น และทำอย่างที่เล่าปี่เคยทำมาก่อน เป็นที่รู้กันดีว่าแผนการของข้าไม่เคยล้มเหลวเลยนับแต่ครั้งที่มีกบฏในฉิวฉุน ข้าจะพอใจกับเกียรติเพียงเท่านี้ได้อย่างไร" จากการได้ยินข่าวนี้ จงโฮยจึงประกาศอย่างเปิดเผยที่จะก่อกบฏโดยประกาศกับเหล่าคนสนิทอย่างเช่นเกียงอุยที่เวลานั้นเป็นหัวหน้าขุนพลของจงโฮย

จงโฮยมาถึงเซงโต๋ในวันที่ 29 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 264 วันรุ่งขึ้น จงโฮยเรียกข้าราชการระดับสูงและอดีตข้าราชการของจ๊กก๊กทุกคนมาที่ราชสำนักจ๊กก๊กเดิม อ้างว่าเพื่อจัดพิธีรำลึกถึงกวยทายเฮาที่เพิ่งสิ้นพระชนม์ ในระหว่างพิธี จงโฮยแสดงพระราชเสาวนีย์ที่อ้างว่ากวยทายเฮาทรงออกก่อนที่จะสิ้นพระชนม์ ในพระราชเสาวนีย์ระบุว่ากวยทายเฮาต้องการให้ผู้จงภักดีต่อวุยก๊กทุกคนลุกขึ้นต่อต้านสุมาเจียวและโค่นสุมาเจียวจากอำนาจ จงโฮยขอความคิดเห็นจากเหล่าข้าราชการ บอกให้ลงนามหากเห็นด้วยที่จะปฏิบัติตามพระประสงค์ก่อนสิ้นพระชนม์ของกวยทายเฮา จากนั้นจึงสั่งให้ผู้ช่วยคนสนิทเข้าบัญชาการหน่วยทหารต่าง ๆ แล้วจึงสั่งให้กักบริเวณข้าราชการทั้งหมดในสำนักต่าง ๆ และปิดประตูแต่ละสำนัก รวมถึงสั่งให้ปิดประตูเมืองและวางกำลังเวรยามอย่างแน่นหนา

คูเกี๋ยน (丘建 *ชิว เจี้ยน*) นายทหารใต้บังคับบัญชาคนหนึ่งของจงโฮยเคยเป็นผู้ใต้บังคับบัญชาของเฮาเหลก (胡烈 *หู เลี่ย*) เฮาเหลกแนะนำคูเกี๋ยนให้กับสุมาเจียว จงโฮยชื่นชมและนับถือคูเกี๋ยนอย่างสูงและขอให้ย้ายคูเกี๋ยนมาอยู่ในสังกัดของตน คูเกี๋ยนเห็นใจเฮาเหลกที่ถูกกักบริเวณเพียงลำพังในห้อง จึงไปหาจงโฮยและกล่าวว่าข้าราชการที่ถูกกักบริเวณแต่ละคนควรมีข้ารับใช้ไว้ดูแลอำนวยความสะดวก จงโฮยเห็นด้วย เฮาเหลกลวงข้ารับใช้ของตนและเขียนจดหมายไปถึงเหล่าบุตรชาย ในจดหมายกล่าวว่าตนได้ยินมาจากคูเกี๋ยนว่าจงโฮยกำลังวางแผนจะกวาดล้างข้าราชการที่ไม่ได้อยู่ในสังกัดของตนโดยการลวงให้มาติดกับและสังหาร ข่าวลือแพร่กระจายอย่างรวดเร็วเหมือนไฟป่าในหมู่ข้าราชการที่ถูกกักบริเวณ เมื่อคนของจงโฮยได้ข่าวเกี่ยวกับข่าวลือนี้ ก็เสนอให้จงโฮยประหารชีวิตข้าราชการทุกคนที่มียศตั้งแต่แม่ทัพทหารม้ารักษาค่ายใหญ่ (牙門騎督 *หยาเหมินฉีตู*) ขึ้นไป และควบรวมกำลังทหารของเตงงายมาร่วมในทัพกบฏ เกียงอุยสนับสนุนข้อเสนอนี้อย่างแข็งขัน ซึ่งเกียงอุยนั้นมีความคิดซ่อนเร้นว่าการทำเช่นนี้จะทำให้ทัพของวุยก๊กอ่อนแอลงเพื่อจะนำไปสู่การฟื้นฟูรัฐจ๊กก๊กขึ้นใหม่ จงโฮยเห็นด้วยกับข้อเสนอของเหล่าคนสนิทแม้จะไม่มั่นใจนัก

## ความล่มจม

เวลาประมาณเที่ยงวันของวันที่ 3 มีนาคม ค.ศ. 264 เหล่าบุตรชายของเฮาเหลกและผู้ใต้บังคับบัญชาเริ่มตีกลอง เหล่าทหารก็ทำตาม จากนั้นเหล่าทหารก็ยกไปยังประตูเมืองอย่างไม่เป็นระเบียบเพราะไม่มีคนนำ อุยก๋วนและคูเกี๋ยนเข้าร่วมในการก่อการกำเริบต่อต้านจงโฮย ในเวลานั้นเกียงอุยกำลังรวบรวมชุดเกราะและอาวุธจากจงโฮย ขณะนั้นพวกเขาก็ได้ยินเสียงโห่ร้องและได้รับข่าวว่าเกิดเพลิงไหม้ ต่อมาไม่นานก็มีรายงานว่าทหารจำนวนมากมารวมตัวที่หน้าประตูเมือง จงโฮยประหลาดใจจึงถามเกียงอุยว่า "คนพวกนั้นก่อปัญหาขึ้นแล้ว เราควรทำอย่างไรดี" เกียงอุยตอบว่า "ฆ่าพวกเขาเสีย" จงโฮยจึงสั่งให้ทหารสังหารข้าราชการที่ยังถูกกักบริเวณในแต่ละสำนัก ข้าราชการบางคนนำเครื่องเรือนมาขัดประตูไว้ ทหารของจงโฮยกระแทกประตูแต่ไม่สามารถเปิดได้ ไม่นานหลังนั้น มีรายงานว่ามีคนใช้บันได้ปีนข้ามประตูเมืองและมีคนจุดไฟเผาอาคารต่าง ๆ เกิดความโกลาหลและลูกเกาทัณฑ์ถูกยิงออกไปทุกทิศทาง ข้าราชการที่ถูกกักบริเวณหลบหนีจากการถูกจองจำได้แล้วรวมกลุ่มกับทหารของตนเข้าโจมตีจงโฮยและเกียงอุย จงโฮยและเกียงอุยต่อสู้กับทหารที่ก่อการกำเริบ สังหารได้ 5 หรือ 6 คน แต่ในที่สุดทั้งสองก็ถูกทหารรุมสังหาร จงโฮยเสียชีวิตขณะอายุ 40 ปี (ตามการนับอายุแบบเอเชียตะวันออก) มีคนเสียชีวิตหลายร้อยคนในการก่อการกำเริบครั้งนั้น

ในช่วงเวลาที่สุมาเจียวมาถึงเตียงอั๋น จงโฮยก็ถูกสังหารในระหว่างการก่อการกำเริบไปแล้ว ซึ่งตรงกับที่สุมาเจียวได้คาดการณ์ไว้ อุยก๋วนซึ่งได้เข้าควบคุมกำลังทหารของจงโฮยได้สั่งประหารชีวิตเตงงายและเตงต๋งในเวลาต่อมา เพราะอุยก๋วนกลัวว่าเตงงายจะหาทางแก้แค้นตนในเรื่องที่มีส่วนในการจับกุม หลังจากเหตุการณ์เหล่านี้ อุยก๋วกลับมารับราชการกับสุมาเจียวและในที่สุดก็ได้รับใช้สุมาเอี๋ยนบุตรชายของสุมาเจียว แล้วได้รับราชการกับราชวงศ์จิ้นที่สุมาเอี๋ยนก่อตั้งขึ้นในภายหลัง

## ในวัฒนธรรมประชานิยม

การก่อกบฏของจงโฮยปรากฏในตอนที่ 119 ของนวนิยายอิงประวัติศาสตร์เรื่อง*สามก๊ก* (*ซานกั๋วเหยี่ยนอี้*) โดยล่อกวนตง เกร็ดประวัติศาสตร์ที่มีชื่อเสียงที่ถูกนำมาเล่าในนวนิยายที่เกี่ยวกับการก่อกบฏคือเรื่องที่เกียงอุยถูกสังหาร ศพของเกียงอุยถูกผ่าจนเห็นถุงน้ำดี (ในวัฒนธรรมจีนโบราณถือกันว่าถุงน้ำดีเป็นแหล่งของความกล้าหาญ) ซึ่งขยายจนมีขนาดใหญ่มาก แสดงถึงความเขลาอย่างบุ่มบ่าม บรรยายด้วยวลีที่ปัจจุบันใช้เป็นสุภาษิตว่า "ถุงน้ำดีใหญ่*โต่ว*หนึ่ง" (膽大如斗 *ต่านต้าหรูโต่ว*) กล่าวกันว่าถุงน้ำดีของเกียงอุยถูกฝังแยกกับร่างกาย และมีหลุมศพที่อ้างกันว่าเป็นที่ฝังถุงน้ำดี

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม

* ตันซิ่ว. *สามก๊กจี่* (*ซานกั๋วจื้อ*) เล่มที่ 28, 44.
* เผย์ ซงจือ. *อรรถาธิบายสามก๊กจี่* (*ซานกั๋วจื้อจู้*).
* ล่อกวนตง. *สามก๊ก* (*ซานกั๋วเหยี่ยนอี้*) ตอนที่ 118-119.
* de Crespigny, Rafe. *The Three Kingdoms and Western Jin; a history of China in the Third Century AD* (2003).