# ฮั่ว อี้

| ฮั่ว อี้ |
| --- |
| 霍弋 |
|  |
| ข้าหลวงมณฑลเกาจิ๋ว (交州刺史 *เจียวโจวชื่อฉื่อ*) (ในนาม) |
| **ดำรงตำแหน่ง** ค.ศ. 263 (263) – ค.ศ. 271 (271) |
| กษัตริย์ | โจฮวน / สุมาเอี๋ยน |
| แม่ทัพภูมิภาคหนานจง (南中都督 *หนานจงตูตู*) |
| **ดำรงตำแหน่ง** ค.ศ. 263 (263) – ค.ศ. 271 (271) |
| กษัตริย์ | โจฮวน / สุมาเอี๋ยน |
| ขุนพลสงบภาคใต้ (安南將軍 *อานหนานเจียงจฺวิน*) |
| **ดำรงตำแหน่ง** ค.ศ. 263 (263) – ? |
| กษัตริย์ | เล่าเสี้ยน / โจฮวน |
| ก่อนหน้า | เงียมอู |
| เจ้าเมืองเกียมเหลง (建寧太守 *เจี้ยนหนิงไท่โฉ่ว*) |
| **ดำรงตำแหน่ง** ?–? |
| กษัตริย์ | เล่าเสี้ยน |
| ขุนพลผู้ควบคุมทัพ (監軍將軍 *เจียนจฺวินเจียงจฺวิน*) |
| **ดำรงตำแหน่ง** ?–? |
| กษัตริย์ | เล่าเสี้ยน |
| เจ้าพนักงานสำนักประตูเหลือง (黃門侍郎 *หฺวางเหมินชื่อหลาง*) |
| **ดำรงตำแหน่ง** ค.ศ. 234 (234) – ? |
| กษัตริย์ | เล่าเสี้ยน |
|  |
| ข้อมูลส่วนบุคคล |
| เกิด | ไม่ทราบ นครจือเจียง มณฑลหูเป่ย์ |
| เสียชีวิต | ค.ศ. 271 |
| บุตร | ฮั่ว ไจ้ (霍在) |
| บุพการี | * ฮักจุ้น (霍峻 *ฮั่ว จฺวิ้น*) (บิดา)
 |
| ความสัมพันธ์ | ฮั่ว ตู่ (霍篤; ลุง) |
| อาชีพ | ขุนพล |
| ชื่อรอง | เช่าเซียน (紹先) |
|  |

**ฮั่ว อี้** (จีน: 霍弋; พินอิน: *Huò Yì*; เสียชีวิต ค.ศ. 271) ชื่อรอง **เช่าเซียน** (จีน: 紹先; พินอิน: *Shàoxiān*) เป็นขุนพลของรัฐจ๊กก๊กในยุคสามก๊กของจีน บิดาของฮั่ว อี้คือฮักจุ้น (霍峻 *ฮั่ว จฺวิ้น*) รับราชการกับเล่าปี่จักรพรรดิผู้ก่อตั้งรัฐจ๊กก๊ก ในช่วงที่ฮั่ว อี้รับราชการกับเล่าเสี้ยนจักรพรรดิจ๊กก๊ก ฮั่ว อี้ได้ปราบปรามกบฏชนเผ่าในภูมิภาคหนานจงและรักษาความสงบของพื้นที่ไว้ หลังจ๊กก๊กถูกพิชิตโดยวุยก๊กที่เป็นรัฐอริในปี ค.ศ. 263 ฮั่ว อี้ยอมสวามิภักดิ์ต่อวุยก๊กและได้รับอนุญาตให้ยังคงทำหน้าที่รักษาความสงบในหนานจง ฮั่ว อี้ได้เป็นขุนนางของวุยก๊กและรับราชการต่อไปกับราชวงศ์จิ้นที่ขึ้นมาปกครองแทนที่วุยก๊กในปี ค.ศ. 266

## ประวัติและการรับราชการช่วงต้น

ฮั่ว อี้เป็นชาวอำเภอจือเจียง (枝江) เมืองลำกุ๋น (南郡 *หนานจฺวิ้น*) ซึ่งปัจจุบันคือนครจือเจียง มณฑลหูเป่ย์ บิดาของฮั่ว อี้คือฮักจุ้น (霍峻 *ฮั่ว จฺวิ้น*) เป็นขุนพลผู้รับใช้ขุนศึกเล่าปี่ในช่วงปลายยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันออกและเสียชีวิตในปี ค.ศ. 217

ในปี ค.ศ. 221 เล่าปี่สถาปนาตนเป็นจักรพรรดิและก่อตั้งรัฐจ๊กก๊ก ภายหลังพระองค์ทรงแต่งตั้งฮั่ว อี้เป็นข้าราชบริพารของรัชทายาท (太子舍人 *ไท่จื๋อเฉ่อเหริน*) เล่าปี่สวรรคตในปี ค.ศ. 223 เล่าเสี้ยนพระโอรสขึ้นสืบราชบัลลังก์ เล่าเสี้ยนทรงแต่งตั้งฮั่ว อี้เป็นราชทูต (謁者 *เย่เจ๋อ*) หลังพระองค์ขึ้นครองราชย์

ระหว่างปี ค.ศ. 227 และ ค.ศ. 234 เมื่อจูกัดเหลียง (諸葛亮 *จูเก่อ เลี่ยง*) อัครมหาเสนาบดีและผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์แห่งจ๊กก๊กไปประจำการอยู่ในเมืองฮันต๋ง (漢中 *ฮั่นจง*) ในช่วงการยกทัพบุกวุยก๊กที่เป็นรัฐอริของจ๊กก๊กหลายครั้ง จูกัดเหลียงขอให้ฮั่ว อี้ย้ายมาประจำในสำนักของตน ในช่วงเวลานั้นฮั่ว อี้ทำงานร่วมกับจูเก่อ เฉียว (諸葛喬) บุตรบุญธรรมของจูกัดเหลียง ทั้งสองเดินทางด้วยรถม้าคันเดียวกันและนอนในบ้านพักเดียวกัน

ฮั่ว อี้ได้รับการแต่งตั้งเป็นเจ้าพนักงานสำนักประตูเหลือง (黃門侍郎 *หฺวางเหมินชื่อหลาง*) หลังจูกัดเหลียงเสียชีวิตในปี ค.ศ. 234 ต่อมาเมื่อเล่าเสี้ยนทรงตั้งพระโอรสเล่ายอยเป็นรัชทายาท พระองค์ทรงแต่งตั้งฮั่ว อี้ให้เป็นคนสนิท (中庶子 *จงชู่จื่อ*) ของเล่ายอย เล่ายอยโปรดการทรงม้าและยิงเกาทัณฑ์ และทรงเคยมีการประพฤติที่บุ่มบ่าม แต่ฮั่ว อี้สามารถใช้คำสอนจากตำราโบราณในการทูลโน้มน้าวให้เล่ายอยทรงปรับปรุงพฤติกรรม จึงแนะแนวทางที่เหมาะสมให้เล่ายอยเป็นผลสำเร็จ

## การรับราชการในภาคใต้

ต่อมาฮั่ว อี้ได้ย้ายไปช่วยราชการทหารในภูมิภาคไหลเสียง (庲降) หรือหนานจง (南中) ทางตอนใต้ของจ๊กก๊ก และได้รับการแต่งตั้งเป็นแม่ทัพ (都督 *ตูตู*) ต่อมายังได้รับการตั้งให้เป็นผู้พิทักษ์ทัพ (護軍 *ฮู่จฺวิน*) โดยยังคงรับผิดชอบจัดการราชการทหารเหมือนก่อนหน้า เมื่อชนเผ่าในเมืองเองเฉียง (永昌郡 *หย่งชางจฺวิ้น*) ก่อปัญหาขึ้นโดยใช้ภูมิประเทศที่สูงชันในการป้องกันตนเองในขณะที่ทำการปล้นและทำลายชุมชนใกล้เคียง ฮั่ว อี้ได้รับการแต่งตั้งเป็นเจ้าเมืองเองเฉียง (永昌太守 *หย่งชางไท่โฉ่ว*) และได้รับคำสั่งให้นำกำลังพลไปโจมตีชนเผ่า ฮั่ว อี้เอาชนะชนเผ่าได้โดยการสังหารผู้นำชนเผ่า ทำลายฐานที่มั่น และฟื้้นฟูความสงบบริเวณชายแดนของเมืองเองเฉียง จากความดีความชอบนี้ ฮั่ว อี้จึงได้เลื่อนยศเป็นขุนพลผู้ควบคุมทัพ (監軍將軍 *เจียนจฺวินเจียงจฺวิน*) และได้รับการแต่งตั้งเป็นเจ้าเมืองของเมืองเกียมเหลง (建寧郡 *เจี้ยนหนิงจฺวิ้น*) มีหน้าที่รับผิดชอบราชการในภูมิภาคหนานจง

ก่อนหน้านี้ ฮั่ว อี้เป็นผู้ใต้บังคับบัญชาของเงียมอู (閻宇 *เหยียน ยฺหวี่*) ซึ่งเป็นชาวเมืองลำกุ๋นเช่นเดียวกันกับฮั่ว อี้ เงียมอูได้สืบทอดตำแหน่งแม่ทัพภูมิภาคไหลเสียง (庲降都督 *ไหลเสียงตูตู*) ถัดจากจาง เปี่ยว (張表) ฮั่ว อี้ทำหน้าที่ช่วยเหลือเงียมอูในฐานะรองแม่ทัพ ฮั่ว อี้แสดงออกถึงความสามารถที่โดดเด่นในการเป็นผู้ช่วยของเงียมอู จึงได้สืบทอดตำแหน่งขุนพลสงบภาคใต้ (安南將軍 *อานหนานเจียงจฺวิน*) ถัดจากเงียมอู

ในปี ค.ศ. 257 เงียมอูนำกำลังพลไปช่วยชือ จี (施績) ในเรื่องปัญหาภายในง่อก๊ก ในปีถัดมา เงียมอูได้รับการแต่งตั้งใหม่เป็นแม่ทัพภูมิภาคปาตง (巴東都督 *ปาตงตูตู*) ใกล้กับชายแดนง่อก๊กและจ๊กก๊ก แม้ไม่มีบันทึกว่าฮั่ว อี้ได้สืบทอดตำแหน่งหรือได้รับการแต่งตั้งให้ราชสำนักจ๊กก๊กให้เป็นแม่ทัพภูมิภาคไหลเสียง (庲降都督 *ไหลเสียงตูตู*) ฮั่ว อี้ก็ยังเป็นผู้มีอำนาจสูงสุดในภูมิภาคนี้ ในช่วงที่ประจำการในภูมิภาคไหลเสียง ฮั่ว อี้ทำงานเพื่อสงบธรรมเนียมของชนต่างชาติ ส่งเสริมกฎหมายที่ยุติธรรม และให้การศึกษาแก่ราษฎร ภายใต้การปกครองของฮั่ว อี้ การกระทำผิดทั้งเล็กน้อยและรุนแรงจะได้รับการตัดสินโทษอย่างเหมาะสม ทั้งชาวต่างชาติและราษฎรฮั่นต่างปลอดภัยจากอันตราย

ปลายปี ค.ศ. 263 รัฐวุยก๊กยกทัพบุกจ๊กก๊ก เวลานั้นฮั่ว อี้เพิ่งได้รับการเลื่อนยศเป็นขุนพลสงบภาคใต้ (安南將軍 *อานหนานเจียงจฺวิน*) ฮั่ว อี้ร่วมกับหลัว เซี่ยน (羅憲) ที่เป็นนายทัพ (領軍 *หลิ่งจฺวิ้น*) ของเมืองปาตง (巴東郡 *ปาตงจฺวิ้น*) สามารถป้องกันภูมิภาคของพวกตนให้ปลอดภัยได้ในช่วงเวลาแห่งความวุ่นวายนั้น และนำนายทหารของพวกตนไปยอมสวามิภักดิ์ต่อวุยก๊กหลังทราบว่าเล่าเสี้ยนตามจำนน เนื่องจากการกระทำที่สมเหตุสมผลของฮั่ว อี้และหลัว เซี่ยน ทั้งสองจึงยังคงดำรงตำแหน่งรวมถึงได้รับของกำนัลและคำชื่นชมอย่างสูงจากนครหลวง

ก่อนหน้านี้ เมื่อฮั่ว อี้ทราบข่าวการบุกของวุยก๊ก ฮั่ว อี้ต้องการนำพลจากหนานจงไปช่วยป้องกันเซงโต๋ (成都 *เฉิงตู*) นครหลวงของจ๊กก๊ก แต่เล่าเสี้ยนทรงตัดสินพระทัยเตรียมการป้องกันเมืองไว้แล้ว จึงทรงปฏิเสธข้อเสนอของฮั่ว อี้ หลังจากนั้น เนื่องด้วยเซงโต๋ไม่สามารถป้องกันได้อีก เล่าเสี้ยนจึงยอมจำนนต่อเตงงายขุนพลวุยก๊ก นำไปสู่การสิ้นสุดการปกครองของจ๊กก๊ก เมื่อฮั่ว อี้ทราบข่าวการล่มสลายของจ๊กก๊ก ก็สวมชุดไว้ทุกข์และร้องไห้คร่ำครวญเป็นเวลา 3 วัน หลังจากนั้นผู้ใต้บังคับบัญชาของฮั่ว อี้โน้มน้าวฮั่ว อี้ให้ดำเนินรอยตามผู้เป็นนายโดยการยอมจำนนต่อวุยก๊กเช่นกัน ฮั่ว อี้ปฏิเสธที่จะยอมจำนนและกล่าวว่าตนจะสู้จนตัวตายเว้นแต่จะได้รับการยืนยันว่าเล่าเสี้ยนทรงปลอดภัยดีและได้รับการปฏิบัติเป็นอย่างดีหลังยอมจำนนต่อวุยก๊ก

ฮั่ว อี้กล่าวกับผู้ใต้บังคับบัญชาว่า "บัดนี้สถานการณ์เข้าสู่จุดวิกฤตแล้ว เราไม่รู้แน่ชัดว่าเจ้าเหนือหัวของเราทรงปลอดภัยหรืออยู่ในอันตราย เราไม่อาจเมินเฉยได้ หากเจ้าเหนือหัวของเราบรรลุข้อตกลงกับวุยเพื่อได้มาซึ่งสันติภาพและทรงได้รับการปฏิบัติด้วยความเคารพ เช่นนี้เราก็จะรักษาดินแดนให้ปลอดภัยและยอมจำนนในเวลาที่เหมาะสม แต่หากเจ้าเหนือหัวทรงเสี่ยงต่ออันตรายและทรงได้รับการปฏิบัติอย่างดูถูกเหยียดหยาม เช่นนี้ข้าก็จะต่อต้านจนตัวตาย ในกรณีนั้น สิ่งเดียวที่ต้องหารือกันคือการเตรียมการจะต่อต้าน!"

เมื่อฮั่ว อี้ได้รับข่าวว่าเล่าเสี้ยนทรงไม่เป็นอันตรายและทรงย้ายจากเซงโต๋ไปประทับที่ลกเอี๋ยงนครหลวงของวุยก๊ก ฮั่ว อี้จึงยอมจำนนต่อวุยก๊กอย่างเป็นทางการ นำผู้รักษาเมืองทั้ง 6 เมืองให้ถวายฎีกาว่า "ข้าพระพุทธเจ้าทราบมาช้านานแล้วว่าสภาวการณ์ของรัฐมีความสำคัญเหนือชีวิตคน เมื่อเกิดเหตุยากลำบากขึ้น คนผู้ภักดีควรสละชีวิตของตน แต่บัดนี้รัฐข้าพระพุทธเจ้าถูกกลืนและเจ้าเหนือหัวของรัฐยอมจำนน ข้าพระพุทธเจ้าเห็นว่าการป้องกันตนจนตัวตายนั้นไร้ประโยชน์ ดังนั้นผองข้าพระพุทธเจ้าจึงวางใจและให้คำมั่นกับรัฐใหม่ว่าจะมุ่งมั่นรับใช้อย่างแน่วแน่"

สุมาเจียวผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์แห่งวุยก๊กมีความยินดีอย่างยิ่ง จึงแต่งตั้งให้ฮั่ว อี้เป็นแม่ทัพ (都督 *ตูตู*) ของภูมิภาคหนานจง และอนุญาตให้ฮั่ว อี้ยังคงรับผิดชอบดูแลหนานจงต่อไป นอกจากนี้ มณฑลเกาจิ๋ว (交州 *เจี่ยวโจว*) ยังไม่ถูกพิชิต แต่ฮั่ว อี้ก็ได้รับการแต่งตั้งเป็นข้าหลวงมณฑลเกาจิ๋ว (交州刺史 *เจียวโจวชื่อฉื่อ*) เพื่อบริหารราชการจากระยะไกล และสามารถเสนอชื่อและแต่งตั้งข้าราชการระดับสูงของตนได้

ต่อมาฮั่ว อี้ได้ส่งกำลังทหารไปช่วยหลา ฮึง (Lã Hưng) หรือลฺหวี่ ซิง (呂興) ที่กำลังก่อกบฏต่อต้านการปกครองของง่อก๊ก และสยบเมือง 3 เมือง ได้แก่ เกาจี (交阯 *เจียวจื่อ*) รื่อหนาน (日南) และจิ่วเจิน (九真) ได้เป็นผลสำเร็จ ผนวกพื้นที่สำคัญของมณฑลเกาจิ๋วไว้ได้ จากความดีความชอบนี้ ฮั่ว อี้จึงได้รับบรรดาศักดิ์ชั้นเลี่ยโหว (列侯) และรางวัลอื่น ๆ จากราชสำนักราชวงศ์จิ้น

บันทึกใน*ฮั่นจิ้นชุนชิว* (漢晉春秋) และ*จิ้นชู* (晉書) ระบุว่า ในช่วงต้น ฮั่ว อี้ร่วมด้วยหยาง จี้ (楊稷), เหมา จฺหย่ง (毛炅) และผู้ใต้บังคับบัญชาคนอื่น ๆ สาบานว่าหากพวกตนถูกข้าศึกล้อมไว้ พวกตนจะต้านให้ได้เป็นเวลา 100 วัน มิฉะนั้นครอบครัวของพวกตนจะต้องถูกประหารชีวิต แต่หากเกิน 100 วันไปแล้วและกำลังเสริมไม่มา ฮั่ว อี้จะเป็นผู้รับผิดชอบเอง ในปี ค.ศ. 271 ระหว่างเถา หฺวาง (陶璜) ขุนพลง่อก๊ก กำลังล้อมฐานที่มั่นของเมืองเกาจี เถา หฺวางได้ยินเรื่องข้อตกลงดังกล่าวจึงแบ่งอาหารเข้าไปในเมืองที่กำลังเกิดความอดอยาก ผู้ใต้บังคับบัญชาของเถา หฺวางคัดค้านการกระทำเอื้อเฟื้อนี้ แต่เถา หฺวางรับรองว่าในเมื่อฮั่ว อี้เสียชีวิตแล้ว ราชสำนักราชวงศ์จิ้นจะไม่สามารถส่งกำลังเสริมเข้าไปในเมืองได้

## สื่งตกทอด

ฉาง ฉฺวี (常璩) ผู้เขียนเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ของภูมิภาคเสฉวนอย่างครอบคลุมใน*หฺวาหยางกั๋วจื้อ* (華陽國志) บันทึกว่าในช่วงเวลาที่ตนกำลังเขียนนี้ (ระหว่างปี ค.ศ. 348 และ ค.ศ. 354) เมื่อข้าราชการท่องถิ่นมีปฏิสัมพันธ์กับชนเผ่าต่างชาติ จะเคารพธรรมเนียมของชนเผ่าเหล่านั้นและตัดสินชนเผ่าเหล่านั้นอย่างมีเมตตา ทั้งหมดนี้เป็นการดำเนินตามคำสอนของฮั่ว อี้

หลังการเสียชีวิตของฮั่ว อี้ บุตรชายชื่อฮั่ว ไจ้ (霍在) ได้สืบทอดอำนาจบัญชาการกำลังทหารของฮั่ว อี้ และนำไปสู่การสร้างสันติภาพของตระกูลชั้นนำในภาคใต้ นอกจากนี้ หลานปู่ของฮั่ว อี้ชื่อฮั่ว เปียว (霍彪) รับราชการเป็นเจ้าเมืองของเมืองอวดจุ้น (越嶲郡 *เยฺว่ซีจฺวิ้น/เยฺว่สุ่ยจฺวิ้น*) ในยุคราชวงศ์จิ้น

## ดูเพิ่ม

* รายชื่อบุคคลในยุคสามก๊ก

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม

* ตันซิ่ว (คริสต์ศตวรรษที่ 3). *สามก๊กจี่* (*ซานกั๋วจื้อ*).
* ฉาง ฉฺวี (คริสต์ศตวรรษที่ 4). *หฺวาหยางกั๋วจื้อ*.
* สี จั้วฉื่อ (คริสต์ศตวรรษที่ 4). *ฮั่นจิ้นชุนชิว*.
* เผย์ ซงจือ (คริสต์ศตวรรษที่ 5). *อรรถาธิบายสามก๊กจี่* (*ซานกั๋วจื้อจู้*).
* ฝาง เสฺวียนหลิง (บก.) (648). *จิ้นชู*.