# กบฏจูกัดเอี๋ยน

| กบฏจูกัดเอี๋ยน |
| --- |
| ส่วนหนึ่งของ กบฏสามครั้งในฉิวฉุน |
|  แผนที่ของการก่อกบฏ (ไม่ได้วาดตามสัดส่วนจริง) |
|

|  |  |
| --- | --- |
| วันที่ | ป. มิถุนายน ค.ศ. 257 – มีนาคมหรือเมษายน ค.ศ. 258 |
| สถานที่ | ฉิวฉุน (ปัจจุบันคืออำเภอโช่ว มณฑลอานฮุย ประเทศจีน) |
| ผล |
วุยก๊กชนะ |

 |
| คู่สงคราม |
|
วุยก๊ก |
จูกัดเอี๋ยน ง่อก๊ก |
| ผู้บังคับบัญชาและผู้นำ |
|
สุมาเจียว จงโฮย เฮาหุน อองกี๋ |
จูกัดเอี๋ยน **†** ซุนหลิม บุนขิม  เตงฮอง |
| กำลัง |
|
260,000 |
140,000-150,000 (จูกัดเอี๋ยน), 30,000 (ง่อก๊ก) |

**กบฏจูกัดเอี๋ยน** (จีน: 諸葛誕之乱) หรือ **กบฏครั้งที่สามในฉิวฉุน** (จีน: 寿春三叛) เป็นการก่อการกำเริบนำโดยจูกัดเอี๋ยนขุนพลของรัฐวุยก๊ก เพื่อต่อต้านผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์สุมาเจียว จูกัดเอี๋ยนได้รับการสนับสนุนบางส่วนจากง่อก๊กรัฐอริของวุยก๊ก เป็นการก่อกบฏครั้งที่สามและครั้งสุดท้ายในชุดกบฏสามครั้งที่เกิดขึ้นในฉิวฉุน (壽春 *โช่วชุน*; ปัจจุบันคืออำเภอโช่ว นครลู่อาน มณฑลอานฮุย) ในช่วงทศวรรษ 250 ในยุคสามก๊กในประวัติศาสตร์จีน

## ภูมิหลัง

หลังเหตุการณ์กบฏครั้งก่อนหน้าในฉิวฉุนและอุบัติการณ์สุสานโกเบงเหลง การปกครองและการควบคุมวุยก๊กเกือบทั้งหมดตกอยู่ในเมือของสุมาเจียวและตระกูล หลังการก่อกบฏครั้งที่ 2 สุมาสูเสียชีวิตโดยมอบอำนาจปกครองให้สุมาเจียวที่เป็นน้องชาย เวลานั้นจักรพรรดิแห่งวุยก๊กคือโจมอ ส่วนที่อำเภอฉิวฉุนนั้นตั้งแต่บุนขิมหนีไปง่อก๊ก ราชการในฉิวฉุนก็ได้ถูกมอบให้จูกัดเอี๋ยนขุนพลวุยก๊กดูแล จูกัดเอี๋ยนได้เห็นการก่อกบฏและความล้มเหลวของทั้งหวาง หลิง (王淩) และบู๊ขิวเขียม ตัวจูกัดเอี๋ยนเองยังมีบทบาทสำคัญในการปราบกบฏที่ฉิวฉุนครั้งที่ 2 ที่นำโดยบู๊ขิวเขียมและบุนขิม อย่างไรก็ตาม เนื่องด้วยแฮเฮาเหียนและเตงเหยียงที่เป็นสหายสนิทของจูกัดเอี๋ยนต่างก็ถูกประหารชีวิตด้วยคำสั่งของตระกูลสุมา อีกทั้งก็ได้เห็นการล่มจมของหวาง หลิงและบู๊ขิวเขียมก็ทำให้จูกัดเอี๋ยนรู้สึกไม่สบายใจ จูกัดเอี๋ยนเริ่มเพิ่มความนิยมในหมู่ราษฎรในภูมิภาคแม่น้ำห้วย (淮河 *หฺวายเหอ*) และยังจ้างองครักษ์จำนวนมากอีกด้วย

## เหตุกระตุ้น

ในฤดูหนาวของปี ค.ศ. 256 ง่อก๊กส่งกำลังทหารเข้าโจมตีสฺวีเย่ (徐堨) ในขณะที่จูกัดเอี๋ยนกำลังรับมือเรื่องนี้ก็ขอกำลังทหารเพิ่ม 100,000 นายจากราชสำนักวุยก๊ก และวางแผนจะก่อสร้างป้อมปราการเพื่อป้องกันภูมิภาค สุมาเจียวรู้สึกว่าจูกัดเอี๋ยนมีพฤติกรรมน่าสงสัย จึงส่งกาอุ้นคนสนิทไปพบจูกัดเอี๋ยนเพื่อประเมินว่าจูกัดเอี๋ยนภักดีต่อโจมอจักรพรรดิวุยก๊กหรือภักดีต่อสุมาเจียว หลังกาอุ้นรายงานสุมาเจียวว่าจูกัดเอี๋ยนสนับสนุนจักรพรรดิ สุมาเจียวจึงส่งราชโองการในพระนามของจักรพรรดิ เรียกตัวจูกัดเอี๋ยนกลับนครหลวงลกเอี๋ยงเพื่อให้มารับตำแหน่งเสนาบดีโยธาธิการ (司空 *ซือคง*) แม้ว่าดูเหมือนการเป็นเลื่อนตำแหน่งให้จูกัดเอี๋ยน แต่แท้จริงเป็นการถอดจูกัดเอี๋ยนจากการบัญชาการทหารในฉิวฉุนและเรียกกลับมาลกเอี๋ยงเพื่อให้อยู่ภายใต้การจับตาดูของสุมาเจียว

หลังจูกัดเอี๋ยนได้รับราชการก็รู้ว่าสุมาเจียวสงสัยตน จูกัดเอี๋ยนจึงสังหารงักหลิมข้าหลวงมณฑลยังจิ๋วที่เป็นผู้บังคับบัญชาเหนือตน แล้วเข้ายึดกำลังทหาร 40,000 ถึง 50,000 นายที่ประจำอยู่ที่นั่น และก่อกบฏต่อต้านสุมาเจียว จูกัดเอี๋ยนส่งงอก๋ง (吳綱 *อู๋ กาง*) หัวหน้าเสมียนไปง่อก๊กพร้อมพาตัวจูกัดเจ้งบุตรชายไปเป็นตัวประกันที่ง่อก๊ก เพื่อขอให้ง่อก๊กส่งกำลังเสริมมาช่วย ง่อก๊กจึงส่งกำลังเสริมด้วยกำลังพลที่มากกว่าเมื่อเทียบกับในกบฏที่ฉิวฉุนครั้งที่ 2 ทำให้จูกัดเอี๋ยนมีกำลังพลมากยิ่งขึ้น ด้านสุมาเจียวก็ระดมทัพวุยก๊กจากทั่วอาณาเขตของวุยก๊กเพื่อปราบปรามกบฏจูกัดเอี๋ยน

## กบฏ

### ความพยายามของง่อก๊ก

การเคลื่อนไหวแรกของสุมาเจียวคือการตั้งมั่นด้วยจำนวนมากมากถึง 260,000 นายที่ชิวโถว (丘頭) จุดยุทธศาสตร์สำคัญใกล้ฉิวฉุน สุมาเจียวสั่งให้อองกี๋และตันเกี๋ยนนำทหารเข้าปิดล้อมฉิวฉุนเพื่อพยายามรับมือการเสียหายครั้งใหญ่ในช่วงต้นของการก่อกบฏ สุมาเจียวรู้ว่าง่อก๊กกำลังส่งกำลังทหารจำนวนมากไปทางใต้ฉิวฉุน สุมาเจียวจึงส่งกำลังทหารจำนวนมากภายใต้การบัญชาการของโจเป๋าและขุนพลคนอื่นอีก 2 คนเพื่อหยุดยั้งการรุดหน้าของทัพเสริมจากง่อก๊ก ทัพง่อก๊กนำโดยบุนขิม (ผู้เคยก่อกบฏก่อนหน้านี้) จวนเต๊ก และต๋องจูคาดการณ์ถึงการเคลื่อนไหวนี้ของทัพวุยก๊ก จึงเร่งเข้าฉิวฉุนได้สำเร็จก่อนที่ทัพวุยก๊กจะปิดล้อมจูกัดเอี๋ยนอย่างสมบูรณ์ บุนขิมพยายามโจมตีตอบโต้โดยนำทหารตีฝ่าวงล้อมหลายครั้งแต่ไม่สำเร็จ ด้านทัพง่อก๊กภายใต้การบัญชาการของจูอี้ก็ล้มเหลวในความพยายามที่จะสร้างความเสียหายแก่ทัพวุยก๊ก เมื่อจูอี้นำกำลังสำรองจากด้านตะวันตกเฉียงของฉิวฉุนที่กองทหารรักษาการณ์ที่ตันฉอง (安豐 *อานเฟิง*) แต่ก็ถูกทัพวุยก๊กตีไล่ไปอย่างรวดเร็ว จูอี้หนีกลับไปพบซุนหลิมได้ ซุนหลิมจึงให้ทัพของตนที่นำโดยเตงฮอง, หลี เฝ่ย์ (黎斐) และจูอี้ให้เคลื่อนทัพไปใกล้ทางทะเลสาบเจาอ๋อ (巢湖 *เฉาหู*) เพื่อจะใช้เป็นฐานที่มั่นในการตีทัพวุยก๊กที่ฉิวฉุนและสลายวงล้อม ทัพวุยก๊กเคลื่อนมาอย่างรวดเร็วเพื่อสกัดทัพง่อก๊กที่กำลังขึ้นไปที่ฉิวฉุน และสามารถเอาชนะทัพขนาดใหญ่ของง่อก๊กที่ซุนหลิมส่งมา ฝ่ายจูกัดเอี๋ยนและง่อก๊กขวัญกำลังใจลดต่ำลง ด้วยความพยายามที่ไร้ผลและพ่ายแพ้ติดต่อกัน ซุนหลิมจึงสั่งประหารชีวิตจูอี้ ขณะที่ทัพง่อก๊กถูกตีแตกพ่าย เสบียงอาหารของทัพง่อก๊กก็ถูกทำลายโดยการโจมตีกะทันหันของกองกำลังวุยก๊กที่นำโดยเฮาเหลก ทหารจำนวนมากยอมจำนนต่อทัพสุมาเจียวหรือหนีทัพง่อก๊กไป ซุนหลิมที่หมดหวังจึงสั่งทัพให้ออกจากเดินทางออกจากฉิวฉุนกลับไปเกี๋ยนเงียบด้วยความแน่ใจว่าจูกัดเอี๋ยนไม่มีโอกาสต่อต้านวุยก๊กอีกแล้ว

### การแปรพักตร์

กองกำลังของจูกัดเอ๋ยนซึ่งยังคงถูกล้อมในฉิวฉุนสามารถสร้างความเสียหายในทัพวุยก๊กเพิ่มขึ้นเล็กน้อย แต่กองกำลังของจูกัดเอี๋ยนยังคงมีขวัญกำลังใจต่ำและได้รับความเสียหายอย่างหนัก ผู้ช่วยของจูกัดเอี๋ยนคือเจียวปั้น (蔣班 *เจี่ยว ปาน*) และเจียวอี้ (焦彝 *เจียว อี๋*) แนะนำจูกัดเอี๋ยนให้มุ่งเน้นไปที่การตีฝ่าวงล้อมออกทางด้านเดียวเพื่อพยายามพลิกกระแส บุนขิมที่นำกองกำลังวุยก๊กแยกมาจากทัพหลักและยังคงร่วมรบในฉิวฉุนไม่เห็นด้วยการแผนนี้อย่างยิ่ง บุนขิมกล่าวว่ากำลังทหารง่อก๊กที่เหลือจะยกมาเสริมจูกัดเอี๋ยนในไม่ช้า แต่เวลานั้นบุนขิมไม่รู้ว่าซุนหลิมสั่งให้ทัพง่อก๊กล่าถอยกลับเกี๋ยนเงียบนครหลวงของง่อก๊กไปแล้ว จูกัดเอี๋ยนดูถูกคำแนะนำของเจียวปั้นและเจียวอี้และเห็นด้วยกับบุนขิม บอกว่าตนเกือบจะฆ่าพวกเดียวกันเสียแล้ว เจียวปั้นและเจียวอี้กลัวว่าพวกตนจะถูกจูกัดเอี๋ยนลงโทษ ทั้งคู่จึงแปรพักตร์ไปเข้าด้วยสุมาเจียวพร้อมด้วยกำลังพลจำนวนมากจากฝ่ายจูกัดเอี๋ยน ทำความความหวังท้้งหมดของฝ่ายจูกัดเอี๋ยนที่เหลือแทบจะหมาดลง จงโฮยแนะนำสุมาเจียวให้กำลังทหารฝ่ายจูกัดเอี๋ยนแปรพักตร์มากยิ่งขึ้นโดยส่งหนังสือบอกความเท็จจากเฉฺวียน ฮุย (全輝) และเฉฺวียน อี๋ (全儀) ไปถึงจวนฮุย (全禕 *เฉฺวียน อี*) และจวนตวน (全端 *เฉฺวียน ตฺวาน*) ให้ยอมจำยย จวนเต๊กก็ได้รับหนังสือในอีกไม่นานและเชื่อว่าความลวงในหนังสือเป็นเรื่องจริง จึงรีบยอมจำนนต่อสุมาเจียว กองกำลังของจูกัดเอี๋ยนยิ่งที่ได้รับความเสียหายมากขึ้น

### การปราบปราม

ปลายเดือนกุมภาพันธํและมีนาคม ค.ศ. 258 กองกำลังที่เหลือของจูกัดเอี๋ยน, ต๋องจู, บุนขิม และบุนเอ๋ง (บุตรชายของบุนขิม) ตัดสินใจพยายามตีฝ่าวงล้อม แต่ก็ล้มเหลวอีกครั้งอย่างรวดเร็วและได้รับความเสียหายอย่างหนัก ในเวลานั้นกองกำลังของจูกัดเอี๋ยนเหลือจำนวนน้อย และเสบียงในฉิวฉุนก็หมดลงอย่างรวดเร็ว กำลังพลจำนวนมากยอมจำนนต่อสุมาเจียว

บุนขิมเสนอให้ถนอมกำลังทหารชาวเหนือภายใต้บังคับบัญชาของตนและกำลังพลขากง่อก๊กที่เหลือไว้ในฉิวฉุนเพื่อรักษาเสบียง จูกัดเอี๋ยนเพิกเฉยต่อข้อเสนอของบุนขิม กล่าวหาว่าบุนขิมเป็นคนขี้ขลาดที่พยายามลวงตนให้ช่วยบุนขิมหลีกเลี่ยงสถานการณ์ จากนั้นจูกัดเอี๋ยนตัดสินใจประหารชีวิตบุนขิม ด้านบุนเอ๋งและบุนเฮาบุตรชายของบุนขิมได้ยินว่าบิดาถูกประหารชีวิต จึงรีบหนีออกจากฉิวฉุนและยอมจำนนต่อสุมาเจียว สุมาเจียวรับทั้งคู่กลับเข้าทัพวุยก๊ก แม้ว่าบุนขิมผู้บิดาของทั้งคู่จะเคยต่อต้านตนก็ตาม การแปรพักตร์ของบุตรชายสองคนของบุนขิมทำให้กลุ่มกบฏหมดขวัญกำลังใจไปโดยสิ้นเชิง

ระหว่างวันที่ 22 มีนาคมและ 19 เมษายน ค.ศ. 258 ในที่สุดทัพวุยก๊กบุกทะลวงเข้าฉิวฉุนได้สำเร็จ จูกัดเอี๋ยนที่หมดหวังหลบหนีออกจากฉิวฉุน แต่ก็ถูกสังหารระหว่างหนีออกตัวรอดด้วยฝีมือของเฮาหุน (胡奮 *หู เฟิ่น*) อีจ้วน (于詮 *ยฺหวี เฉฺวียน*) ขุนพลง่อก๊กถูกทหารวุยก๊กสังหารในที่รบ ส่วนต๋องจูและหวาง จั้ว (王祚) จากฝ่ายง่อก๊กยอมวางอาวุธและจำนนต่อสุมาเจียวพร้อมกำลังพลที่เหลือไม่กี่นายของจูกัดเอี๋ยน

## ผลสืบเนื่อง

หลังกบฏถูกปราบปราม สุมาเจียวถูกมองว่าเป็นวีรบุรุษของรัฐวุยก๊ก และในที่สุดก็ได้รับความภักดีและความเป็นมิตรจากบุคคลสำคัญของวุยก๊กส่วนใหญ่ แม้ว่าหลังจากนั้นไม่นานจักรพรรดิโจมอทรงพยายามจะโค่นล้มสุมาเจียว แต่โจมอกลับเป็นฝ่ายถูกปลงพระชนม์ในลกเอี๋ยงนครหลวงของวุยก๊ก

นอกจากนี้การที่กบฏในฉิวฉุนสิ้นสุดลง ก็ทำให้ทัพวุยก๊กที่เหลือมีโอกาสมุ่งเน้นกำลังทั้งหมดไปที่การบุกจ๊กก๊ก

## บุคคลในยุทธการ

**ทัพวุยก๊ก สุมาเจียว
	+ อองกี๋
	+ ตันเกี๋ยน (陳騫 *เฉิน เชียน*)
	+ จงโฮย
	+ โจเป๋า (石苞 *ฉือ เปา*)
	+ เฮาจิด (胡質 *หู จื้อ*)
		- หลี กว่าง (李广) ขุนพล ถูกสุมาเจียวสั่งประหารชีวิต
		- ฉาง ฉือ (常时) เจ้าเมืองไทสัน ถูกสุมาเจียวสั่งประหารชีวิต
	+ จิวท่าย (州泰 *โจว ไท่*)
	+ เฮาหุน (胡奮 *หู เฟิ่น*)
	+ ซือหม่า เลี่ยง (司马亮)

**ทัพจูกัดเอี๋ยนและง่อก๊ก **†** จูกัดเอี๋ยน
	+ เจียวปั้น (蔣班 *เจี่ยง ปาน*)
	+ เจียวอี้ (焦彝 *เจียว อี๋*)
* ซุนหลิม
	+ จูอี้ ถูกซุนหลิมสั่งประหารชีวิต
	+ เตงฮอง
	+ หลี เฝ่ย์ (黎斐)
	+ บุนขิม ถูกจูกัดเอี๋ยนสั่งประหารชีวิต
		- บุนเอ๋ง
		- บุนเฮา (文虎 *เหวิน หู่*)
	+ จวนเต๊ก (全懌 *เฉฺวียน อี้*)
	+ จวนตวน (全端 *เฉฺวียน ตวาน*)
	+ ต๋องจู
	+ หวาง จั้ว (王祚)
	+ **†** อีจ้วน (于詮 *ยฺหวี เฉฺวียน*)

## ในวัฒนธรรมประชานิยม

เหตุการณ์กบฏจูกัดเอี๋ยนร่วมด้วยเหตุการณ์กบฏในฉิวฉุนอีก 2 ครั้ง (กบฏหวาง หลิง, กบฏบู๊ขิวเขียมและบุนขิม) เป็นด่านที่เล่นได้ในโหมดเนื้อเรื่องของราชวงศ์จิ้นในซีรีส์วิดีโอเกม*ไดนาสตีวอริเออร์* โดยปรากฏครั้งแรกในภาค 7

## ดูเพิ่ม

* การพิชิตจ๊กก๊กของวุยก๊ก
* การปลงพระชนม์โดยสุมาเจียว
* กบฏสามครั้งในฉิวฉุน
* อุบัติการณ์สุสานโกเบงเหลง

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม

* ตันซิ่ว (ศตวรรษที่ 3). *สามก๊กจี่* (*ซานกั๋วจื้อ*).
* ฝาน เสฺวียนหลิง (648). *จิ้นชู*.
* ซือหม่า กวาง (1084). *จือจื้อทงเจี้ยน*.