# ยุคสามก๊ก

| ยุคสามก๊ก 三國時代 |
| --- |
| ค.ศ. 220 – 280 |
| ลำดับการเปลี่ยนแปลงอาณาเขตก่อนและระหว่างยุคสามก๊ก |
| สถานที่ | จีนแผ่นดินใหญ่ เอเชียตะวันออก |

| สามก๊ก |
| --- |
|  |
| ชื่อภาษาจีน |
| จีนตัวเต็ม | 三國 |
| จีนตัวย่อ | 三国 |
|  |
| พินอิน | Sānguó |
|  |
| ความหมายตามตัวอักษร | "สามรัฐ" |
|

| การถอดเสียง |
| --- |
| ภาษาจีนมาตรฐาน |
| พินอิน | Sānguó |
| ปอพอมอฟอ | ㄙㄢ   ㄍㄨㄛˊ |
| Gwoyeu Romatzyh | Sangwo |
| เวด-ไจลส์ | San1-kuo2 |
| ทงย่งพินอิน | Sanguó |
| การถอดเป็นอักษรโรมันแบบเยล | Sāngwó |
| IPA | [sán.kwǒ] |
| กวางตุ้งมาตรฐาน |
| การถอดเป็นอักษรโรมันแบบเยล | Sāamgwok |
| ยฺหวิดเพ็ง | Saam1gwok3 |
| IPA | [sáːm.kʷɔ̄ːk̚] |

 |
| ชื่อภาษาเวียดนาม |
| เวียดนาม | *Tam Quốc* |
| ฮ้าน-โนม | 三國 |
| ชื่อภาษาเกาหลี |
| ฮันกึล | 삼국 |
| ฮันจา | 三國 |
|

| การถอดเสียง |
| --- |
| อาร์อาร์ | Samguk |

 |
| ชื่อภาษาญี่ปุ่น |
| ฮิรางานะ | さんごく |
| คีวจิไต | 三國 |
| ชินจิไต | 三国 |
|

| การถอดเสียง |
| --- |
| โรมาจิ | Sangoku |

 |
|  |

| ยุคสามก๊ก |
| --- |
|  |
| ชื่อภาษาจีน |
| จีนตัวเต็ม | 三國時代 |
| จีนตัวย่อ | 三国时代 |
|

| การถอดเสียง |
| --- |
| ภาษาจีนมาตรฐาน |
| พินอิน | Sānguó Shídài |
| ปอพอมอฟอ | ㄙㄢ   ㄍㄨㄛˊ   ㄕˊ   ㄉㄞˋ |
| Gwoyeu Romatzyh | Sangwo Shyrday |
| เวด-ไจลส์ | San1-kuo2 Shih2-tai4 |
| ทงย่งพินอิน | Sanguó Shíhdài |
| การถอดเป็นอักษรโรมันแบบเยล | Sāngwó Shŕdài |
| IPA | [sán.kwǒ ʂɻ̩̌.tâi] |
| อู๋ |
| การถอดเป็นอักษรโรมัน | Sẽ-kueʔ sy-de |
| กวางตุ้งมาตรฐาน |
| การถอดเป็นอักษรโรมันแบบเยล | Sāamgwok Sìhdoih |
| ยฺหวิดเพ็ง | Saam1gwok3 Si4doi6 |
| IPA | [sáːm.kʷɔ̄ːk̚ sȉː.tɔ̀ːy] |

 |
| ชื่อภาษาเวียดนาม |
| เวียดนาม | *Tam Quốc thời đại* |
| ฮ้าน-โนม | 三國時代 |
| ชื่อภาษาเกาหลี |
| ฮันกึล | 삼국 시대 |
| ฮันจา | 三國時代 |
|

| การถอดเสียง |
| --- |
| อาร์อาร์ | Samguk sidae |

 |
| ชื่อภาษาญี่ปุ่น |
| ฮิรางานะ | さんごくじだい |
| คีวจิไต | 三國時代 |
| ชินจิไต | 三国時代 |
|

| การถอดเสียง |
| --- |
| โรมาจิ | Sangokujidai |

 |
|  |

**สามก๊ก** (จีนตัวย่อ: 三国; จีนตัวเต็ม: 三國; พินอิน: *Sān Guó*; แปลตรงตัว "สามรัฐ") ตั้งแต่ ค.ศ. 220-280 เป็นการแบ่งเป็นไตรภาคีของจีนระหว่างรัฐวุยก๊ก จ๊กก๊ก และง่อก๊ก ยุคสามก๊กอยู่ถัดจากยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันออกและต่อด้วยราชวงศ์จิ้นตะวันตก รัฐเอียนบนคาบสมุทรเหลียวตง (เลียวตั๋ง) ที่คงอยู่เป็นเวลาสั้น ๆ ระหว่าง ค.ศ. 237-238 บางครั้งถือว่าเป็น "ก๊กที่ 4"

ในทางวิชาการ ยุคสามก๊กหมายถึงช่วงเวลาระหว่างการก่อตั้งรัฐวุยก๊กในปี ค.ศ. 220 จนถึงการพิชิตง่อก๊กโดยราชวงศ์จิ้นตะวันตกในปี ค.ศ. 280 ส่วนแรกของยุคสามก๊กที่เป็นส่วนที่ "ไม่เป็นทางการ" เป็นช่วงระหว่าง ค.ศ. 184 ถึง ค.ศ. 220 มีลักษณะเป็นการสู้รบอย่างโกลาหลระหว่างขุนศึกในหลายส่วนของจีนในช่วงการล่มสลายของราชวงศ์ฮั่นตะวันออก ส่วนกลางของยุคตั้งแต่ ค.ศ. 220-263 มีลักษณะเป็นการรบที่มีเสถียรภาพทางการทหารมากกว่าส่วนแรก ระหว่างรัฐที่เป็นข้าศึกคือวุยก๊ก จ๊กก๊ก และง่อก๊ก ส่วนหลังของยุคเริ่มต้นด้วยการพิชิตจ๊กก๊กโดยวุยก๊กในปี ค.ศ. 263 การโค่นล้มวุยก๊กโดยราชวงศ์จิ้นตะวันตกในปี ค.ศ. 266 และการพิชิตง่อก๊กโดยราชวงศ์จิ้นตะวันตกในปี ค.ศ. 280

ยุคสามก๊กเป็นยุคที่นองเลือดที่สุดยุคหนึ่งในประวัติศาสตร์จีน การสำรวจสำมะโนประชากรทั่งประเทศในปี ค.ศ. 280 หลังการรวบรวมสามก๊กเป็นหนึ่งเดียวภายใต้การปกครองของราชวงศ์จิ้นระบุมีจำนวนครัวเรือนทั้งหมด 2,459,840 ครัวเรือนและจำนวนประชากรทั้งหมด 16,163,863 คน ซึ่งเป็นจำนวนที่น้อยลงอย่างมากเมื่อเทียบกับจำนวน 10,677,960 ครัวเรือนและ 56,486,856 คนที่สำรวจเมื่อยุคราชวงศ์ฮั่น แม้ว่าการสำรวจสำมะโนประชากรในปี ค.ศ. 280 อาจจะได้จำนวนที่ไม่เที่ยงตรงนักเนื่องจากปัจจัยหลายประการในเวลานั้น แต่ราชวงศ์จิ้นก็พยายามนับจำนวนและบันทึกประชากรให้ครบทุกคนเท่าที่จะทำได้

เทคโนโลยีในยุคสามก๊กมีความก้าวหน้าอย่างมีนัยสำคัญ จูกัดเหลียงอัครมหาเสนาบดีแห่งจ๊กก๊กประดิษฐ์โคยนตร์ซึ่งสันนิษฐานว่าเป็นรูปแบบต้น ๆ ของรถเข็นล้อเดียว และพัฒนาหน้าไม้กล ม้ากิ้นวิศรกรเครื่องกลของวุยก๊กได้รับการยกย่องจากหลายคนว่าเทียบเท่ากับจาง เหิงซึ่งเป็นยอดวิศวกรเครื่องกลในยุคก่อนหน้า ม้ากิ้นประดิษฐ์โรงละครหุ่นกระบอกกลที่ขับเคลื่อนด้วยพลังน้ำทูลเกล้าฯ ถวายจักรพรรดิโจยอย, เครื่องสูบน้ำสายโซ่เดือยสี่เหลี่ยมเพื่อการชลประทานของอุทยานในลกเอี๋ยง และการออกแบบอย่างชาญฉลาดของรถชี้ทิศใต้ซึ่งเป็นเข็มทิศบอกทิศทางที่ไม่ใช่พลังแม่เหล็กแต่ควบคุมโดยใช้เฟืองท้าย

แม้ว่ายุคสามก๊กมีช่วงเวลาที่ค่อนข้างสั้น แต่ช่วงเวลาทางประวัติศาสตร์ก็ได้รับการเพิ่มความน่าสนใจเกินจริง (romanticize) เป็นอย่างมากในวัฒนธรรมจีน เกาหลี ญี่ปุ่น และเวียดนาม เรื่องราวในยุคสามก๊กมีชื่อเสียงจากความแพร่หลายของอุปรากร นิทานพื้นบ้าน นวนิยาย รวมไปถึงภาพยนตร์ สื่อโทรทัศน์ และวิดีโอเกมในยุคสมัยใหม่ ที่มีชื่อเสียงที่สุดในสื่อเหล่านี้คือ*สามก๊ก* (*ซานกั๋วเหยี่ยนอี้*) นวนิยายอิงประวัติศาสตร์ผลงานของล่อกวนตง (หลัว กว้านจง) ในสมัยราชวงศ์หมิง ซึ่งมีเนื้อเรื่องอิงจากเหตุการณ์ในยุคสามก๊ก บันทึกทางประวัติศาสตร์ที่เชื่อถือได้เกี่ยวกับยุคสามก๊กคือ*จดหมายเหตุสามก๊ก* (*ซานกั๋วจื้อ*) ของตันซิ่ว (เฉิน โช่ว) พร้อมด้วยอรรถาธิบายประกอบที่เขียนเพิ่มเติมในภายหลังโดยเผย์ ซงจือ

คำในภาษาอังกฤษของ "สามก๊ก" คือ "Three Kingdoms" (สามราชอาณาจักร) ซึ่งเป็นการเรียกที่ไม่สอดคล้องนัก เนื่องจากแต่ละรัฐในยุคสามก๊กไม่ได้ปกครองโดยกษัตริย์ (king) หรืออ๋อง (หวาง) แต่ปกครองโดยจักรพรรดิ (emperor) หรือฮ่องเต้ (หฺวางตี้) ผู้อ้างอำนาจปกครองเหนือแผ่นดินจีนทั้งหมด อย่างไรก็ตาม คำว่า "Three Kingdoms" ได้กลายเป็นมาตรฐานในนักจีนวิทยาที่พูดด้วยภาษาอังกฤษ

## การกำหนดช่วงเวลา

ไม่มีการกำหนดช่วงเวลาของยุคสามก๊กอย่างตายตัว ทรรศนะโดยมากใช้ช่วงปี ค.ศ. 220-280 เป็นหลัก โดยเริ่มต้นด้วยการสละราชบัลลังก์ของจักรพรรดิลำดับสุดท้ายของราชวงศ์ฮั่น และสิ้นสุดด้วยการรวมแผ่นดินจีนเป็นหนึ่งเดียวโดยจักรพรรดิลำดับแรกของราชวงศ์จิ้น หากกล่าวให้แน่นอนแล้ว สถานะที่แผ่นดินจีนเกิดเป็นสามก๊กหรือเป็นรัฐอิสระ 3 รัฐนั้นเพิ่งจะเริ่มต้นอย่างแท้จริงจากการสถาปนาตนเป็นจักรพรรดิของผู้ปกครองง่อก๊กในปี ค.ศ. 229 จนกระทั่งสิ้นสุดด้วยการล่มสลายของจ๊กก๊กในปี ค.ศ. 263 การตีความช่วงเวลานอกเหนือจากพฤติการณ์ทางการเมืองผลักดันจุดเริ่มต้นของยุคให้ย้อนกลับไปในช่วงปีท้าย ๆ ของราชวงศ์ฮั่น เริ่มด้วยการเสื่อมถอยของราชวงศ์ฮั่น

นักประวัติศาสตร์จีนให้จุดเริ่มต้นอื่น ๆ หลายจุดสำหรับช่วงเวลาของยุคสามก๊ก ได้แก่ กบฏโพกผ้าเหลืองในปี ค.ศ. 184, หนึ่งปีภายหลังการก่อกบฏคือปี ค.ศ. 185, ตั๋งโต๊ะปลดหองจูเปียนและตั้งพระเจ้าเหี้ยนเต้ขึ้นเสวยราชย์ในปี ค.ศ. 189, ตั๋งโต๊ะทิ้งนครลกเอี๋ยงและย้ายนครหลวงไปเตียงฮันในปี ค.ศ. 190 หรือโจโฉนำจักรพรรดิไว้ภายใต้การควบคุมของตนที่ฮูโต๋ในปี ค.ศ. 196

เม่าจงกัง (เหมา จงกาง) ผู้เขียนคำวิจารณ์ของนวนิยาย*สามก๊ก* ให้ความเห็นว่าประวัติศาสตร์ของสามก๊กควรเริ่มต้นด้วยการขึ้นสู่อำนาจของสิบเสียงสี (สิบขันที) คำวิจารณ์ของเม่าจงกังในตอนที่ 120 ของนวนิยายมีีความว่า:

> สามก๊กก่อตัวขึ้นเมื่อราชวงศ์ฮั่นล่มสลาย ราชวงศ์เสื่อมถอยลงเมื่อขันทีข่มเหงองค์อธิปัตย์และขุนนางโค่นล้มราชสำนัก
>
>

นอกจากนี้เม่าจงกังยังให้เหตุผลที่นวนิยาย*สามก๊ก*กำหนดจุดสิ้นสุดของยุคสามก๊กที่ปี ค.ศ. 280 อันเป็นปีที่ง่อก๊กล่มสลายว่า:

> ในเมื่อนวนิยายมุ่งเน้นที่ฮั่น ก็อาจจะจบด้วยการล่มสลายของฮั่น แต่วุยโค่นล้มฮั่น การจบเรื่องราวก่อนที่ศัตรูของฮั่นจะประสบกับชะตากรรมของตนคือการปล่อยให้ผู้อ่านไม่พอใจ นวนิยายอาจจบที่การล่มสลายของวุย แต่พันธมิตรของฮั่นคือง่อ การจบเรื่องราวก่อนที่พันธมิตรของฮั่นจะล่มสลายคือการปล่อยให้ผู้อ่านรู้สึกค้างคา ดังนั้นเรื่องราวจึงต้องจบลงด้วยการล่มสลายของง่อ
>
>

เนื่องจากช่วงเวลาที่ราชวงศ์จิ้นรวมแผ่นดินเป็นหนึ่งได้ดำเนินไปเป็นเวลาอันสั้น ช่วงเวลาทั้งหมดตั้งแต่การล่มสลายของราชวงศ์ฮั่นถึงการรวมแผ่นดินโดยราชวงศ์สุย (ค.ศ. 220–589) บางครั้งจึงจัดรวมอยู่ในช่วงยุคเดียวกันเป็น "ยุคแห่งความแตกแยก" "ยุคเว่ย์ (วุยก๊ก) จิ้น ราชวงศ์เหนือ-ใต้" (หรือเพียง "ยุคราชวงศ์เหนือ-ใต้" โดด ๆ แม้ว่าโดนทั่วไปจะหมายถึงช่วง ค.ศ. 420-589 ระหว่างราชวงศ์จิ้นและสุย) หรือ "ยุคหกราชวงศ์"

## ประวัติศาสตร์

### กบฏโพกผ้าเหลือง

แผนที่ของมณฑลในจีนก่อนหน้ายุคสามก๊ก
(ในช่วงปลายยุคราชวงศ์ฮั่น ค.ศ. 189)
แผนที่แสดงกบฏโพกผ้าเหลืองในราชวงศ์ฮั่นตะวันออกของจีน
### ตั๋งโต๊ะขึ้นสู่อำนาจ

จุดเกิดของยุคสามก๊กในประวัติศาสตร์จีน มีจุดเริ่มต้นในยุคสมัยปลายราชวงศ์ฮั่นตะวันออกซึ่งปกครองโดยพระเจ้าเหี้ยนเต้ ภายหลังถูกตั๋งโต๊ะเข้ายึดครองอำนาจทั้งหมดไว้เป็นของตน สถาปนาตนเองเป็นบิดาบุญธรรมของพระเจ้าเหี้ยนเต้ ภายหลังตั๋งโต๊ะถูกลอบสังหาร ราชสำนักและราชวงศ์เกิดความวุ่นวาย

### การล่มสลายของอำนาจส่วนกลาง

โจโฉฉวยโอกาสในสถานการณ์ที่เกิดความขัดแย้งและปั่นป่วนเข้ายึดครองอำนาจและบังคับควบคุมให้พระเจ้าเหี้ยนเต้อยู่ภายใต้การปกครอง แต่งตั้งตนเองเป็นมหาอุปราช มีอำนาจเด็ดขาดแก่เหล่าขุนศึก กองกำลังทหารและไพร่พล ครอบครองดินแดนทางเหนือส่วนหนึ่งไว้เป็นของตน

อ้วนเสี้ยวเป็นผู้มีอำนาจและกองกำลังทหารและไพร่พลเป็นจำนวนมาก ครอบครองพื้นที่บริเวณตอนกลางและตอนปลายของลุ่มแม่น้ำฮวงโห กองทัพอ้วนเสี้ยวจัดเป็นกองกำลังทหารที่มีอำนาจสูงสุดทางภาคเหนือเช่นเดียวกับกองทัพของโจโฉ ภายหลังโจโฉสามารถนำกำลังทหารเข้าโจมตีและเอาชนะอ้วนเสี้ยวได้สำเร็จ จึงรวบรวมดินแดนทางเหนือทั้งหมดไว้เป็นของตน สำหรับดินแดนภาคใต้บริเวณตอนกลางลุ่มแม่น้ำแยงซีเกียงเป็นเขตดินแดนปกครองของเล่าเปียวซึ่งปกครองดินแดนด้วยความสงบและมั่นคง และตอนปลายแม่น้ำแยงซีเกียงเป็นเขตแดนปกครองของซุนกวน

### ช่วงท้ายของราชวงศ์ฮั่น

แต่ในประวัติศาสตร์ยุคสามก๊ก มีความยาวนานมากกว่าร้อยปี ในระหว่างช่วงเวลานี้เกิดศึกสงครามใหญ่เพื่อแย่งชิงอำนาจและความเป็นใหญ่นับร้อยครั้ง และศึกเล็กศึกน้อยอีกนับครั้งไม่ถ้วน เช่นศึกโจรโพกผ้าเหลือง, ศึกกัวต๋อ, ศึกทุ่งพกบ๋อง ฯลฯ สำหรับศึกสงครามในสามก๊กที่ถือเป็นศึกใหญ่ที่ต้องจารึกในประวัติศาสตร์ได้แก่ศึกผาแดงหรือศึกเซ็กเพ็ก ในปี พ.ศ. 751 ซึ่งเป็นศึกสงครามระหว่างโจโฉ, เล่าปี่และซุนกวน โดยมีจุดเกิดของสงครามจากโจโฉ ที่ส่งกองกำลังทหารของตนลงใต้เพื่อโจมตีดินแดนของเล่าเปียว โดยใช้กองกำลังทหารเรือจิงโจวบุกประชิดเมืองซินเอี๋ยทั้งทางบกและทางน้ำ

ระหว่างที่โจโฉนำกองกำลังทหารเพื่อทำศึกสงคราม เล่าเปียวเกิดป่วยและเสียชีวิต เล่าจ๋องยอมจำนนและยกเมืองเกงจิ๋วแก่โจโฉ เล่าปี่ซึ่งอาศัยอยู่กับเล่าเปียวไม่ยอมจำนนต่อโจโฉ จึงแตกทัพจากเมืองซินเอี๋ยไปยังเมืองอ้วนเซีย ระหว่างทางอพยพเกิดศึกสะพานเตียงปันเกี้ยวซึ่งเป็นศึกใหญ่อีกศึกในประวัติศาสตร์ยุคสามก๊ก จูกัดเหลียงรับอาสาเป็นฑุตไปเจรจาขอเป็นพันธมิตรกับซุนกวนเพื่อร่วมกันต้านทัพของโจโฉ โดยเกลี้ยกล่อมซุนกวนและจิวยี่จนยอมเปิดศึกสงครามกับโจโฉ ไล่ต้อนเผากองทัพเรือของโจโฉจนวอดวาย ได้รับชัยชนะจากศึกเซ็กเพ็กอย่างงดงาม

### การแยกออกเป็นสามก๊ก

หลังชัยชนะอันยิ่งใหญ่ต่อทัพของโจโฉ เปิดโอกาสให้ทั้งซุนกวนและเล่าปี่ได้รุกตอบโต้ในดินแดนที่โจโฉครอบครองอยู่ทางมณฑลเกงจิ๋ว โดยเฉพาะอย่างยิ่งเปิดโอกาสให้เล่าปี่ได้ชิงดินแดนเกงจิ๋วซึ่งเป็นอดีตพื้นที่ของเล่าเปียวกลับมาอยู่ในการปกครองอีกครั้ง ท่ามกลางความขุ่นมัวต่อกันในเรื่องดินแดนดังกล่าว ไม่นานหลังจากนั้นจิวยี่ แม่ทัพใหญ่แห่งฝ่ายซุนกวนก็ป่วยและเสียชีวิตในปี 210 โลซกขึ้นรับตำแหน่งแทนและประสานพันธมิตรซุน-เล่า อย่างเหนียวแน่น ในขณะเดียวกัน โจโฉตั้งใจบุกฮันต๋งภายใต้เตียวฬ่อ โดยต้องยกทัพผ่านเลียงจิ๋วซึ่งนำโดยม้าเฉียว บุตรของม้าเท้งผู้เป็นเจ้าเมืองในตำแหน่งตัวจริง แต่ม้าเฉียวก็หันกลับมาแปรพักตร์แล้วเปิดศึกกับโจโฉเสียเองด้วยความร่วมมือกับหันซุยในปี 211 และจบลงด้วยชัยชนะของโจโฉ เป็นเหตุให้ม้าเท้งและครอบครัวถูกประหารชีวิต โจโฉเข้าโจมตีซุนกวนในยุทธการที่ยี่สู ซึ่งจบลงด้วยความพ่ายแพ้ แต่เตียวเลี้ยว ลิเตียน และงักจิ้น ก็สามารถยันทัพของซุนกวนได้ในยุทธการที่หับป๋าซึ่งจบลงด้วยความพ่ายแพ้ยับเยินของซุนกวน

เล่าปี่ตัดสินใจเปิดศึกกับเล่าเจี้ยงในยุทธการเอ๊กจิ๋วในช่วงเวลาใกล้เคียงกับการโจมตีโจโฉของม้าเฉียว ศึกกินเวลาประมาณ 4 ปีจึงสามารถเข้าพิชิตมณฑลเอ๊กจิ๋วได้ในปี 214 ด้วยความร่วมมือของบังทองซึ่งเสียชีวิตในการรบ และไส้ศึกภายในเมืองอย่างเตียวสง, หวดเจ้ง และเบ้งตัด เล่าเจี้ยงถูกนำตัวไปจองจำที่เกงจิ๋ว ผลของการศึกทำให้ภาคกลางเข้าสู่สภาวะสามก๊กเต็มตัวในทางปฏิบัติ ในช่วงระหว่างนี้เอง โจโฉตัดสินใจสถาปนาตนเองเป็นวุยก๋ง ท่ามกลางการคัดค้านของซุนฮกและผู้ภักดีต่อราชวงศ์ฮั่นคนอื่นๆ ในขณะที่เตียวฬ่อตัดสินใจสวามิภักดิ์อย่างสมัครใจหลังพ่ายแพ้ในยุทธการที่เองเปงก๋วน และกลายเป็นขุนพลพิทักษ์ทิศใต้ของโจโฉ ในปี 216 โจโฉสถาปนาตนเองเป็นวุยอ๋อง ทำให้เขาสามารถสืบทอดอำนาจผ่านสายเลือดได้ จึงเปิดศึกใหญ่กับเล่าปี่ในยุทธการที่ฮันต๋งในปี 217-219 การต่อสู้จบลงด้วยความพ่ายแพ้ของโจโฉ　แฮหัวเอี๋ยนถูกสังหารในสนามรบ เล่าปี่ตั้งตนเป็นอ๋องแห่งฮันต๋งหลังจบยุทธการ และให้กวนอูเป็นผู้รักษาแคว้นเกงจิ๋ว

โลซกเสียชีวิตในปี 217 ลิบองรับตำแหน่งแม่ทัพใหญ่ ความขัดแย้งกับกวนอูที่เป็นผู้รักษาแคว้นเกงจิ๋วรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ ซุนกวนจึงเสนอการแต่งงานระหว่างลูกสาวของเขาและกวนอู แต่กวนอูปฏิเสธและดูหมิ่นทูตสู่ขออย่างรุนแรง ประกอบกับการปล้นเสบียงของฝ่ายง่อก๊ก เป็นฟางเส้นสุดท้ายที่ทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างทั้งสองฝ่ายขาดสะบั้น กวนอูตัดสินใจรบในยุทธการที่อ้วนเสียในปี 219 โดยสามารถปราบอิกิ๋มและประหารชีวิตบังเต๊กได้ ระหว่างนั้นเองก็ทำให้กวนอูคลายการป้องกัน จนลิบองตัดสินใจบุกโจมตีเกงจิ๋วอย่าง "ไม่รุนแรงมากนัก" ภายใต้ความช่วยเหลือของลกซุน ขณะเดียวกันโจโฉส่งซิหลงเข้ายันทัพกวนอู เป็นเหตุให้กวนอูต้องถอยร่น ก่อนถูกจับกุมและประหารชีวิต โดยซุนกวนหันไปร่วมมือกับฝ่ายโจโฉแทน เช่นเดียวกับเบ้งตัดที่หันไปสวามิภักดิ์โจโฉ ลิบองป่วยและเสียชีวิตในช่วงปีเดียวกัน

โจโฉถึงแก่กรรมในปี 220 หลังอาการปวดหัว บัลลังก์แทนที่ด้วยโจผีซึ่งตัดสินใจปลดพระเจ้าเหี้ยนเต้ออกจากบัลลังก์และตั้งตนเป็นจักรพรรดิ สถาปนารัฐวุยก๊ก (เฉาเว่ย์/โจวุย) อย่างเต็มตัว ทำให้เล่าปี่ก็ตัดสินใจสถาปนาตนเองเป็นจักรพรรดิแห่งสู่ฮั่นในปีต่อมา ไม่นานหลังจากนั้นโจผีก็แต่งตั้งซุนกวนเป็นง่ออ๋องในปี 222 เล่าปี่ตัดสินใจยกทัพโจมตีซุนกวนเพื่อล้างแค้นเรื่องก่อนหน้าอย่างการสังหารกวนอู หรือการชิงมณฑลเกงจิ๋วลับหลัง ท่ามกลางการคัดค้านจากเตียวจูล่ง ขุนพลพิทักษ์ตะวันออก โดยมีเตียวหุยยกทัพไปด้วย แต่ก็ถูกสังหารกลางทาง เล่าปี่ได้รับชัยชนะมาตลอดจนกระทั่งการแต่งตั้งลกซุนเป็นแม่ทัพใหญ่โดยซุนกวน ลกซุนใช้ยุทธวิธีการอยู่เฉย ทำลายความฮึกเหิมของกองทัพเล่าปี่ และสุดท้ายเมื่อเข้าฤดูแล้งของปี 222 ลกซุนจึงตัดสินใจโต้กลับด้วยบุกเผาทัพที่ตั้งค่ายแนวยาวกว่า 700 ลี้ ทำให้เล่าปี่พ่ายแพ้อย่างยับเยิน และถอยไปยังเมืองเป๊กเต้เสีย เล่าปี่ถึงแก่กรรมไม่นานหลังจากนั้นในปี 223 โดยตั้งเล่าเสี้ยนเป็นจักรพรรดิพระองค์ถัดมา และให้จูกัดเหลียงเป็นอัครมหาเสนาบดีของจ๊กก๊ก

หลังจากการรุกรานอิเหลง โจผีตัดสินใจบุกง่อก๊ก ทำให้ซุนกวนตัดสินใจประกาศตนเป็นอิสระจากวุยก๊ก โจผีไม่สามารถบุกง่อก๊กได้จึงตัดสินใจสงบศึกและถอยทัพ โจผีสวรรคตในปี 226 และแทนที่ด้วยโจยอย จักรพรรดิพระองค์ที่ 2 แห่งวุยก๊ก หลังจากนั้น 3 ปี ซุนกวนตัดสินใจสถาปนาตนเองเป็นจักรพรรดิแห่งง่อก๊กอย่างเป็นทางการ

### รัฐทั้งสาม

แผนที่แสดงอาณาเขตของแต่ละก๊กในปี ค.ศ. 262 (Wei-วุย) (Wu-ง่อ) (Shu-จ๊ก)
ในการปกครองบ้านเมืองของจีน ราชวงศ์ฮั่นถือเป็นราชวงศ์ที่ยิ่งใหญ่ราชวงศ์หนึ่ง ซึ่งได้แผ่ขยายอาณาเขตออกไปไกล ขับไล่ชนเผ่านอกด่านออกไปจากภาคเหนือของประเทศได้ ด้านทิศเหนือครอบครองแมนจูเรียและเกาหลีบางส่วน ทิศใต้ครองมณฑลกวางตุ้งและกว่างซีรวมถึงตอนเหนือของเวียดนาม ครั้นถึงปลายสมัยราชวงศ์ฮั่นตะวันออกหรือตงฮั่น จักรพรรดิทรงอ่อนแอ ขันทีมีอำนาจเป็นใหญ่ในแผ่นดิน ขุนศึกหัวเมืองต่าง ๆ พากันกระด้างกระเดื่องและตั้งกองกำลังส่วนตัวขึ้น ก่อความเดือดร้อนแก่ชาวบ้านไปทั่วแผ่นดิน ราษฎรได้รับความเดือนร้อนไปทั่วจนทำให้เกิดกบฏโจรโพกผ้าเหลืองขึ้น กลุ่มอิทธิพลต่าง ๆ ทำสงครามแย่งชิงอำนาจกันโดยไม่สนใจรัฐบาลกลาง ในที่สุดแผ่นดินจีนแตกออกเป็นสามก๊กอย่างชัดเจนภายหลังจากที่โจโฉพ่ายแพ้แก่เล่าปี่และซุนกวนในการศึกที่ผาแดง เมื่อปี พ.ศ. 751

ภายหลังจากศึกเซ็กเพ็ก อำนาจความเป็นใหญ่ในแผ่นดินจีนแบ่งเป็นสามฝ่ายอย่างชัดเจน ต่างครอบครองเขตแดน ความยิ่งใหญ่และความแข็งแกร่งของกองกำลังทหาร คานอำนาจซึ่งกันและกันระหว่างโจโฉ ซุนกวนและเล่าปี่ ทำศึกสงครามและเป็นพันธมิตรร่วมกันมาตลอด โจโฉครอบครองดินแดนทางเหนือทั้งหมดเป็นแคว้นวุย ครองอำนาจบริเวณแถบลุ่มแม่น้ำฮวงโห แคว้นวุยจัดเป็นแคว้นที่แข็งแกร่งที่สุด มีกองกำลังทหาร ขุนศึก ที่ปรึกษาเป็นกำลังจำนวนมาก โดยเฉพาะตระกูลสุมา ซึ่งภายหลังได้ทำการยึดครองอำนาจจากราชวงศ์วุยและสถาปนาราชวงศ์จิ้นแทน

ซุนกวนครอบครองดินแดนทางตะวันออกบริเวณทางใต้ทั้งหมดเป็นแคว้นง่อ ครองอำนาจบริเวณปากแม่น้ำแยงซีเกียง มีกองกำลังทหาร ขุนศึกและที่ปรึกษาจำนวนมากเช่นเดียวกับแคว้นวุย เช่นจิวยี่ เตียวเจียว กำเหลง ลิบอง ลกซุนและโลซก

เล่าปี่ ครองอำนาจดินแดนทางภาคตะวันตกในแถบชิงอี้โจวกับฮั่นจงเป็นแคว้นจ๊ก มีกองกำลังทหาร ขุนศึกและที่ปรึกษา เช่น กวนอู เตียวหุย จูล่ง ม้าเฉียว ฮองตงและขงเบ้ง แคว้นจ๊กจัดเป็นแคว้นที่มีอายุน้อยที่สุดก่อนล่มสลายด้วยกองกำลังทหารของแคว้นวุย

#### วุยก๊ก

วุยหรือเฉาเว่ย์ (จีน: 曹魏) จัดเป็นก๊กที่ยิ่งใหญ่และมีอำนาจมากที่สุดในบรรดาสามก๊ก ในระหว่างปี พ.ศ. 763 - พ.ศ. 808 (ปี ค.ศ. 220-265) วุยก๊กครอบครองพื้นที่ทางตอนเหนือของประเทศจีน ปกครองโดยพระเจ้าโจผี สถาปนาเป็นราชวงศ์วุยและต่อมาได้สถาปนาโจโฉเป็นจักรพรรดิแห่งราชวงศ์วุยอีกพระองค์หนึ่ง วุยก๊กปกครองอาณาจักรโดยจักพรรดิสืบต่อกันมาทั้งหมด 5 พระองค์ ได้แก่

1. พระเจ้าโจผี ปกครองวุยก๊กในระหว่างปี พ.ศ. 763 - 769
2. พระเจ้าโจยอย ปกครองวุยก๊กในระหว่างปี พ.ศ. 769 - 782
3. พระเจ้าโจฮอง ปกครองวุยก๊กในระหว่างปี พ.ศ. 782 - 797
4. พระเจ้าโจมอ ปกครองวุยก๊กในระหว่างปี พ.ศ. 797 - 803
5. พระเจ้าโจฮวน ปกครองวุยก๊กในระหว่างปี พ.ศ. 803 - 808

วุยก๊ก ถูกควบคุมตระกูลสุมา โดยสุมาอี้กับสุมาสู และโค่นล้มราชวงศ์วุยโดยสุมาเอี๋ยน ซึ่งต่อมาภายหลังได้สถาปนาราชวงศ์จิ้นขึ้นแทนและรวบรวมแผ่นดินที่แบ่งเป็นก๊กต่าง ๆ เข้าด้วยกัน ซึ่งมีอายุแค่เพียง 45 ปี

#### จ๊กก๊ก

จ๊กหรือสู่ฮั่น (จีน: 蜀漢) เป็นหนึ่งในอาณาจักรสามก๊ก มาจากแรงขับเคลื่อนรากฐานของเล่าเปียว เจ้าเมืองเกงจิ๋ว ปกครองโดยพระเจ้าเล่าปี่ เชื้อพระวงศ์แห่งราชวงศ์ฮั่น ในระหว่างปี พ.ศ. 764 - พ.ศ. 806 (ปี ค.ศ. 221-263) จ๊กก๊กครอบครองพื้นที่ทางภาคตะวันตกของประเทศจีน บริเวณมณฑลเสฉวน จ๊กก๊กปกครองอาณาจักรโดยจักรพรรดิสืบต่อกันมาทั้งหมด 2 พระองค์ ได้แก่

1. พระเจ้าเล่าปี่ ปกครองจ๊กก๊กในระหว่างปี พ.ศ. 764 - 766
2. พระเจ้าเล่าเสี้ยน ปกครองจ๊กก๊กในระหว่างปี พ.ศ. 766 - 806

จ๊กก๊ก ก็ล่มสลายลงด้วยกองทัพของวุยก๊ก นำทัพโดยสุมาเจียว เนื่องจากการปกครองแผ่นดินที่ล้มเหลวของพระเจ้าเล่าเสี้ยน มีอายุได้แค่เพียง 42 ปี

#### ง่อก๊ก

ง่อหรืออาณาจักรอู่ตะวันออก (จีน: 東吳) เป็นหนึ่งในอาณาจักรสามก๊ก ปกครองโดยพระเจ้าซุนกวน ในระหว่างปี พ.ศ. 765 - พ.ศ. 823 (ปี ค.ศ. 222-280) ง่อก๊กครอบครองพื้นที่ทางด้านตะวันออกของประเทศจีน ทางบริเวณตอนใต้ของแม่น้ำแยงซี ซึ่งคือพื้นที่บริเวณรอบ ๆ เมืองหนานจิงในปัจจุบัน ง่อก๊กปกครองอาณาจักรโดยจักรพรรดิสืบต่อกันมาทั้งหมด 4 พระองค์ สถาปนาซุนเกี๋ยนผู้พ่อและซุนเซ็กผู้พี่เป็นจักรพรรดิย้อนหลัง 2 พระองค์ ได้แก่

1. พระเจ้าซุนกวน ปกครองง่อก๊กในระหว่างปี พ.ศ. 765 - 795
2. พระเจ้าซุนเหลียง ปกครองง่อก๊กในระหว่างปี พ.ศ. 795 - 801
3. พระเจ้าซุนฮิว ปกครองง่อก๊กในระหว่างปี พ.ศ. 801 - 807
4. พระเจ้าซุนโฮ ปกครองง่อก๊กในระหว่างปี พ.ศ. 807 - 823

ง่อก๊ก เป็นอาณาจักรสุดท้ายในบรรดาอาณาจักรสามก๊กที่ล่มสลายโดยกองทัพของสุมาเอี๋ยนและราชวงศ์จิ้น ยาวนานที่สุดถึง 58 ปี

### ความเสื่อมถอยและการสิ้นสุด

ภายหลังจากแผ่นดินจีนแตกแยกออกเป็นแคว้นใหญ่สามแคว้น ต่างครองอำนาจและความเป็นใหญ่ คานอำนาจซึ่งกันและกันรวมทั้งเกิดศึกสงครามแย่งชิงดินแดนบางส่วนของแคว้นจ๊ก การเป็นพันธมิตรระหว่างแคว้นง่อและแคว้นวุยจนเป็นเหตุให้แคว้นจ๊กเปิดศึกสงครามกับแคว้นง่อจนพ่ายแพ้ยับเยิน เป็นเหตุให้พระเจ้าเล่าปี่สิ้นพระชนม์ ขงเบ้งจึงเป็นผู้รับสืบทอดเจตนารมณ์ในการรวมแผ่นดินให้เป็นหนึ่งสืบต่อไป แคว้นจ๊กเปิดศึกสงครามกับแคว้นวุยนับครั้งไม่ถ้วน แต่ก็ไม่อาจยึดครองดินแดนทั้งสามให้เป็นหนึ่งได้สำเร็จจนเสียชีวิตในระหว่างศึกอู่จั้งหยวน และหลังจากขงเบ้งเสียชีวิต พระเจ้าเล่าเสี้ยนไม่สามารถปกครองแคว้นจ๊กได้ เป็นเหตุแคว้นจ๊กก๊กเกิดความอ่อนแอและล่มสลาย

แคว้นวุยซึ่งปกครองโดยโจโฉผลัดแผ่นดินใหม่โดยโจผีเป็นผู้ครองแคว้นสืบต่อไป โดยแย่งชิงอำนาจจากพระเจ้าเหี้ยนเต้และตั้งตนเป็นจักรพรรดิ สถาปนาราชวงศ์วุยแทนราชวงศ์ฮั่น ภายหลังถูกสุมาเอี๋ยนแย่งชิงราชบัลลังก์และสถาปนาราชวงศ์จิ้นแทน รวมทั้งนำกำลังทหารบุกโจมตีแคว้นง่อจนเป็นเหตุให้พระเจ้าซุนโฮยอมสวามิภักดิ์ และรวบรวมแผ่นดินจีนที่แตกออกเป็นสามก๊กให้รวมเป็นหนึ่งเดียวได้สำเร็จ

## ดูเพิ่ม

* สามก๊ก
* รายชื่อบุคคลในยุคสามก๊ก

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม

* Bielenstein, Hans (1947), "The census of China during the period 2–742 A.D.", *Bulletin of the Museum of Far Eastern Antiquities*, **19**: 125–163
* Cutter, Robert Joe; Crowell, William Gordon (1999). *Empresses and consorts : selections from Chen Shou's Records of the Three States with Pei Songzhi's commentary*. Honolulu: University of Hawaiì Press. ISBN 0-585-32007-1. OCLC 45843016.
* de Crespigny, Rafe (1991). "The Three Kingdoms and Western Jin: A History of China in the Third Century AD ~ I" (PDF). *East Asian History*. **1** (1).
* de Crespigny, Rafe (2007), *A Biographical Dictionary of Later Han to the Three Kingdoms*, Brill
* de Crespigny, Rafe (2018) [1990]. *Generals of the South: the foundation and early history of the Three Kingdoms state of Wu* (ภาษาอังกฤษแบบออสเตรเลีย) (Internet ed.). Faculty of Asian Studies, The Australian National University.
* de Crespigny, Rafe (2020) [1996]. *To Establish Peace: being the Chronicle of the Later Han dynasty for the years 189 to 200 AD as recorded in Chapters 59 to 63 of the Zizhi tongjian of Sima Guang* (ภาษาอังกฤษแบบออสเตรเลีย) (Internet ed.). Australia Centre on China in the World, The Australian National University. hdl:1885/212581. ISBN 978-0-7315-2537-9.
* Ge Jianxiong, 中国人口史 (*History of the Population of China*) vol **1**. Shanghai: Fudan University Press, 2002. ISBN 7-309-03520-8
* Knechtges, David R. (2010). "From the Eastern Han Through the Western Jin (AD 25-317)". ใน Kang-yi Sun Chang; Stephen Owen (บ.ก.). *The Cambridge History of Chinese Literature*. New York: Cambridge University Press. pp. 116–198. ISBN 9780521855587.
* Mansvelt Beck, B. J. (1986), Twitchett, Denis; Loewe, Michael (บ.ก.), "The fall of Han", *The Cambridge History of China: Volume 1: The Ch'in and Han Empires, 221 BC–AD 220*, The Cambridge History of China, Cambridge: Cambridge University Press, vol. 1, pp. 317–376, doi:10.1017/chol9780521243278.007, ISBN 978-0-521-24327-8, สืบค้นเมื่อ 2020-11-17
* McLaren, Anne E. (2006). "History Repackaged in the Age of Print: The "Sanguozhi" and "Sanguo yanyi"". *Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London*. **69** (2): 293–313. doi:10.1017/S0041977X06000139. ISSN 0041-977X. JSTOR 20182040. S2CID 154489082.
* McLaren, Anne E. (2012). "Writing History, Writing Fiction: The Remaking of Cao Cao in Song Historiography". *Monumenta Serica*. **60** (1): 45–69. doi:10.1179/mon.2012.60.1.003. ISSN 0254-9948. S2CID 193917398.
* San, Tan Koon (2014), *Dynastic China: An Elemental History*, The Other Press, ISBN 978-9839541885
* Taylor, Jay (1983), *The Birth of the Vietnamese*, University of California Press
* Theobald, Ulrich (2000), "Chinese History – Three Kingdoms 三國 (220–280)", *Chinaknowledge*, สืบค้นเมื่อ 7 July 2015

## อ่านเพิ่มเติม

* Sima, Guang (1952). *The Chronicle of the Three Kingdoms (220–265) Chapters 69–78 from the Tz\*U Chih T'ung Chien*. translated by Achilles Fang, Glen William Baxter and Bernard S. Solomon. Cambridge, MA: Harvard University Press.
* Hill, John E. 2004. *The Peoples of the West from the Weilue* 魏略 *by Yu Huan* 魚豢*: A Third Century Chinese Account Composed between 239 and 265*. University of Washington, Draft annotated English translation.

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Online Three Kingdoms publications of Dr. Rafe de Crespigny, Australian National University (archived 23 August 2004)