# ราชวงศ์

พระเจ้าชาลส์ที่ 1 แห่งอังกฤษ และพระราชโอรส พระเจ้าเจมส์ที่ 2 ในอนาคต
**ราชวงศ์** (อังกฤษ: *dynasty*) คือ วงศ์ตระกูลของกษัตริย์ หรือผู้ปกครองจากตระกูลเดียวกัน มักปรากฏอยู่ในบริบทของระบบเจ้าขุนมูลนายและระบอบราชาธิปไตย แต่ในบางโอกาสก็ปรากฏอยู่ในระบอบสาธารณรัฐที่มีการเลือกตั้งด้วยเช่นกัน ถือเป็นวงศ์ตระกูลชนชั้นสูง ที่สืบวงศ์พระมหากษัตริย์ เจ้าผู้ครองนคร ขุนนาง หรืออื่น ๆ ขึ้นอยู่กับว่าผู้นำหรือสมาชิกของตระกูลเกิดมาด้วยฐานันดรเช่นใด เจ้านายในราชวงศ์เรียกว่า "พระราชวงศ์" นักประวัติศาสตร์หลายคนยังพิจารณาประวัติศาสตร์ของรัฐอธิปไตยแห่ง เช่น อียิปต์โบราณ จักรวรรดิการอแล็งเฌียง หรือจักรวรรดิจีน ภายใต้กรอบแนวคิดของลำดับราชวงศ์ผู้ปกครอง ดังนั้นบริบทของ "ราชวงศ์" จึงสามารถใช้อ้างถึงยุคสมัยที่แต่ละตระกูลปกครอง ทั้งยังเป็นบริบทที่ใช้อธิบายเหตุการณ์ แนวโน้ม และศิลปวัตถุของแต่ละยุคสมัยนั้น ๆ ได้ เช่น แจกันราชวงศ์หมิง ซึ่งบริบทของราชวงศ์มักจะถูกลดทอนลงจากการอ้างอิงคุณศัพท์ดังกล่าว

จนกระทั่งในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 19 ที่บริบทนี้ถูกนำไปใช้อ้างอิงการแผ่ขยายพระราชตระกูลโดยชอบด้วยกฎหมายของพระมหากษัตริย์ ผ่านการขยายดินแดน พระราชทรัพย์ และพระราชอำนาจของสมาชิกราชวงศ์ของพระองค์ ทั้งนี้ราชวงศ์ที่ยังคงสืบทอดต่อเนื่องมาอย่างยาวนานที่สุดในโลกปัจจุบันคือ ราชวงศ์ญี่ปุ่น ที่ทรงปกครองตามพระราชประเพณีมาตั้งแต่ 660 ปีก่อนคริสต์ศักราช

ตามประเพณีแล้ว ราชวงศ์ทั่วโลกมักถูกนับตามพระประยูรวงศ์ของบุรุษเพศเป็นหลัก (Patrilineality) เช่น ภายใต้กฎหมายแซลิกของชาวแฟรงก์ ดังนั้นลำดับการสืบสันตติวงศ์ผ่านสตรีเพศมักถูกนับเป็นราชวงศ์ใหม่ภายใต้ราชวงศ์ของพระสวามี แต่ปรากฏบางกรณีเช่นในทวีปแอฟริกา (ราชวงศ์ผู้ปกครองของบาโลเบดู) ที่นับสายราชวงศ์ตามพระประยูรวงศ์ของสตรีเพศเป็นหลัก (Matrilineality) ซึ่งผู้ปกครองในลำดับถัดมาจะใช้พระราชสันตติวงศ์ของพระมารดาเป็นหลัก เช่น ราชวงศ์ออเรนจ์ของเนเธอร์แลนด์ ราชวงศ์บรากาติโอนีของจอร์เจีย และราชวงศ์ฮาพส์บวร์ค-ลอแรน

ในบางครั้งคำว่า "ราชวงศ์" ยังใช้อย่างไม่เป็นทางการกับบุคคลที่ไม่ได้มีเชื้อเจ้านายราชวงศ์แต่อย่างใด เช่น สมาชิกของตระกูลผู้ทรงอำนาจและอิทธิพลในขอบเขตอื่น ๆ ที่ไม่ใช่การเมืองการปกครองอย่างลำดับตระกูลของผู้บริหารหรือเจ้าของบริษัทขนาดใหญ่ เป็นต้น แม้กระทั่งใช้กับกลุ่มบุคคลที่ไม่เกี่ยวข้องกับราชวงศ์แต่อย่างใด เช่น ลำดับกวีชั้นครูจากแหล่งเดียวกัน หรือลำดับคณะนักกีฬาของกีฬาบางประเภท เป็นต้น จนมีการนำไปตั้งชื่อละครโทรทัศน์เกี่ยวกับตระกูลหรือครอบครัวของกลุ่มบุคคลดังกล่าว

## ราชวงศ์ของแต่ละชาติ

### แอฟริกา

#### ชาด

* ราชวงศ์ดูกูวา (ประมาณ พ.ศ. 1243-พ.ศ. 1618)
* ราชวงศ์เซฟาวา (พ.ศ. 1618-พ.ศ. 2389)

#### เอธิโอเปีย

* ราชวงศ์ซากวี (ประมาณ พ.ศ. 1443-พ.ศ. 1813)
* ราชวงศ์โซโลมอนิก (พ.ศ. 1813-พ.ศ. 2517)

### แปซิฟิก

#### ฮาวาย

* ราชอาณาจักรฮาวาย (พ.ศ. 2338 - พ.ศ. 2436)
	+ ราชวงศ์คาเมฮาเมฮา (ประมาณ พ.ศ. 2388 - พ.ศ. 2415)
	+ ราชวงศ์กาลากาอัว (ประมาณ พ.ศ. 2417 - พ.ศ. 2436)
	+ ราชวงศ์กาวานานาโกอา (ประมาณ พ.ศ. 2411 - ?)
	+ ราชวงศ์กาโลกูโอกามาอีเล (ประมาณ พ.ศ. 2403 - ?)

#### ตองงา

* จักรวรรดิตูอีโตงา (ประมาณ พ.ศ. 1493 - พ.ศ. 2369)
	+ ราชวงศ์ตูอิตองงา (ประมาณ พ.ศ. 1493 - พ.ศ. 2408)
	+ ราชวงศ์ตูอิฮาอะตากาลาอัว (ประมาณ พ.ศ. 2013 - พ.ศ. 2320)
	+ ราชวงศ์ตูอิกาโนกูโปลู (ประมาณ คริสต์ศตวรรษที่ 17 - พ.ศ. 2388)
* ราชอาณาจักรตองงา (พ.ศ. 2388-ปัจจุบัน)
	+ ราชวงศ์ตูปู (พ.ศ. 2388-ปัจจุบัน)

#### เมารีนิวซีแลนด์

* ราชวงศ์เต เวโรเวโร (พ.ศ. 2399 - ปัจจุบัน)

#### ตาฮีติ

* ราชอาณาจักรตาฮีติ
	+ ราชวงศ์โปมาเร (พ.ศ. 2331 - พ.ศ. 2423)

### เอเชีย

#### ภูฏาน

* ราชวงศ์วังชุก (พ.ศ. 2450-ปัจจุบัน)

#### เกาหลี

* ราชวงศ์ชิลลา (พ.ศ. 487-พ.ศ. 1478)
* ราชวงศ์โครยอ (พ.ศ. 1478-พ.ศ. 1935)
* ราชวงศ์โชซอน (พ.ศ. 1935-พ.ศ. 2453)

#### พม่า

* ราชวงศ์พุกาม (พ.ศ. 1587-พ.ศ. 1830) (*อาณาจักรพุกาม*)
* ราชวงศ์ตองอู (พ.ศ. 2029-พ.ศ. 2295) (*อาณาจักรตองอู-หงสาวดี*)
* ราชวงศ์โก้นบอง (พ.ศ. 2295-พ.ศ. 2428) (*อาณาจักรพม่ายุคที่ 3*)

#### จีน

* ราชวงศ์เซี่ย (1662 ปีก่อนพุทธศักราช–1223 ปีก่อนพุทธศักราช)
* ราชวงศ์ซาง (1223 ปีก่อนพุทธศักราช–503 ปีก่อนพุทธศักราช)
* ราชวงศ์โจว (579 ปีก่อนพุทธศักราช–พ.ศ. 288)
* ราชวงศ์ฉิน (พ.ศ. 323–พ.ศ. 338)
* ราชวงศ์ฮั่น (พ.ศ. 338–พ.ศ. 763)
* ยุคสามก๊ก (พ.ศ. 763–พ.ศ. 823)
* ราชวงศ์จิ้น (พ.ศ. 808–พ.ศ. 963)
* ยุคราชวงศ์เหนือ-ใต้ (พ.ศ. 963–พ.ศ. 1132)
* ราชวงศ์สุย (พ.ศ. 1124–พ.ศ. 1161)
* ราชวงศ์ถัง (พ.ศ. 1161–พ.ศ. 1450)
* ห้าราชวงศ์และสิบอาณาจักร (พ.ศ. 1450-พ.ศ. 1503)
* ราชวงศ์ซ่ง (พ.ศ. 1503–พ.ศ. 1822)
* ราชวงศ์เหลียว (พ.ศ. 1450-พ.ศ. 1668)
* ราชวงศ์หยวน (พ.ศ. 1814–พ.ศ. 1911)
* ราชวงศ์หมิง (พ.ศ. 1911–พ.ศ. 2187)
* ราชวงศ์ชิง (พ.ศ. 2187–พ.ศ. 2455)

#### ญี่ปุ่น

* ราชวงศ์ญี่ปุ่น (พ.ศ. 823-ปัจจุบัน)

#### ไทย

* ราชวงศ์สิงหนวัติ (พ.ศ. 1200-พ.ศ. 1650) (อาณาจักรโยนกนคร)
* ราชวงศ์ลาว (พ.ศ. 1181-พ.ศ. 1805) (อาณาจักรเงินยาง)
* ราชวงศ์หริภุญชัย (พ.ศ. 1206-พ.ศ. 1836) (อาณาจักรหริภุญชัย)
* ราชวงศ์ขุนหลวงพล (พ.ศ. 1371-พ.ศ. 1719) (นครรัฐแพร่)
* ราชวงศ์โกชกเวียงปฤกษา (พ.ศ. 1552-พ.ศ. 1645) (เวียงปรึกษา)
* ราชวงศ์พริบพรี (ไม่ปรากฏ-พ.ศ. 1887) (อาณาจักรพริบพรี)
* ราชวงศ์ภูคา (พ.ศ. 1825-พ.ศ. 2004) (นครรัฐน่าน)
* ราชวงศ์ศรีธรรมาโศกราช (พ.ศ. 1830-พ.ศ. 1931) (อาณาจักรศรีธรรมราช)
* ราชวงศ์ศรีนาวนำถุม (สมัยที่ 1 ประมาณ พ.ศ. 1700-พ.ศ. 1724,สมัยที่ 2 พ.ศ. 1866 - พ.ศ. 1890) (อาณาจักรสุโขทัย)
* ราชวงศ์พระร่วง (พ.ศ. 1792-พ.ศ. 1981) (อาณาจักรสุโขทัย)
* ราชวงศ์ศรีวังสา (พ.ศ. 2000-พ.ศ. 2231) (อาณาจักรปัตตานี)
* ราชวงศ์มังราย (พ.ศ. 1804-พ.ศ. 2121) (อาณาจักรล้านนา)
* ราชวงศ์อู่ทอง (พ.ศ. 1893-พ.ศ. 1913, พ.ศ. 1931-พ.ศ. 1952) (อาณาจักรอยุธยา)
* ราชวงศ์สุพรรณภูมิ (พ.ศ. 1913-พ.ศ. 1931, พ.ศ. 1952-พ.ศ. 2112) (อาณาจักรอยุธยา)
* ราชวงศ์สุโขทัย (พ.ศ. 2112-พ.ศ. 2172) (อาณาจักรอยุธยา)
* ราชวงศ์ปราสาททอง (พ.ศ. 2172-พ.ศ. 2231) (อาณาจักรอยุธยา)
* ราชวงศ์บ้านพลูหลวง (พ.ศ. 2231-พ.ศ. 2310) (อาณาจักรอยุธยา)
* ราชวงศ์แสนทิพย์นาบัว (พ.ศ. 2250-พ.ศ. 2475) (หัวเมืองลาวอีสาน)
* ราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์ (พ.ศ. 2269-พ.ศ. 2474) (นครน่าน)
* ราชวงศ์ทิพย์จักร (พ.ศ. 2275- พ.ศ. 2475) (นครเชียงใหม่ นครลำปาง และนครลำพูน)
* ราชวงศ์มังไชย (ก่อน พ.ศ. 2309-พ.ศ. 2330) (นครแพร่)
* ราชวงศ์ธนบุรี (พ.ศ. 2310-พ.ศ. 2325) (อาณาจักรธนบุรี)
* ราชวงศ์แสนซ้าย (พ.ศ. 2330-พ.ศ. 2445) (นครแพร่)
* ราชวงศ์เจ้าจารย์แก้ว (พ.ศ. 2256-พ.ศ. 2475) (เมืองท่งศรีภูมิ)
* ราชวงศ์เจ้าโสมพะมิตร (พ.ศ. 2336 -พ.ศ. 2475) (เมืองกาฬสินธุ์)
* ราชวงศ์เจ้าจันทรสุริยวงษ์ (พ.ศ. 2256 -พ.ศ. 2475) (เมืองมุกดาหาร)
* ราชวงศ์ศรีโคตรบูร (ก่อนพุทธศตวรรษที่ 8 -พ.ศ. 2475) (เมืองนครพนม)
* ราชวงศ์จักรี (พ.ศ. 2325- ปัจจุบัน) (ราชอาณาจักรสยาม หรือ อาณาจักรรัตนโกสินทร์ ภายหลังเปลี่ยนชื่อเป็น ราชอาณาจักรไทย)

#### ลาว

* ราชวงศ์ขุนบรมราชาธิราช (ราวพุทธศตวรรษที่ 13-พ.ศ. 1896) (นครเชียงทอง)
* ราชวงศ์ล้านช้าง (พ.ศ. 1896-พ.ศ. 2250) (อาณาจักรล้านช้าง)
	+ ราชวงศ์ล้านช้างเวียงจันทน์ (พ.ศ. 2250-พ.ศ. 2370) (อาณาจักรล้านช้างเวียงจันทน์)
	+ ราชวงศ์ล้านช้างจำปาศักดิ์ (พ.ศ. 2256-พ.ศ. 2489) (อาณาจักรล้านช้างจำปาศักดิ์)
	+ ราชวงศ์ล้านช้างหลวงพระบาง (พ.ศ. 2246-พ.ศ. 2518) (อาณาจักรล้านช้างหลวงพระบางและเปลี่ยนเป็นพระราชอาณาจักรลาว)

#### กัมพูชา

* ราชวงศ์เกาฑิณยะ-จันทรวงศ์ (ครั้งที่ 1 พ.ศ.611-1170), (ครั้งที่ 2 พ.ศ.1123-1553)
* ราชวงศ์กัมโพช-สุริยวงศ์ (ครั้งที่ 1 คริสต์ศตวรรษที่ 1 - พ.ศ.1103), (ครั้งที่ 2 พ.ศ.1118-1123)
* ราชวงศ์ศรวะ (พ.ศ.1549-1623)
* ราชวงศ์มหิธรปุระ (ครั้งที่ 1 พ.ศ.1623-1709), (ครั้งที่ 2 พ.ศ.1724-1879)
* ราชวงศ์ตรีภูวนาทิตย์ (พ.ศ.1709-1720)
* ราชวงศ์ตรอซ็อกผแอม (ครั้งที่ 1 พ.ศ.1833-1894), (ครั้งที่ 2 พ.ศ.1900-1936), (ครั้งที่ 3 พ.ศ.1964-2051), (ครั้งที่ 4 พ.ศ.2081-ปัจจุบัน)
* ราชวงศ์อู่ทอง (พ.ศ.1895-1900)
* ราชวงศ์สุพรรณภูมิ (พ.ศ.1937-1964)
* ราชวงศ์พระเสด็จกัน (พ.ศ.2051-2081)

#### ซาอุดิอาระเบีย

* ราชวงศ์ซาอุด (พ.ศ. 2475-ปัจจุบัน)

### ยุโรป

#### คาบสมุทรไอบีเรีย

##### สเปน

* ราชวงศ์ฮาพส์บวร์คหรือราชวงศ์ออสเตรีย (พ.ศ. 2059-พ.ศ. 2243)
* ราชวงศ์บูร์บง (พ.ศ. 2243-พ.ศ. 2411, พ.ศ. 2417-พ.ศ. 2474, พ.ศ. 2518-ปัจจุบัน)
* ราชวงศ์โบนาปาร์ต (พ.ศ. 2351-พ.ศ. 2356)
* ราชวงศ์ซาวอย (พ.ศ. 2414-พ.ศ. 2416)

#### ฝรั่งเศส

* ราชวงศ์การอแล็งเฌียง (พ.ศ. 1386-พ.ศ. 1530)
* ราชวงศ์กาเปเซียง (พ.ศ. 1530-พ.ศ. 2335, พ.ศ. 2357-พ.ศ. 2391)
	+ ราชวงศ์กาเปเซียงสายตรง (พ.ศ. 1530-พ.ศ. 1871)
	+ ราชวงศ์วาลัวแห่งราชวงศ์คาเปเทียง (พ.ศ. 1871-พ.ศ. 2132)
		- ราชวงศ์วาลัวสายตรง (พ.ศ. 1871-พ.ศ. 2041)
		- สายวาลัว-ออร์เลออง (พ.ศ. 2041-พ.ศ. 2058)
		- สายวาลัว-อองกูแลม (พ.ศ. 2058-พ.ศ. 2132)
	+ ราชวงศ์บูร์บง (พ.ศ. 2132-พ.ศ. 2335, พ.ศ. 2357-พ.ศ. 2391)
		- ราชวงศ์บูร์บง-วังดม (พ.ศ. 2132-พ.ศ. 2335, พ.ศ. 2357-พ.ศ. 2373)
		- ราชวงศ์บูร์บง-ออร์เลออง (พ.ศ. 2373-พ.ศ. 2391)
* ราชวงศ์โบนาปาร์ต (พ.ศ. 2347-พ.ศ. 2357, พ.ศ. 2395-พ.ศ. 2413)

#### รัสเซีย

* ราชวงศ์รูริโควิช (พ.ศ. 1405-พ.ศ. 2141, พ.ศ. 2149-พ.ศ. 2153)
* ราชวงศ์โรมานอฟ (พ.ศ. 2156-พ.ศ. 2460)

#### สกอตแลนด์

* ราชวงศ์อัลปิน (พ.ศ. 1386-พ.ศ. 1577)
* ราชวงศ์ดันเคลด์ (พ.ศ. 1577-พ.ศ. 1583, พ.ศ. 1601-พ.ศ. 1829)
* ราชวงศ์เบลเลียว (พ.ศ. 1835-พ.ศ. 1839)
* ราชวงศ์บรูซ (พ.ศ. 1849-พ.ศ. 1914)
* ราชวงศ์สจวต (พ.ศ. 1914-พ.ศ. 2250)

#### อังกฤษ

* ราชวงศ์เว็สเซ็กซ์ (พ.ศ. 1372-พ.ศ. 1559, พ.ศ. 1585-พ.ศ. 1609)
* ราชวงศ์ฮาร์ธาคานูท (พ.ศ. 1556-พ.ศ. 1557, พ.ศ. 1559-พ.ศ. 1585)
* ราชวงศ์นอร์มัน (พ.ศ. 1609-พ.ศ. 1678)
* ราชวงศ์บลัว (พ.ศ. 1678-พ.ศ. 1697)
* ราชวงศ์แพลนทาเจเน็ท (พ.ศ. 1678-พ.ศ. 1697)
	+ ราชวงศ์อานเจวิน (พ.ศ. 1697-พ.ศ. 1942)
	+ ราชวงศ์ลางเคสเตอร์ (พ.ศ. 1942-พ.ศ. 2004, พ.ศ. 2013-พ.ศ. 2014)
	+ ราชวงศ์ยอร์ก (พ.ศ. 2004-พ.ศ. 2013, พ.ศ. 2014-พ.ศ. 2028)
* ราชวงศ์ทิวดอร์ (พ.ศ. 2028-พ.ศ. 2146)
* ราชวงศ์สจวต (พ.ศ. 2146-พ.ศ. 2257)
* ราชวงศ์ฮันโนเฟอร์ (พ.ศ. 2257-พ.ศ. 2444)
* ราชวงศ์ซัคเซิน-โคบวร์คและโกทา (พ.ศ. 2444-ปัจจุบัน)
	+ ราชวงศ์วินด์เซอร์ (พ.ศ. 2460-ปัจจุบัน) เปลี่ยนชื่อราชวงศ์ในปี พ.ศ. 2460 ระหว่างสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง

## อ้างอิง