Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# จักรพรรดิสุยหยาง

| จักรพรรดิสุยหยาง |
| --- |
|  |
| จักรพรรดิแห่งราชวงศ์สุยของจีน |
| ครองราชย์ | 21 สิงหาคม ค.ศ. 604 – 11 เมษายน ค.ศ. 618 |
| ก่อนหน้า | จักรพรรดิสุยเหวิน (隋文帝) |
| ถัดไป | จักรพรรดิสุยกง (楊侑) |
|  |
| ประสูติ | ค.ศ. 569 |
| สวรรคต | 11 เมษายน ค.ศ. 618 (49 ชันษา) ตานหยาง (丹陽), จักรวรรดิสุย |
| ฝังพระศพ | เจียงตู (江都) |
|

| พระนามเต็ม |
| --- |
| หยาง กวั่ง (楊廣) |
| พระสมัญญานาม |
| * ตามเอกสารราชวงศ์ถัง: หยาง (煬)
* ตามหยาง ถง (楊侗): หมิง (明)
* ตามโต้ว เจี้ยนเต๋อ (竇建德): หมิ่น (閔)
 |
| วัดประจำรัชกาล |
| ชื่อจู่ (世祖) |

 |
| ราชวงศ์ | ราชวงศ์สุย |
| พระราชบิดา | จักรพรรดิสุยเหวิน (隋文帝) |
| พระราชมารดา | ตู๋กู เจียหลัว (獨孤伽羅) |

**สมเด็จพระจักรพรรดิสุยหยาง** (จีน: 隋煬帝; พินอิน: *Suí Yáng Dì*; ค.ศ. 569 – 11 เมษายน ค.ศ. 618) ชื่อตัวว่า **หยาง กวั่ง** (楊廣) ชื่อเดิมว่า **หยาง ยิง** (英) และชื่อรองว่า **อาหมัว** (阿摩) เป็นจักรพรรดิพระองค์ที่ 2 แห่งราชวงศ์สุย (隋朝) ของจีนโบราณ และเป็นโอรสพระองค์ที่ 2 ของจักรพรรดิสุยเหวิน (隋文帝)

หยาง กวั่ง เดิมชื่อ หยาง ยิง แต่หยาง เจียน (楊堅) ผู้เป็นบิดา ซึ่งต่อมาคือจักรพรรดิสุยเหวิน ให้เปลี่ยนชื่อเป็น หยาง กวั่ง ตามคำพยากรณ์ที่ได้รับ เมื่อหยาง เจียน ตั้งราชวงศ์สุยใน ค.ศ. 581 และขึ้นเป็นจักรพรรดิสุยเหวินแล้ว ก็ตั้งหยาง กวั่ง เป็นเจ้า ฐานันดรศักดิ์ว่า จิ้นหวัง (晋王) ครั้น ค.ศ. 588 จักรพรรดิสุยเหวินให้หยาง กวั่ง นำทหารห้ากองไปตีราชวงศ์เฉิน (陳朝) ทางใต้เป็นผลสำเร็จ ทำให้หยาง กวั่ง เป็นที่ชื่นชมไปทั่ว ภายหลัง หยาง กวั่ง ทำเล่ห์กลใส่หยาง หย่ง (楊勇) ผู้เป็นพี่ชาย จนตนเองได้เป็นรัชทายาทใน ค.ศ. 600 ครั้นจักรพรรดิสุยเหวินสิ้นพระชนม์ใน ค.ศ. 604 เกิดร่ำลือกันว่า การสิ้นพระชนม์เป็นฝีมือของหยาง กวั่ง แต่ไร้หลักฐานยืนยัน กระนั้น หยาง กวั่ง ในฐานะรัชทายาท ก็ได้สืบราชสมบัติต่อจากจักรพรรดิสุยเหวินผู้เป็นบิดา

หยาง กวั่ง ครองราชย์ช่วง ค.ศ. 604–618 ระหว่างนั้น เขาจัดทำโครงการใหญ่หลายอย่าง ที่ลือชื่อที่สุดเห็นจะเป็นการขุดเจาะคลองสัญจรหลวง (大运河) รวมถึงการบูรณะกำแพงยาว (長城) ที่ทำให้แรงงานล้มตายราว 6 ล้านคน นอกจากนี้ เขายังจัดทัพไปโจมตีบ้านอื่นเมืองอื่นอย่างต่อเนื่อง หนึ่งในนั้น คือ การโจมตีอาณาจักรจามปาซึ่งปัจจุบันอยู่ในเวียดนามตอนกลางและตอนใต้ ทำให้ทแกล้วทหารราชวงศ์สุยหลายพันนายล้มตายลงเพราะมาลาเรีย อนึ่ง เขายังส่งทัพไปตีอาณาจักรโคกูรยอในเกาหลี ซึ่งพ่ายแพ้ยับเยิน ทั้งทำให้ท้องพระคลังแห้งเหือด เดือดร้อนทุกหย่อมหญ้า ชาวประชาลุกขึ้นต่อต้านราชวงศ์ ที่สุดแล้ว ขุนพลยฺหวี่เหวิน ฮฺว่าจี๋ (宇文化及) ยึดอำนาจสำเร็จ แล้วจับหยาง กวั่ง รัดคอตายในนครเจียงตู (江都) ซึ่งปัจจุบันอยู่ในหยางโจว (扬州) มณฑลเจียงซู (江苏)

แม้หยาง กวั่ง จะสร้างผลงานไว้มากมาย แต่นักประวัติศาสตร์แต่เดิมมามักถือว่า เขาเป็นหนึ่งในทรราชที่เลวร้ายที่สุดในหน้าประวัติศาสตร์ และเป็นเหตุผลที่ราชวงศ์สุยครองอำนาจได้ไม่นาน โดยมองว่า การปราชัยในศึกที่เกาหลี การบังคับเกณฑ์คนไปเป็นทหาร การขึ้นภาษีเพื่อนำเงินมาใช้ในสงคราม และความวุ่นวายในบ้านเมืองอันเป็นผลมาจากภาษีที่สูงลิ่วนั้น ทำให้สุดท้ายแล้วราชวงศ์อยู่ไม่ได้
# อวี้เหวินฮั่วจี๋

อวี้เหวินฮั่วจี๋
**อวี้เหวินฮั่วจี๋** (จีน: 宇文化及 ? – 619) เป็นขุนพลของ ราชวงศ์สุย ของจีน ในปี ค.ศ. 618 ได้ก่อรัฐประหารและปลงพระชนม์ จักรพรรดิสุยหยาง ต่อมาเขาประกาศตั้งหลานชายของจักรพรรดิหยาง **ฉินกงหวัง** (พินอิน: *Qíngōngwáng*) หยาง เฮ่า (พินอิน: *Yùan Háo*) ขึ้นเป็นจักรพรรดิ พร้อมกับตั้งตนเองเป็นผู้สำเร็จราชการ (大丞相, Dà chéngxiàng) แทน

แต่จากการนำทหารออกรบและพ่ายแพ้หลายครั้งทำให้ โต้วเจี้ยนเต๋อ (พินอิน: *Dóu Jiándè*) หนึ่งในผู้นำกบฏเชื่อว่าอวี้เหวินฮั่วจี๋ที่พ่ายแพ้หลายครั้งจะสถาปนาตนเองเป็นจักรพรรดิซึ่งก็เป็นจริงเมื่ออวี้เหวินฮั่วจี๋ได้วางยาพิษปลงพระชนม์หยางเฮ่าและสถาปนาตนเองเป็นจักรพรรดิแห่งรัฐสฺวีเมื่อ ค.ศ. 618 แต่สุดท้ายโต้วเจี้ยนเต๋อก็จับและสังหารเขาพร้อมบุตรชาย 2 คนเมื่อ ค.ศ. 619
# ฉางอาน

**ฉางอาน** ตามสำเนียงกลาง หรือ **เตียงฮัน** ตามสำเนียงฮกเกี้ยน (จีนตัวย่อ: 长安; จีนตัวเต็ม: 長安; พินอิน: *Cháng'ān*; อักษรโรมัน: Chang'an) เป็นเมืองหลวงเก่าของประเทศจีน โดยมีราชวงศ์ 13 ราชวงศ์ที่เลือกนครฉางอานเป็นเมืองหลวง ปัจจุบันคือเมืองซีอาน ซึ่งเปลี่ยนชื่อในสมัยราชวงศ์หมิง

ชื่อ **ฉางอาน** มีความหมายว่า "ความสงบสุขชั่วนิรันดร์" (Perpetual Peace) สร้างขึ้นในสมัยราชวงศ์สุย
ในยุคนั้นเรียกว่าเมืองต้าซิง เมื่อถึงราชวงศ์ถังจึงเปลี่ยนชื่อเป็นเมืองฉางอาน เมืองนี้ใช้ระยะเวลาในการสร้างเกือบ 100 ปี แต่ความใหญ่โตมโหฬารกลับปรากฏในตอนท้าย เมืองฉางอานในยุคนั้นเมื่อเทียบกับเมืองซีอานในอดีตแล้วยังนับว่าใหญ่กว่า 10 เท่า ถือว่าเป็นเมืองระดับนานาชาติเลยก็ว่าได้

ภายในเมืองฉางอานมีพระราชวังเป็นที่ประทับขององค์พระมหากษัตริย์และเป็นที่บริหารราชภารแผ่นดิน ทางทิศใต้ของเขตพระราชวังใช้เป็นที่ทำงานของขุนนางทั้งหลาย ถนนหนทางภายในตัวเมืองฉางอานและที่พักอาศัย ถูกออกแบบคล้ายกระดานหมายรุก เป็นระเบียบเรียบร้อย ถนนหลายสายภายในเมืองมีความกว้างกว่า 100 เมตร หนึ่งในนั้น ถนน "จูเชว่" ถือได้ว่าเป็นถนนที่กว้างมากที่สุด สิ่งเหล่านี้แสดงถึงความรุ่งเรืองของบ้านเมือง เมื่อเข้าสู่ราชวงศ์หมิงและชิงก็ได้นำเอาแบบอย่างการสร้างเมืองฉางอานไปใช้ในการสร้างเมืองปักกิ่ง

เมืองฉางอานมีส่วนที่ใช้เป็นที่พักอาศัยและส่วนที่ใช้ทำมาค้าขาย แบ่งเป็นสัดส่วน ภายในส่วนที่ใช้ทำมาค้าขาย มีร้านค้ามากมาย เรียกร้านค้าเหล่านี้ว่า "ห้าง" เช่น ห้างขายเนื้อ ห้างขายปลา ห้างขายยา ห้างผ้า ห้างเหล็ก ห้างเงินทอง ฯลฯ ว่ากันว่าแค่เพียงส่วนค้าขายทางตะวันออก ก็มีร้านค้ากว่า 200 แห่ง สิ่งของหายากจากทั่วทุกสารทิศ สามารถหาซื้อได้ในเมืองฉางอาน

เมืองฉางอานยังเป็นเมืองศูนย์กลางทางวัฒนธรรม มีกิจกรรมความบันเทิงต่าง ๆ มากมาย เช่น การร้องรำทำเพลง การแข่งขันชนไก่ ชักเย่อ โล้ชิงช้า ฯลฯ จิตกร นักอักษรศิลป์ กวีที่มีชื่อเสียงต่างก็พักอาศัยอยู่ในเมืองฉางอาน ผลงานของผู้คนเหล่านี้ทำให้เมืองฉางอานมีสีสันมากขึ้น

เมืองฉางอานยังเป็นเมืองที่วัฒนธรรมตะวันตกและตะวันออกมาบรรจบกัน ในยุคนั้นประเทศต่าง ๆ กว่า 70 ประเทศ ได้มาเจริญสัมพันธไมตรีกับราชวงศ์ถัง เส้นทางสายไหมมีความเจริญสูงสุด ประเทศญี่ปุ่น  และประเทศอื่น ๆ อีกมากมาย ต่างส่งคนมาศึกษาเล่าเรียน พ่อค้าจากเปอร์เซีย (อิหร่านปัจจุบัน) กับทาจิกส์ (ส่วนหนึ่งของเอเชียตะวันออกกลาง) ต่างมุ่งหน้ามาทำการค้าขายที่เมืองฉางอาน ในเวลานั้นเมืองฉางอานมีประชากรถึง 1 ล้านคน รวมกับชาวต่างชาติที่ย้ายมาพำนักอีกว่าหมื่นคน เมืองฉางอานไม่เพียงแต่เป็นเมืองศูนย์กลางทางเศรษฐกิจ การเมือง และวัฒนธรรม แต่ยังกลายเป็นเมืองระดับนานาชาติที่มีชื่อเสียงเมืองหนึ่งอีกด้วย

## อ้างอิง
# จักรพรรดิถังเกาจู่

| จักรพรรดิถังเกาจู่ |
| --- |
| พระบรมสาทิสลักษณ์บนม้วนกระดาษแขวนผนังสมัยราชวงศ์หมิง ปัจจุบันเก็บรักษา ณ พิพิธภัณฑ์พระราชวังแห่งชาติในไทเป ไต้หวัน |
| จักรพรรดิแห่งราชวงศ์ถังของจีน |
| ครองราชย์ | พ.ศ. 1161 - พ.ศ. 1170 |
| ก่อนหน้า | จักรพรรดิสุยหยางตี้ |
| ถัดไป | จักรพรรดิถังไท่จง |
| รัชทายาท | หลี่ซื่อหมิน |
|  |
| ประสูติ | พ.ศ. 1109 |
| สวรรคต | 25 กรกฎาคม พ.ศ. 1178 (69 พรรษา ) |
|

| รัชศก |
| --- |
| อู่เต๋อ (武德,Wǔ dé) |
| พระนามเดิม |
| หลี่ ยวน (李淵) |
| พระสมัญญานาม |
| Shén yáo dà shèng dà guāngxiào huángdì 神尧大圣大光孝皇帝 |
| พระอารามนาม |
| เก่าจู่ (高祖) |

 |
| พระราชชนก | สมเด็จพระจักรพรรดิซื่อจู่(หลี่ ปิง) 世祖皇帝李昞 |
| พระราชชนนี | สมเด็จพระจักรพรรดินีหยวนเจิ้น(ตู่กู) 元貞皇后獨孤 |

**สมเด็จพระจักรพรรดิถังเกาจู่** (จีน: 唐高祖) มีพระนามเดิมว่า หลี่ยวน (李淵) ประสูติเมื่อปี พ.ศ. 1109 (ค.ศ. 566) เมื่อราชวงศ์สุย (ค.ศ. 581 - ค.ศ. 618) ล่มสลายลง หลี่ยวนซึ่งเป็นขุนนางผู้ดูแลเขตไท่หยวนทางตะวันตกเฉียงเหนือของประเทศได้จัดตั้งกองทัพขึ้นมาโดยได้เงินสนับสนุนจากพ่อค้าไม้แซ่อู่ (พระบิดาของจักรพรรดินีอู่) สามารถเข้ายึดครองนครฉางอันเป็นฐานที่มั่น และสถาปนาตนเองขึ้นเป็นจักรพรรดิถังเกาจู่ ปฐมจักรพรรดิแห่งราชวงศ์ถังเมื่อพระชนม์ได้ 52 พรรษา

ถังเกาจู่ ทรงมีโอรส 4 พระองค์คือ หลี่จินเฉิง, หลี่ซื่อหมิน, หลี่หลงจี่, หลี่หยวนป้า (เสียชีวิตในการรบก่อนก่อตั้งราชวงศ์ถัง) แต่มิได้สถาปนารัชทายาท โอรสทั้งสามจึงรบราฆ่าฟันกันเอง องค์ชายรองหลี่ซื่อหมินได้ชัยชนะและบังคับให้พระราชบิดาตั้งพระองค์เป็นรัชทายาท ต่อมาในปี ค.ศ. 627 (พ.ศ. 1170) ทรงสละราชสมบัติให้รัชทายาทหลี่ซื่อหมินขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิถังไท่จง จักรพรรดิถังเกาจู่สวรรคตลงเมื่อปี ค.ศ. 635 (พ.ศ. 1178) ในรัชสมัยจักรพรรดิถังไท่จงขณะพระชนม์ได้ 69 พรรษา
# หยาง ต้ง

| จักรพรรดิสุยกง 隋恭帝 |
| --- |
| จักรพรรดิราชวงศ์สุย (ตะวันออก) |
| ครองราชย์ | 22 มิถุนายน ค.ศ. 618 – 23 May 619 |
|  |
| ประสูติ | ค.ศ. 604 |
| สวรรคต | กรกฎาคม ค.ศ. 619 |
|

| พระนามเต็ม |
| --- |
| สกุล: หยาง (楊, Yáng) พระนาม: ต้ง (侗, Dòng) |
| พระสมัญญานาม |
| กง (恭) |

 |
| ราชวงศ์ | ราชวงศ์สุย |
| พระราชบิดา | หยาง เจ้า |
| พระราชมารดา | พระชายาหลิว |

**หยาง ต้ง** (จีน: 楊侗; 604–619) เป็นที่รู้จักในประวัติศาสตร์ดั้งเดิมในพระนาม **กษัตริย์แห่งเยฺว่** (越王) หรือ พระนามจีน **หฺวางไท่จู่** (皇泰主), พระนามหลังสวรรคต (ถวายโดยหวัง ซื่อชง) **จักรพรรดิกง** (恭皇帝) พระนามเดิม **เหรินจิ่น** (仁謹) เป็นจักรพรรดิของจีนสมัยราชวงศ์สุย ระหว่างเกิดความวุ่นวายที่แผ่ไปทั่วอาณาจักรสุยในช่วงปลายประวัติศาสตร์ราชวงศ์ จักรพรรดิสุยหยางพระอัยกาของพระองค์ ปล่อยให้พระองค์ดูแลเมืองหลวงทางตะวันออก ลั่วหยาง และหลังจากที่จักรพรรดิสุยหยางถูกปลงพระชนม์โดยนายพลอวี้เหวินฮั่วจี๋ในปีค.ศ. 618 ขุนนางราชวงศ์สุยในลั่วหยางประกาศให้หยาง ตง เป็นจักรพรรดิ อย่างไรก็ตาม ในไม่ช้าหนึ่งในขุนนางเหล่านั้น หวัง ซื่อชง ก็ได้ยึดอำนาจ และในปีค.ศ. 619 หยาง ตง ได้สละราชบัลลังก์แก่เขา สิ้นสุดราชวงศ์สุย ในไม่ช้าพระองค์ก็ถูกปลงพระชนม์ตามคำสั่งของหวัง ซื่อชง

## อ้างอิง
# จักรพรรดิจีน

|  จักรพรรดิ แห่งจีน 皇帝 |
| --- |
| ราชาธิปไตยในอดีต |
| จักรวรรดิ |
|  |
| **พระราชลัญจกรจีน** |
|  |
| พระบรมสาทิสลักษณ์จักรพรรดิคังซี (ค.ศ. 1654-1722) จักรพรรดิองค์ที่ 3 แห่งราชวงศ์ชิง และเป็นจักรพรรดิที่ดำรงตำแหน่งนานที่สุด |
|

---

 |
| ปฐมกษัตริย์ | จิ๋นซีฮ่องเต้ |
| องค์สุดท้าย | จักรพรรดิเซวียนถ่ง(ครองราชย์วันที่ 2 ธันวาคม ค.ศ. 1908 ถึง 12 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1912 สละราชสมบัติเนื่องจากการปฏิวัติซินไฮ่) |
| อิสริยยศ | แตกต่างกันไปตามแต่ละราชวงศ์ |
| สถานพำนัก | แตกต่างกันไปตามแต่ละราชวงศ์ พระราชวังต้องห้ามที่ปักกิ่งใน ค.ศ. 1420 ถึง 1912 |
| เริ่มระบอบ | สงครามรวมชาติของฉิน |
| ผู้อ้างสิทธิ์ | จิน อวี่จ้าง (ราชวงศ์ชิง) |

**พระเจ้ากรุงจีน** หรือ **จักรพรรดิจีน** (จีน: 皇帝; พินอิน: *Huángdì* *หวงตี้*; ฮกเกี้ยน: ฮ่องเต้; แต้จิ๋ว: อ้วงตี่) คือประมุขจักรวรรดิจีน โดยมีจิ๋นซีฮ่องเต้ เป็นจักรพรรดิพระองค์แรก ก่อนสมัยราชวงศ์ฉิน ประเทศจีนได้ถูกแบ่งเป็นแว่นแคว้นต่าง ๆ มากมาย และแต่ละแคว้นจะมีผู้ปกครอง เรียกว่า **อ๋อง** (จีน: 王; พินอิน: *wáng*) ซึ่งแปลว่า พระราชา แต่ต่อมาหลังจากอ๋องแห่งแคว้นฉินได้รวบรวมแว่นแคว้นต่าง ๆ เป็นหนึ่งเดียวจึงสถาปนาแผ่นดินเป็นจักรวรรดิจีน และประกาศใช้เป็นพระนามคำนำหน้าว่าจักรพรรดิ คือจักรพรรดิฉินสื่อ

ตั้งแต่สมัยราชวงศ์ฉิน ฮ่องเต้ได้รับการเคารพในฐานะโอรสแห่งสวรรค์ คือเปรียบเสมือนได้รับอำนาจจากสวรรค์มาให้ปกครองประชาชน ตามหลักการ "สูงสุดโอรสสวรรค์ ล่างสุดนั้นประชาราษฎร" (最高的是天子，最低的是人民) การสืบทอดตำแหน่งฮ่องเต้มักอยู่ในรูปแบบจากบิดาไปยังบุตร

โดยคำว่า หวงตี้ ถ้าแปลตรงตัวจะสามารถแปลได้ว่า "ผู้ปกครองที่ยิ่งใหญ่" (หวง 皇 - ผู้ทรงศักดิ์/Imperial, ตี้ 帝 - องค์อธิปัตย์/Sovereign) โดยนำมาจากพระนามจักรพรรดิองค์แรก คือ จักรพรรดิฉินสื่อ (秦始皇帝)

หลังจากนั้นตำแหน่งจักรพรรดิก็ดำรงอยู่มานับพันปีซึ่งตั้งแต่ราชวงศ์ฉิน ราชวงศ์ฮั่น ราชวงศ์จิ้น ราชวงศ์สุย ราชวงศ์ถัง ราชวงศ์ซ่ง ราชวงศ์หยวน ราชวงศ์หมิง โดยมาสิ้นสุดที่ราชวงศ์ชิง เนื่องจากบริหารบ้านเมืองล้มเหลว และยังถูกประเทศต่างชาติรุกราน เป็นเหตุให้ประเทศจีนเกิดการปฏิรูปการปกครองจากระบอบระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาเป็นประชาธิปไตยแบบสาธารณรัฐ ตำแหน่งจักรพรรดิจึงสิ้นสุดลงเมื่อวันที่ 12 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1912

ฮ่องเต้พระองค์สุดท้ายของประเทศจีนคือ จักรพรรดิฮงเซี่ยนหรือหยวน ซื่อไข่ แต่ไม่ได้รับการยอมรับจากประชาชน โดยฮ่องเต้พระองค์สุดท้ายที่ได้รับการยอมรับจากประชาชนคือ จักรพรรดิผู่อี๋แห่งราชวงศ์ชิง

## ดูเพิ่ม

* รายพระนามจักรพรรดิจีน
* ความเชื่อเรื่องการสร้างโลกของจีน

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

## อ่านเพิ่ม

* Paludan, Ann (1998). *Chronicle of the Chinese Emperors: The Reign-by-Reign Record of the Rulers of Imperial China*. New York: Thames and Hudson. ISBN 0-500-05090-2.

## แหล่งข้อมูลอื่น

* PRC Qin Shi Huang site