# สมัญญานาม

| สมัญญานาม |
| --- |
|  |
| ชื่อภาษาจีน |
| จีนตัวเต็ม | 諡號/謚號 |
| จีนตัวย่อ | 谥号 |
|

| การถอดเสียง |
| --- |
| ภาษาจีนมาตรฐาน |
| พินอิน | shì hào |
| กวางตุ้งมาตรฐาน |
| ยฺหวิดเพ็ง | si3 hou6 |

 |
| ชื่อภาษาเวียดนาม |
| จื๋อโกว๊กหงือ | *thụy hiệu* |
| จื๋อฮ้าน | 諡號 |
| ชื่อภาษาเกาหลี |
| ฮันกึล | 시호 |
| ฮันจา | 諡號 |
|

| การถอดเสียง |
| --- |
| อาร์อาร์ | siho |
| เอ็มอาร์ | siho |

 |
| ชื่อภาษาญี่ปุ่น |
| คันจิ | 諡号 |
| ฮิรางานะ | しごう / おくりごう |
|

| การถอดเสียง |
| --- |
| เฮ็ปเบิร์นปรับปรุง | shigō/okurigō |

 |
|  |

**สมัญญานาม** หรือ **ชื่อเฮ่า** คือนามที่แต่งตั้งให้บุคคลที่เสียชีวิตไปเพื่อบ่งบอกถึงการกระทำในช่วงที่มีชีวิตอยู่

สำหรับยุคราชวงศ์จักรวรรดิ เมื่อสมเด็จพระจักรพรรดิหรือสมเด็จพระจักรพรรดินีเสด็จสวรรคต เหล่าราชบัณฑิตก็จะรวมตัวกันประชุมเพื่อคัดสรรพระราชสมัญญานามและเมื่อมีฉันทามติก็จึงนำขึ้นทูลเกล้าถวายแด่องค์จักรพรรดิในรัชกาลปัจจุบันเพื่อทรงมีพระราชวินิจฉัยเห็นชอบ แล้วจึงประกาศใช้

สำหรับพระราชวงศ์ เมื่อสิ้นพระชนม์แล้ว ก็จะได้รับพระราชทานพระสมัญญานามจากสมเด็จพระจักรพรรดิ ตัวอย่างเช่น กงชินอ๋อง (恭亲王) ทรงได้รับพระราชทานพระสมัญญานามว่า **จง (忠)** แปลว่า ภักดี, ซื่อสัตย์

สำหรับขุนนาง เมื่อถึงแก่กรรม ก็จะได้รับพระราชทานสมัญญาจากราชสำนัก ตัวอย่างเช่น จูกัดเหลียง ได้รับพระราชทานสมัญญานามว่า จงอู่โหฺว (忠武侯 Zhōngwǔ hóu)

ในยุคแรกเริ่มสมัญญานามนั่นยังมีความยาวไม่มาก และสมัยต่อมาสมัญญานามก็เริ่มมีความยาวมากขึ้นเรื่อย ๆ ตัวอย่างเช่น

## สมเด็จพระจักรพรรดินีเซี่ยวกงเหริน

| พระราชสมัญญานาม |
| --- |
| **แบบเต็ม** | **เซี่ยวกงซวนฮุ่ยเหวินซู่ติ้งอวี้ฉือฉุนชินมู่จ้านเทียนเฉิงเซิ่งเหรินหวงโฮ่ว**
 孝恭宣惠溫肅定裕慈純欽穆贊天承聖仁皇后 |
| **แบบสั้น** | "เซี่ยวกงเหรินหวงโฮ่ว" (孝恭仁皇后) |

## สมเด็จพระจักรพรรดิหมิงไท่จู่

| พระราชสมัญญานาม |
| --- |
| **แบบเต็ม** | **ไคเทียนสิงเต้าจ้าวจี้ลี่จี๋ต้าเซิ่งจื้อเสินเหรินเหวินอี้อู่จวิ้นเต๋อเฉิงกงเกาหวงตี้**
 開天行道肇紀立極大聖至神仁文義武俊德成功高皇帝 |
| **แบบสั้น** | "เกาหวงตี้" (จีน: 高皇帝; พินอิน: *gāo huángdì*) |

ในบันทึกส่วนใหญ่นิยมนำเอาพระอารามนามและสมัญญานามมารวมเข้าด้วยกัน ซึ่งพระอารามนามจะถูกวางไว้ก่อน ตัวอย่าง

| พระราชอารามนาม | พระราชสมัญญานาม | รวมกัน |
| --- | --- | --- |
| **สมเด็จพระจักรพรรดิหงอู่** |
| ไท่จู่ (太祖) | เกาหวงตี้ (高皇帝) | ไท่จู่เกาหวงตี้ (太祖高皇帝) |
| **สมเด็จพระจักรพรรดิคังซี** |
| เซิ่งจู่ (聖祖) | เหรินหวงตี้ (仁皇帝) | เซิ่งจู่เหรินหวงตี้ (聖祖仁皇帝) |

## ประเภทสมัญญานาม

สมัญญานามสามารถแบ่งได้ 3 ประเภท

|  |
| --- |
| **ประเภทยกย่อง** |
| อักษร | ความหมาย | สำหรับ | ผู้ได้รับ | หมายเหตุ |
| เหวิน (文) | คุณธรรม, ความรู้ (วรรณกรรม, ภาษา) | * ผู้เคารพหลักศีลธรรม มีความอ่อนน้อมเป็นเลิศ
* การกระทำดีด้วยซื่อสัตย์มีจิตเมตตา
* การปกครองด้วยคุณธรรม
* ผู้ใส่ใจการปกครองและประชาชน
 | จักรพรรดิสุยเหวิน | หนึ่งในสมัญญานามที่มีเกียรติที่สุด |
| อู่ (武) | หาญกล้า | * ผู้หาญกล้ายึดมั่นในความถูกต้อง
* ผู้รักษาความสงบและความยุติธรรม
* การปกครองด้วยปัญญาตั้งมั่นในศีลธรรม
* ผู้ขยายขอบขัณฑสีมา
* ผู้มากด้วยบารมีอันยิ่งใหญ่
 |  | หนึ่งในสมัญญานามที่มีเกียรติที่สุด |
| เฉิง (诚) | สัตย์ซื่อจริงใจ | * การมีคุณธรรมอันบริสุทธิ์
* การมีคุณธรรมที่เที่ยงตรง
* การปกครองด้วยความสัตย์ซื่อจริงใจ
* การยึดมั่นในคุณธรรม
* การชี้นำผู้อื่นด้วยความซื่อสัตย์
* การจริงใจไม่หลอกลวง
* การทำดีโดยไม่หวังผล
 | จักรพรรดิจิ้นเฉิง | มาจากพระนามของพระเจ้าชางทัง |
| กง (恭) | นับถือ | * การยกย่องคนที่มีคุณธรรม
* การให้เกียรติผู้อาวุโส
* การทำหน้าที่ด้วยความสัตย์ซื่อ
 | จักรพรรดิเว่ย์กง |
| อี้ (懿) | ความดีงาม | * ผู้ที่มีความเมตตากรุณาการุณย์
* ปกครองประชาชนด้วยคุณธรรมบริสุทธิ์
 | พระเจ้าโจวอี้ |  |
| จิ่ง (景) | สง่างาม (มุมมอง, ทิวทัศน์) | * ผู้ที่ช่วยเหลือประชาชนอย่างชอบธรรม
* การประสบความสำเร็จโดยยึดมั่นในคุณธรรม
* ผู้มีคุณธรรมน่ายกย่อง
* ผู้ปฏิบัติตามกฎหมายอย่างเที่ยงตรง
 |  |  |
| ฮุ่ย (惠) | เมตตา | * การมีความกรุณาเมตตาต่อประชาชน
* การปกครองใส่ใจถึงความเป็นอยู่ของประชาชน
* ผู้ที่ปฏิบัติต่อผู้คนด้วยความเมตตากรุณา
 |  |  |
| ทัง (湯) | ฟื้นฟู, ชี้นำ (ซุป, น้ำร้อน) | * ผู้ที่ปราบปรามสิ่งชั่วร้ายและปัดเป่าความทุกข์
* การมีคุณธรรม เป็นนักปกครองที่ดี
 |  | มาจากพระนามของพระเจ้าชางทัง |
| หมิง (明) | สว่าง, ชัดเจน, แจ่มใส, รุ่งโรจน์ | * ผู้ที่มีน้ำใจและมองการณ์ไกล
* การปกครองที่โปร่งใสและมีความยุติธรรม
 |  |  |
| มู่ (穆) | ทรงธรรม | * การปฏิบัติตามคุณธรรมและยึดมั่นในสิ่งที่ถูกต้อง
* การปกครองที่สงบสุข
* ผู้สร้างสมดุลการปกครอง
* แผ่นดินสี่ทิศมั่นคง
* ผู้ขจัดอธรรมทั้งใกล้และไกล
 |  |  |
| เกา (高) | สูง | * ผู้มีคุณธรรมครอบคลุมสรรพสิ่ง
* การกระทำคุณงามความดีที่ยิ่งใหญ่
* ผู้มีอำนาจเสมอฟ้า
 |  | หนึ่งในสมัญญานามที่มีเกียรติที่สุด |
| หวน (桓) | มั่นคง (ไม้, ต้นไม้) | * ผู้บุกเบิกขยายดินแดน
 |  |  |
| **ประเภทติเตียน** |
| อักษร | ความหมาย | สำหรับ | ผู้ได้รับ | หมายเหตุ |
| หยาง (煬) | เผาผลาญ | * ผู้ละทิ้งธรรมจริยาและไม่เอาใจใส่ประชาชน
* การละเลยไม่ใส่ใจในหน้าที่การปกครอง
* การปกครองที่ทำให้ประชาชนตกอยู่ในความลำบาก
* การไม่ยึดมั่นในหลักการยุติธรรม
* ผู้ที่ต่อต้านสวรรค์และกดขี่ประชาชน
 | จักรพรรดิสุยหยาง |
| **ประเภทสงสาร** |
| อักษร | ความหมาย | สำหรับ | ผู้ได้รับ | หมายเหตุ |
| อาย (哀) | คร่ำครวญ | * การสูญเสียบุพการีในวัยเยาว์ หรือเป็นกำพร้า
* การขาดคุณธรรมความดีงาม
* การไม่สามารถสร้างคุณธรรมได้
* การเผชิญกับความทุกข์ยากเกินกว่าจะทนได้
* การจบชีวิตลงอย่างไม่ยุติธรรม
 | จักรพรรดิฮั่นอาย |
| เต้า (悼) | อาลัย | * ผู้ที่ละเว้นต่อการเซ่นไหว้บรรพบุรุษ
* ผู้ที่จากไปก่อนถึงวัยแก่ชรา
* ผู้ที่จากไปก่อนถึงวัยกลางคน
 |  |  |
| หมิน (愍) | สงสาร | * ผู้ที่ต้องประสบเคราะห์กรรมต่าง ๆ ในช่วงที่มีชีวิตอยู่
 |  |  |
| ชาง (殤) | โศกเศร้า | * ผู้ที่ล่วงลับไปก่อนวัยอันควรโดยไม่มีผลงานมากนัก
 |  |  |

## สมัญญานามในญี่ปุ่น

เมื่อจักรพรรดิญี่ปุ่นเสด็จสวรรคต จะได้รับพระราชสมัญญานาม โดยญี่ปุ่นมีหลักการตั้งสมัญญานามแบ่งออกได้หลายประเภท เช่น

### สมัญญานามแบบจีน

สืบเนื่องจากญี่ปุ่นได้รับอิทธิพลมาจากประเพณีการตั้งสมัญญานามให้ผู้ที่ถึงแก่กรรมในสมัยราชวงศ์ถัง ซึ่งนิยมใช้อักษรเพียง 2 ตัว เช่น จักรพรรดิจิมมุ (神武天皇), จักรพรรดิโคเม (孝明天皇), จักรพรรดินีเก็มเม (元明天皇) หรือ จักรพรรดินินโก (仁孝天皇)

### สมัญญานามแบบญี่ปุ่น

เป็นนามที่ใช้เรียกจักรพรรดิและบุคคลสำคัญในญี่ปุ่น นิยมใช้อักษรหลายตัว เช่น จักรพรรดิคามุยามาโตะอิวาเรบิโกะโนะ (神日本磐余彦天皇), จักรพรรดิโอฮัตสึเซะวากาตาเกรุ (大泊瀬幼武天皇) และ จักรพรรดินีนาถยามาโตะเนโกะทากามิซูกิโยตาราชิฮิเมะ (日本根子天津御代豊国成姫)

ต่อมาในช่วงปลายยุคเฮอังความนิยมสมัญญานามแบบญี่ปุ่นค่อย ๆ ลดลง จนกระทั้งเมื่อจักรพรรดิโคกากุสวรรคตในช่วงปลายสมัยเฮอัง พระองค์ทรงได้รับการเฉลิมพระราชสมัญญานามแบบจีน ทำให้การตั้งสมัญญานามแบบญี่ปุ่นจึงหมดความนิยมลง

การเฉลิมพระราชสมัญญานามแด่พระเจ้าแผ่นดินญี่ปุ่นครั้งล่าสุดคือ เมื่อวันที่ 31 มกราคม ค.ศ. 1989 เป็นการประกาศพระราชสมัญญานามทางการแด่จักรพรรดิโชวะ (昭和天皇) อันเป็นสมัญญานามแบบจีน

## อ้างอิง

หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์จีน
หมวดหมู่:ราชวงศ์จีน
หมวดหมู่:สมัญญานาม