# คาร์บอนไดออกไซด์

คาร์บอนไดออกไซด์|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ball-and-stick model of carbon dioxide | Space-filling model of carbon dioxide |

 |
| ชื่อ |
| IUPAC name
Carbon dioxide |
| ชื่ออื่น
* Carbonic acid gas
* Carbonic anhydride
* Carbonic dioxide
* Carbonic oxide
* Carbon(IV) oxide
* Methanedione
* R-744 (refrigerant)
* R744 (refrigerant alternative spelling)
* น้ำแข็งแห้ง (สถานะของแข็ง)
 |
| เลขทะเบียน |
| เลขทะเบียน CAS | * 124-38-9Y
 |
| 3D model (JSmol) | * รูปภาพแบบโต้ตอบ
* รูปภาพแบบโต้ตอบ
 |
| 3DMet | * B01131
 |
| Beilstein Reference | 1900390 |
| ChEBI | * CHEBI:16526Y
 |
| ChEMBL | * ChEMBL1231871N
 |
| เคมสไปเดอร์ | * 274Y
 |
| ECHA InfoCard | 100.004.271  |
| EC Number | * 204-696-9
 |
| เลขอี | E290 (preservatives) |
| Gmelin Reference | 989 |
| KEGG | * D00004Y
 |
| MeSH | Carbon+dioxide |
| ผับเคม CID | * 280
 |
| RTECS number | * FF6400000
 |
| UNII | * 142M471B3JY
 |
| UN number | 1013 (แก๊ส), 1845 (ของแข็ง) |
| CompTox Dashboard (EPA) | * DTXSID4027028
 |
| ขยาย
InChI
* InChI=1S/CO2/c2-1-3YKey: CURLTUGMZLYLDI-UHFFFAOYSA-NY
* InChI=1/CO2/c2-1-3Key: CURLTUGMZLYLDI-UHFFFAOYAO
 |
| ขยาย
SMILES
* O=C=O
* C(=O)=O
 |
| คุณสมบัติ |
| สูตรเคมี | CO2 |
| มวลโมเลกุล | 44.009 g·mol−1   |
| ลักษณะทางกายภาพ | แก๊สไร้สี |
| กลิ่น | * Low concentrations: none
* High concentrations: sharp; acidic
 |
| ความหนาแน่น | * 1562 kg/m3 (ของแข็งที่ 1 atm (100 kPa) และ −78.5 °C (−109.3 °F))
* 1101 kg/m3 (ของเหลวที่ความอิ่มตัว −37 °C (−35 °F))
* 1.977 kg/m3 (แก๊สที่ 1 atm (100 kPa) และ 0 °C (32 °F))
 |
| จุดวิกฤติ (*T*, *P*) | 304.128(15) K (30.978(15) °C), 7.3773(30) MPa (72.808(30) atm) |
| Sublimation conditions | 194.6855(30) K (−78.4645(30) °C) ที่ 1 atm (0.101325 MPa) |
| ละลายในน้ำ | 1.45 g/L at 25 °C (77 °F), 100 kPa (0.99 atm) |
| ความดันไอ | 5.7292(30) MPa, 56.54(30) atm (20 °C (293.15 K)) |
| pKa | 6.35, 10.33 |
| Magnetic susceptibility (χ) | −20.5·10−6 cm3/mol |
| การนำความร้อน | 0.01662 W·m−1·K−1 (300 K (27 °C; 80 °F)) |
| ดัชนีหักเหแสง (*n*D) | 1.00045 |
| ความหนืด | * 14.90 μPa·s at 25 °C (298 K)
* 70 μPa·s at −78.5 °C (194.7 K)
 |
| Dipole moment | 0 D |
| โครงสร้าง |
| โครงสร้างผลึก | Trigonal |
| รูปร่างโมเลกุล | เส้นตรง |
| อุณหเคมี |
| ความจุความร้อน (*C*) | 37.135 J/(K·mol) |
| Std molar entropy (*S*⦵298) | 214 J·mol−1·K−1 |
| Std enthalpy of formation (Δf*H*⦵298) | −393.5 kJ·mol−1 |
| เภสัชวิทยา |
| ATC code | V03AN02 (WHO)  |
| ความอันตราย |
| **NFPA 704** (fire diamond) |
2
0
0SA |
| **ปริมาณ**หรือความเข้มข้น (LD, LC): |
| LCLo (lowest published) | 90,000 ppm (162,000 mg/m3)(human, 5 min) |
| **NIOSH** (US health exposure limits): |
| PEL (Permissible) | TWA 5000 ppm (9000 mg/m3) |
| REL (Recommended) | TWA 5000 ppm (9000 mg/m3), ST 30,000 ppm (54,000 mg/m3) |
| IDLH (Immediate danger) | 40,000 ppm (72,000 mg/m3) |
| เอกสารข้อมูลความปลอดภัย (SDS) | Sigma-Aldrich |
| สารประกอบอื่นที่เกี่ยวข้องกัน |
| แอนไอออนอื่น ๆ | * Carbon disulfide
* Carbon diselenide
* Carbon ditelluride
 |
| แคทไอออนอื่น ๆ | * Silicon dioxide
* Germanium dioxide
* Tin dioxide
* Lead dioxide
 |
| carbon oxidesที่เกี่ยวข้อง | * Carbon monoxide
* Carbon suboxide
* Dicarbon monoxide
* Carbon trioxide
 |
| สารประกอบที่เกี่ยวข้อง | * Carbonic acid
* Carbonyl sulfide
 |
| หากมิได้ระบุเป็นอื่น ข้อมูลข้างต้นนี้คือข้อมูลสาร ณ ภาวะมาตรฐานที่ 25 °C [77 °F], 100 kPa
N verify (what is YN ?)

อ้างอิงกล่องข้อมูล |

**คาร์บอนไดออกไซด์** (อังกฤษ: *carbon dioxide*) หรือ CO2 เป็นก๊าซไม่มีสี ซึ่งหากหายใจเอาก๊าซนี้เข้าไปในปริมาณมาก ๆ จะรู้สึกเปรี้ยวที่ปาก เกิดการระคายเคืองที่จมูกและคอ เนื่องจากอาจเกิดการละลายของแก๊สนี้ในเมือกในอวัยวะ ก่อให้เกิดกรดคาร์บอนิกอย่างอ่อน

คาร์บอนไดออกไซด์มีความหนาแน่น 1.98 kg/m3 ซึ่งเป็นประมาณ 1.5 เท่าของอากาศ โมเลกุลประกอบด้วยพันธะคู่ 2 พันธะ (O=C=O) หรือ CO2 น้ำหนักโมเลกุล 44.01 ไม่ติดไฟและไม่ทำปฏิกิริยา

คาร์บอนไดออกไซด์ในสถานะของแข็ง เรียกอีกชื่อหนึ่งว่า คาร์บอนไดออกไซด์แข็ง หรือ solid carbon dioxide เตรียมได้จากการนำแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์มาผ่านกระบวนการอัดและทำให้เย็นลงภายใต้ความดันสูงกลายเป็นคาร์บอนไดออกไซด์เหลว แล้วลดความดันลงอย่างรวดเร็วโดยการพ่นคาร์บอนไดออกไซด์เหลวสู่ความดันบรรยากาศ ผลที่ได้คือเกล็ดน้ำแข็งคล้ายเกล็ดหิมะแล้วจึงนำมาอัดเป็นรูป

คาร์บอนไดออกไซด์จะกลายเป็นของแข็งที่มีสีขาวอุณหภูมิ -78 องศาเซลเซียส โดยไม่ผ่านการเป็นของเหลวก่อน หากต้องการทำให้คาร์บอนไดออกไซด์เป็นของเหลว ต้องใช้ความดันไม่น้อยกว่า 5.1 บรรยากาศ

คาร์บอนไดออกไซด์สามารถละลายน้ำได้ 1 เปอร์เซนต์ของสารละลายนั้นจะกลายเป็นกรดคาร์บอนิกซึ่งจะเปลี่ยนรูปเป็นไบคาร์บอเนตและคาร์บอเนตในภายหลัง

การทดสอบแก๊สคาร์บอนได้ออกไซด์ สามารถทำได้ 2 วิธี คือ

* 1. นำธูปที่ติดไฟอยู่เข้าไปในหลอดทดลองที่มีคาร์บอนไดออกไซด์อยู่ ไฟจะดับ เพราะคาร์บอนไดออกไซด์ไม่ได้ช่วยในการติดไฟของสาร จึงนำมาใช้เป็นก๊าซดับเพลิงได้
* 2. ผ่านแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ไปในน้ำปูนใส (แคลเซียมไฮดรอกไซด์) น้ำปูนใสจะขุ่น เนื่องจากเกิดแคลเซียมคาบอเนตเกิดขึ้น

## ประโยชน์ของน้ำแข็งแห้ง

**ด้านอุตสาหกรรม การบดเย็น (Cold Grinding) น้ำแข็งแห้งช่วยบดวัสดุสังเคราะห์ที่แตกยาก เช่น Plexiglas, PVC , Resin , Epoxy , ABS , Polypropylene , Vinyl และอื่น ๆ ด้วยการทำให้เย็นจัดบดแตกได้ง่าย
* การลดอุณหภูมิ (Low Temperature Refrigerant) ในอุตสาหกรรมเคมีและอิเล็กทรอนิกส์ น้ำแข็งแห้งเป็นตัวทำความเย็นต่ำที่หาได้ง่ายและใช้งานอย่างกว้างขวางในห้องปฏิบัติการ โรงงานนำร่อง ตู้ทดสอบอุณหภูมิต่ำทุกชนิด สายพานการผลิต และการประกอบชิ้นส่วน อิเล็กทรอนิกซ์
* การให้ความเย็นและก๊าซเฉื่อย (Inerting and Cooling) การใส่น้ำแข็งแห้งลงในถังผสมสารเคมี นอกจากจะช่วยให้เกิดความเย็นแล้วยังสามารถช่วยปกคลุมสารเคมี มิให้เกิดปฏิกิริยาในถัง

**ด้านการขนส่ง บรรจุน้ำ แข็งแห้งน้ำหนักเบาไว้ในตู้คอนเทนเนอร์เพื่อป้องกันอาหารพวกเนื้อสัตว์ เนื้อไก่ ผัก ผลไม้ หรืออาหารทะเลมิให้เน่าเสียระหว่างการขนส่ง

**และประโยชน์ในด้านอื่น ๆ เช่น ในอุตสาหกรรมอาหารประเภทไอศกรีม นม เบเกอรี่ ไส้กรอก และเนื้อสัตว์ เพื่อถนอมอาหารในขั้นตอนการผลิตหรือในการขนส่งหรือเก็บอาหารสำหรับเสิร์ฟบนเครื่อง

บิน

คาร์บอนไดออกไซด์ยังใช้สำหรับการผลิตน้ำอัดลมหรือโซดา และยังมีผสมในเบียร์ได้ตามธรรมชาติอีกด้วย อย่างไรก็ตาม เบียร์บางยี่ห้อได้มีการใส่คาร์บอนไดออกไซด์โดยเจตนาด้วย

## ข้อควรระวังจากการใช้น้ำแข็งแห้ง

* หากจับต้องน้ำแข้งแห้งด้วยมือเปล่าหรือสัมผัสกับผิวหนังโดยตรงก็จะทำให้ผิวหนังไหม้ได้จากความเย็นจัด ( frost – bite ) ได้น้ำแข็งถือว่าเป็นวัตถุอันตรายชนิดหนึ่ง
* ซึ่งเกิดจากการบรรจุน้ำแข็งแห้งในภาชนะปิดสนิทไม่มีช่องระบายอาจทำให้เกิดการสะสมของแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ที่ระเหิดออกมา เมือถึงระดับหนึ่งจะเกิดแรงดันและระเบิดในที่สุด ดังนั้นในการขนส่งน้ำแข็งแห้งปริมาณมาก ๆ จะต้องเก็บในภาชนะบรรจุน้ำแข็งโดยเฉพาะที่มีช่องระบายอากาศ นอกจากจะเป็นการป้องกันการระเบิดแล้วยังช่วยลดอัตราการระเหิดของน้ำแข็งได้
* การเก็บน้ำแข็งแห้งปริมาณมาก ๆในห้องแคบ ๆ หรือห้องเพดานต่ำที่การระบายอากาศไม่ดีพอ แก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ที่ระเหิดออกมาแทนที่ออกซิเจนที่ทำให้ขาดอากาศหายใจได้

## การปฐมพยาบาลเบื้องต้นจากอันตรายของน้ำแข็งแห้ง

* กรณีถูกน้ำแข็งแห้งกัดให้ล้างมือทันทีด้วยน้ำสะอาดในปริมาณมากและไปพบแพทย์
* การรักษาภาวะได้รับคาร์บอนไดออกไซด์เกิน (ร่วมกับภาวะขาดออกซิเจน) ต้องนำผู้ป่วยออกจากสภาวะขาดอากาศ หรือบริเวณที่มีแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์สะสมอยู่มากออกมาให้เร็วที่สุดก่อน ตรวจดูทางเดินหายใจ ถ้าหมดสติและไม่หายใจแล้ว ต้องรีบทำการช่วยหายใจ หน่วยกู้ชีพอาจพิจารณาใส่ท่อช่วยหายใจเพื่อรักษาชีวิต และรีบให้ออกซิเจนเสริมด้วยความรวดเร็ว จากนั้นรีบนำส่งพบแพทย์

## เกร็ดความรู้เพิ่มเติม

เป็นที่รู้กันดีว่าแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์จะหนักกว่าอากาศจึงมักจะลอยอยู่ในระดับต่ำ ดังนั้นหากจำเป็นต้องทำงานร่วมกับน้ำแข็งแห้ง ในพื้นที่แคบหรือพื้นที่กว้างที่ระบบถ่ายเทอากาศไม่สะดวก ควรมีการวางระบบระบายอากาศไว้บริเวณด้านล่างของพื้นที่ และถ้าในอากาศมีปริมาณคาร์บอนไดออกไซด์มากกว่าร้อยละ 5 จะทำให้เกิดพิษได้

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Current global map of carbon dioxide concentration
* CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards – Carbon Dioxide
* Trends in Atmospheric Carbon Dioxide (NOAA)
* คาร์บอนไดออกไซด์คืออะไร เก็บถาวร 2009-02-06 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* Carbon Dioxide (CO2) Properties, Uses, Applications