# ภาษาชูวัช

| ภาษาชูวัช |
| --- |
| *Chăvashla* |
| Чӑвашла |
| ออกเสียง | [tɕəʋaʃˈla] |
| ประเทศที่มีการพูด | ประเทศรัสเซีย |
| ภูมิภาค | เขตสหพันธ์วอลกา |
| ชาติพันธุ์ | ชาวชูวัช |
| ผู้พูด | 1,042,989 คน (2010 สำมะโน) |
| ตระกูลภาษา | เตอร์กิก
* Oghur (Lir)
	+ **ภาษาชูวัช**
 |
| ระบบการเขียน | อักษรซีริลลิก |
| สถานภาพทางการ |
| ภาษาทางการของ |  สาธารณรัฐชูวัช (รัสเซีย) |
| รหัสภาษา |
| ISO 639-1 | `cv` |
| ISO 639-2 | `chv` |
| ISO 639-3 | `chv` |
| *Glottolog* | `chuv1255` |
|

**ภาษาชูวัช** (ชูวัช: Чӑвашла, ทับศัพท์: *Chăvashla*, ออกเสียง: [tɕəʋaʃˈla]) เป็นภาษากลุ่มเตอร์กิก ใช้พูดในบริเวณเทือกเขายูรัลทางตอนกลางของรัสเซีย เป็นภาษาราชการของสาธารณรัฐชูวัชในประเทศรัสเซีย มีผู้พูดราว 2 ล้านคน ภาษานี้เป็นภาษาเดียวในสาขา Oghur ในกลุ่มภาษาเตอร์กิกที่ยังมีผู้พูด ภาษาที่มีอิทธิพลต่อภาษาชูวัชได้แก่ ภาษาตาตาร์ ภาษากลุ่มฟินโน-อูกริก ภาษารัสเซีย ภาษามารี ภาษามองโกเลีย ภาษาอาหรับ และภาษาเปอร์เซีย

แต่โบราณ ภาษาชูวัชเขียนด้วยอักษรออร์คอน เปลี่ยนเป็นอักษรอาหรับเมื่อเข้ารับอิสลาม เมื่อถูกยึดครองโดยมองโกเลีย ระบบการเขียนได้หายไป อักษรแบบใหม่ถูกประดิษฐ์ขึ้นโดย อีวาน ยาคอฟเลวิช ยาคอฟเลฟ ใน พ.ศ. 2416 จน พ.ศ. 2481 จึงเปลี่ยนมาเขียนด้วยอักษรซีริลลิก โดยใช้ตัวอักษรทั้งหมดจากชุดตัวอักษรรัสเซียและเพิ่มอักษรของตนเอง 4 ตัว: Ӑ, Ӗ, Ҫ และ Ӳ

## ประวัติ

ภาษาชูวัชเป็นภาษาแตกต่างจากภาษากลุ่มเตอร์กิกอื่นๆมากและไม่สามารถเข้าใจได้กับผู้พูดภาษากลุ่มเตอร์กิกอื่นๆคาดว่าภาษาแม่ของภาษานี้ที่ใช้พูดโดยชาวบุลการ์ในยุคกลางแตกต่างจากภาษากลุ่มเตอร์กิกสมัยใหม่อื่นๆและจัดเป็นภาษาพี่น้องของภาษาเตอร์กิกดั้งเดิมมากกว่าจะเป็นภาษาลูกหลาน ภาษาที่ใกล้เคียงที่สุดคือภาษาฮันนิกที่เป็นภาษาตายไปแล้ว ก่อนหน้านี้มีนักวิจารณ์เสนอว่าภาษาชูวัชไม่ใช่ภาษากลุ่มเตอร์กิกแต่เป็นกลุ่มภาษาฟินโน-ยูกริกที่ถูกทำให้เป็นแบบภาษากลุ่มเตอร์กิก

แสตมป์ของสหภาพโซเวียตแสดงภาพชาวชูวัช
## ระบบการเขียน

### ปัจจุบัน

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | Ӑ ӑ | Б б | В в | Г г | Д д | Е е | Ё ё |
| Ӗ ӗ | Ж ж | З з | И и | Й й | К к | Л л | М м |
| Н н | О о | П п | Р р | С с | Ҫ ҫ | Т т | У у |
| Ӳ ӳ | Ф ф | Х х | Ц ц | Ч ч | Ш ш | Щ щ | Ъ ъ |
| Ы ы | Ь ь | Э э | Ю ю | Я я |  |  |  |

### การทับศัพท์อักษรชูวัช

|  | ชื่อ | สัทอักษรสากล | KNAB 1995 | ALA-LC 1997 | Edward Allworth 1971 | ISO
ระบบ A  | ISO
ระบบ B | **Turkkălla** | **Ivanof** | CVLat **1.12007** | หมายเหตุ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | а | /a/~/ɑ/ | a | a | a | a | a | a | a | a |  |
| Ӑ ӑ | ӑ | /ɤ̆/, /ə/, /ɒ/ | ä | ă | ă | ă |  | **ĭ** | ah | ă/ò | a' |
| Б б | бӑ | /b/ | b | b | b | b | b | b | b | b | เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย |
| В в | вӑ | /ʋ/~/w/, /v/ (ในคำยืมที่ไม่ใช่ภาษาชูวัช) | v | v | v | v | v | v | v | v |  |
| Г г | гӑ | /ɡ/ | g | g | g | g | g | g | g | g | เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย |
| Д д | дӑ | /d/ | d | d | d | d | d | d | d | d | เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย |
| Е е | е | /ɛ/ | ye-, -e- | e | e, je | e | e | -e-, ye- | je | e, je/ye |  |
| Ё ё | ё | /jo/ หรือ /ʲo/ | yo | ë | ë | ë | yo | yo | jo | jo/yo | เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย |
| Ӗ ӗ | ӗ | /ɘ/ (ɘ~ø) | ĕ | ĕ | ö | ĕ |  | ĭ̇ | eh | ĕ/ö | e' |
| Ж ж | жӑ | /ʒ/ | zh | zh | ž | ž | zh | j | q | sh (š) | เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย |
| З з | зӑ | /z/ | z | z | z | z | z | z | zh | s | เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย |
| И и | и | /i/ | i | i | i | i | i | i | i | i |  |
| Й й | йӑ | /j/ | y | ĭ | j | j | j | y | j | j |  |
| К к | кӑ | /k/, /kʲ/ (c), /k̬ʲ/ (gʲ, ɟ) | k | k | k | k | k | k | k | k |  |
| Л л | лӑ | /l/~/ɫ/, /lʲ/ (ʎ) | l | l | l | l | l | l | l | l, lĭ/l' | l' |
| М м | мӑ | /m/ | m | m | m | m | m | m | m | m |  |
| Н н | нӑ | /n/, /nʲ/ (ɲ) | n | n | n | n | n | n | n | n, nĭ/n' | n' |
| О о | о | /o/ | o | o | o | o | o | o | o | o | เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย |
| П п | пӑ | /p/, /p̬/ (b) | p | p | p | p | p | p | p | p |  |
| Р р | рӑ | /r/~/ɾ/ | r | r | r | r | r | r | r | r | r' |
| С с | сӑ | /s/, /s̬/ (z) | s | s | s | s | s | s | s | s |  |
| Ҫ ҫ | ҫӑ | /ɕ/, /ɕ̬/ (ʑ) | s' | ś | ś | ş |  | ş́ | c | ş/ś | s' |
| Т т | тӑ | /t/, /tʲ/, /t̬ʲ/ (dʲ), /t̬/ (d) | t | t | t | t | t | t | t | t, tĭ/t' |  |
| У у | у | /u/, /̯u/ (o) | u | u | u | u | u | u | u | u |  |
| Ӳ ӳ | ӳ | /y/ | ü | u̇ | ü | ű |  | ü | uh | ü | u' |
| Ф ф | фӑ | /f/, /̯f̬/ (v) | f | f | f | f | f | f | f | f | เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย |
| Х х | хӑ | /χ/, /χʲ/, /χ̃/ (ɣ), /χ̃ʲ/ (ɣʲ) | kh | kh | h | h | x | h | x | h/x |  |
| Ц ц | цӑ | /ts/, /ʦ̬/ (dz) | ts | t͡s | c | c | cz, c |  | z | ts/z | เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย |
| Ч ч | чӑ | /tɕ/, /ʨ̬/ (ʥ) | ch | ch | č | č | ch | ç | ch | tś/c |  |
| Ш ш | шӑ | /ʃ/, /ʃ̬/ (ʒ) | sh | sh | š | š | sh | ş |  | sh (š) |  |
| Щ щ | щӑ | /ɕː/ /ɕt͡ɕ/ | shch | shch | šč | ŝ | shh |  | th | śç, ş | เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย |
| Ъ ъ | хытӑлӑх палли | – |  | ″ | " | ʺ | `` |  |  | j | เฉพาะคำยืมจากภาษารัสเซีย ตั้งหลังพยัญชนะ ทำหน้าที่เป็น "สละหลังเงียบ"; ออกเสียง j อย่างชัดเจนหน้าสระไอโอเทชันต่อไปนี้: Е, Ё, Ю, Я โดยไม่มีการเปลี่ยนเสียงพยัญชนะข้างหน้าเป็นเสียงเพดานแข็ง |
| Ы ы | ы | /ɯ/ | ï | y | y | y | y' | ı | y | y | เฉพาะตอนต้นของคำ, 1–2 ตัวอักษร |
| Ь ь | ҫемҫелӗх палли | /ʲ/ | ' | ′ | ' / j | ʹ | ` |  |  | ĭ/' | ตั้งหลังพยัญชนะ ทำหน้าที่เป็น "สระหน้าเงียบ", ทำให้พยัญชนะตัวก่อนหน้าออกเสียงคล้ายเสียงเพดานแข็งเล็กน้อย |
| Э э | э | /e/ | ë | ė | è, e | è | e` | e | e | e | เฉพาะตัวอักษรแรก |
| Ю ю | ю | /ju/ หรือ /ʲu/ | yŭ | ͡iu | ju | û | yu | ju | ju | ju/yu, ‘u |  |
| Я я | я | /ja/ หรือ /ʲa/ | yă | ͡ia | ja | â | ya | ja | ja | ja/ya, ‘a |  |

### พ.ศ. 2416–2481

อักษรสำหรับภาษาชูวัชสมัยใหม่ปรับปรุงขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2416 โดยอีวาน ยาคอฟเลวิช ยาคอฟเลฟ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| а | е | ы | и/і | у | ӳ | ӑ | ӗ | й | в | к | л | ԡ | м | н | ԣ | п | р | р́ | с | ҫ | т | т̌ | ꚋ | х | ш |

ใน พ.ศ. 2481 จึงปรับเปลี่ยนมาสู่รูปแบบที่ใช้ในปัจจุบัน

### ระบบก่อนหน้านี้

ระบบการเขียนที่เก่าแก่ที่สุดคืออักษรออร์คอนซึ่งหายสาบสูญไปเมื่อบริเวณนี้ได้รับอิทธิพลจากศาสนาอิสลามโดยหันมาใช้อักษรอาหรับแทน เมื่อชาวมองโกลรุกรานเข้ามา การเขียนจึงหยุดชะงักจนถึงสมัยซาร์ปีเตอร์มหาราช ชาวชูวัชต้องใช้ภาษารัสเซียในการศึกษา

## สัทวิทยา

### พยัญชนะ

|  | ริมฝีปาก | ฟัน/ ปุ่มเหงือก | หลัง- ปุ่มเหงือก | เพดานแข็ง | เพดานแข็งอ่อน |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| หยุด | p (п) | t (т) |  | tɕ (ч) | k (к) |
| เสียดแทรก |  | s (c) | ʃ (ш) | ɕ (ҫ) | x (x) |
| นาสิก | m (м) | n (н) |  |  |  |
| เปิด | ʋ (в) | l (л) |  | j (й) |  |
| รัว |  | r (p) |  |  |  |

* /x/ สามารถออกเสียงเป็นหน่วยเสียงย่อยของ [ɣ]

### สระ

รายงานจาก Krueger (1961) หน่วยเสียงของภาษาชูวัชเป็นไปตามนี้:

|  | หน้า | หลัง |
| --- | --- | --- |
| ไมห่อ | ห่อ | ไม่ห่อ | ห่อ |
| สูง | i (и) | y (ӳ) | ɯ (ы) | u (у) |
| ต่ำ | e (е) | ø̆ (ӗ) | a (а) | ŏ (ӑ) |

András Róna-Tas (1997) ได้เสนอหน่วยเสียงนี้กับข้อมูลเพิ่มเติมจาก Petrov (2001) ไว้ดังนี้

|  | หน้า | หลัง |
| --- | --- | --- |
| ไม่ห่อ | ห่อ | ไม่ห่อ | ห่อ |
| สูง | i (и) | y (ӳ) | ɯ (ы) | u (у) |
| กลาง-ปิด | ӗ (ĕ) |  | ɤ̆ (ӑ) |  |
| กลาง-เปิด | ɛ (е) |  |  |  |
| ต่ำ |  |  | a (а) |  |

## สำเนียง

ภาษาชูวัชมีสองสำเนียงคือสำเนียงวิรยัลหรือสำเนียงบน (มีเสียง o และ u) กับสำเนียงอนาตรีหรือสำเนียงล่าง (ไม่มีเสียง o ใช่เสียง u แทน) ภาษาเขียนขึ้นกับทั้งสำเนียงบนและสำเนียงล่าง ภาษาตาตาร์และกลุ่มภาษาฟินนิกมีอิทธิพลต่อภาษาชูวัชเช่นเดียวกับภาษารัสเซีย ภาษามารี ภาษามองโกเลีย ภาษาอาหรับและภาษาเปอร์เซีย

## ไวยากรณ์

ภาษาชูวัชเป็นภาษารูปคำติดต่อ มีปัจจัยจำนวนมากแต่ไม่มีอุปสรรค คำคำหนึ่งอาจมีปัจจัยจำนวนมากและใช้ปัจจัยเพื่อสร้างคำใหม่ได้ หรือใช้เพื่อแสดงหน้าที่ทางไวยากรณ์ของคำคำนั้น

### นามและคุณศัพท์

คำนามภาษาชูวัชจะมีการลงท้ายเพื่อบอกบุคคลและความเป็นเจ้าของ มีปัจจัยของนามทั้งสิ้น 6 การก

### กริยา

คำกริยาของภาษาชูวัชแสดงบุคคล กาล มาลา และจุดมุ่งหมาย

### การเปลี่ยนเสียงสระ

เป็นหลักการที่พบได้ทั่วไปในรากศัพท์ของภาษาชูวัช ภาษาชูวัชแบ่งสระเป็นสองแบบคือสระหน้าและสระหลัง การเปลี่ยนเสียงสระอยู่บนหลักการว่าในคำคำหนึ่งจะไม่มีทั้งสระหลังและสระหน้าอยู่ด้วยกัน

คำประสมถือว่าเป็นคำเอกเทศคำหนึ่งที่ต้องคำนึงถึงการเปลี่ยนเสียงสระ แต่จะไม่ใช้การเปลี่ยนเสียงสระกับคำยืมจากภาษาอื่น และมีคำดั้งเดิมในภาษาชูวัชบางคำไม่เป็นไปตามกฎการเปลี่ยนเสียงสระ

### การเรียงคำ

เป็นแบบประธาน-กรรม-กริยา

## คำศัพท์

ตัวเลข:

* 1 – пӗрре *pĕrre*, пӗр *pĕr*
* 2 – иккӗ *ikkĕ*, икӗ *ikĕ*, ик *ik*
* 3 – виҫҫӗ *vişşĕ*, виҫӗ *vişĕ*, виҫ *viş*
* 4 – тӑваттӑ *tăvattă*, тӑватӑ *tăvată*, тӑват *tăvat*
* 5 – пиллӗк *pillĕk*, пилӗк *pilĕk*
* 6 – улттӑ *ulttă*, สัทอักษรสากล: [ˈultːə], ултӑ *ultă*, สัทอักษรสากล: [ˈult̬ə], улт *ult*, สัทอักษรสากล: [ult]/สัทอักษรสากล: [ult̬]
* 7 – ҫиччӗ *şiccĕ*, สัทอักษรสากล: [ˈɕitɕːɘ], ҫичӗ *şicĕ*, สัทอักษรสากล: [ˈɕitɕ̬ɘ], ҫич *şic*, สัทอักษรสากล: [ˈɕitɕ̬]
* 8 – саккӑр *sakkăr*, สัทอักษรสากล: [ˈsakːər], сакӑр *sakăr*, สัทอักษรสากล: [ˈsak̬ər]
* 9 – тӑххӑр *tăhhăr*, тӑхӑр *tăhăr*
* 10 – вуннӑ *vunnă*, вун *vun*
* 11 – вун пӗр *vun pĕr*
* 12 – вун иккӗ *vun ikkĕ*, вун икӗ *vun ikĕ*, вун ик *vun ik*
* 13 – вун виҫҫӗ *vun vişşĕ*, вун виҫӗ *vun vişĕ*, вун виҫ *vun viş*
* 14 – вун тӑваттӑ *vun tăvattă*, вун тӑватӑ *vun tăvată*, вун тӑват *vun tăvat*
* 15 – вун пиллӗк *vun pillĕk*, вун пилӗк *vun pilĕk*
* 16 – вун улттӑ *vun ulttă*, вун ултӑ *vun ultă*, вун улт *vun ult*
* 17 – вун ҫиччӗ *vun şiccĕ*, вун ҫичӗ *vun şicĕ*
* 18 – вун саккӑр *vun sakkăr*, вун сакӑр *vun sakăr*
* 19 – вун тӑххӑр *vun tăhhăr*, вун тӑхӑр *vun tăhăr*
* 20 – ҫирӗм *şirĕm*
* 30 – вӑтӑр *vătăr*
* 40 – хӗрӗх *hĕrĕh*
* 50 – аллӑ *allă*, алӑ *ală*, ал *al*
* 60 – утмӑл *utmăl*
* 70 – ҫитмӗл *şitmĕl*
* 80 – сакӑрвуннӑ *sakărvunnă*, сакӑрвун *sakărvun*
* 90 – тӑхӑрвуннӑ *tăhărvunnă*, тӑхӑрвун *tăhărvun*
* 100 – ҫӗр *şĕr*
* 1000 – пин *pin*
* 834236 - сакӑр ҫӗр вӑтӑр тӑватӑ пин те ик ҫӗр вӑтӑр улттӑ *sakăr şĕr vătăr tăvată pin te ik şĕr vătăr ulttă*, สัทอักษรสากล: [ˌsakərɕɘrʋət̬ərt̬əʋat̬ə↗p̬inʲt̬eǀikɕɘrʋət̬ər↘ultːəǁ]

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

เฉพาะ
ทั่วไป
* Čaušević, Ekrem (2002). "Tschuwaschisch. in: M. Okuka (ed.)" (PDF). *Lexikon der Sprachen des Europäischen Ostens*. Enzyklopädie des europäischen Ostens 10. Klagenfurt: Wieser: 811–815. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 9 มีนาคม 2006. สืบค้นเมื่อ 31 สิงหาคม 2010.
* Dobrovolsky, Michael (1999). "The phonetics of Chuvash stress: implications for phonology". Proceedings of the XIV International Congress of Phonetic Sciences, 539–542. Berkeley: University of California.
* Johanson, Lars & Éva Agnes Csató, ed. (1998). *The Turkic languages*. London: Routledge.
* Lars Johansen (1998). "The history of Turkic". *Johanson & Csató*. Encyclopædia Britannica Online CD 98. pp. 81–125. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 8 เมษายน 2011. สืบค้นเมื่อ 5 กันยายน 2007.
* Lars Johanson (1998). "Turkic languages".
* Lars Johanson (2000). "Linguistic convergence in the Volga area". *Gilbers, Dicky & Nerbonne, John & Jos Schaeken (ed.)*. Languages in contact Amsterdam & Atlanta: Rodopi. pp. 165–178 (Studies in Slavic and General linguistics 28.).
* Johanson, Lars (2007). Chuvash. *Encyclopedia of Language and Linguistics*. Oxford: Elsevier.
* Krueger, John (1961). *Chuvash Manual*. Indiana University Publications.
* Paasonen, Heikki (1949). *Gebräuche und Volksdichtung der Tschuwassen*. edited by E. Karabka and M. Räsänen (Mémoires de la Société Finno-ougrinenne XCIV), Helsinki.
* Петров, Н. П (2001). "Чувашская письменность новая". Краткая чувашская энциклопедия. – Чебоксары. pp. С. 475–476. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 11 มีนาคม 2007. สืบค้นเมื่อ 8 มีนาคม 2022.
* Алос-и-Фонт, Эктор (2015). *Преподавание чувашского языка и проблема языкового поведения родителей*. Чувашский государственный институт гуманитарных наук.

## แหล่งข้อมูลอื่น

* "Чӑваш халӑх сайчӗ" [Chuvash people's site] (ภาษาชูวัช, อังกฤษ, รัสเซีย และ เอสเปรันโต).
* Скоро чувашский язык останется "какой-то культурной традицией"
* Chuvash–Russian On-Line Dictionary
* Chuvash English On-Line Dictionary
* "Чӑваш чӗлхин ҫӗнӗлӗх словарӗ (I том)" [Innovative dictionary of the Chuvash language (I volume)]. (ในภาษาชูวัช)
* *Nutshell Chuvash*, by András Róna-Tas
* *Chuvash people and language* by Éva Kincses Nagy, Istanbul Erasmus IP 1- 13. 2. 2007
* *Chuvash manual online*
* Виталий Станьял: На чувашском конь еще не валялся...
* Виталий Станьял: Решение Совета Аксакалов ЧНК
* Прощай, исчезающий чувашский язык?
* Чӑваш чӗлхине Страсбургра хӳтӗлӗҫ
* Тутарстанра чӗлхе пирки сӑмахларӗҫ
* Владимир Болгарский. Об угрозе развала страны в будущем, о съезде ЧНК, и об обращении к президенту
* Why don't Chuvash people speak Chuvash?
* "As it is in the Chuvash Republic the Chuvash are not needed?!"