# รัฐบาลสาธารณรัฐประชาชนจีน

| รัฐบาลสาธารณรัฐประชาชนจีน |
| --- |
|  |
| จีนตัวเต็ม | 中華人民共和國政府 |
| จีนตัวย่อ | 中华人民共和国政府 |
|

| ขยายการถอดเสียง |
| --- |
| ภาษาจีนมาตรฐาน |
| พินอิน | Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó Zhèngfǔ |

 |
| รัฐบาลจีน |
| จีนตัวเต็ม | 中國政府 |
| จีนตัวย่อ | 中国政府 |
|

| ขยายการถอดเสียง |
| --- |
| ภาษาจีนมาตรฐาน |
| พินอิน | Zhōngguó Zhèngfǔ |

 |
|  |

**รัฐบาลสาธารณรัฐประชาชนจีน** มีพื้นฐานอยู่บนระบบสภาประชาชนภายในกรอบของรัฐคอมมิวนิสต์เดี่ยว ซึ่งพรรคคอมมิวนิสต์จีนที่ปกครองประเทศอยู่นั้นดำเนินนโยบายของตนผ่านสภาประชาชน ระบบนี้ตั้งอยู่บนหลักการของอำนาจรัฐเอกภาพ โดยสภานิติบัญญัติ หรือสภาประชาชนแห่งชาติ ได้รับการบัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญให้เป็น "องค์กรที่มีอำนาจสูงสุดของรัฐ" เนื่องจากระบบการเมืองของจีนไม่มีการแยกใช้อำนาจ จึงมีรัฐบาลเพียงสาขาเดียว และส่วนนั้นก็คือฝ่ายนิติบัญญัติ พรรคคอมมิวนิสต์จีนใช้อำนาจนำแบบเบ็ดเสร็จผ่านสภาประชาชนแห่งชาติ โดยกำหนดให้องค์กรของรัฐทั้งหมด ตั้งแต่ศาลประชาชนสูงสุดไปจนถึงประธานาธิบดีของจีน ต้องมาจากการเลือกตั้งของสภาฯ ต้องรับผิดชอบต่อสภาฯ และไม่มีอำนาจใด ๆ นอกเหนือจากที่สภาฯ กำหนดให้ ตามกฎหมาย การเลือกตั้งทั้งหมดในทุกระดับต้องปฏิบัติตามการนำของพรรคคอมมิวนิสต์จีน พรรคคอมมิวนิสต์จีนควบคุมการแต่งตั้งในองค์กรของรัฐทั้งหมดผ่านเสียงส่วนใหญ่สองในสามในสภาประชาชนแห่งชาติ ที่นั่งที่เหลืออยู่เป็นของผู้แทนโดยนาม และพรรคการเมืองเล็กอีกแปดพรรค ซึ่งไม่ได้เป็นฝ่ายค้านและสนับสนุนพรรคคอมมิวนิสต์จีน หน่วยงานภาครัฐและรัฐวิสาหกิจทั้งหมดมีคณะกรรมาธิการพรรคคอมมิวนิสต์จีนภายในที่เป็นผู้นำการตัดสินใจในสถาบันเหล่านั้น

สภาประชาชนแห่งชาติประชุมประจำปีประมาณสองสัปดาห์ในเดือนมีนาคมเพื่อทบทวนและอนุมัติทิศทางนโยบายใหม่ที่สำคัญ และในช่วงระหว่างการประชุมเหล่านั้น จะมอบอำนาจของตนให้กับสภานิติบัญญัติที่ปฏิบัติงานจริง ซึ่งก็คือคณะกรรมาธิการสามัญประจำสภาประชาชนแห่งชาติ (NPCSC) องค์กรนี้ทำหน้าที่รับรองกฎหมายระดับชาติส่วนใหญ่ ตีความรัฐธรรมนูญและกฎหมาย และดำเนินการตรวจสอบรัฐธรรมนูญ โดยมีประธาน หนึ่งในเจ้าหน้าที่ระดับสูงสุดของจีนเป็นหัวหน้า ประธานาธิบดีเป็นผู้แทนประเทศในต่างประเทศ แต่ตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 1990 เป็นต้นมา ตำแหน่งประธานาธิบดีมักถูกดำรงโดยเลขาธิการใหญ่เสมอ รองประธานาธิบดีซึ่งได้รับการเลือกตั้งแยกต่างหากโดยสภาประชาชนแห่งชาติไม่มีอำนาจอื่นใดนอกเหนือจากที่ประธานาธิบดีมอบให้ แต่มีหน้าที่ช่วยเหลือประธานาธิบดี หัวหน้าคณะมนตรีรัฐกิจ องค์กรบริหารของสภาประชาชนแห่งชาติ คือนายกรัฐมนตรี เลขาธิการใหญ่พรรคคอมมิวนิสต์จีนเป็นเจ้าหน้าที่ชั้นนำของจีน เนื่องจากพรรคคอมมิวนิสต์จีนมีหน้าที่กำหนดและวางนโยบายระดับชาติซึ่งรัฐมีหน้าที่รับผิดชอบในการนำไปปฏิบัติหลังจากที่สภาประชาชนแห่งชาติหรือองค์กรของรัฐที่เกี่ยวข้องรับรองแล้ว

คณะมนตรีรัฐกิจ หรือที่เรียกอีกชื่อหนึ่งว่ารัฐบาลประชาชนกลาง ประกอบด้วยนายกรัฐมนตรี รองนายกรัฐมนตรีจำนวนไม่แน่นอน มนตรีรัฐกิจ 5 คน (มีตำแหน่งเทียบเท่ารองนายกรัฐมนตรี แต่มีขอบเขตภารกิจแคบกว่า) เลขาธิการ และรัฐมนตรี 26 คนและหัวหน้าหน่วยงานระดับคณะรัฐมนตรีอื่น ๆ ประกอบด้วยกระทรวงและหน่วยงานที่มีขอบเขตความรับผิดชอบเฉพาะ โครงการริเริ่มส่วนใหญ่ที่คณะมนตรีรัฐกิจเสนอให้คณะกรรมาธิการสามัญประจำสภาประชาชนแห่งชาติพิจารณาจะต้องผ่านการเห็นชอบจากคณะกรรมาธิการสามัญประจำกรมการเมืองของพรรคคอมมิวนิสต์จีนก่อน

องค์กรตุลาการของจีนเป็นองค์กรทางการเมืองที่ทำหน้าที่ในการฟ้องร้องและทำหน้าที่ในศาล ด้วยลักษณะทางการเมืองของจีน จึงไม่มีความเป็นอิสระทางตุลาการ ศาลของจีนอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของศาลประชาชนสูงสุด ซึ่งขึ้นตรงต่อสภาประชาชนแห่งชาติ สำนักงานอัยการประชาชนสูงสุด (SPP) มีหน้าที่รับผิดชอบการดำเนินคดีและกำกับดูแลสำนักงานอัยการในระดับมณฑล จังหวัด และอำเภอ ในระดับการบริหารเทียบเท่ากับศาลประชาชนสูงสุดและสำนักงานอัยการประชาชนสูงสุด คณะกรรมการกำกับดูแลแห่งชาติ (NSC) ถูกก่อตั้งขึ้นใน ค.ศ. 2018 เพื่อตรวจสอบการทุจริตภายในพรรคคอมมิวนิสต์จีนและหน่วยงานของรัฐ ศาลทั้งหมดและบุคลากรของศาลอยู่ภายใต้การควบคุมอย่างมีประสิทธิผลของคณะกรรมการการเมืองและกฎหมายส่วนกลางของพรรคคอมมิวนิสต์จีน

## ความสัมพันธ์กับพรรคคอมมิวนิสต์จีน

ธรรมนูญพรรคคอมมิวนิสต์จีนระบุว่าพรรคเป็นพลังสูงสุดในการนำทางการเมือง สถาบันของพรรคซ้อนทับกับสถาบันของรัฐ และพรรคมีอำนาจเหนือการตัดสินใจของรัฐทั้งในระดับท้องถิ่นและส่วนกลาง ข้าราชการระดับสูงทั่วประเทศได้รับการแต่งตั้งโดยพรรคคอมมิวนิสต์จีน และส่วนใหญ่เป็นสมาชิกพรรคคอมมิวนิสต์จีน ทุกหน่วยงานราชการ รัฐวิสาหกิจ และสถาบันมหาชนมีคณะกรรมาธิการพรรคคอมมิวนิสต์จีนเป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างการบริหาร ตั้งแต่ระดับท้องถิ่นจนถึงระดับชาติ คณะกรรมาธิการพรรคคอมมิวนิสต์จีนในหน่วยงานรัฐบาลมีหน้าที่กำกับดูแลและสั่งการหน่วยงานเหล่านั้น โดยคณะมนตรีรัฐกิจมีข้อกำหนดทางกฎหมายให้ต้องปฏิบัติตามนโยบายของพรรค ดังที่ระบุไว้ในธรรมนูญพรรคคอมมิวนิสต์จีน "รัฐบาล กองทัพ สังคม และโรงเรียน ทิศเหนือ ใต้ ออก และตก – พรรคเป็นผู้นำทั้งหมด"

ในสมัยเติ้ง เสี่ยวผิง มีการเสนอให้แยกใช้อำนาจระหว่างรัฐกับพรรคให้ชัดเจนขึ้น โดยเฉพาะข้อเสนอที่ได้รับการผลักดันจากเจ้าหน้าที่สายเสรีนิยมอย่างจ้าว จื่อหยาง ข้อเสนอเหล่านั้นรวมถึงการยกเลิกคณะกรรมาธิการพรรคคอมมิวนิสต์จีนจากหน่วยงานภาครัฐบางแห่ง การเพิ่มอิทธิพลของคณะมนตรีรัฐกิจ และการให้ผู้บริหารมืออาชีพเป็นผู้นำรัฐวิสาหกิจแทนคณะกรรมาธิการพรรคคอมมิวนิสต์จีน ข้อเสนอเหล่านี้ถูกยกเลิกหลังการประท้วงและการสังหารหมู่ที่จัตุรัสเทียนอันเหมินใน ค.ศ. 1989

เกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างรัฐบาลและพรรคคอมมิวนิสต์จีน เจมส์ พาล์เมอร์ เขียนไว้ในนิตยสาร *Foreign Policy* ว่า "รัฐบาลจีนโดยพื้นฐานแล้วเป็นเงาของพรรคคอมมิวนิสต์ เคลื่อนไหวตามที่พรรคเคลื่อนไหว และด้วยเหตุนี้ บทบาทของรัฐบาลจึงมีความสำคัญน้อยกว่าบทบาทของพรรคมาก" ตามที่ *The Economist* กล่าวไว้ว่า "โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อพบปะชาวต่างชาติ เจ้าหน้าที่อาจยื่นนามบัตรที่มีตำแหน่งในรัฐบาล แต่จะไม่พูดถึงตำแหน่งในพรรค ซึ่งอาจมีหรือไม่ก็ได้ที่ตำแหน่งในพรรคจะสูงกว่าตำแหน่งในรัฐของพวกเขา" ตามที่รัช โดชิ นักวิชาการ กล่าวไว้ว่า "[พรรค] นั่งอยู่เหนือรัฐ ดำเนินงานขนานกับรัฐ และแทรกซึมอยู่ในทุกระดับของรัฐ

การบูรณาการของพรรคคอมมิวนิสต์จีนและรัฐเร่งตัวขึ้นภายใต้การนำของสี จิ้นผิง โดยเขาดำรงตำแหน่งประธานคณะกรรมการพรรคแปดคณะที่ควบคุมหน่วยงานรัฐบาล ภายใต้การนำของสี หน่วยงานรัฐบาลและพรรคหลายแห่งได้ถูกควบรวม โดยองค์กรพรรคมีชื่อรัฐบาลภายนอกภายใต้ระบบหนึ่งสถาบันสองชื่อ ซึ่งเป็นการบูรณาการพรรคและรัฐให้แน่นแฟ้นยิ่งขึ้น

## รัฐธรรมนูญ

จีนมีรัฐธรรมนูญฉบับแรกเมื่อวันที่ 20 กันยายน ค.ศ. 1954 ก่อนหน้านั้นใช้เอกสารที่ทำหน้าที่คล้ายรัฐธรรมนูญชั่วคราวที่ร่างโดยสภาที่ปรึกษาการเมืองประชาชนจีน ใน ค.ศ. 1975 มีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับที่สอง ซึ่งลดจำนวนบทบัญญัติในรัฐธรรมนูญเหลือเพียงประมาณ 30 มาตรา โดยมีคำขวัญของพรรคคอมมิวนิสต์จีนและถ้อยคำปฏิวัติแทรกอยู่ทั่วทั้งฉบับ อำนาจศาลถูกตัดทอน และตำแหน่งประธานาธิบดีถูกยกเลิก การประกาศใช้ครั้งที่ 3 ใน ค.ศ. 1978 ได้เพิ่มจำนวนมาตรา แต่ยังคงอยู่ภายใต้อิทธิพลของการปฏิวัติวัฒนธรรมที่เพิ่งจบลงไป

รัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบันเป็นรัฐธรรมนูญฉบับที่สี่ที่ประกาศใช้ของสาธารณรัฐประชาชนจีน ประกาศเมื่อวันที่ 4 ธันวาคม ค.ศ. 1982 และทำหน้าที่เป็นรัฐธรรมนูญที่มีเสถียรภาพมาเป็นเวลากว่า 30 ปี อำนาจทางกฎหมายของพรรคคอมมิวนิสต์จีนได้รับการรับรองโดยรัฐธรรมนูญ โดยพรรคใช้อำนาจสูงสุดทางการเมืองผ่านการควบคุมรัฐ กองทัพ และสื่อทั้งหมด

## สภาประชาชนแห่งชาติ

การประชุมสภาประชาชนแห่งชาติครั้งที่ 12 จัดขึ้นเมื่อ ค.ศ. 2013
สภาประชาชนแห่งชาติ (NPC) เป็นสภานิติบัญญัติแห่งชาติของจีน ด้วยสมาชิก 2,977 คนใน ค.ศ. 2023 จึงถือเป็นสภาที่ใหญ่ที่สุดในโลก ภายใต้รัฐธรรมนูญปัจจุบันของจีน สภาประชาชนแห่งชาติถูกจัดโครงสร้างเป็นสภานิติบัญญัติสภาเดียว โดยมีอำนาจในการออกกฎหมาย ควบคุมการดำเนินงานของรัฐบาล และเลือกตั้งเจ้าหน้าที่ระดับสูงของรัฐ ผู้แทนได้รับการเลือกตั้งสำหรับวาระห้าปีผ่านระบบการเลือกตั้งหลายระดับ ตามรัฐธรรมนูญ สภาประชาชนแห่งชาติเป็นสถาบันของรัฐสูงสุดในระบบการเมืองของจีน

สภาประชาชนแห่งชาติและคณะกรรมาธิการแห่งชาติประจำสภาที่ปรึกษาการเมืองประชาชนจีน (CPPCC) องค์กรที่ปรึกษาที่สมาชิกเป็นตัวแทนองค์กรประชาชนต่าง ๆ เป็นสมัชชาปรึกษาหารือหลักของจีน และมักถูกเรียกว่าการประชุมสองสภา นอกเหนือจากพรรคคอมมิวนิสต์จีนแล้ว ยังมีพรรคการเมืองขนาดเล็กอีกแปดพรรคเข้าร่วม แต่พรรคเหล่านี้ไม่ได้เป็นฝ่ายค้านและไม่มีอำนาจ พวกเขาต้องยอมรับความเป็นใหญ่ของพรรคคอมมิวนิสต์จีนเพื่อที่จะดำรงอยู่ และสมาชิกของพวกเขาต้องได้รับการอนุมัติล่วงหน้าโดยกรมงานแนวร่วมของพรรคคอมมิวนิสต์จีน

สภาประชาชนแห่งชาติ ซึ่งได้รับการเลือกตั้งให้ดำรงตำแหน่งวาระละ 5 ปี จะจัดการประชุมประจำปีทุกฤดูใบไม้ผลิ ปกติใช้เวลา 10 ถึง 14 วัน ในมหาศาลาประชาชนทางด้านตะวันตกของจัตุรัสเทียนอันเหมิน กรุงปักกิ่ง การประชุมประจำปีเหล่านี้มักจัดขึ้นพร้อมกับการประชุมของคณะกรรมาธิการแห่งชาติฯ เป็นโอกาสให้เจ้าหน้าที่ของรัฐได้ทบทวนนโยบายในอดีตและนำเสนอแผนการในอนาคตต่อประเทศ

ทั่วไปแล้ว สภาประชาชนแห่งชาติมีชื่อเสียงในด้านการอนุมัติผลงานของคณะมนตรีรัฐกิจและไม่ได้มีส่วนร่วมในการร่างกฎหมายด้วยตนเองมากนัก อย่างไรก็ตาม สภาและคณะกรรมาธิการประจำของสภาจะแสดงอำนาจของตนออกมาเป็นครั้งคราว ตัวอย่างเช่น ใน ค.ศ. 2009 คณะมนตรีรัฐกิจและพรรคคอมมิวนิสต์จีนไม่สามารถผลักดันให้มีการผ่านภาษีน้ำมันเพื่อใช้เป็นเงินทุนในการสร้างทางด่วนได้ ทำนองเดียวกัน กระทรวงการคลังได้พยายามจะริเริ่มการเก็บภาษีทรัพย์สินมาตั้งแต่ต้นคริสต์ทศวรรษ 2010 แต่การคัดค้านจากสภาประชาชนแห่งชาติ (รวมถึงรัฐบาลท้องถิ่น) ได้ขัดขวางไม่ให้ข้อเสนอภาษีทรัพย์สินใด ๆ เข้าสู่วาระการออกกฎหมายของสภาประชาชนแห่งชาติ คณะกรรมาธิการสามัญประจำสภาประชาชนแห่งชาติมีความแข็งกร้าวมากกว่าสภาประชาชนแห่งชาติเองและได้ใช้สิทธิยับยั้งกฎหมายที่เสนอมา

## ผู้นำ

### ผู้นำระดับชาติ

ตราสัญลักษณ์ของพรรคคอมมิวนิสต์จีน
สี จิ้นผิง ผู้นำสูงสุดและเลขาธิการใหญ่
คณะกรรมาธิการสามัญประจำกรมการเมืองพรรคคอมมิวนิสต์จีน (PSC) ประกอบด้วยผู้นำระดับสูงของรัฐบาล ในอดีตมีสมาชิกตั้งแต่ 5 ถึง 9 คน ณ ค.ส. 2024 มีสมาชิก 7 คน หน้าที่ที่ได้รับมอบหมายอย่างเป็นทางการคือการดำเนินการอภิปรายนโยบายและตัดสินใจในประเด็นสำคัญเมื่อกรมการเมือง (โปลิตบูโร) องค์กรตัดสินใจที่ใหญ่กว่า ไม่ได้อยู่ในช่วงประชุม ตามธรรมนูญของพรรคคอมมิวนิสต์จีน เลขาธิการใหญ่ของคณะกรรมการกลางต้องเป็นสมาชิกของคณะกรรมาธิการสามัฯประจำกรมการเมืองพรรคคอมมิวนิสต์จีนด้วย

สมาชิกของคณะกรรมาธิการสามัญประจำกรมการเมืองถูกจัดอันดับอย่างเคร่งครัดตามลำดับพิธีการ ในอดีต เลขาธิการใหญ่ (หรือประธานพรรค) ได้รับการจัดอันดับเป็นที่หนึ่งเสมอมา ส่วนการจัดอันดับของผู้นำคนอื่น ๆ นั้นเปลี่ยนแปลงไปตามยุคสมัย นับตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 1990 เป็นต้นมา เลขาธิการใหญ่ (ซึ่งดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีด้วย), นายกรัฐมนตรี, ประธานคณะกรรมาธิการสามัญประจำสภาประชาชนแห่งชาติ, ประธานสภาที่ปรึกษาการเมืองประชาชนจีน, เลขาธิการคณะกรรมาธิการสอบวินัยกลาง (หน่วยงานต่อต้านการทุจริตระดับสูงสุดของพรรค), และเลขาธิการคนที่หนึ่งของสำนักเลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์จีน ล้วนเป็นสมาชิกของคณะกรรมาธิการสามัญประจำกรมการเมืองของโดยตลอด

ตำแหน่งที่อยู่ต่ำกว่าคณะกรรมาธิการสามัญประจำกรมการเมืองของพรรคคือผู้นำระดับรองของรัฐ รวมถึงหัวหน้าเจ้าหน้าที่ของพรรค รองนายกรัฐมนตรี และเลขาธิการพรรคของเทศบาลและมณฑลที่สำคัญที่สุดของจีน ถัดจากนั้นคือรัฐมนตรีและผู้ว่าการทณฑล แล้วจึงเป็นรัฐมนตรีช่วยและรองผู้ว่าการมณฑล หลังจากนั้นคืออธิบดีกรมและนายกเทศมนตรีเทศบาลขนาดรองลงจากระดับมณฑล ตามด้วยรองอธิบดีกรมและนายกเทศมนตรีเมืองขนาดเล็ก มีห้าลำดับชั้นที่อยู่ต่ำกว่าเหล่านี้ ซึ่งทอดลงไปถึงรากฐานของลำดับชั้นรัฐบาลและพรรค

### ผู้นำสูงสุด

อำนาจรวมศูนย์อยู่ที่ "ผู้นำสูงสุด" ตำแหน่งที่ไม่เป็นทางการที่ปัจจุบันดำรงตำแหน่งโดยสี จิ้นผิง ผู้ซึ่งดำรงตำแหน่งสำคัญทางการเมืองและรัฐบาล 4 ตำแหน่ง ได้แก่ เลขาธิการใหญ่คณะกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีน ประธานคณะกรรมธิการทหารกลาง และประธานาธิบดีสาธารณรัฐประชาชนจีน ในช่วงใกล้สิ้นสุดวาระการดำรงตำแหน่งของหู จิ่นเทา ผู้เชี่ยวชาญต่างสังเกตเห็นข้อจำกัดที่เพิ่มขึ้นต่อการควบคุมโดยพฤตินัยของผู้นำสูงสุดต่อรัฐบาล แต่ในการประชุมสภาแห่งชาติพรรคครั้งที่ 19 ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 2017 ข้อจำกัดวาระการดำรงตำแหน่งของสี จิ้นผิงถูกยกเลิกและอำนาจของเขาได้รับขยายออกไป

### ประธานาธิบดี

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| เหมา เจ๋อตง ประธานคนแรก | หลี่ เซียนเนี่ยน ประธานาธิบดีคนแรก |

ภายใต้รัฐธรรมนูญของสาธารณรัฐประชาชนจีน ตำแหน่งประธานาธิบดีเป็นตำแหน่งเชิงพิธีการเป็นส่วนใหญ่และมีอำนาจจำกัด อย่างไรก็ตาม ตั้งแต่ ค.ศ. 1993 เป็นต้นมา ตามธรรมเนียมปฏิบัติ ตำแหน่งประธานาธิบดีถูกดำรงพร้อมกันโดยเลขาธิการใหญ่พรรค ผู้นำสูงสุดในระบบพรรคเดียว ตำแหน่งประธานาธิบดีถูกมองว่าเป็นสถาบันของรัฐ มากกว่าตำแหน่งบริหาร ในทางทฤษฎี ประธานาธิบดีจะดำรงตำแหน่งโดยความเห็นชอบของสภาประชาชนแห่งชาติ ซึ่งเป็นฝ่ายนิติบัญญัติ และไม่มีอำนาจตามกฎหมายในการดำเนินการบริหารโดยอำนาจของตนเอง ประธานาธิบดีคนปัจจุบันคือสี จิ้นผิง ผู้ซึ่งเข้ารับตำแหน่งเมื่อเดือนมีนาคม ค.ศ. 2013

ตำแหน่งนี้ถูกกำหนดขึ้นครั้งแรกในรัฐธรรมนูญแห่งสาธารณรัฐประชาชนจีนใน ค.ศ. 1954 และดำรงตำแหน่งต่อมาโดยเหมา เจ๋อตงและหลิว เช่าฉี หลิวตกต่ำทางการเมืองในช่วงการปฏิวัติวัฒนธรรม หลังจากนั้นตำแหน่งก็ว่างลง ตำแหน่งดังกล่าวถูกยกเลิกภายใต้รัฐธรรมนูญ ค.ศ. 1975 จากนั้นถูกฟื้นฟูในรัฐธรรมนูญ ค.ศ. 1982 แต่มีอำนาจลดลง เดิมทีตำแหน่งนี้ในภาษาจีนนั้นเมื่อแปลเป็นภาษาอังกฤษอย่างเป็นทางการจะใช้คำว่า "Chairman" (ประธาน) แต่หลังจาก ค.ศ. 1982 การแปลอย่างเป็นทางการนั้นได้เปลี่ยนไปใช้คำว่า "President" (ประธานาธิบดี) แทน แม้ชื่อตำแหน่งในภาษาจีนจะยังคงเช่นเดิม ในเดือนมีนาคม ค.ศ. 2018 ข้อจำกัดวาระการดำรงตำแหน่งของประธานาธิบดีได้ถูกยกเลิก

### คณะมนตรีรัฐกิจ

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| โจว เอินไหล นายกรัฐมนตรีคนแรก | หลี่ เฉียง นายกรัฐมนตรีคนปัจจุบัน |

คณะมนตรีรัฐกิจเป็นหน่วยงานบริหารหลักและคณะรัฐมนตรีแห่งชาติของจีน ได้รับการแต่งตั้งโดยสภาประชาชนแห่งชาติและมีนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน ประกอบด้วยหัวหน้าของแต่ละกระทรวงและหน่วยงานรัฐบาล นายกรัฐมนตรีได้รับความช่วยเหลือจากรองนายกรัฐมนตรีหลายคน ปัจจุบันมี 4 คน แต่ละคนมีหน้าที่กำกับดูแลงานบริหารในขอบเขตเฉพาะเจาะจง นายกรัฐมนตรี รองนายกรัฐมนตรีและมนตรีรัฐกิจรวมกันเป็นคณะรัฐมนตรีภายในที่ประชุมเป็นประจำในการประชุมบริหารของคณะมนตรีรัฐกิจ คณะมนตรีรัฐกิจมีกระทรวงต่าง ๆ เป็นส่วนประกอบ 26 กระทรวง และมีอำนาจควบคุมดูแลรัฐบาลระดับมณฑลทั่วประเทศ

ส่วนใหญ่อำนาจของหน่วยงานรัฐบาลมาจากข้อกำหนดและกฎเกณฑ์ต่าง ๆ ไม่ใช่จากตัวบทกฎหมายโดยตรง คณะมนตรีรัฐกิจออกกฎระเบียบเกี่ยวกับรูปแบบเอกสารทางการและเอกสารพรรคคอมมิวนิสต์จีนเพื่อกำหนดระดับอำนาจ ความเร่งด่วน และชั้นความลับของเอกสาร เอกสารทางการมีหลายประเภท บางประเภทเป็นเอกสารที่หน่วยงานระดับล่างต้องทำตามอย่างเคร่งครัด (เช่น "คำสั่ง" หรือ "การตัดสินใจ") บางประเภทมีความยืดหยุ่นกว่า (เช่น "ความเห็น" หรือ "ประกาศ") และบางประเภทเป็นเอกสารที่มีเนื้อหาทั่วไป เช่น "จดหมาย" หรือ "บันทึกการประชุม")

### คณะกรรมาธิการการทหารกลาง

คณะกรรมการฯ ตั้งอยู่ในบริเวณกระทรวงกลาโหม ("อาคาร 1 สิงหาคม")
คณะกรรมาธิการการทหารกลาง (CMC) ใช้อำนาจบัญชาการและการควบคุมสูงสุดเหนือกองทัพปลดปล่อยประชาชน (PLA) ตำรวจติดอาวุธประชาชน และกองกำลังอาสาสมัคร หน่วยงานนี้ปฏิบัติงานภายในพรรคคอมมิวนิสต์จีนภายใต้ชื่อ "คณะกรรมธิการทหารกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีน" และในฐานะหน่วยงานทหารของรัฐบาลกลางภายใต้ชื่อ "คณะกรรมาธิการการทหารกลางสาธารณรัฐประชาชนจีน" ภายใต้ระบบ "หนึ่งองค์กร สองชื่อ" ทั้งสองคณะกรรมการจึงมีบุคลากร โครงสร้าง และหน้าที่เหมือนกัน และดำเนินงานภายใต้ทั้งระบบพรรคและระบบรัฐ คณะกรรมการนี้มีประธานคือประธานคณะกรรมาธิการการทหารกลาง

### คณะกรรมการกำกับดูแลแห่งชาติ

คณะกรรมการกำกับดูแลแห่งชาติ (NSC) เป็นหน่วยงานกำกับดูแล (ต่อต้านการทุจริต) สูงสุดของรัฐในประเทศจีน มีสถานะเทียบเท่าศาลประชาชนสูงสุดและอัยการประชาชนสูงสุด มีหน้าที่ตรวจสอบดูแลเจ้าหน้าที่รัฐทั้งหมดที่ใช้อำนาจสาธารณะ หน่วยงานนี้ทำงานอย่างใกล้ชิดกับคณะกรรมาธิการสอบวินัยกลาง (CCDI) ของพรรคคอมมิวนิสต์จีน และทำหน้าที่เป็นหน่วยงานรัฐที่ดำเนินการตามอำนาจของคณะกรรมการฯ อย่างมีประสิทธิภาพ หน่วยงานนี้เข้ามารับช่วงต่อจากกระทรวงกำกับดูแลเดิม

## ศาลประชาชนสูงสุดและอัยการประชาชนสูงสุด

ตราสัญลักษณ์ของศาลประชาชน
ตราสัญลักษณ์ของสำนักงานอัยการประชาชน
ศาลประชาชนสูงสุดเป็นองค์กรตุลาการของสาธารณรัฐประชาชนจีนและอยู่ภายใต้การควบคุมของคณะกรรมการกิจการการเมืองและกฎหมายส่วนกลางของพรรคคอมมิวนิสต์จีน ฮ่องกงและมาเก๊า ในฐานะเขตบริหารพิเศษ มีระบบตุลาการแยกต่างหาก โดยอิงตามประเพณีของกฎหมายคอมมอนลอว์แบบอังกฤษ และประเพณีของกฎหมายแพ่งแบบโปรตุเกส ตามลำดับ ผู้พิพากษาของศาลประชาชนสูงสุดได้รับการแต่งตั้งโดยสภาประชาชนแห่งชาติ

## รัฐบาลท้องถิ่น

ผู้ว่าการมณฑลและเขตปกครองตนเองของจีน และนายกเทศมนตรีของเทศบาลที่ขึ้นตรงต่อรัฐบาลกลาง ได้รับการแต่งตั้งโดยคณะมนตรีรัฐกิจหลังจากได้รับการเห็นชอบจากสภาประชาชนแห่งชาติ แต่การเห็นชอบนี้เป็นเพียงพิธีการเท่านั้น เขตบริหารพิเศษ (SARs) ฮ่องกงและมาเก๊ามีอำนาจปกครองตนเองในระดับสูงรวมถึงรัฐบาล ระบบกฎหมาย และกฎหมายรัฐธรรมนูญพื้นฐานที่แยกจากกัน แต่ต้องปฏิบัติตามรัฐบาลกลางในด้านนโยบายต่างประเทศและความมั่นคงแห่งชาติ และผู้บริหารสูงสุดของพวกเขาได้รับการเลือกโดยพฤตินัยจากกรมการเมืองของพรรคคอมมิวนิสต์จีน

ต่ำกว่าระดับมณฑลลงมาคือจังหวัด (prefectures) และอำเภอ (counties) อำเภอแบ่งออกเป็นตำบล (townships) และหมู่บ้าน (villages) ขณะที่ส่วนใหญ่บริหารโดยเจ้าหน้าที่ที่ได้รับการแต่งตั้ง เขตอำนาจศาลระดับล่างบางแห่งก็มีการเลือกตั้งโดยตรง

แม้รัฐบาลท้องถิ่นของจีนจะอยู่ภายใต้การควบคุมและกำกับดูแลอย่างเข้มงวดจากรัฐบาลกลาง แต่ก็ยังจัดการรายได้และรายจ่ายทางการคลังในสัดส่วนที่ค่อนข้างมาก พวกเขามีอำนาจและอิสระในการตัดสินใจทางเศรษฐกิจสูง และมีบทบาทสำคัญในการพัฒนาเศรษฐกิจชาติ พวกเขาไม่สามารถออกกฎหมายภาษีเองได้ แต่สามารถปรับเปลี่ยนอัตราภาษีบางอย่างภายในขอบเขตที่กำหนดโดยรัฐบาลกลาง

ในช่วงคริสต์ปลายทศวรรษ 1980 ถึงต้นคริสต์ทศวรรษ 1990 รัฐบาลเทศบาลได้เพิ่มกลไกควบคุมและขยายขีดความสามารถในการกำกับดูแลพื้นที่รอบเมือง หลังการปฏิรูปการคลังใน ค.ศ. 1994 รัฐบาลท้องถิ่นจำเป็นต้องหารายได้ที่ไม่ใช่ภาษี และวิธีการหลักที่พวกเขาใช้คือการเก็บเงินจากโครงการพัฒนาที่ดินและค่าธรรมเนียมการใช้ที่ดิน สิ่งนี้ส่งผลให้พวกเขาเพิ่มขึ้นทั้งในด้านขนาดการบริหารและขนาดทางภูมิศาสตร์ ตั้งแต่ ค.ศ. 2002 ถึงต้น ค.ศ. 2003 เป็นอย่างน้อย รัฐบาลกลางได้ลดภาระค่าใช้จ่ายในการจัดหาสินค้าสาธารณะลง โดยผลักภาระนี้ไปให้รัฐบาลท้องถิ่นแทน ทำให้รัฐบาลท้องถิ่นต้องหารายได้จากการเก็บค่าธรรมเนียมต่าง ๆ เพื่อนำมาใช้ในการให้บริการสาธารณะ รัฐบาลท้องถิ่นเป็นผู้ให้บริการสินค้าสาธารณะหลักในประเทศจีน

ตั้งแต่ ค.ศ. 2014 แผนพัฒนาเมืองรูปแบบใหม่แห่งชาติได้รวมกระบวนการวางแผนที่เคยกระจายอยู่ตามหน่วยงานราชการต่าง ๆ (เช่น การใช้ที่ดิน การท่องเที่ยว และสิ่งแวดล้อม) เข้าด้วยกัน

ตั้งแต่ ค.ศ. 2015 รัฐบาลกลางอนุญาตให้รัฐบาลท้องถิ่นออกพันธบัตรเพื่อระดมทุนสำหรับโครงการลงทุนสาธารณะ เช่น โครงสร้างพื้นฐานและโรงพยาบาล ปริมาณพันธบัตรดังกล่าวจะถูกกำหนดโดยรัฐบาลกลาง รัฐบาลท้องถิ่นไม่ได้รับอนุญาตให้ออกพันธบัตรเพื่อนำเงินมาใช้จ่ายในสิ่งที่ต้องจ่ายเป็นประจำ เช่น เงินเดือน

## ราชการพลเรือน

ระบบราชการพลเรือนของจีนแบ่งออกเป็นลำดับชั้น ระดับสูงสุด (รวมถึงหัวหน้ากรม รองหัวหน้ากรม และหัวหน้าส่วน) มีส่วนร่วมอย่างมากในการกำหนดนโยบาย

## การพัฒนานโยบาย

หลังการปฏิรูปเศรษฐกิจจีน จีนมีลักษณะเด่นคือการรวมศูนย์ทางการเมืองในระดับสูงแต่มีการกระจายอำนาจทางเศรษฐกิจอย่างมีนัยสำคัญ รัฐบาลกลางกำหนดทิศทางเชิงกลยุทธ์ ส่วนเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นนำไปปฏิบัติ รวมถึงพัฒนารายละเอียดนโยบาย เซบาสเตียน ไฮล์มันน์ และเอลิซาเบธ เพอร์รี นักวิชาการ เขียนว่าการกำหนดนโยบายในจีนได้รับอิทธิพลจากการปฏิวัติคอมมิวนิสต์จีน เป็นผลให้เกิดแนวทางการกำหนดนโยบายที่ผสมผสานการนำแบบรวมศูนย์กับการระดมมวลชนอย่างเข้มข้น และรูปแบบการปกครองนี้ถูกกำหนดโดยการทดลองและการปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง ตามที่นักวิชาการเจโรม ดูยอน และโคลอี ฟรัวซาร์ท กล่าวไว้ ความสามารถในการปรับตัวที่เกิดจากมรดกของสงครามกองโจรได้ทำให้พรรคคอมมิวนิสต์จีนเชี่ยวชาญการจัดการกับความไม่แน่นอนและได้แปรเปลี่ยนเป็นความสามารถในการทดลองก่อนแล้วจึงจัดระบบผลลัพธ์

นโยบายใหม่ ๆ มักถูกทดลองในระดับท้องถิ่นก่อนจะถูกนำไปใช้ในวงกว้าง ซึ่งทำให้กระบวนการนโยบายมีการทดลองและรับฟังความเห็น การทดสอบนำร่องนโยบายในระดับท้องถิ่นก็เป็นวิธีการที่ใช้มาตั้งแต่สมัยเหมา โดยปกติแล้ว ผู้นำระดับสูงของรัฐบาลกลางจะไม่ลงมือร่างนโยบายรายละเอียด แต่จะใช้วิธีการพูดคุยแบบไม่เป็นทางการและการลงพื้นที่เพื่อตัดสินใจว่าจะสนับสนุนหรือปรับเปลี่ยนแนวทางของนโยบายที่ทดลองใช้ในระดับท้องถิ่นหรือโครงการนำร่องต่าง ๆ แนวทางโดยทั่วไปคือผู้นำรัฐบาลกลางจะเริ่มร่างนโยบาย กฎหมาย หรือข้อบังคับที่เป็นทางการหลังจากนโยบายได้รับการพัฒนาในระดับท้องถิ่นแล้ว

## ประสิทธิภาพของรัฐ

จีนมีประสิทธิภาพของรัฐในระดับสูง ทอมัส เฮเบอร์เรอร์ นักวิชาการ ให้เหตุผลว่าประสิทธิภาพของรัฐจีนเกิดจาก (1) ความเชื่อมั่นของประชาชนที่มีต่อระบบการเมือง, (2) ความสามารถในการควบคุมและจัดการสังคม, (3) ทรัพยากรเชิงบังคับ, (4) การรับฟังและร่วมมือกับกลุ่มต่าง ๆ ในสังคมเพื่อจัดการความขัดแย้ง และ (5) การเรียนรู้และปรับปรุงจากความผิดพลาดที่ผ่านมา

## งบประมาณ

งบประมาณการคลังของจีนมี 4 ส่วน ได้แก่ งบประมาณการคลังทั่วไป งบประมาณสำหรับกองทุนของรัฐบาล งบประมาณสำหรับรายได้จากการดำเนินงานของทุนรัฐวิสาหกิจ และงบประมาณประกันสังคม

ส่วนที่ใหญ่ที่สุดคืองบประมาณการคลังทั่วไป ซึ่งเป็นงบประมาณแบบเอกภาพที่จัดสรรระหว่างงบประมาณการคลังส่วนกลางและส่วนท้องถิ่น รัฐบาลกลางกำหนดเป้าหมายรายได้และรายจ่ายทางการคลังทั้งของตนเองและรัฐบาลท้องถิ่น

## ดูเพิ่ม

* รัฐบาลประชาชนส่วนกลางสาธารณรัฐประชาชนจีน (ค.ศ. 1949–1954)
* รัฐบาลสาธารณรัฐจีน
* ประวัติศาสตร์พรรคการเมืองในประเทศจีน
* ระบบการเมืองของจักรวรรดิจีน
* การเมืองจีน
	+ การเลือกตั้งในประเทศจีน
	+ ลำดับความสำคัญในประเทศจีน

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น