Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# จังหวัดอึมปูมาลางกา

| อึมปูมาลางกา

**Mpumalanga* (อาฟรีกานส์)*
**iMpumalanga* (สวาซี)*
**iPumalanga* (อึนเดเบเลใต้)* |
| --- |
| จังหวัด |
| อึมปูมาลางกา |
| ทางหลวงหมายเลข 33 ซึ่งข้ามผ่านแม่น้ำอัสเซกาย (Assegaai River) อยู่ตอนใต้ของเมืองปีตเรตีฟ |
| ธง |
| คำขวัญ: *Omnia labor vincit* (Labour will conquer all) |
| ที่ตั้งของจังหวัดอึมปูมาลางกาในประเทศแอฟริกาใต้ |
| ประเทศ | แอฟริกาใต้ |
| ก่อตั้ง | 27 เมษายน ค.ศ. 1994 |
| เมืองหลวง | Mbombela |
| เขตเทศบาล | ยุบ
รายการ
* Gert Sibande
* Nkangala
* Ehlanzeni
 |
| การปกครอง |
|  • ประเภท | ระบบรัฐสภา |
|  • พรีเมียร์ | Mandla Ndlovu (ANC) |
|  • ฝ่ายนิติบัญญัติ | สภานิติบัญญัติจังหวัดอึมปูมาลางกา |
| พื้นที่ |
|  • ทั้งหมด | 76,495 ตร.กม. (29,535 ตร.ไมล์) |
|  • อันดับ | อันดับที่ 8 ในประเทศแอฟริกาใต้ |
| ความสูงจุดสูงสุด | 2,331 เมตร (7,648 ฟุต) |
| ประชากร (2022) |
|  • ทั้งหมด | 5,142,216 คน |
|  • อันดับ | อันดับที่ 6 ในประเทศแอฟริกาใต้ |
|  • ความหนาแน่น | 67 คน/ตร.กม. (170 คน/ตร.ไมล์) |
|   • อันดับความหนาแน่น | อันดับที่ 3 ในประเทศแอฟริกาใต้ |
| กลุ่มประชากร (2022) |
|  • ผิวดำ | 95.3% |
|  • ผิวขาว | 3.6% |
|  • หลากสีผิว | 0.6% |
|  • ชาวแอฟริกาใต้เชื้อสายอินเดียหรือเอเชีย | 0.5% |
|  • อื่น ๆ | 0.5% |
| ภาษา (2022) |
|  • ภาษาสวาซี | 30.5% |
|  • ภาษาซูลู | 27.8% |
|  • ภาษาซองกา | 10.6% |
|  • ภาษาโซโทเหนือ | 10.3% |
|  • ภาษาเดเบเลใต้ | 9.9% |
|  • ภาษาอาฟรีกานส์ | 3.2% |
|  • ภาษาโซโทใต้ | 2.3% |
|  • ภาษาอังกฤษ | 1.5% |
| เขตเวลา | UTC+2 (SAST) |
| รหัส ISO 3166 | ZA-MP |
| HDI (2019) | 0.675 ปานกลาง · อันดับที่ 7 จาก 9 |
| จีดีพี (GDP) | 58.2 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ |
| เว็บไซต์ |  |

**จังหวัดอึมปูมาลางกา** (อาฟรีกานส์: *Mpumalanga*) เป็นหนึ่งในเก้าจังหวัดของประเทศแอฟริกาใต้ โดยชื่อมีความหมายว่า "ทิศตะวันออก" หรือแปลตรงตัวได้ว่า "ที่ที่พระอาทิตย์ขึ้น" จังหวัดนี้ตั้งอยู่ทางตะวันออกของประเทศแอฟริกาใต้ มีอาณาเขตติดต่อกับประเทศเอสวาตินีและประเทศโมซัมบิก และทางทิศเหนือติดกับจังหวัดลิมโปโป ทิศตะวันตกติดกับจังหวัดเคาเต็ง ทิศตะวันตกเฉียงใต้ติดกับจังหวัดฟรีสเตต และทิศใต้ติดกับจังหวัดควาซูลู-นาตาล มีเมืองหลักคืออึมบอมเบลา

จังหวัดอึมปูมาลางกาถูกก่อตั้งขึ้นใน ค.ศ. 1994 เมื่อพื้นที่ซึ่งเดิมเรียกว่าจังหวัดทรานส์ฟาลตะวันออกถูกรวมเข้ากับอดีตมาตุภูมิหรือบันตูสถานซึ่งได้แก่คาอึงกวาเน ควาอึนเดเบเล และบางส่วนของเลโบวาและกาซันคูลู ถึงแม้ว่าอาณาเขตสมัยใหม่ของจังหวัดจะถูกก่อตั้งภายหลังสิ้นสุดการถือผิวเพียงไม่นาน แต่ภูมิภาคและบริเวณล้อมรอบก็มีประวัติศาสตร์ที่ย้อนกลับไปได้นับพันปี โดยประวัติศาสตร์ส่วนใหญ่และความสำคัญในปัจจุบันของจังหวัดนั้นเกี่ยวโยงกับเรื่องการค้า

## อ้างอิง
# รองเท้า

รองเท้า
**รองเท้า** เป็นเครื่องใช้ที่มนุษย์นำมาใช้กับเท้า เพื่อป้องกันสิ่งสกปรกและอันตรายอันเกิดจากการสัมผัสกับพื้นผิวต่างๆ หรือการเจ็บเท้าจากการเดินหรือ การวิ่ง รองเท้ามีหลายประเภทตามวัสดุและประโยชน์การใช้งาน ในปัจจุบันรองเท้าจัดเป็นเครื่องแต่งกายที่มีความหลากหลายตามสมัยนิยม เช่น รองเท้าแตะ รองเท้าผ้าใบ รองเท้าส้นสูง รองเท้าสำหรับการเล่นกีฬา ซึ่งได้แยกตามประเภทของกีฬาแต่ละชนิดอีกด้วย เช่น รองเท้าสำหรับตีกลอฟ์ รองเท้าสำหรับเล่นฟุตบอล เป็นต้น รองเท้าเพื่อสุขภาพ รองเท้าปีนเขา ฯลฯ

## ประวัติศาสตร์

นักโบราณคดี พบรองเท้าแตะที่ทำด้วยเปลือกไม้ 50 คู่ ในถ้ำ Fort Rock ในรัฐออริกอน ซึ่งมีอายุมากกว่า 5000 ปี เชื่อว่า Fort Rock เป็นโรงงานรองเท้าที่เก่าแก่ที่สุดในโลก

## อ้างอิง
# นาดีน กอร์ดิเมอร์

|  นาดีน กอร์ดิเมอร์ Nadine Gordimer |
| --- |
| นาดีน กอร์ดิเมอร์ในงานเทศกาลหนังสือเยอเตอบอร์ย ค.ศ. 2010 |
| เกิด | 20 พฤศจิกายน ค.ศ. 1923 สปริงส์ สหภาพแอฟริกาใต้ |
| เสียชีวิต | 13 กรกฎาคม ค.ศ. 2014 โจฮันเนสเบิร์ก ประเทศแอฟริกาใต้ |
| สัญชาติ | ชาวแอฟริกาใต้ |
| อาชีพ | นักเขียน นักเขียนบทละคร นักเคลื่อนไหวทางการเมือง |
| ผลงานเด่น | July's People |
| ตำแหน่ง | นักเขียน นักเคลื่อนไหวทางการเมือง |
| รางวัล | รางวัลโนเบล ค.ศ. 1991 |
| ผู้ได้รับรางวัลโนเบลสาขาวรรณกรรม |

**นาดีน กอร์ดิเมอร์** (อังกฤษ: *Nadine Gordimer*) (20 พฤศจิกายน ค.ศ. 1923 – 13 กรกฎาคม ค.ศ. 2014) นาดีน กอร์ดิเมอร์เป็นนักเขียน, นักเขียนบทละคร และ นักเคลื่อนไหวทางการเมืองคนสำคัญชาวแอฟริกาใต้ กอร์ดิเมอร์ได้รับรางวัลโนเบลสาขาวรรณกรรม ในปี ค.ศ. 1991 งานเขียนของกอร์ดิเมอร์เป็นงานเขียนที่เกี่ยวกับจริยธรรมและปัญหาเรื่องผิวโดยเฉพาะการกีดกันเรื่องผิวในแอฟริกาใต้ นาดีน กอร์ดิเมอร์เป็นผู้มีบทบาทสำคัญในขบวนการต่อต้านการถือผิว และเข้าเป็นสมาชิกของพรรคสมัชชาแห่งชาติแอฟริกาในยุคที่เป็นพรรคนอกกฎหมาย เมื่อไม่นานมานี้ก็ได้เข้ามามีบทบาทในกำจัดเอชไอวี

## อ้างอิง

* "A Writer's Life: Nadine Gordimer", 3 April 2006, Telegraph.
# ข้าวฟ่างหางหมา

| ข้าวฟ่างหางหมา |
| --- |
|  |
| เมล็ดยังไม่แก่ |
| การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ |
| อาณาจักร: | Plantae |
| (unranked): | Angiosperms |
| (unranked): | Monocots |
| (unranked): | Commelinids |
| อันดับ: | Poales |
| วงศ์: | Poaceae |
| วงศ์ย่อย: | Panicoideae |
| สกุล: | *Setaria* |
| สปีชีส์: | S.  italica |
| ชื่อทวินาม |
| Setaria italica (L.) P. Beauvois |
| ชื่อพ้อง |
| *Panicum italicum* L. *Chaetochloa italica* (L.) Scribn. |

เมล็ดข้าวฟ่างหางหมา
ข้าวฟ่างหางหมาในญี่ปุ่น
**ข้าวฟ่างหางหมา**  (Foxtail millet) ชื่อวิทยาศาสตร์:  *Setaria italica* เป็นพืชในวงศ์หญ้า เป็นหญ้าปีเดียว ขึ้นเป็นกอมีสีเหลืองม่วง กาบใบรูปหลอด ด้านบนเปิดออก ผิวเกลี้ยงหรือมีขนปกคลุมเล็กน้อย ลิ้นใบสั้นเป็นชายครุย เห็นแกนใบชัดเจน ดอกช่อ เมล็ดรูปไข่ มีกาบบนและล่างหุ้มแน่น มีหลายสีตั้งแต่เหลืองอ่อน ส้ม แดง น้ำตาล ดำ มีความแตกต่างระหว่างสายพันธุ์อยู่มาก โดยแบ่งเป็นกลุ่มย่อยที่สำคัญ 3 กลุ่ม คือ

* กลุ่มย่อย indica ปลูกในอินเดีย ปากีสถาน ศรีลังกา และเนปาล
* กลุ่มย่อย maxima ปลูกในตะวันออกไกล
* กลุ่มย่อย moharia ปลูกในยุโรป รัสเซีย และอัฟกานิสถาน

ข้าวฟ่างหางหมาเป็นธัญพืชที่ปลูกมาตั้งแต่สมัยโบราณ มีการกระจายพันธุ์ตามธรรมชาติตั้งแต่ยุโรปจนถึงญี่ปุ่น ปัจจุบันเป็นธัญพืชที่สำคัญในจีน อินเดียและยุโรปทางตะวันออกเฉียงใต้ โดยนำเมล็ดมาปรุงอาหารแบบเดียวกับข้าว เมล็ดนำไปบดละเอียดได้แป้ง ใช้ทำขนมปังแบบไม่พองตัวได้ อาหารที่ทำจากข้าวฟ่างหางหมาในอินเดียเป็นอาหารที่ใช้ในพิธีกรรม ในจีนใช้เป็นอาหารของผู้สูงอายุและหญิงมีครรภ์ ใช้ผลิตน้ำส้มสายชูและไวน์ ในรัสเซียและพม่าใช้หมักเบียร์และเครื่องดื่มมีแอลกอฮอล์ เมล็ดนำไปเพาะให้งอกใช้เป็นผัก ลำต้นใช้เป็นอาหารสัตว์

## อ้างอิง

* พีรศักดิ์ วรสุนทโรสถ และคณะ. ทรัพยากรพืชในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ 10: ธัญพืช. กทม. สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย. 2544.หน้า 178 – 180