Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ทรานส์ฟอร์เมอร์ฝึกล่วงหน้าก่อกำเนิด

โครงสร้าง GPT รุ่นแรกสุด
**ทรานส์ฟอร์เมอร์ฝึกล่วงหน้าก่อกำเนิด** (generative pre-trained transformer, GPT) เป็นชุดของแบบจำลองภาษาขนาดใหญ่ และยังเป็นเฟรมเวิร์กสำหรับปัญญาประดิษฐ์ช่วยสร้าง พัฒนาโดย OpenAI ได้รับการฝึกโดยใช้คลังข้อความขนาดใหญ่เพื่อให้สามารถสร้างประโยคที่เหมือนข้อความของมนุษย์

GPT ใช้เฉพาะส่วนถอดรหัสของสถาปัตยกรรมทรานส์ฟอร์เมอร์ และใช้แนวทางแบบจำลองภาษาเดียวกันกับ Universal Language Model Fine-tuning (ULMFiT) สามารถทำการปรับละเอียด เพื่อใช้ในงานการประมวลผลภาษาธรรมชาติต่าง ๆ เช่น การสร้างข้อความ การแปล และ การจำแนกเอกสาร คำว่า "ฝึกล่วงหน้า" (pre-trained) ในชื่อ หมายถึงกระบวนการฝึกเบื้องต้นโดยคลังข้อความขนาดใหญ่ ในระหว่างที่แบบจำลองเรียนรู้ที่จะคาดเดาคำที่ตามหลังแต่ละประโยค นี่เป็นรากฐานที่มั่นคงซึ่งช่วยให้แบบจำลองทำงานได้อย่างถูกต้องแม้จะมีข้อมูลจำนวนจำกัดสำหรับกระบวนแยกเฉพาะ

## ประวัติศาสตร์

เมื่อวันที่ 11 มิถุนายน 2018 บริษัท OpenAI ได้เผยแพร่บทความ "Improving Language Understanding by Generative Pre-Training" ซึ่งเป็นบทความแรกที่เพยแพร่เนื้อหาเกี่ยวกับ GPT

ณ เวลานั้น แบบการประมวลผลภาษาธรรมชาติของระบบประสาทที่มีประสิทธิภาพดีที่สุดใช้การเรียนรู้แบบมีผู้สอนเป็นหลักจากข้อมูลที่มีการติดฉลากกำกับด้วยตนเองจำนวนมาก การพึ่งพาการเรียนรู้แบบมีผู้สอนไม่เพียงแต่มีข้อจำกัดตรงที่ต้องการใช้ชุดข้อมูลที่มีคำอธิบายประกอบที่ทำมาอย่างดีพอเท่านั้น แต่ยังทำให้การฝึกแบบจำลองขนาดใหญ่มากมีราคาแพงและใช้เวลานานมาก ในหลายภาษา (เช่น ภาษาสวาฮีลี และ ภาษาครีโอลเฮติ) เป็นเรื่องยากที่จะแปลและตีความโดยใช้แบบจำลองดังกล่าว เนื่องจากไม่มีข้อความสำหรับการสร้างคลังข้อมูล ในขณะที่แนวทางการเรียนรู้แบบกึ่งมีผู้สอนของ GPT ช่วยให้สามารถทำได้ โดยการฝึกประกอบด้วย 2 ขั้นตอน คือ การฝึกแบบจำลองก่อกำเนิดแบบไม่มีผู้สอนเพื่อให้ได้พารามิเตอร์น้ำหนักสำหรับแบบจำลองภาษาตั้งต้น จากนั้นจึงใช้แบบจำลองจำแนกแบบมีผู้สอนทำการปรับละเอียดให้เข้ากับงานที่ต้องการใช้

การฝึกใช้ NVIDIA Quadro P600 ทั้งหมด 8 แผ่น ใช้เวลา 30 และประสิทธิภาพการดำเนินการอยู่ที่ 33% เท่ากับ 0.96 petaFLOPS / วัน

## แบบจำลองรากฐาน

ซีรีส์ GPT-n| แบบจำลอง | จำนวนพารามิเตอร์ | ข้อมูลที่ใช้ฝึก | วันที่ปล่อย | จำนวนวันและทรัพยากรในการฝึก |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| GPT-1 | 117 ล้าน | BookCorpus: ข้อความ 4.5 GB จากหนังสือที่ไม่ตีพิมพ์ 7000 เล่มในหลากหลายหมวด | 000000002018-06-11-000011 มิถุนายน 2018 | 30 วันที่ 8 P600 GPUs หรือ 1 petaFLOP/s-day. |
| GPT-2 | 1.5 พันล้าน | WebText: ข้อความ 40 GB เอกสาร 8 ล้านฉบับจากเว็บเพจ 45 หน้าบน Reddit | 000000002019-02-14-000014 กุมภาพันธ์ 2019 (แบบจำกัด) และ 000000002019-11-05-00005 พฤศจิกายน 2019 (แบบเต็ม) | เปนสิบ petaflop/s-day, หรือ 1.5e21 FLOP. |
| GPT-3 | 175 พันล้าน | 499 ล้านโทเค็นจากคอมมอนครอวล์ (570 GB) | 000000002020-05-28-000028 พฤษภาคม 2020 | 3640 petaflop/s-day (Table D.1) หรือ 3.1e23 FLOP |
| GPT-3.5 | 175 พันล้าน | ไม่เปิดเผย | 15 มีนาคม 2022 | ไม่เปิดเผย |
| GPT-4 | ไม่เปิดเผย แต่ประมาณกันว่า 1.7 ล้านล้าน | ไม่เปิดเผย | 000000002023-03-14-000014 มีนาคม 2023 | ไม่เปิดเผย ประมาณ 2.1 × 1025 FLOP |

## อ้างอิง
# สงครามเย็นครั้งที่สอง

แผนที่แสดงมหาอำนาจหลักสามประเทศในสงครามเย็นครั้งที่สอง (สมมติฐาน): สหรัฐอเมริกา รัสเซีย และ จีน
**สงครามเย็นครั้งที่สอง** (อังกฤษ: *Cold War II*) หรือ **สงครามเย็นครั้งใหม่** (อังกฤษ: *New Cold War*) หรือ **สงครามเย็น 2.0** (อังกฤษ: *Cold War 2.0*) คือคำที่ใช้หมายถึงสภาวะตึงเครียดทางการเมืองและการทหารระหว่างขั้วอำนาจที่อยู่ฝ่ายตรงข้ามกันในทางภูมิรัฐศาสตร์ ซึ่งขั้วหนึ่งมักจะนำโดยรัสเซียหรือจีน ในขณะที่อีกขั้วนำโดยสหรัฐอเมริกาหรือองค์การสนธิสัญญาแอตแลนติกเหนือ (นาโต) โดยสงครามเย็นครั้งใหม่นี้มีลักษณะคล้ายคลึงกับสงครามเย็นครั้งก่อน คือมีการเผชิญหน้ากันในระดับสากลระหว่างกลุ่มตะวันตกนำโดยสหรัฐอเมริกาและกลุ่มตะวันออกนำโดยสหภาพโซเวียต ซึ่งก็คือรัฐสภาพในอดีตของประเทศรัสเซียในปัจจุบัน

## อ้างอิง
# มหาวิทยาลัยแห่งชาติไต้หวัน

มหาวิทยาลัยแห่งชาติไต้หวัน| 國立臺灣大學 |
|  |
| ชื่อเดิม | มหาวิทยาลัยจักรวรรดิไทโฮกุ |
| คติพจน์ | 敦品勵學，愛國愛人 (อักษรจีน) ศึกษาด้วยความสุจริตใจ รักประเทศรักประชาชน |
| ประเภท | มหาวิทยาลัยนอกระบบ |
| สถาปนา | พ.ศ 2471 (มหาวิทยาลัยจักรวรรดิ์ไทโฮกุ) พ.ศ 2488 (มหาวิทยาลัยแห่งชาติไต้หวัน) |
| ปริญญาตรี | 17,706 |
| บัณฑิตศึกษา | 15,710 |
| ที่ตั้ง | ไทเป ไต้หวัน |
| สี | Maroon and gold    |
| เครือข่าย | สมาคมมหาวิทยาลัยภาคพื้นแปซิฟิก |
| เว็บไซต์ | www.ntu.edu.tw/english |
|  |

**มหาวิทยาลัยแห่งชาติไต้หวัน** (จีนตัวย่อ: 国立臺湾大学; จีนตัวเต็ม: 國立臺灣大學, กั๋วลี่ไถวานต้าเสวีย นิยมเรียกย่อว่า ไถต้า; อังกฤษ: *National Taiwan University* ย่อว่า NTU) เป็นมหาวิทยาลัยวิจัยแห่งชาติที่มีชื่อเสียงมากสุดในไต้หวันมีวิทยาเขตกลางตั้งอยู่ในนครไทเป ติดกับสถานีรถไฟฟ้า MRT Gongguan Station (公館捷運站) จากการรายงานของคอกโครัลลีไซมอนส์ ประจำปี ค.ศ. 2020 มหาวิทยาลัยแห่งชาติไต้หวันได้รับการจัดอันดับให้อยู่อันดับที่ 1 ของไต้หวัน และอันดับที่ 23 ของเอเชีย และอันดับที่ 63 ของโลก ตามการจัดอันดับของ QS World University Rankings 2026

## ประวัติ

อาคารหอสมุดกลางมหาวิทยาลัยแห่งชาติไต้หวัน เป็นอาคารที่ตั้งอยู่บริเวณปลายจุดแกนถนนหลักของมหาวิทยาลัย
ก่อนสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่สอง มหาวิทยาลัยเป็นที่รู้จักในชื่อ**มหาวิทยาลัยจักรวรรดิไทโฮกุ**(臺北帝國大學 ; Taihoku Imperial University) เป็นหนึ่งในเก้ามหาวิทยาลัยจักรวรรดิ (Imperial University) ของจักรวรรดิญี่ปุ่น(大日本帝国) ก่อตั้งโดยรัฐบาลญี่ปุ่นเมื่อ ค.ศ. 1928 โดยมีคณะศิลปศาสตร์และกฎหมาย และคณะวิทยาศาสตร์และการเกษตร เป็นคณะแรกตั้ง ต่อมาได้มีการจัดตั้งคณะวิศวกรรมศาสตร์และคณะแพทย์ศาสตร์เพิ่มขึ้นเพื่อรองรับจำนวนนักศึกษาที่เพิ่มขึ้น
หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 สิ้นสุดลง รัฐบาลจีนคณะชาติพรรคก๊กมินตั๋งได้เข้ามามีบทบาทต่อการจัดการเรียนการสอน เปลี่ยนชื่อจากมหาวิทยาลัยจักรววรดิ์ไทโฮกุเป็น **มหาวิทยาลัยแห่งชาติไต้หวัน** เมื่อวันที่ 15 พฤศจิกายน พ.ศ. 2488 หลังจากที่ญี่ปุ่นพ่ายแพ้สงครามและก๊กมินตั๋งย้ายมาตั้งหลักที่เกาะไต้หวัน มหาวิทยาลัยแห่งชาติไต้หวัน เป็นสถาบันอุดมศึกษาชั้นนำของไต้หวัน ตั้งอยู่ใจกลางกรุงไทเป มหาวิทยาลัยเป็นลำดับหนึ่งจากการสอบแข่งขันของเด็กมัธยมปลายทั่วไต้หวัน และมีศิษย์เก่ามากมายที่มีชื่อเสียง ปัจจัยเหล่านี้ล้วนเอื้อให้มหาวิทยาลัยแห่งชาติไต้หวันเป็นมหาวิทยาลัยที่โดดเด่นและได้รับการยอมรับในสังคมไต้หวัน

## วิทยาลัย/สาขาวิชาที่เปิดสอน

 ร.พ มหาวิทยาลัยแห่งชาติไต้หวัน อาคารสถาปัตยกรรมมรดกจากอาณานิคมของญี่ปุ่น
รวมทั้งสิ้น 11 วิทยาลัย 54 ภาควิชา 105 หลักสูตรบัณฑิตศึกษา

* วิทยาลัยศิลปศาสตร์
* วิทยาลัยวิทยาศาสตร์
* วิทยาลัยสังคมศาสตร์
* วิทยาลัยแพทยศาสตร์
* วิทยาลัยวิศวกรรมศาสตร์
* วิทยาลัยทรัพยากรชีวภาพและการเกษตร
* วิทยาลัยการจัดการ
* วิทยาลัยสาธารณสุขศาสตร์
* วิทยาลัยวิศวกรรมไฟฟ้าและวิทยาการคอมพิวเตอร์
* วิทยาลัยนิติศาสตร์
* วิทยาลัยวิทยาศาสตร์สุขภาพ

## ศิษย์เก่าที่มีชื่อเสียง

* ไช่ อิงเหวิน ประธานาธิบดีไต้หวัน (2016-2024)
* Yuan Tseh Lee นักวิทยาศาสตร์รางวัลโนเบลสาขาเคมี
* หม่า อิงจิ่ว อดีตประธานาธิบดีไต้หวัน (2008-2016)
* เฉิน ฉุ่ยเปี่ยน อดีตประธานาธิบดีไต้หวัน (2000-2008)
* ลี เติงฮุย อดีตประธานาธิบดีไต้หวัน (1988-2000)
* วิกรม กรมดิษฐ์ นักธุรกิจชาวไทย

## อ้างอิง
# อูเบอร์

อูเบอร์ จำกัด|  |
| ประเภท | บริษัทเอกชน |
| ISIN | US90353T1007  |
| อุตสาหกรรม | ขนส่ง |
| ก่อตั้ง | มีนาคม 2552 |
| ผู้ก่อตั้ง | Travis Kalanick, Garrett Camp |
| สำนักงานใหญ่ | ซานฟรานซิสโก รัฐแคลิฟอร์เนีย สหรัฐอเมริกา |
| พื้นที่ให้บริการ | ทั่วโลก |
| บุคลากรหลัก | Travis Kalanick (ซีอีโอ) |
| บริการ | แท็กซี่, พาหนะให้เช่า |
| รายได้ | 43,978,000,000 ดอลลาร์สหรัฐ (พ.ศ. 2567)  |
| รายได้จากการดำเนินงาน | 2,799,000,000 ดอลลาร์สหรัฐ (พ.ศ. 2567)  |
| รายได้สุทธิ | 9,856,000,000 ดอลลาร์สหรัฐ (พ.ศ. 2567)  |
| สินทรัพย์ | 23,388,000,000 ดอลลาร์สหรัฐ (พ.ศ. 2561)  |
| พนักงาน | 12,000 (พ.ศ. 2560)  |
| เว็บไซต์ | www.uber.com |

ประเทศที่รถอูเบอร์ใช้งานได้ ถูกห้ามใช้งาน และถูกแบน ภายในปีค.ศ.2016
**อูเบอร์** (อังกฤษ: *Uber*) เป็นบริษัทเครือข่ายคมนาคม มีสำนักงานใหญ่ในซานฟรานซิสโก รัฐแคลิฟอร์เนีย ซึ่งดำเนินการในนครหลายประเทศ บริษัทใช้โปรแกรมประยุกต์สมาร์ตโฟนเพื่อรับคำขอโดยสารแล้วส่งคำขอโดยสารเหล่านั้นไปยังคนขับของตน ลูกค้าใช้แอปเพื่อขอโดยสารและติดตามตำแหน่งของพาหนะที่สงวนไว้ จนถึงวันที่ 16 ธันวาคม 2557 มีบริการใน 53 ประเทศและกว่า 200 นครทั่วโลก มีมูลค่ากว่า 40,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

แรกก่อตั้ง อูเบอร์เสนอให้เช่าเฉพาะรถหรูหราขนาดเต็มเท่านั้น และมีการใช้ชื่อ "อูเบอร์แบล็ก" เป็นบริการหลักของบริษัท (ตั้งตามบริการขนส่งเอกชน "แบล็กคาร์" ในนครนิวยอร์ก) ในปี 2555 บริษัทออกโครงการ "อูเบอร์เอ็กซ์" ซึ่งขยายบริการให้คนขับที่มีคุณสมบัติครบทุกคนและมีพาหนะที่ยอมรับได้ เนื่องจากขาดการวางระเบียบ อูเบอร์จึงคิดค่าบริการต่ำกว่าบริการแท็กซี่ดั้งเดิมบางแห่ง

อูเบอร์ตกเป็นประเด็นการประท้วงที่กำลังดำเนินอยู่จากคนขับแท็กซี่ บริษัทแท็กซี่และรัฐบาลซึ่งเชื่อว่าอูเบอร์เป็นปฏิบัติการรถแท็กซี่มิชอบด้วยกฎหมายซึ่งใช้การประกอบธุรกิจไม่ยุติธรรมและละเมิดความปลอดภัยของผู้โดยสาร จนถึงเดือนธันวาคม 2557 มีการจัดประท้วงในประเทศเยอรมนี อินเดีย สเปน ฝรั่งเศสและอังกฤษ ฯลฯ ขณะที่มีบันทึกเหตุการณ์เกี่ยวกับผู้โดยสาร ดารา โคสโรชาฮี ได้รับแต่งตั้งให้เป็นประธานเจ้าหน้าที่บริหารคนใหม่ของอูเบอร์ในเดือนสิงหาคม ปี 2017

## ดูเพิ่ม

* แกร็บ
* ไลน์ แท็กซี่ / แมน
* ฟู้ดแพนด้า
* โกเจ็ก

## อ้างอิง
# กูเกิล มูน

กูเกิล มูน
Google Moon|  |
| ประเภท | ทำแผนที่เว็บ |
| ภาษาที่ใช้ได้ | หลายภาษา |
| เจ้าของ | กูเกิล |
| ยูอาร์แอล | moon.google.com |
| ลงทะเบียน | No |

**กูเกิล มูน** (อังกฤษ: *Google Moon*) เป็นเว็บค้นหาบริการที่คล้ายกับกูเกิล แมปส์ แต่มันจะโชว์รูปภาพถ่ายดาวบริวารของโลกคือดวงจันทร์ เปิดตัวโดยกูเกิล ในวันที่ 20 กรกฎาคม ค.ศ. 2009 เพื่อเป็นการเฉลิมฉลองครบรอบ 40 ปีของการลงจอดบนผิวของดวงจันทร์อะพอลโล 11 เว็บไซต์นี้เชื่อมโยงไปถึงของแต่ละภารกิจอวกาศของยานอะพอลโลต่างๆ ที่แสดงโดยภาพถ่ายดาวเทียม การแสดงข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับแต่ละภารกิจในฐานะที่ผู้ใช้ซูมเข้า

## ดูเพิ่ม

* กูเกิล มาร์ส
* กูเกิล ลูน่าร์ เอ็กซ์ ไพรซ์

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Google Moon
* Google Earth Moon View
# จักรพรรดิจินไท่จู่

**สมเด็จพระจักรพรรดิจินไท่จู่** (ค.ศ.1068-1123) มีพระนามเดิมว่า **หวันเอี๋ยน อากูดา** (Wanyan Aguda) ประสูติเมื่อ ค.ศ. 1068 (พ.ศ. 1611) ที่จื่อจูทรงขึ้นครองราชย์เป็นปฐมจักรพรรดิแห่งราชวงศ์จินเมื่อ ค.ศ.1115 (พ.ศ. 1658) ทรงพระนามว่า**จักรพรรดิจินไท่จู่** ขณะพระชนม์ได้ 47 พรรษาโดยก่อนหน้านั้นทรงขึ้นเป็นหัวหน้าเผ่าหนี่เจิน
แทนพระเชษฐาที่สิ้นพระชนม์ทรงครองราชย์เพียง 8 ปีก็สวรรคตในปี ค.ศ.1123 (พ.ศ. 1666) ขณะพระชนม์ได้ 55 พรรษา
พระราชอนุชาจึงขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิจินไท่จง

## พระบรมวงศานุวงศ์

* พระราชบิดา:หวันเอี๋ยนเหอลี่เป่า (完颜劾里钵)
* พระราชมารดา:อี๋เจี่ยนฮองเฮา จากสกุล นาล่าน (翼简皇后拏懒氏)
* พระเชษฐา:จินคังจง หวันเอี๋ยนฮู่หย่าซู๋ (金康宗完颜乌雅束)
* พระอนุชา
	+ อ๋องเว๋ย หวันเอี๋ยนหว๋อไต๋ (魏王完颜斡带)
	+ จักรพรรดิจินไท่จง หวันเอี๋ยนอู่ฉี่หม่าย (金太宗完颜晟，名 吴乞买)
	+ อ๋องเลี้ยว หวันเอี๋ยนเซี๋ยเย่ (辽王完颜杲，名 斜也)
	+ อ๋องเว๋ย หวันเอี๋ยนหว๋อไซ๋ (卫王完颜斡赛)
	+ อ๋องลู่ หวันเอี๋ยนหว๋อเจ่อ (鲁王完颜斡者)
	+ อ๋องฮ๋าน หวันเอี๋ยนอู่กู๋ไน่ (汉王完颜乌故乃)
	+ อ๋องลู่ หวันเอี๋ยนตูมู่ (鲁王完颜阇母)
	+ อ๋องอี๋ หวันเอี๋ยนช้าล๋า (沂王完颜查剌)
	+ อ๋องยุ๋น หวันเอี๋ยนอู่ตัวปู่ (郓王完颜昂，名 吾都补)
* ฮองเฮา พระสนม และพระโอรสธิดา
	+ เชิงหมู่ฮองเฮาจากสกุลต้างกั๋ว (圣穆皇后唐括氏)
		- องค์ชายห้า จินฮุ่ยจง หวันเอี๋ยนซงจุ๋น พระบิดาของจักรพรรดิจินซีจง (五子、嫡长子金徽宗完颜宗峻，名 绳果)
		- องค์ชายเจ็ด อ๋องเฟิง หวันเอี๋ยนซงเฉา (七子丰王完颜宗朝，名 乌烈 (列蒲阳虎))
		- อ๋องเจ๋า หวันเอี๋ยนซงเจี้ย (赵王完颜宗杰，名 没里野)
	+ กวงอี๋ฮองเฮาจากสกุลเป้ยหม่าน (光懿皇后裴满氏)
		- องค์ชายใหญ่ อ๋องเลี้ยว หวันเอี๋ยนซงก๋าน พระบิดาของพระเจ้าจินเต๋อจง (长子辽王完颜宗干，名 斡本（海陵王时为金德宗，金世宗时降为辽王) )
	+ ฉินเซี๋ยนฮองเฮาจากสกุลเฮอเซ่อลี่ (钦宪皇后纥石烈氏)
		- องค์ชายรอง อ๋องซ๋ง หวันเอี๋ยนซงหว๋าง (二子宋王完颜宗望，名 斡离不)
		- องค์ชายหก อ๋องเฉิน หวันเอี๋ยนซงจุ๋น (六子陈王完颜宗隽，名 讹鲁观)
		- อ๋องเฉิ้น หวันเอี๋ยนเอ้อลู่ (沈王完颜讹鲁)
	+ ซวนเซี๋นฮองเฮาจากสกุลปู๋ซ๋าน (宣献皇后仆散氏)
		- องค์ชายสาม จินรุ๋ยจง หวันเอี๋ยนซงเอี้ยว (三子金睿宗完颜宗尧，名 讹里朵) พระบิดาของ สมเด็จพระจักรพรรดิจินซื่อจง
		- อ๋องบิน หวันเอี๋ยน เอ้อลู่ตัว (豳王完颜讹鲁朵)
	+ พระสนมหยวน (乌古论元妃)
		- องค์ชายสี่ อ๋องเลี้ยง หวันเอี๋ยนซงบี๋ (四子梁王完颜宗弼，名 兀术)
		- องค์ชายแปด อ๋องเว๋ย หวันเอี๋ยนซงเฉี้ยง (八子卫王完颜宗强，名 阿鲁)
		- องค์ชายเก้า อ๋องซู่ หวันเอี๋ยนซงหมิ่น (九子蜀王完颜宗敏，名 阿鲁补)
	+ พระสนมเสี่ยวชวง (萧崇妃)
		- อ๋องจี๋ หวันเอี๋ยนซี้นี้เลี๋ย (纪王完颜习泥烈)
		- อ๋องซี หวันเอี๋ยนนิ้งจี้ (息王完颜宁吉)
		- อ๋องจู่ หวันเอี๋ยนอ๋านซุน (莒王完颜燕孙)
	+ เนี้ยงจี่อ ตู้ นู่ เค่อ (娘子独奴可)
		- อ๋องเย๋ หวันเอี๋ยนหว๋อฮู (邺王完颜斡忽)
# สฟาลบาร์และยานไมเอน

สฟาลบาร์และยานไมเอน
**สฟาลบาร์และยานไมเอน** (อังกฤษ: *Svalbard and Jan Mayen*) เป็นดินแดนของประเทศนอร์เวย์ มีศูนย์กลางการบริหารดินแดนอยู่ที่ลองเยียร์เบียน ประกอบไปด้วยหมู่เกาะสฟาลบาร์และเกาะยานไมเอน ดินแดนนี้ถือเป็นดินแดนพิเศษของนอร์เวย์ภายใต้สนธิสัญญาสฟาลบาร์ และถือว่าที่นี่เป็นเขตปลอดทหาร

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม

* Stange, Rolf (2011). *Spitsbergen. Cold Beauty (Photo book)* (ภาษาอังกฤษ, เยอรมัน, ดัตช์ และ นอร์เวย์). Rolf Stange. ISBN 978-3-937903-10-1.
* Stange, Rolf (2012). *Spitsbergen – Svalbard. A complete guide around the arctic archipelago* (ภาษาอังกฤษ). Rolf Stange. ISBN 978-3-937903-14-9.

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Spitsbergen-svalbard.com - Information and more than 10.000 beautiful photos from Spitsbergen in triplogs
# ปลาเฮร์ริง

ปลาเฮร์ริงปลาเฮร์ริงแอตแลนติก (*Clupea harengus*)การประมงปลาเฮร์ริงโดยภาพรวมทั่วโลก
ในปริมาณล้านตัน จากรายการขององค์การอาหารและการเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) ระหว่าง ค.ศ. 1950–2010
**ปลาเฮร์ริง** (อังกฤษ: *herring*) เป็นชื่อสามัญของปลาหลายชนิด หลายสกุล ในวงศ์ปลาหลังเขียว (Clupidae)

คำว่า *herring* ในภาษาอังกฤษมาจากคำในภาษาเยอรมันสูงโบราณว่า *heri* แปลว่า "ฝูง" หรือ "เจ้าภาพ, เจ้าบ้าน" อันหมายถึง ลักษณะการรวมตัวกันเป็นฝูงใหญ่ของปลาจำพวกนี้ โดยมีสกุลต้นแบบคือ *Clupea*

ปลาเฮร์ริงเป็นปลาจำพวกเดียวกับปลาซาร์ดีน มีรูปร่างคล้ายกับปลากะพงแต่รูปร่างเรียวยาวกว่า ความยาวโดยทั่วไป 14–18 เซนติเมตร ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในทะเลใกล้ชายฝั่งของมหาสมุทรแปซิฟิกเหนือ มหาสมุทรแอตแลนติกเหนือ รวมถึงชายฝั่งตะวันตกของทวีปอเมริกาใต้ เป็นปลาที่อาศัยอยู่รวมกันเป็นฝูงใหญ่ ดำรงชีพด้วยการกินแพลงก์ตอนเหมือนปลาจำพวกอื่นในวงศ์เดียวกัน

ปลาเฮร์ริงเป็นปลาที่ตกเป็นอาหารของปลาอื่นรวมถึงสัตว์ทะเลประเภทอื่นที่มีขนาดใหญ่กว่า เช่น โลมา, วาฬ หรือปลาฉลาม และเป็นปลาที่มีความสำคัญทางเศรษฐกิจโดยเฉพาะของทวีปยุโรปจนเข้าไปอยู่ในวิถีชีวิตของผู้คน เป็นปลาเศรษฐกิจที่นิยมนำมาบริโภคและแปรรูป เช่น *red herring* ซึ่งเป็นปลาเฮร์ริงแห้งที่ผ่านการรมควันและหมักเกลือจนมีสีแดงอันเป็นที่มาของชื่อ และเป็นอาหารที่มีกลิ่นแรง นอกจากนี้ วลี *red herring* ยังเป็นสำนวนในภาษาอังกฤษซึ่งหมายถึง สิ่งหรือบุคคลที่ล่อหลอกให้เข้าใจผิด หรือการกระทำที่เบี่ยงเบนไปจากประเด็นหลัก ประเด็นสำคัญ เป็นต้น

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
# เจมส์ คุก

| เจมส์ คุก |
| --- |
| ภาพเจมส์ คุก โดยSir Nathaniel Dance-Holland, ป. 1775, National Maritime Museum, กรีนิช |
| เกิด | 7 พฤศจิกายน [ตามปฏิทินเก่า: 27 ตุลาคม] 1728 มาร์ตัน, ยอร์กเชอร์, อังกฤษ ราชอาณาจักรบริเตนใหญ่ |
| เสียชีวิต | 14 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1779(1779-02-14) (50 ปี) อ่าวเคอาลาเคกูอา, เกาะฮาวาย |
| สาเหตุเสียชีวิต | บาดแผลถูกแทง |
| สัญชาติ | บริติช(ราชอาณาจักรบริเตนใหญ่) |
| การศึกษา | Postgate School, Great Ayton |
| อาชีพ | Explorer, navigator, cartographer |
| ตำแหน่ง | กัปตัน (ราชนาวี) |
| คู่สมรส | Elizabeth Batts |
| บุตร | 6 |
| บุพการี | James Cook Grace Pace |
| ลายมือชื่อ |
|  |

**เจมส์ คุก** (อังกฤษ: *James Cook*; 27 ตุลาคม ค.ศ. 1728 - 14 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1779) เป็นนักสำรวจและนักเดินเรือชาวบริเตนใหญ่ และยังเป็นนักทำแผนที่อีกด้วย เขาได้เดินทางไปยังมหาสมุทรแปซิฟิกสามครั้ง ซึ่งก็ได้ทำแผนที่แนวชายฝั่งไว้ส่วนใหญ่ กัปตัน เจมส์ คุก เป็นบุคคลหนึ่งที่ได้เข้ามาสำรวจประเทศออสเตรเลีย และยึดออสเตรเลียเป็นอาณานิคมของบริเตนใหญ่ เป็นผู้ค้นพบเกาะฮาวายนอกจากนี้เขายังเป็นผู้คนพบเกาะอีกหลายแห่ง เช่น เกาะนิวซิแลนด์ เป็นต้น เจมส์ คุก ถูกฆ่าตายระหว่างการต่อสู้กับชนพื้นเมืองฮาวาย ที่อ่าวเกียลาคีกัว เกาะฮาวายในปี ค.ศ. 1779

## ช่วงต้นของชีวิต

เจมส์ คุกเกิดในตระกูลที่ต่ำต้อย ที่เมืองมาร์ตัน ในนอร์ท ยอร์คเชียร์ ที่ซึ่งขณะที่กลายเป็นเมืองมิดเดิลสโบร คุกเป็นหนึ่งในบุตรห้าคนของนายเจมส์ ซีเนียร์ และนางเกรซ ที่เป็นคนงานอพยพในฟาร์มของสกอตแลนด์ ในวัยเด็ก คุกได้ย้ายถิ่นฐานตามครอบครัวไปที่เมืองเกรท เอย์ตัน และได้รับการศึกษาในโรงเรียนท้องถิ่น โดยที่มีนายจ้างของบิดาเป็นผู้สนับสนุนเงินทุนการศึกษา เมื่ออายุได้ 13 ปีเขาจึงเริ่มทำงานกับบิดาที่ขณะนั้นเป็นผู้จัดการฟาร์ม

ในปีค.ศ. 1745 เมื่อเขามีอายุได้ 16 ปี คุกได้ออกจากบ้านไปเป็นคนงานฝึกหัดที่ร้านค้าของชำในฮาร์เบอร์แดชเชอร์ หมู่บ้านชาวประมงในสเตรทส์ ด้วยทำเลที่ตั้งของหมู่บ้าน นั่นเป็นที่แรกที่คุกได้รับรู้ถึงสภาพของท้องทะเล จากการมองออกมานอกหน้าต่างร้านค้า

## อ้างอิง
# การปฏิวัติเซาร์

| การปฏิวัติเซาร์ |
| --- |
| ส่วนหนึ่งของ สงครามเย็น และ ช่วงก่อนสงครามโซเวียตในอัฟกานิสถาน |
|  ด้านนอกทำเนียบประธานาธิบดี "แอร์ก" ในกรุงคาบูล หลังการปฏิวัติ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| วันที่ | 27–28 เมษายน ค.ศ. 1978 |
| สถานที่ | คาบูล อัฟกานิสถาน |
| ผล | * รัฐบาลดาวูด ข่านถูกโค่นอำนาจ
* ดาวูด ข่านและครอบครัวถูกสังหาร
* การสถาปนาสาธารณรัฐประชาธิปไตยอัฟกานิสถานในเวลาต่อมา
 |

 |
| คู่สงคราม |
|
สาธารณรัฐอัฟกานิสถาน
* ทหารรักษาทำเนียบประธานาธิบดี
 |  สาธารณรัฐ​ประชาธิปไตย​อัฟกานิสถาน  พรรคประชาธิปไตยประชาชนอัฟกานิสถาน (PDPA) |
| ผู้บังคับบัญชาและผู้นำ |
|
โมฮัมเหม็ด ดาวูด ข่าน  **†** อับดุล ควาดิร์ นูรัสตานี |  โมฮัมหมัด อัสลัม วาทันยาร์  อับดุล ควาดิร์  นูร์ มูฮัมหมัด ตะรากี  ฮะฟีซอลลาห์ อะมีน  บาบรัค คาร์มัล |

**การปฏิวัติเซาร์** (อังกฤษ: *Saur Revolution, Sawr Revolution*; ดารี: إنقلاب ثور; ปาทาน: د ثور انقلاب‎) เป็นการปฏิวัติที่นำโดยพรรคประชาธิปไตยประชาชนอัฟกานิสถาน (PDPA) เพื่อโค่นล้มรัฐบาลของโมฮัมเหม็ด ดาวูด ข่าน เกิดขึ้นระหว่างวันที่ 27–28 เมษายน ค.ศ. 1978 คำว่า "เซาร์" เป็นคำในภาษาดารี หมายถึงเดือนที่สองในปฏิทินเปอร์เซีย ซึ่งเป็นเดือนที่เกิดเหตุดังกล่าว

## เบื้องหลัง

พระเจ้าโมฮัมหมัด ซาฮีร์ ชาห์ทรงเป็นพระมหากษัตริย์แห่งราชอาณาจักรอัฟกานิสถานตั้งแต่ ค.ศ. 1933 ในปี ค.ศ. 1973 อดีตนายกรัฐมนตรีอัฟกานิสถานและพระภาดา (ลูกพี่ลูกน้อง) ของพระองค์คือ โมฮัมเหม็ด ดาวูด ข่าน ทำการรัฐประหารยึดอำนาจขณะที่พระองค์เสด็จไปรักษาพระจักษุ (ดวงตา) ที่ประเทศอิตาลี ดาวูด ข่านประกาศให้อัฟกานิสถานเป็นสาธารณรัฐ โดยตัวเองดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีและใช้พระราชวังอาร์กเป็นทำเนียบประธานาธิบดี การปกครองของดาวูด ข่านก่อให้เกิดความขัดแย้งกับพรรคประชาธิปไตยประชาชนอัฟกานิสถาน ซึ่งเป็นพรรคคอมมิวนิสต์ ในปี ค.ศ. 1978 ความขัดแย้งยิ่งทวีความรุนแรงขึ้นเมื่อมีร์ อัคบาร์ ไคเบอร์ (Mir Akbar Khyber) สมาชิกคนสำคัญคนหนึ่งของพรรคถูกฆาตกรรม ทำให้เริ่มมีการประท้วงต่อต้านรัฐบาล ฮะฟีซอลลาห์ อะมีน ผู้นำคนหนึ่งของพรรคกังวลว่ารัฐบาลของดาวูด ข่านมีแผนจะกำจัดพรรคคอมมิวนิสต์ จึงคิดก่อการปฏิวัติขึ้นก่อน

## เหตุการณ์

ช่วงเช้าของวันที่ 27 เมษายน ค.ศ. 1978 พรรคคอมมิวนิสต์ฝ่ายคัลก์ (Khalq) ได้นำกำลังทหารเข้าโจมตีทำเนียบประธานาธิบดี พรรคคอมมิวนิสต์เลือกวันนี้เพราะเป็นวันที่ผู้บัญชาการทหารและเจ้าหน้าที่รัฐบาลส่วนใหญ่หยุดทำงานเพื่อประกอบพิธีกรรมทางศาสนา ผู้เห็นเหตุการณ์กล่าวว่าเริ่มมีการยิงปะทะและการใช้รถถังในช่วงเที่ยง ต่อมาในช่วงบ่ายมีการใช้เครื่องบินขับไล่ เมื่อถึงช่วงเย็น ก็มีการประกาศว่ารัฐบาลของดาวูด ข่านถูกโค่นล้มแล้วโดยฝ่ายคัลก์ (การใช้คำว่า "คัลก์" เป็นสิ่งบ่งชี้ว่าพรรคคอมมิวนิสต์เป็นผู้ก่อการปฏิวัติ) การปะทะกันยังคงมีขึ้นจนถึงเที่ยงคืน จนถึงช่วงเช้าวันต่อมา ประธานาธิบดีดาวูด ข่านและครอบครัวพยายามจะหลบหนีออกจากทำเนียบประธานาธิบดี แต่ทั้งหมดถูกสังหาร

หลังการปฏิวัติ นูร์ มูฮัมหมัด ตะรากีได้ขึ้นเป็นผู้นำคนใหม่ และจัดตั้งรัฐบาลที่มาจากฝ่ายคัลก์และฝ่ายพาร์ชัม (Parcham) แต่หลังจากนั้นไม่นาน ตะรากีก็ถูกฮะฟีซอลลาห์ อะมีนโค่นอำนาจ การปกครองของพรรคคอมมิวนิสต์ก่อให้เกิดความขัดแย้งรอบใหม่กับกลุ่มอนุรักษนิยม (มุจญาฮิดีน) และนำไปสู่การแทรกแซงจากสหภาพโซเวียตและสงครามโซเวียตในอัฟกานิสถานในเวลาต่อมา

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ การปฏิวัติเซาร์
# กองทัพแอลเบเนีย

| กองทัพแอลเบเนีย |
| --- |
| Forcat e Armatosura të Republikës së Shqipërisë |
| Emblem of Albanian Armed Forces |
| Insignia of Albanian Armed Forces |
| ก่อตั้ง | 4 December 1912 |
| เหล่า |  กองเสนาธิการ
 กองทัพอากาศ
 กองทัพบก
 กองทัพเรือ
 กองสารวัตรทหาร
 หน่วยบัญชาการสนับสนุน |
| กองบัญชาการ | ติรานา |
| ผู้บังคับบัญชา |
| ประธานาธิบดี | Bujar Nishani |
| รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม | Arben Imami |
| ประธานคณะเสนาธิการทหาร | Xhemal Gjunkshi  |
| กำลังพล |
| อายุเริ่มบรรจุ | 19 |
| การเกณฑ์ | Abolished in 2010  |
| ประชากร วัยบรรจุ | 1,857,591 (2010 est.), อายุ 15–49 |
| ประชากร ฉกรรจ์ | 1,571,050 (2010 est.), อายุ 15–49 |
| ประชากรวัยถึงขั้น ประจำการทุกปี | 107,104 |
| ยอดประจำการ | 14,500 |
| ยอดสำรอง | 5,000 |
| ยอดกำลังนอกประเทศ |  อัฟกานิสถาน  บอสเนียและเฮอร์เซโกวีนา  ชาด  โกตดิวัวร์  ไลบีเรีย  คอซอวอ formerly:  จอร์เจีย  อิรัก |
| รายจ่าย |
| งบประมาณ | 138,410,000 ดอลลาร์ (2017) |
| ร้อยละต่อจีดีพี | 1.52% (2011) |
| อุตสาหกรรม |
| แหล่งผลิตในประเทศ | MEICO |
| บทความที่เกี่ยวข้อง |
| ประวัติ | กองทัพราชอาณาจักรแอลเบเนีย (1928—1939) กองทัพประชาชนแอลเบเนีย (1945-1991) |
| ยศ | ยศทหารของกองทัพแอลเบเนีย เครื่องอิสริยาภรณ์แอลเบเนีย |

**กองทัพแอลเบเนีย** เป็นกองทัพของสาธารณรัฐแอลเบเนีย อยู่ภายใต้การบริหารจัดการของกระทรวงกลาโหม ผู้บัญชาการทหารสูงสุดของกองทัพคือประธานาธิบดี

## ประวัติ

## โครงสร้าง

โครงสร้างกองทัพแอลเบเนีย
## งบประมาณ

## บุคลากร

### กำลังพลประจำการ

### กำลังพลสำรอง

## การศึกษา

## เครื่องแบบ

## ยุทธภัณฑ์

### อาวุธประจำกาย

### อาวุธประจำหน่วย

## ศาลทหาร

## ความสัมพันธ์ทางทหาร

## ดูเพิ่ม

## หนังสืออ่านเพิ่มเติม

## อ้างอิง

### เชิงอรรถ

### บรรณานุกรม

## แหล่งข้อมูลอื่น
# เบชวานาแลนด์

แผนที่เบชวานาแลนด์
**เบชวานาแลนด์** (อังกฤษ: *Bechuanaland*) เป็นรัฐในอารักขาของสหราชอาณาจักรในวันที่ 31 มีนาคม พ.ศ. 2428 ในแอฟริกาใต้ ปัจจุบันนี้ได้เปลี่ยนชื่อเป็นประเทศบอตสวานาเมื่อได้รับเอกราชในวันที่ 30 กันยายน พ.ศ. 2509
# เอ็สโป

เอ็สโป
**เอ็สโป** (ฟินแลนด์: *Espoo*; สวีเดน: *Esbo*) เป็นเมืองใหญ่อันดับ 2 และเป็นเทศบาลในประเทศฟินแลนด์ มีประชากร 257,461 คน (28 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2013) เมืองตั้งอยู่ริมฝั่งของอ่าวฟินแลนด์ ในจังหวัดอูซีมา เมืองมีพื้นที่ 528 ตร.กม. โดยมีพื้นผิวบนดิน 312 ตร.กม.

เอ็สโปเป็นเมืองที่มีการใช้ภาษาอย่างเป็นทางการ 2 ภาษา โดยประชากรส่วนใหญ่ 83.6% พูดภาษาฟินแลนด์เป็นภาษาแม่ ส่วนประชากรส่วนน้อย 8.3% พูดภาษาสวีเดน
# ระบบสหประชาชาติ

ประเทศไทยร่วมกันได้ประกอบด้วยองค์กรหลักและองค์กรย่อยของโดยมีประธานคือเลขาธิการสหประชาชาติ องค์กรในระบบสหประชาชาตินี้จะมีการจัดการประชุมพบกันทุกสองปีเพื่อบูรณาการงานร่วมกันและป้องกันการคุกคามในประเทศไทย

## องค์กร

**เสาหลักของสหประชาชาติ ด
* ค
* ก

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **สมัชชาใหญ่** — สมัชชาเพื่อการอภิปรายของทุกรัฐสมาชิกของสหประชาชาติ — |  | **สำนักเลขาธิการ** — ฝ่ายบริหารของสหประชาชาติ — |  | **ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ** — ศาลสากลตามกฎหมายระหว่างประเทศ — |
|  |  |  |
|  |  |
|  |
| **คณะมนตรีความมั่นคง** — รักษาความสงบและความมั่นคงระหว่างประเทศ — | **คณะมนตรีเศรษฐกิจและสังคม** — สนับสนุนความร่วมมือทางเศรษฐกิจและกิจการสังคม — | **คณะมนตรีภาวะทรัสตี** — บริหารจัดการดินแดนในภาวะทรัสตีของสหประชาชาติ (*ยุบองค์กรตั้งแต่ ค.ศ. 1994*) — |
|  |  |  |
|  |  |

### สมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติ

* คณะกรรมาธิการหลัก
* สมัยประชุม
* ตำแหน่งคณะกรรมาธิการขององค์กรย่อย
* องค์กรย่อยอื่น ๆ

โดยมีรายชื่อกองทุนและโครงการต่าง ๆ ดังต่อไปนี้

* คณะมนตรีสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ
* การประชุมสหประชาชาติว่าด้วยการค้าและการพัฒนา
* ศูนย์การค้าระหว่างประเทศ (ITC)
* สำนักงานว่าด้วยยาเสพติดและอาชญากรรมแห่งสหประชาชาติ
* สำนักงานโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ
	+ สำนักงานบริหารโครงการแห่งสหประชาชาติ
	+ กองทุนเพื่อการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ
	+ กองทุนสหประชาชาติเพื่อการพัฒนาสตรี หรือ กองทุนพัฒนาเพื่อสตรีแห่งสหประชาชาติ (ยูนิเฟม)
	+ กลุ่มอาสาสมัครสหประชาชาติ
* องค์การสิ่งแวดล้อมโลก
* กองทุนประชากรแห่งสหประชาชาติ
* ข้าหลวงใหญ่ผู้ลี้ภัยแห่งสหประชาชาติ
* โครงการตั้งถิ่นฐานมนุษย์แห่งสหประชาชาติ (UN-HABITAT)
* กองทุนเพื่อเด็กแห่งสหประชาชาติ (ยูนิเซฟ)
* โครงการอาหารโลก (WFP)
* ยูเอ็นอาร์ดับบลิวเอ

#### องค์กรเกี่ยวกับการวิจัยและสถาบันการฝึกอบรมต่าง ๆ

* สถาบันวิจัยและฝึกอบรมระหว่างประเทศเพื่อความก้าวหน้าของสตรี (UN-INSTRAW)
* สถาบันวิจัยเพื่อการยุติธรรมและอาชญากรรมระหว่างภูมิภาค (UNICRI)
* สถาบันวิจัยและฝึกอบรมแห่งสหประชาชาติ (UNITAR)
* สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาสังคมแห่งสหประชาชาติ (UNRISD)
* สถาบันวิจัยเพื่อการลดอาวุธแห่งสหประชาชาติ (UNIDIR)

#### องค์กรหรือหน่วยงานอื่น ๆ

* สำนักงานบริการโครงการแห่งสหประชาชาติ (UNOPS)
* มหาวิทยาลัยสหประชาชาติ (UNU)
* สำนักงานโครงการโรคเอดส์แห่งสหประชาชาติ (UN-AIDS)

### หน่วยงานพิเศษ

## อ้างอิง

1.  เก็บถาวร 2010-12-29 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
# ชุดตัวอักษรซอกเดีย

| ชุดตัวอักษรซอกเดีย  |
| --- |
|  |
| ชนิด |  อักษรไร้สระ
 |
| ช่วงยุค | ยุคโบราณตอนปลาย |
| ทิศทาง | Vertical or horizontal, บนลงล่าง  |
| ภาษาพูด | ภาษาซอกเดีย |
| อักษรที่เกี่ยวข้อง |
| ระบบแม่ | ฟินิเชีย* แอราเมอิก
	+ ซีรีแอก
		- ชุดตัวอักษรซอกเดีย
 |
| ระบบลูก | อักษรมองโกเลีย อักษรออร์คอน อักษรแมนจู อักษรอุยกูร์ |
|

**ชุดตัวอักษรซอกเดีย** พัฒนามาจากชุดตัวอักษรแอราเมอิก เริ่มใช้ครั้งแรกราว พ.ศ. 900 และใช้อย่างแพร่หลายเมื่อประมาณ พ.ศ. 1500 รูปแบบแรกของอักษร ใช้เขียนจดหมายและจารึก รูปแบบตัวโค้งของอักษรนี้ ใช้ในเอกสารทางวิชาการ เอกสารของราชสำนัก และคัมภีร์ทางพุทธศาสนา อักษรนี้เลิกใช้เมื่อราว พ.ศ. 1800 เขียนในแนวนอนจากขวาไปซ้าย หรือ ซ้ายไปขวาในแนวตั้ง รูปแบบดั้งเดิมไม่มีการเปลี่ยนรูปอักษรเมื่อเชื่อมต่อ แต่จะพบการเชื่อมต่อในอักษรยุคหลัง

## ใช้เขียน

* ภาษาซอกเดีย ซึ่งเป็นภาษากลุ่มอิหร่านกลาง ที่ตายแล้ว เคยใช้พูดในบริเวณซอกเดียนา ซึ่งได้แก่ ซินเจียง (ประเทศจีน) อุซเบกิสถาน ทาจิกิสถาน และปากีสถาน คาดว่าภาษายักโนบี ที่ใช้พูดในทาจิกิสถานปัจจุบัน เป็นรูปแบบที่สืบทอดมาจากภาษาซอกเดีย

## อ้างอิง

* รูปและการออกเสียงของอักษรซอกเดีย (ในภาษาอังกฤษ)