Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ภาษาศาสตร์เชิงประวัติ

**ภาษาศาสตร์เชิงประวัติ** (อังกฤษ: historical linguistics หรือ diachronic linguistics) เป็นการศึกษาการเปลี่ยนแปลงของภาษา โดยมีประเด็นหลักด้วยกัน ดังนี้

1. พรรณนาและศึกษาการเปลี่ยนแปลงที่สังเกตได้ในภาษานั้น ๆ
2. พรรณนาถึงประวัติของชุมชนที่พูดภาษานั้น ๆ
3. สืบสร้างภาษาก่อนประวัติศาสตร์ของภาษา และพิจารณาถึงความสัมพันธ์ การจัดกลุ่มเข้าตระกูลภาษา
4. พัฒนาทฤษฎีทั่วไปเกี่ยวการเปลี่ยนแปลงของภาษาว่าเกิดขึ้นอย่างไร เพราะเหตุใด
5. ศึกษาประวัติของศัพท์ เช่น ศัพทมูลวิทยา

ภาษาศาสตร์เชิงประวัติสมัยใหม่เริ่มต้นในปลายศตวรรษที่ 18 และเติบโตจากหลักนิรุกติศาสตร์ที่มีมาแต่ก่อน อันเป็นการศึกษาเอกสารโบราณ ซึ่งสืบย้อนไปถึงยุคโบราณ

## อ้างอิง

## ข้อมูล

* Bernd Kortmann: *English Linguistics: Essentials*, Anglistik-Amerikanistik, Cornlesen, pp. 37–49
* Bynon, Theodora (1977). *Historical Linguistics*. Cambridge: Cambridge University Press. p. 1. ISBN 9780521215824. Historical linguistics.
* Radford, Andrew (1999). *Linguistics: An Introduction*. With co-authors Martin Atkinson, David Britain, Harald Clahsen, Andrew Spencer. Cambridge, UK: Cambridge University Press.

## อ่านเพิ่ม

* Raimo Anttila, *Historical and Comparative Linguistics* (2nd ed.) (John Benjamins, 1989) ISBN 90-272-3557-0
* Karl Brugmann, Berthold Delbrück, *Grundriß der vergleichenden Grammatik der indogermanischen Sprachen* (1886–1916).
* Theodora Bynon, *Historical Linguistics* (Cambridge University Press, 1977) ISBN 0-521-29188-7
* Henry M. Hoenigswald, *Language change and linguistic reconstruction* (Chicago: Univ. of Chicago Press 1960).
* Richard D. Janda and Brian D. Joseph (Eds), *The Handbook of Historical Linguistics* (Blackwell, 2004) ISBN 1-4051-2747-3
* Roger Lass, *Historical linguistics and language change*. (Cambridge University Press, 1997) ISBN 0-521-45924-9
* Winfred P. Lehmann, *Historical Linguistics: An Introduction (Second Edition)* (Holt, 1973) ISBN 0-03-078370-4
* April McMahon, *Understanding Language Change* (Cambridge University Press, 1994) ISBN 0-521-44665-1
* James Milroy, *Linguistic Variation and Change* (Blackwell, 1992) ISBN 0-631-14367-X
* A. C. Partridge, *Tudor to Augustan English: a Study in Syntax and Style, from Caxton to Johnson*, in series, *The Language Library*, London: A. Deutsch, 1969; 242 p. SBN 233-96092-9
* M.L. Samuels, *Linguistic Evolution* (Cambridge University Press, 1972) ISBN 0-521-29188-7
* R. L. Trask (ed.), *Dictionary of Historical and Comparative Linguistics*  (Fitzroy Dearborn, 2001) ISBN 1-57958-218-4
* August Schleicher: *Compendium der vergleichenden Grammatik der indogermanischen Sprachen.* (Kurzer Abriss der indogermanischen Ursprache, des Altindischen, Altiranischen, Altgriechischen, Altitalischen, Altkeltischen, Altslawischen, Litauischen und Altdeutschen.) (2 vols.) Weimar, H. Boehlau (1861/62); reprinted by Minerva GmbH, Wissenschaftlicher Verlag, ISBN 3-8102-1071-4
* Zuckermann, Ghil'ad (2003). *Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew*. Palgrave Macmillan. ISBN 1-4039-1723-X.
# ชาวฮัน

จักรวรรดิฮันทางตะวันตกที่ครอบคลุมตั้งแต่สเต็ปป์ของเอเชียกลางไปจนถึงเยอรมนีปัจจุบันและตั้งแต่ทะเลดำไปจนถึงทะเลบอลติก
**ชาวฮัน** (อังกฤษ: *Huns*) หรือ **ชาวซฺยง** (จีน: 匈人 *ซฺยงเหริน*) เป็นกลุ่มชาติพันธ์เร่ร่อนในทุ่งกว้างที่ปรากฏตั้งแต่เลยจากแม่น้ำวอลกาออกไปผู้โยกย้ายเข้ามาตั้งถิ่นฐานในยุโรปตั้งแต่ราว ค.ศ. 370 และมาก่อตั้งจักรวรรดิอันใหญ่โตขึ้นในยุโรป ชาวฮันอาจจะสืบเชื้อสายมาจากชาวซฺยงหนู (Xiongnu) ที่ในประวัติศาสตร์เป็นประเทศเพื่อนบ้านทางตอนเหนือของประเทศจีนสามร้อยปีก่อนหน้านั้น และอาจจะเป็นชนกลุ่มแรกของกลุ่มชนเตอร์กิกที่อพยพข้ามทวีปยูเรเชีย ที่มาของภาษาฮันนิกเป็นหัวข้อที่โต้แย้งกันมาเป็นเวลานานหลายร้อยปี ทฤษฎีล่าสุดกล่าวว่าอย่างน้อยก็ผู้นำของชาวฮันพูดภาษากลุ่มเตอร์กิก ความสามารถที่เด่นของฮั่นคือการยิงธนูจากหลังม้าที่กำลังวิ่งได้อย่างแม่นยำ

ชาวฮันอาจจะเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้เกิดการโยกย้ายถิ่นฐานครั้งใหญ่ในยุโรปที่เป็นสาเหตุที่นำมาซึ่งการล่มสลายของจักรวรรดิโรมัน ชนฮั่นรวมตัวกันเป็นจักรวรรดิภายใต้การนำของอัตติลาผู้เสียชีวิตในปี ค.ศ. 453 ภายในปีเดียวจักรวรรดิฮันก็ล่มสลาย ผู้สืบเชื้อสายชาวฮันต่อมาหรือกลุ่มชนที่มีชื่อคล้ายคลึงกันได้รับการบันทึกไว้ในบันทึกของชนชาติเพื่อนบ้านทางใต้ ตะวันออก และตะวันตกว่าเป็นผู้ที่ตั้งถิ่นฐานอยู่ในยุโรปตะวันออกและเอเชียกลางประมาณระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 4 จนถึงคริสต์ศตวรรษที่ 6 ชื่อเรียกต่างๆ ปรากฏในคอเคซัสจนกระทั่งถึงคริสต์ศตวรรษที่ 8

## อ้างอิง
# เว็บครอว์เลอร์

**เว็บครอว์เลอร์** (อังกฤษ: *Web Crawler*) เป็นบอตอินเทอร์เน็ตที่ทำงานท่องไปบนเวิลด์ไวด์เว็บ โดยปกติแล้วมีจุดประสงค์เพื่อทำการจัดทำดัชนีเว็บ

เว็บครอว์เลอร์อาจเรียกว่า **เว็บสไปเดอร์** (web spider) **มด** (ant) **ตัวจัดทำดัชนีอัตโนมัติ** (automatic indexer) ในโปรแกรม FOAF มีชื่อเรียกว่า **Web scutter**

เสิร์ชเอนจินและบางเว็บไซต์ใช้เว็บครอว์เลอร์ในการปรับปรุงเนื้อหาเว็บหรือดัชนีของเนื้อหาเว็บอื่น ๆ ตัวเว็บครอว์เลอร์นั้นสามารถคัดลอกหน้าที่มันผ่านเข้าไปประมวลผล เพื่อที่การค้นหาเว็บด้วยเสิร์ชเอนจินหลังจากนั้นจะสามารถใช้ดัชนีเข้ามาช่วยทำให้ได้ผลลัพธ์เร็วขึ้นเป็นอย่างมาก

## นโยบายความสุภาพ

ครอเวอร์สามารถดึงข้อมูลได้รวดเร็วกว่ามนุษย์ ดังนั้นมันจึงสามารถสร้างผลเสียต่อประสิทธิภาพของเว็บไซต์ ไม่จำเป็นต้องบอกว่าถ้าครอเลอร์ตัวนึงทำการร้องขอข้อมูลจำนวนมากต่อวินาที หรือดาวโหลดไฟล์ขนาดใหญ่ จะเป็นการยากลำบากที่เซอเวอร์จะแบกรับคำขอจำนวนมากได้

การใช้ครอว์เลอร์มีประโยชน์ต่องานหลายแขนง แต่มีราคาต่อสังคมทั่วไป ต้นทุนของครอว์เลอร์มีทั้ง

* ทรัพยากรเน็ตเวิร์ค ครอว์เลอร์ต้องการแบนวิธจำนวนมาก และทำงานแบบคู่ขนาดในระยะเวลาที่นาน
* เซอร์เวอร์แบกรับภาระที่หนักเกินไป โดยเฉพาะเมื่อความถี่ในการเข้าถึงสูง
* ครอเลอร์ที่ถูกเขียนมาไม่ดี ซึ่งสามารถทำให้เซอร์เวอร์พหรือเราเตอร์หยุดทำงาน หรือดาวโหลดหน้าที่พวกเขาไม่สามารถรองรับ
* ครอเลอร์ส่วนตัว ที่ถ้าถูกปล่อยโดยผู้ใช้จำนวนมาก สามารถรบกวนระบบเน็ตเวิร์คหรือเว็บเซอร์เวอร์

## อ้างอิง
# ดอส (ระบบปฏิบัติการ)

หน้าตาของดอส
**ดอส** (อังกฤษ: *DOS*; ย่อมาจาก **D**isk **O**perating **S**ystem) เป็นชื่อเรียกระบบปฏิบัติการหลายตัวที่พัฒนาโดยไอบีเอ็มและไมโครซอฟท์ ในช่วงปี พ.ศ. 2524-2538 (โดยถ้ารวมดอสในวินโดวส์ จะนับถึงปี พ.ศ. 2543) ตัวอย่างของระบบปฏิบัติการนี้เช่น PC-DOS, MS-DOS, FreeDOS, DR-DOS, Novell-DOS, OpenDOS, PTS-DOS, ROM-DOS เนื่องจากดอสมีผู้ผลิตหลายเจ้า เช่น PC-DOS จากไอบีเอ็ม และ MS-DOS จากไมโครซอฟท์ เป็นต้น และดอสอื่น ๆ ระบบปฏิบัติการดอสส่วนมากทำงานภายใต้เครื่องไอบีเอ็มพีซีเสมือน ที่ใช้ซีพียู อินเทล x86
# ไวรด์

*ไวรด์*|  |
| ผู้อำนวยการฝ่ายบรรณาธิการระดับโลก | เคที ดรัมมอนด์ |
| หมวดหมู่ | ธุรกิจ, เทคโนโลยี, รูปแบบการดำเนินชีวิต |
| นิตยสารราย | รายสองเดือน |
| ยอดพิมพ์รวม (2024) | 540,265 |
| ผู้ก่อตั้ง | ลุยส์ รอสเซตโต, เจน เมตคาล์ฟ |
| ก่อตั้ง | กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1991 |
| ฉบับแรก | มกราคม ค.ศ. 1993 (เป็นรายไตรมาส) |
| บริษัท | คอนเดแนสต์ |
| ประเทศ | สหรัฐอเมริกา |
| เมือง | ซานฟรานซิสโก รัฐแคลิฟอร์เนีย |
| ภาษา | อังกฤษ |
| เว็บไซต์ | wired.com |
| ISSN | 1059-1028 |

ไวรด์ (อังกฤษ: Wired; บางครั้งเขียนเป็น WIRED) เป็นนิตยสารอเมริกันที่ตีพิมพ์ทุกสองเดือน โดยนำเสนอเนื้อหาเกี่ยวกับผลกระทบของเทคโนโลยีเกิดใหม่ที่มีต่อวัฒนธรรม เศรษฐกิจ และการเมือง จัดพิมพ์ทั้งในรูปแบบสิ่งพิมพ์และออนไลน์โดยคอนเดแนสต์ และตีพิมพ์มาอย่างต่อเนื่องนับตั้งแต่เปิดตัวครั้งแรกในเดือนมกราคม ค.ศ. 1993 สำนักงานบรรณาธิการตั้งอยู่ที่ซานฟรานซิสโก รัฐแคลิฟอร์เนีย ส่วนสำนักงานใหญ่ตั้งอยู่ในนครนิวยอร์ก

*ไวรด์*ได้รับการยอมรับอย่างรวดเร็วในฐานะกระบอกเสียงของเศรษฐกิจและวัฒนธรรมดิจิทัลที่กำลังก่อตัวขึ้น และเป็นผู้กำหนดทิศทางการออกแบบสื่อสิ่งพิมพ์และการออกแบบเว็บไซต์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1998 ถึงปี ค.ศ. 2006 นิตยสารและเว็บไซต์ *Wired.com* มีเจ้าของแยกจากกัน ก่อนจะถูกรวมอยู่ภายใต้คอนเดแนสต์อย่างสมบูรณ์ในปี ค.ศ. 2006 นิตยสารฉบับนี้ได้รับรางวัลเนชันแนลแม็กกาซีนอะวอดส์หลายครั้ง และได้รับการยกย่องว่ามีบทบาทสำคัญในการกำหนดวาทกรรมเกี่ยวกับการปฏิวัติดิจิทัล นอกจากนี้ นิตยสารยังเป็นผู้บัญญัติคำว่า *crowdsourcing* (การระดมความคิดเห็นของมหาชน) และมีธรรมเนียมมอบรางวัลเวเปอร์แวร์อะวอดส์เป็นประจำทุกปีแก่ผลิตภัณฑ์ที่ประกาศเปิดตัวแต่ไม่เคยวางจำหน่ายจริง

*ไวรด์*มีฉบับนานาชาติหลายฉบับ ได้แก่ *Wired UK*, *Wired Japan*, *Wired Czech Republic and Slovakia* และ *Wired Germany* โดยเดิมนิตยสารตีพิมพ์เป็นรายเดือนจนถึงปี ค.ศ. 2024 ก่อนเปลี่ยนเป็นตีพิมพ์ทุกสองเดือน รวมปีละหกฉบับ

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* เว็บไซต์ทางการ ของ *Wired* (ในภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน)
* เว็บไซต์ทางการของ *Wired UK* (ในภาษาอังกฤษแบบบริติช)
* เว็บไซต์ทางการของ *Wired CZ & SK* (ในภาษาเช็กและสโลวัก)
* เว็บไซต์ทางการของ *Wired Italy* (ในภาษาอิตาลี)
* เว็บไซต์ทางการของ *Wired Japan* (ในภาษาญี่ปุ่น)
# ดักดักโก

ดักดักโก| หน้าจอของหน้าหลักบริการ DuckDuckGo เมื่อใช้งานผ่าน Tor |
| ประเภท | เสิร์ชเอนจิน |
| ภาษาที่ใช้ได้ | หลายภาษา |
| สำนักงานใหญ่ | 20 Paoli Pike Paoli, Pennsylvania, U.S. |
| พื้นที่ให้บริการ | Worldwide |
| เจ้าของ | Duck Duck Go, Inc. |
| สร้างโดย | กาเบรียล ไวน์เบิร์ก |
| ยูอาร์แอล | duckduckgo.com |
| เชิงพาณิชย์ | ใช่ |
| ลงทะเบียน | ไม่ต้องการ |
| เปิดตัว | 25 กันยายน 2008 (2008-09-25) |
| สถานะปัจจุบัน | Active |
| เขียนด้วย | Perl, JavaScript, Python |

**ดักดักโก** (อังกฤษ: *DuckDuckGo*) เป็นบริษัทที่ให้บริการเสิร์ชเอนจินที่มุ่งเน้นเรื่องความเป็นส่วนตัวและมีตัวกรองไม่ให้มีผลการค้นหาเฉพาะบุคคล โดยทางดักดักโกใช้ API ร่วมกับเว็บไซต์อื่น ๆ เพื่อแสดงผลการสืบค้นข้อมูลอย่างรวดเร็ว นอจากนั้น ดึงผลการสืบค้นจากแหล่งอื่น ๆ เพิ่มเติม (ส่วนใหญ่มาจาก Bing) และใช้โปรแกรมรวบรวมข้อมูลของตัวเอง นอกจากนั้น ดักดักโกถือเป็นหนึ่งในบริการที่ถูกรัฐบาลจีนปิดกั้นการใช้งานจากประเทศจีน

บริษัทแหล่งนี้ถูกก่อตั้งโดย Gabriel Weinberg และมีพนักงาน 149 คน โดยชื่อบริษัทอ้างอิงจากเกม "Duck, duck, goose"

## อ้างอิง
# สมุทรศาสตร์

Thermohaline circulation
**สมุทรศาสตร์** หรือ **สมุทรวิทยา** (oceanography, oceanology, หรือ marine science) คือ ศาสตร์ที่ศึกษาเรื่องเกี่ยวกับทะเลและมหาสมุทร สมุทรศาสตร์เกี่ยวพันกับศาสตร์แขนงอื่น ๆ อีกหลายสาขา เช่น ธรณีวิทยา ภูมิศาสตร์ ธรณีฟิสิกส์ ฟิสิกส์ เคมี ธรณีเคมี คณิตศาสตร์ อุตุนิยมวิทยา พฤกษศาสตร์และสัตวศาสตร์ เราอาจแบ่งสมุทรศาสตร์ออกได้เป็น 5 สาขา ดังนี้

1. **สมุทรศาสตร์กายภาพ** ศึกษาลักษณะทางกายภาพของทะเล และมหาสมุทรได้แก่ น้ำขึ้นน้ำลง กระแสน้ำ คลื่น อุณหภูมิ ความหนาแน่น การหมุนเวียนของน้ำ เสียงในทะเล ความโปร่งแสงของน้ำทะเล น้ำแข็งในทะเล และปัจจัยอื่นๆ ทางฟิสิกส์ของน้ำทะเล
2. **สมุทรศาสตร์เคมี** ศึกษาที่มาองค์ประกอบและปฏิกิริยาทางเคมีของน้ำทะเล รวมทั้งสภาพความเค็ม ความนำไฟฟ้า ความเป็นกรด-ด่าง และปริมาณสารอาหาร แร่ธาตุ กัมมันตรังสี และปริมาณก๊าซที่ละลายอยู่ในน้ำทะเล
3. **สมุทรศาสตร์ชีวะ** ศึกษาสิ่งมีชีวิตทั้งพืชและสัตว์ในทะเล วัฏจักรและความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตในทะเล รวมทั้งสภาพแวดล้อมของทะเลและมหาสมุทรที่เกี่ยวข้องกับสิ่งมีชีวิต
4. **สมุทรศาสตร์ธรณี** ศึกษากำเนิดของเปลือกสมุทร การเคลื่อนตัวของเปลือกสมุทร ลักษณะภูมิประเทศและส่วนประกอบทางกายภาพของพื้นท้องทะเล ลักษณะตะกอนพื้นท้องทะเล และลักษณะชายฝั่งชนิดต่าง ๆ
5. **สมุทรศาสตร์อุตุนิยมวิทยา** ศึกษาปฏิสัมพันธ์ระหว่างบรรยากาศและผิวหน้าน้ำทะเล ลมและผลจากอิทธิพลของลม ทัศนวิสัยในทะเล และองค์ประกอบทางอุตุนิยมวิทยาอื่น ๆ ในทะเล
# ภูมิลักษณ์

แผนที่ภูมิลักษณ์ของเมืองสโตว์ เทศมณฑณเวอร์มอนต์ พร้อมกับเส้นชั้นความสูง
ภาพจากดาวเทียมใช้สีเทียม แสดงภูมิลักษณ์ของศูนย์กลางเมืองในเขตมหานครนิวยอร์ก โดยมีแมนแฮตตันเป็นศูนย์กลางของภาพ
**ภูมิลักษณ์** หรือ **ลักษณะภูมิประเทศ** เป็นการศึกษาเกี่ยวกับรูปแบบและลักษณะพื้นผิวของพื้นที่ ภูมิลักษณ์ของพื้นที่อาจหมายถึงธรณีสัณฐานและลักษณะต่าง ๆ หรือคำบรรยายหรือการพรรณนาในแผนที่

ภูมิลักษณ์เป็นสาขาวิชาหนึ่งในวิทยาศาสตร์โลกกับวิทยาดาวเคราะห์ และเกี่ยวข้องกับรายละเอียดในท้องถิ่นโดยทั่วไป ไม่เพียงแต่รูปผิวนูนเท่านั้น แต่ยังรวมถึงคุณลักษณะทางธรรมชาติ ที่มนุษย์สร้างขึ้น และทางวัฒนธรรม เช่น ถนน ขอบเขตที่ดิน และอาคารต่าง ๆ ในสหรัฐ ภูมิลักษณ์มักหมายถึงรูปผิวนูนโดยเฉพาะ แม้แผนที่ภูมิลักษณ์ของหน่วยงาน United States Geological Survey จะไม่บันทึกเพียงแค่เส้นชั้นความสูงเท่านั้น แต่รวมถึงถนน สถานที่ที่มีผู้อยู่อาศัย โครงสร้าง ขอบเขตที่ดิน ฯลฯ

ภูมิลักษณ์ในความหมายแคบหมายถึงการบันทึกของรูปผิวนูนหรือภูมิประเทศ ความเป็นสามมิติของพื้นผิว และการระบุธรณีสัณฐานเฉพาะ ซึ่งเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า ธรณีสัณฐานมิติ (geomorphometry) ในการใช้งานสมัยใหม่ สิ่งนี้เกี่ยวข้องกับการสร้างข้อมูลระดับความสูงในเชิงเลข (แบบจำลองระดับสูงเชิงเลข; DEM) มักถือว่าครอบคลุมถึงการแสดงธรณีสัณฐานบนแผนที่ในรูปแบบกราฟิก โดยใช้เทคนิคการแสดงรูปผิวนูนของแผนที่ เช่น เส้นชั้นความสูง การไล่ระดับสีตามความสูง (hypsometric tints) และการแรเงารูปผิวนูน (relief shading)

## เชิงอรรถและอ้างอิง
# รัศมีโลก

| รัศมีโลก |
| --- |
| ภาพตัดภายในโลก |
| ข้อมูลทั่วไป |
| ระบบการวัด | ดาราศาสตร์, ธรณีฟิสิกส์ |
| เป็นหน่วยของ | ความยาว |
| สัญลักษณ์ | R*🜨** หรือ  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 , WIKINIUM\_MATH\_PH\_2   |
| การแปลงหน่วย
  |
| *1* **R*🜨ใน ...* | *... มีค่าเท่ากับ ...* |
|  |
|    หน่วยเอสไอ |    6.3781×106 m |

**รัศมีโลก** (อังกฤษ: *Earth radius*) ที่ใช้ในภูมิมาตรศาสตร์และดาราศาสตร์นั้นปกติจะหมายถึงค่ารัศมีที่เส้นศูนย์สูตรของโลก ค่านี้มีนิยามต่างกันไป เช่น ค่าตามการวัดจริง และค่าที่กำหนดเป็นมาตรฐานเพื่อใช้เป็นหน่วยวัดความยาว

## รัศมีที่ใช้เป็นข้อมูลอ้างอิงสำหรับการสำรวจทางภูมิศาสตร์

ค่าของรัศมีที่เส้นศูนย์สูตรของโลกที่ใช้ในทรงรีโลกมาตรฐาน GRS80 และทรงรีโลกมาตรฐาน WGS84 ซึ่งเป็นมาตรฐานของการสำรวจทางธรณีวิทยาคือ

* 6378137 m

## ค่ารัศมีที่กำหนดเป็นทางการ

ในสมัชชาใหญ่ครั้งที่ 24 ในปี 2015 สหพันธ์ดาราศาสตร์สากล (IAU) ได้นิยามค่ารัศมีเส้นศูนย์สูตรและตามแนวขั้วโลก รัศมีเส้นศูนย์สูตรที่ระบุนี้ใช้เป็นหน่วยวัดความยาวในทางดาราศาสตร์

* *รัศมีเส้นศูนย์สูตรของโลกที่กำหนดใช้* ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 ) = 6378.1 กม.
* *รัศมีขั้วโลกที่กำหนดใช้* ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 ) = 6356.8 กม.

รัศมีเส้นศูนย์สูตรที่กำหนดใช้นี้ใช้สำหรับการเปรียบเทียบขนาดของดาวเคราะห์นอกระบบ โดยเฉพาะที่มีขนาดเล็กใกล้เคียงโลกเป็นหลัก ค่ารัศมีนี้อาจถูกแปลงเป็นหน่วยอื่นได้ดังต่อไปนี้

* 0.08921 รัศมีดาวพฤหัสบดี (*R*J)
* 0.009164 รัศมีดวงอาทิตย์ (*R*☉, *R*o)

## รัศมีตามการวัดจริง

ในเดือนสิงหาคม 1999 คณะกรรมการเฉพาะกิจครั้งที่ 3 ของสมาคมภูมิศาสตร์สากล (IAG) ได้ระบุค่าล่าสุดที่ใช้งานไว้เป็นดังนี้

* 6378136.59±0.10 m (tide-free system: ไม่พิจารณาความเปลี่ยนแปลงจากน้ำขึ้นน้ำลง)
* 6378136.62±0.10 m (zero-frequency tide system: ไม่พิจารณาความเปลี่ยนแปลงจากน้ำขึ้นน้ำลงโดยตรง แต่ยังพิจารณารวมผลโดยอ้อม)

USNO และ HMNAO ใช้ค่าต่อไปนี้เป็นส่วนหนึ่งของค่าคงที่ทางดาราศาสตร์ (K6)

* 6378136.6±0.1 m

## อ้างอิง
# อเมริโก เวสปุชชี

| อเมริโก เวสปุชชี |
| --- |
| ภาพของเขาในงานสะสมชุดโจวีโอที่หอศิลป์อุฟฟีซีในเมืองฟลอเรนซ์ |
| เกิด | 9 มีนาคม ค.ศ.1454 ฟลอเรนซ์, สาธารณรัฐฟลอเรนซ์ (อิตาลี) |
| เสียชีวิต | 22 กุมภาพันธ์ ค.ศ.1512 (57 ปี) เซบิยา, ราชบัลลังก์กัสติยา (สเปน) |
| ชื่ออื่น | Américo Vespucio (สเปน) Americus Vespucius (ลาติน) Américo Vespúcio (โปรตุเกส) Alberigo Vespucci |
| อาชีพ | พ่อค้า, นักสำรวจ, นักเขียนแผนที่ |
| มีชื่อเสียงจาก | แสดงให้ชาวยุโรปเห็นว่า โลกใหม่ ไม่ใช่ทวีปเอเชีย แต่เป็นทวีปใหม่ |
| ลายมือชื่อ |
|  |

อนุสาวรีย์อเมริโก เวสปุชชีที่ฟลอเรนซ์ ประเทศอิตาลี
**อเมริโก เวสปุชชี** (อังกฤษ: *Amerigo Vespucci*; 9 มีนาคม พ.ศ. 1997 — 22 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2055) เป็นนักสำรวจ นักเดินเรือ และนักทำแผนที่ชาวอิตาลีที่เป็นคนชี้กระจ่างว่าส่วนที่ คริสโตเฟอร์ โคลัมบัส เคยมาสำรวจมานั้นไม่ใช่เป็นแผ่นดินส่วนหนึ่งของเอเชีย หากแต่เป็นแผ่นดินใหม่ หลังจากนั้นก็ได้ตั้งชื่อทวีปเป็นอเมริกาเพื่อเป็นการให้เกียรติกับ อเมริโก เวสปุชชี ในการชี้แนะอย่างถูกต้อง

ในปี พ.ศ. 2048 เขาได้รับสถานะเป็นพลเมืองของแคว้นกัสตีลยาโดยพระราชกฤษฎีกา และได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งหัวหน้าผู้ควบคุมการเดินเรือประจำสำนักงานจัดหางานของสเปนในเมืองเซบียาในปี พ.ศ. 2051 ซึ่งเป็นตำแหน่งที่เขาดำรงอยู่จนกระทั่งเสียชีวิตในปี พ.ศ. 2055

(อเมริโกนั้นเป็นภาษาละติน แต่เพราะในภาษาอังกฤษนั้นเรียกว่าอเมริกา)

## ชีวิตในวัยเด็ก

อเมริโก เวสปุชชีเกิดในเมืองฟลอเรนซ์,ประเทศอิตาลี เป็นลูกชายคนที่ 3 ของ Ser Nastagio (หรืออีกชื่อคือ Anastasio) ซึ่งเป็นพนักงานจดทะเบียนชาวเมืองฟลอเรนซ์ และแม่ของอเมริโกคือ Lisabetta Mini
อเมริโกได้ศึกษาโดยลุงของเขาเอง (Fra Giorgio Antonio Vespucci) ซึ่งเป็นนักบวชโดมินิกันของซันมาร์โกในเมืองฟลอเรนซ์

ในขณะที่พี่ชายของอเมริโกต้องการให้ไปเรียนที่ มหาวิทยาลัยปีซา เพื่อที่สามารถจะไล่ตามอาชีพวิชาการได้ อเมริโกได้เริ่มเข้ามามีชีวิตเกี่ยวกับด้านการค้าขาย

## การเตรียมพร้อม

อเมริโกได้รับบัตรเชิญชวนจากพระเจ้ามานูแวลที่ 1 แห่งโปรตุเกส อเมริโกมีส่วนร่วมในการสังเกตการณ์หลายการเดินทาง ซึ่งนั้นรวมทั้งการสำรวจชายฝั่งตะวันออกของทวีปอเมริกาใต้ระหว่างปี ค.ศ. 1499 - ค.ศ. 1502
ในครั้งแรกของการเดินทางเขาเป็นผู้ขับเรือ และเป็นผู้เปิดเผยว่าอเมริกาใต้มีพื้นที่ขยายมากกว่าที่ทราบกันมาก่อนหน้านี้

## ค้นพบทวีปใหม่

อเมริโก เวสปุชชิ นักเดินเรือชาวอิตาลี ได้ออกเดินเรือไปสำรวจฝั่งของดินแดนที่โคลัมบัสเคยได้สำรวจมาก่อนหน้าหนึ่งแล้ว และสำรวจเลยลงไปทางตอนใต้ โดยในปี ค.ศ. 1497 เขาสำรวจฝั่งของเวเนซุเอลาให้แก่สเปน และในปี ค.ศ. 1502 ได้สำรวจอ่าวริโอเดจาเนโรให้โปรตุเกส การออกสำรวจของอเมริโกเวสปุชชิทำให้เขาเกิดความเชื่อแน่ว่าดินแดนที่โคลัมบัสพบ และที่เขาสำรวจอยู่นี้มิได้เป็นดินแดนของภาคตะวันออกแต่อย่างใด หากเป็นดินแดนของโลกใหม่ทีเดียว
**มันเหมาะที่จะเรียกดินแดนส่วนนี้ว่าโลกใหม่** อเมริโกเขียนจดหมายบอกเล่าไปยังเพื่อนคนหนึ่ง จดหมายจำนวนนับหลายสิบฉบับที่เขาเขียนไปยังเหล่าเพื่อนของเขานั้นเล่าถึงเรื่องการออกสำรวจของเขานั้นได้ถูกตีพิมพ์และอ่านกันแพร่หลายในยุโรป ทำให้คนทั้งหลายเชื่อว่าอเมริโกได้ค้นพบผืนแผ่นดินใหม่ และได้เริ่มเรียกว่า **ดินแดนของอเมริโก"'**

## ชีวิตส่วนตัว

อเมริโก เวสปุชชี มีภรรยาชื่อ ซิโมเนตต้า เวสปุชชี (Simonetta Vespucci) แต่ทั้งคู่กลับไม่มีลูก โดยอเมริโกเสียชีวิตเมื่อวันที่ 22 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1512 ที่เมือง เซบิยา, ประเทศสเปน อย่างไม่ทราบสาเหตุ

## อ้างอิง
# ทรงรีโลก

**ทรงรีโลก** (อังกฤษ: *Earth ellipsoid*) ศัพท์ทางภูมิมาตรศาสตร์ สำหรับทรงคล้ายทรงกลมแป้น ซึ่งมีรูปร่างใกล้เคียงกับจีออยด์ (ระดับน้ำทะเล) ของโลก จุดศูนย์กลางตรงกับ จุดศูนย์กลางมวลของโลก และแกนรองตรงกับแกนหมุนของโลก

## ทรงรี GRS80

ปัจจุบันทรงรี GRS80 เป็นระบบที่ใช้กันอย่างแพร่หลายมากที่สุดในทางภูมิมาตรศาสตร์ภาพพื้นดิน รัศมี *a* และความแป้น *f* ตามแนวขั้วของทรงรี GRS80 คือ

* WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
* WIKINIUM\_MATH\_PH\_2

เป็นไปไม่ได้ที่จะแยกความแตกต่างระหว่างทรงคล้ายทรงกลมที่มีความนูนแค่ประมาณ 1/300 เช่นนี้กับทรงกลมโดยสมบูรณ์ด้วยตาเปล่า อย่างไรก็ตาม เนื่องจากความบิดเบี้ยวนี้ (ความแตกต่างระหว่างรัศมีแนวศูนย์สูตรและรัศมีแนวขั้ว) อยู่ที่ประมาณ 21 กิโลเมตร ซึ่งถือเป็นค่าที่สูงมากในทางมาตรวิทยา ความแป้นเล็กน้อยที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่านี้เป็นสาเหตุทำให้เกิดปรากฏการณ์ต่าง ๆ บนโลก

## ทรงรี WGS84

สำหรับในภูมิมาตรศาสตร์ภาคพื้นน้ำนิยมใช้ระบบ WGS84 ค่าความแป้น *f* ของทรงรี WGS84 นั้นแตกต่างจากทรงรี GRS80 แค่เพียงเล็กน้อยมาก

* WIKINIUM\_MATH\_PH\_4

ความแตกต่างนี้เป็นเพียงประมาณ 0.105 มม. ซึ่งเป็นความแตกต่างที่ไม่ก่อให้เกิดปัญหาในทางปฏิบัติ

ทรงรี WGS84 นั้นเดิมมีต้นแบบมาจาก GRS80 แต่มีกระบวนการหาค่าตัวเลขที่แตกต่างกัน

## อ้างอิง
# ความสูง

วัตถุทรงสี่เหลี่ยมมุมฉาก แสดงความกว้าง (Width) ความยาว (Length) และความสูง (Height)
**ความสูง** คือการวัดระยะทางตามแนวตั้ง ใช้อธิบายว่าวัตถุใด ๆ อยู่สูงเท่าไรจากระดับอ้างอิงเช่น ความสูงของเครื่องบินจากพื้นโลก ความสูงของภูเขา ความสูงจากระดับน้ำทะเล ความสูงสามารถเรียกว่า ส่วนสูง หรือระดับความสูง (อังกฤษ: *altitude*) คำว่า *ความสูง* สามารถตีความหมายได้สองแบบ คือ วัตถุนั้นสูงยืนจากพื้นเท่าไร หรือ วัตถุหรืออยู่เหนือจากพื้นเท่าไร ตัวอย่างเช่น เราสามารถพูดได้ว่า "นั่นเป็นตึกสูง" (สูงยืนจากพื้น) หรือ "เครื่องบินบินอยู่สูงบนฟ้า" (เหนือจากพื้น) ซึ่งทั้งสองแบบสามารถใช้เป็นความสูงค่าหนึ่งของวัตถุ เช่น "ตึกหลังนั้นสูง 50 เมตร" หรือ "ความสูงของเครื่องบินอยู่ที่ 10,000 เมตร" เป็นต้น ค่าความสูงจะวัดจากจุดหนึ่งไปยังจุดหนึ่งขนานกับแกนตั้งตามแนวดิ่ง (แกน Y)

## ดูเพิ่ม

* อาการกลัวที่สูง
# Code division multiple access

**ซีดีเอ็มเอ** (อังกฤษ: *Code Division Multiple Access Technology; CDMA*) อาจนิยามความหมายว่า “เทคโนโลยีการเข้ารหัสข้อมูลด้วยการกระจายหลายช่องทาง” ที่ใช้ในการส่งข้อมูลไม่ว่าจะเป็น DATA หรือ VOICE จากผู้ใช้โทรศัพท์เคลื่อนที่ลูกข่าย (Terminal) คนที่หนึ่ง กระจาย/แพร่หรือส่งต่อให้ไปยังอีกคนหนึ่ง โดยข้อมูลที่ส่งไปจะถูกเข้ารหัสต่าง ๆ กันภายในช่องทางเกทเวย์ (Gateway/ Terminal Gate Slotted) ช่องเดียวกันในช่วงเวลาเดียวกันไปพร้อม ๆ กันได้โดยไม่ต้องมาจากแหล่งเดียวกันและเป็นชนิดข้อมูลเดียวกันเลยก็ได้ (ที่ข้อมูลนั้น ๆ อาจมีผสมกันทั้ง Voice หรือ Data หรืออย่างใดอย่างหนึ่งเลยก็ได้) ทำให้เกิดประสิทธิภาพในการบริหารจัดการช่วงคลื่นวิทยุช่องส่งกำลังสัญญาณ (ช่วงคลื่นความถี่) หรือ Spectrum of Radio Cellular ที่มีอยู่ได้อย่างคุ้มค่ามากที่สุดชนิดนึง กล่าวง่าย ๆ คือ เทคโนโลยีนี้มีความสามารถที่จะบริหารจัดการของข้อมูลหลายประเภทที่มาจากหลายเครื่องลูกข่ายมาบีบอัดเข้ารหัสเฉพาะจุดปลายทางที่ต้องการแลกเปลี่ยนได้ไม่จำกัดในเวลาเดียวกันได้

ซึ่งในประเทศไทยมีผู้ให้บริการที่เครือข่ายมาจากโครงข่าย CDMA มาตั้งแต่แรกที่สามารถอัพเกรดโครงข่ายเดิมในมือขึ้นเป็น W-CDMA ให้บริการ 3G W-CDMA ที่กลุ่มทรูฯ แจ้งเปลี่ยนนามนิติบุคคลคู่สัญญาสัมปทานและเครือข่ายใหม่เป็น Truemove-H (บมจ. Real Move) หลังจากได้สิทธิ์รับช่วงต่อคลื่นสัมปทาน Hutch บนความถี่ 700/2,100 mHz ฝั่ง CDMA โดยให้บริการเครือข่ายแบบลูกผสมด้วยการโรมมิ่งร่วมกับคลื่นของ Truemove (บมจ. TA Orange) บน ความถี่ 850/1,900 mHz เพื่อรองรับสลับช่วงต่อเนื่องกับ GPRS/EDGE ฝั่ง GSM สำเร็จได้เป็นรายแรก คือ Truemove-H (ทรูมูฟเอช) ซึ่งเกิดขึ้นจากการควบรวมกิจการระหว่าง Truemove และ Hutch หรือรู้จักกันเป็นผู้ให้บริการเครือข่ายเอกชนรายที่ 4 ของไทยให้บริการครอบคลุมทั้ง 4 ภาค 24 จังหวัดและกรุงเทพมหานคร ก่อนควบรวมกิจการกับ ทรูมูฟ : truemove ก็คือ ฮัทชิสัน ซีเอที ไวเลส มัลติมีเดีย : Hutchison CAT Wireless Multimedia หรือ ฮัชท์ : Hutch และในส่วนภูมิภาคจังหวัดอื่น ๆ ที่เหลือโดยรัฐคือ กสท. โทรคมนาคมในชื่อ แคท ซีดีเอ็มเอ : CAT CDMA ที่เป็น 2 ผู้ให้บริการโทรศัพท์มือถือที่ให้บริการในเทคโนโลยี CDMA2000 1x
ในยุค 2G และรีแบรนด์เป็น my3G by CAT, my4G by NT และปัจจุบันคือ NT Mobile 5G

CDMA (Code Division Multiple Access) เป็นรูปแบบของเทคโนโลยีการสื่อสารอีกประเภทหนึ่งที่มีให้บริการอย่างแพร่หลาย ได้รับการคิดค้นและพัฒนาโดยบริษัท Qualcomm ระบบ CDMA จะทำงานโดยการแปลงคลื่นเสียงไปเป็นข้อมูลดิจิแบบตอล และถูกนำไปเข้ารหัสเฉพาะสำหรับการใช้งานในแต่ละครั้ง ซึ่งทำให้ระบบ CDMA นั้นสามารถรองรับการใช้งานจากเครื่องลูกข่ายได้ในจำนวนมาก

ในระบบ CDMA นั้นยังแบ่งเทคโนโลยีออกไปได้หลายแบบ เช่น CDMA One (IS-95A และ IS-95B), CDMA 2000 1x และ CDMA 2000 1xEVCDMA 2000 1x เป็นเทคโนโลยีที่ได้รับการพัฒนาขึ้นมาจาก CDMA เดิม โดยได้เพิ่มความสามารถในด้านการรองรับการใช้งานโทรศัพท์ และการรับส่งข้อมูลให้มีความเร็วเพิ่มขึ้นเป็น 153 kbps ทำให้สามารถใช้งานมัลติมีเดียได้สะดวกมากขึ้น

## รูปแบบของ CDMA

* CDMA2000
* CDMA2000 1x
* CDMA2000 1x ev-do

## อ้างอิง

* CDMA Spectrum เก็บถาวร 2011-07-07 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* CAT CDMA
# ข้อริเริ่มเข็มขัดและเส้นทาง

โครงการหนึ่งแถบหนึ่งเส้นทาง| เส้นทางการเดินทางในข้อริเริ่มเข็มขัดและเส้นทาง |
|  |
| ก่อตั้ง | 2013 (2013) ค.ศ. 2017 (2017) (ประชุม) |
| วัตถุประสงค์ | สนับสนุนการพัฒนาเศรษฐกิจ และการเชื่อมต่อระหว่างภูมิภาค |
| ที่ตั้ง | * จีน
 |
| ภูมิภาคที่รับผิดชอบ  | เอเชีย, แอฟริกา, ยุโรป, ตะวันออกกลาง, อเมริกา |
| ผู้นำ |  สี จิ้นผิง, หลี่ เค่อเฉียง |

**ข้อริเริ่มหนึ่งแถบหนึ่งเส้นทาง** (อังกฤษ: *Belt and Road Initiative*) หรือเดิมเรียก **โครงการหนึ่งแถบหนึ่งเส้นทาง** (อังกฤษ: *One Belt One Road*; จีน: 一带一路) เป็นยุทธศาสตร์การพัฒนาทั่วโลกที่รัฐบาลจีนเริ่มใช้ในปี 2556 ซึ่งเกี่ยวข้องกับการพัฒนาและการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานในประเทศและองค์การระหว่างประเทศเกือบ 70 แห่ง ถือเป็นศูนย์กลางของนโยบายต่างประเทศของสี จิ้นผิง เลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์จีน

"เข็มขัด" หมายถึง เส้นทางทางบกสำหรับการขนส่งทางถนนและราง เรียก "เข็มขัดเศรษฐกิจเส้นทางสายไหม" ส่วน "ถนน" หมายความถึง เส้นทางทะเล หรือเส้นทางสายไหมทางทะเลคริสต์ศตวรรษที่ 21 มีการบรรจุในรัฐธรรมนูญแห่งสาธารณรัฐประชาชนจีนในปี 2560

รัฐบาลจีนเรียกข้อริเริ่มนี้ว่าเป็น "การประมูลราคาเพื่อเสริมการเชื่อมถึงกันในภูมิภาคและรับอนาคตที่สว่างไสว" ผู้สังเกตการณ์บางคนมองว่าเป็นแผนการครองโลกของจีนสำหรับเครือข่ายการค้าทั่วโลกที่มีจีนเป็นศูนย์กลาง โครงการนี้มีวันที่แล้วเสร็จที่กำหนดไว้ในปี 2592 ซึ่งประจวบกับการครบรอบ 100 ปีการก่อตั้งสาธารณรัฐประชาชนจีน

## อ้างอิง