# ระบบพิกัดทรงกลมท้องฟ้า

การวางแนวของพิกัดทางดาราศาสตร์| ดาวฤกษ์ ของระบบพิกัดดาราจักร (สีเหลือง), ระบบพิกัดสุริยวิถี (สีแดง) และระบบพิกัดศูนย์สูตร (สีน้ำเงิน), ฉายบนระบบพิกัดทรงกลม พิกัดสุริยุปราคาและแถบเส้นศูนย์สูตรร่วมกันวสันตวิษุวัต (สีม่วงแดงเข้ม) เป็นทิศทางหลัก และพิกัดดาราจักรจะเรียกว่าใจกลางดาราจักร (สีเหลือง) แหล่งกำเนิดของพิกัด ("ศูนย์กลางของทรงกลม") ไม่ชัดเจนมองเห็น ระบบพิกัดทรงกลม สำหรับข้อมูลเพิ่มเติม |

ในทางดาราศาสตร์ **ระบบพิกัดทรงกลมท้องฟ้า** (อังกฤษ: *Celestial coordinate system*) คือระบบสำหรับใช้ในตำแหน่งที่ระบุของวัตถุบนท้องฟ้า เช่น ดาวเทียม ดาวเคราะห์ ดาวฤกษ์ ดาราจักร และอื่น ๆ ระบบพิกัดสามารถระบุได้อยู่ในตำแหน่งปริภูมิสามมิติ หรือเป็นเพียงแค่ทิศทางของวัตถุบนทรงกลมท้องฟ้า ถ้าระยะห่างไม่เป็นที่รู้จักหรือไม่ได้สำคัญ

ระบบพิกัดถูกนำมาใช้ทั้งในระบบพิกัดทรงกลม หรือระบบพิกัดคาร์ทีเซียน ระบบพิกัดทรงกลมที่คาดการณ์เกี่ยวกับทรงกลมท้องฟ้า มีความคล้ายคลึงกับพิกัดภูมิศาสตร์ นำมาใช้บนพื้นผิวของโลก สิ่งเหล่านี้แตกต่างในการเลือกใช้ของเครื่องบินขั้นพื้นฐาน ซึ่งแบ่งออกจากทรงกลมท้องฟ้าเป็นสองเท่ากับ ทรงกลมไปตามวงกลมใหญ่ ระบบพิกัดมุมฉาก อยู่ในหน่วยที่เหมาะสมเป็นแค่เทียบเท่ากับระบบคาร์ทีเซียนของพิกัดทรงกลม แบบเดียวกับพื้นฐานเครื่องบิน (x,y) และทิศทางหลัก (x-axis) แต่ละระบบพิกัดเป็นชื่อสำหรับการเลือกของเครื่องบินพื้นฐาน

## ระบบพิกัด

ตารางต่อไปนี้แสดงระบบพิกัดที่ใช้บ่อยในแวดวงดาราศาสตร์ ระนาบพื้นฐานแบ่งทรงกลมท้องฟ้าออกเป็นสองซีกเท่ากันและมีพิกัดแนวตั้ง 0° คล้ายกับเส้นศูนย์สูตรในระบบพิกัดภูมิศาสตร์ ส่วนขั้วมีพิกัดแนวตั้ง ±90° ทิศทางหลักคือจุดเริ่มต้นของพิกัดแนวนอน แหล่งกำเนิดเป็นจุดศูนย์ระยะทาง "ศูนย์กลางของทรงกลมท้องฟ้า" แม้ว่าความหมายของทรงกลมท้องฟ้าจะคลุมเครือเกี่ยวกับความหมายของจุดกึ่งกลาง

| ระบบพิกัด  | จุดศูนย์กลาง | ระนาบพื้นฐาน (0º) | ขั้ว | พิกัด | จุดทิศหลัก (0º) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  | แนวตั้ง | แนวนอน |  |
| ระบบพิกัดขอบฟ้า | ผู้สังเกต | ขอบฟ้า | จุดจอมฟ้า | มุมเงย ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 ) | มุมทิศ ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_1 ) | เหนือ หรือ ใต้ ของจุดบนเส้นขอบฟ้า |
| ระบบพิกัดศูนย์สูตร | ศูนย์กลางของโลก หรือ ศูนย์กลางของดวงอาทิตย์ | เส้นศูนย์สูตรฟ้า | ขั้วท้องฟ้า | เดคลิเนชัน ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 ) | ไรต์แอสเซนชัน ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_3 ) หรือ มุมชั่วโมง ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 ) | จุดวสันตวิษุวัต |
| ระบบพิกัดสุริยวิถี | สุริยวิถี | ขั้วสุริยวิถี | ละติจูดสุริยวิถี ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_5 ) | ลองจิจูดสุริยวิถี ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 ) |
| ระบบพิกัดดาราจักร | ศูนย์กลางของดวงอาทิตย์ | ระนาบดาราจักร | ขั้วดาราจักร | ละติจูดดาราจักร ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_7 ) | ลองจิจูดดาราจักร ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 ) | ศูนย์กลางดาราจักร |

## พิกัดการแปลง

การแปลงระหว่างระบบพิกัดต่าง ๆ จะได้รับ ดูที่หมายเหตุก่อนที่จะใช้สมการเหล่านี้

### สัญลักษณ์

* ระบบพิกัดขอบฟ้า

* WIKINIUM\_MATH\_PH\_9 - มุมทิศ
* WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 - มุมเงย

* ระบบพิกัดศูนย์สูตร

* WIKINIUM\_MATH\_PH\_11 - ไรต์แอสเซนชัน
* WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 - เดคลิเนชัน
* WIKINIUM\_MATH\_PH\_13 - มุมชั่วโมง

* ระบบพิกัดสุริยวิถี

* WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 - ลองจิจูดสุริยวิถี
* WIKINIUM\_MATH\_PH\_15 - ละติจูดสุริยวิถี

* ระบบพิกัดดาราจักร

* WIKINIUM\_MATH\_PH\_16 - ลองจิจูดดาราจักร
* WIKINIUM\_MATH\_PH\_17 - ละติจูดดาราจักร

* เบ็ดเตล็ด

* WIKINIUM\_MATH\_PH\_18 - ลองจิจูด
* WIKINIUM\_MATH\_PH\_19 - ละติจูด
* WIKINIUM\_MATH\_PH\_20 - มุมเอียงระหว่างระนาบศูนย์สูตรฟ้าและระนาบสุริยวิถี
* WIKINIUM\_MATH\_PH\_21 - ระยะเวลาท้องถิ่นกับดาวฤกษ์
* WIKINIUM\_MATH\_PH\_22 - ระยะเวลามาตรฐานกรีนิชกับดาวฤกษ์

### มุมชั่วโมง ←→ ไรต์แอสเซนชัน

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_23     หรือ     WIKINIUM\_MATH\_PH\_25
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_27     หรือ     WIKINIUM\_MATH\_PH\_29
### ระบบพิกัดศูนย์สูตร ←→ ระบบพิกัดสุริยวิถี

สมการเชิงคลาสสิกที่ได้มาจากตรีโกณมิติทรงกลม สำหรับพิกัดระยะยาวถูกแสดงไปทางขวาของวงเล็บ เพียงหารสมการแรกโดยที่สองให้สมการแทนเจนต์ที่สะดวกเห็นได้ทางด้านซ้าย ที่เทียบเท่าเมตริกซ์การหมุนจะได้รับภายใต้ในแต่ละกรณี (ส่วนนี้เป็นเพราะว่า tan มีระยะเวลา 180° ในขณะที่ cos และ sin มีช่วงเวลา 360°)

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_31
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_33

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_35

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_37
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_39

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_41
### ระบบพิกัดศูนย์สูตร←→ระบบพิกัดขอบฟ้า

ทราบว่า Azimuth (A)โดยวัดจากจุดทิศใต้ หมุนไปทางทิศตะวันตกเชิงบวก จุดจอมฟ้าระยะทางมุมไกลพร้อมวงกลมใหญ่จากสุดยอดไปวัตถุท้องฟ้า เป็นเพียงมุมประกอบของระดับความสูง 90° − a

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_43

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_45

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_47

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_49

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_51

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_53
### ระบบพิกัดศูนย์สูตร←→ระบบพิกัดดาราจักร

สมการเหล่านี้ใช้สำหรับการแปลงพิกัดแถบเส้นศูนย์สูตรเรียกว่า B1950.0 ถ้าพิกัดแถบเส้นศูนย์สูตรจะเรียกไปยังอีกวิษุวัต จะต้องไปที่แปลงต่อที่ B1950.0 ก่อนที่จะใช้สูตรเหล่านี้

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_55
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_57
สมการเหล่านี้อาจแปลงเป็นรูปพิกัดศูนย์สูตรโดยอ้างอิงจาก B1950.0

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_59
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_61
## ดูเพิ่ม

* มุมทิศ
* ทรงกลมท้องฟ้า
* องค์ประกอบของวงโคจร
* ระบบพิกัดทรงกลม

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* NOVAS เก็บถาวร 2015-06-28 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, the U.S. Naval Observatory's เก็บถาวร 2015-07-19 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน Vector Astrometry Software, an integrated package of subroutines and functions for computing various commonly needed quantities in positional astronomy.
* SOFA, the IAU's Standards of Fundamental Astronomy, an accessible and authoritative set of algorithms and procedures that implement standard models used in fundamental astronomy.
* *This article was originally based on Jason Harris' Astroinfo, which comes along with KStars, a KDE Desktop Planetarium for Linux/KDE.*