Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# วงกลมละติจูด

**วงกลมละติจูด** (Circle of Latitude) หรือ **เส้นขนาน** (Parallel) บอกฤดูกับอากาศ เป็นเส้นสมมติในแนวตะวันออก-ตะวันตกของโลก ลากเชื่อมจุดต่าง ๆ ที่มีพิกัดละติจูดเท่ากัน

วงกลมละติจูดวัดจากการหมุนรอบตัวของโลก โดยจะตั้งฉากกับแกนหมุนเสมอ และมีวงกลมละติจูดพิเศษ 4 เส้นที่นำมาจากการโคจรรอบดวงอาทิตย์

วงกลมละติจูดที่สำคัญมี 5 เส้นคือ

* อาร์กติกเซอร์เคิล (66° 33' 38" เหนือ)
* ทรอปิกออฟแคนเซอร์ Cancer (23° 26' 22" เหนือ)
* เส้นศูนย์สูตร (0° เหนือ)
* ทรอปิกออฟแครปริคอน (23° 26' 22" ใต้)
* แอนตาร์กติกเซอร์เคิล (66° 33' 38" ใต้)

เส้นอาร์กติกเซอร์เคิลและแอนตาร์กติกเซอร์เคิลใช้กำหนดจุดเหนือสุดและใต้สุดที่มีโอกาสไม่พบกับพระอาทิตย์ขึ้น

เส้นทรอปิกออฟแคนเซอร์ และทรอปิกออฟแครปริคอน กำหนดจุดเหนือสุดและใต้สุดที่มีโอกาสเห็นพระอาทิตย์ขึ้นเหนือศีรษะ

## ดูเพิ่ม

* เส้นแวง
# ลิปดาและพิลิปดา

| ลิปดา |
| --- |
| การจำลองให้เห็นภาพของหน่วยลิปดา (สเกลไม่เป็นสัดส่วนกับความจริง) โดยใช้ลูกฟุตบอลขนาดมาตรฐาน (เส้นผ่านศูนย์กลาง 22 เซนติเมตร) ที่ครอบด้วยมุมขนาด 1 ลิปดา ในระยะทางประมาณ 756 เมตร |
| ข้อมูลทั่วไป |
| ระบบการวัด | หน่วยซึ่งไม่ใช่หน่วยเอสไอแต่มีการกล่าวถึงในหน่วยเอสไอ |
| เป็นหน่วยของ | มุม |
| สัญลักษณ์ | ′ หรือ arcmin  |
| การแปลงหน่วย
  |
| *1 ′ ใน ...* | *... มีค่าเท่ากับ ...* |
|  |
|    องศา |    1/60° = 0.016° |
|    พิลิปดา |    60′′ |
|    เรเดียน |     WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 /10800 ≈ 0.000290888 rad |
|    มิลลิเรเดียน |    ≈ 0.2908 mil |
|    แกร็ด |    600/9g = 66.6g |
|    รอบ |    1/21600 |

**ลิปดา** (อังกฤษ: *minute of arc, arcminute* หรือ arcmin) เป็นหน่วยหนึ่งในการวัดมุม มีค่าเท่ากับ 1/60 ขององศา เนื่องจากหนึ่งองศาเท่ากับ 1/360 ของวงกลม ดังนั้น 1 ลิปดาจึงเท่ากับ 1/21 600 ของวงกลม หน่วยวัดขนาดเล็กเช่นนี้มักใช้ในการวัดค่าที่ละเอียดมาก ๆ เช่นในวิชาดาราศาสตร์หรือการกำหนดพิกัดการยิงอาวุธ

**พิลิปดา** (อังกฤษ: *second of arc, arcsecond* หรือ arcesc) (บ้างก็เขียนว่า *วิลิปดา*) เป็นหน่วยที่มีขนาดเป็น 1/60 ของหนึ่งลิปดาอีกต่อหนึ่ง หรือเท่ากับ 1/3600 องศา หรือเท่ากับ 1/1 296 000 ของวงกลม

คำว่า "ลิปดา" และ "พิลิปดา" มีรากศัพท์มาจากภาษาสันสกฤตคำว่า "ลิปฺตา" (लिप्ता) และ "วิลิปฺตา" (विलिप्ता) ตามลำดับ ฉะนั้นการเขียนว่า *ฟิลิปดา* จึงไม่ถูกต้อง อาจเป็นเพราะการเข้าใจผิดว่าเป็นภาษาอังกฤษ

ตารางแสดงสัดส่วนและความสัมพันธ์ระหว่าง องศา ลิปดา พิลิปดา และมิลลิพิลิปดา แสดงได้ดังนี้

**ระบบการวัดมุมด้วยเลขฐานหกสิบ**| หน่วย | ค่า | สัญลักษณ์ | ตัวย่อในภาษาอังกฤษ | ค่าประมาณในหน่วยเรเดียน |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| องศา | 1/360 ของวงกลม | ° | deg | 17.4532925 mrad |
| ลิปดา (arcminute) | 1/60 องศา | ′ | arcmin, amin, WIKINIUM\_MATH\_PH\_1 , MOA | 290.8882087 µrad |
| พิลิปดา (arcsecond) | 1/60 ของลิปดา | ″ | arcsec | 4.8481368 µrad |
| มิลลิพิลิปดา (milliarcsecond) | 1/1000 ของพิลิปดา |   | mas | 4.8481368 nrad |

## อ้างอิง
# จีโอเจซัน

**จีโอเจซัน** (อังกฤษ: *GeoJSON*) เป็นฟอร์แมตระบบมาตรฐานเปิดที่ออกแบบมาเพื่อใช้ในการแสดงคุณสมบัติทางภูมิศาสตร์อย่างง่ายพร้อมกับข้อมูลเชิงพื้นที่

คุณสมบัติทางภูมิศาสตร์ในจีโอเจซันมี 3 รูปแบบคือ จุด (ตำแหน่งที่ตั้งของสถานที่) เส้น (ถนนและเส้นชายแดน) และรูปปิด (พื้นที่จังหวัด, ประเทศ) นอกจากนี้จีโอเจซันไม่จำเป็นต้องนำไปใช้แทนลักษณะทางกายภาพของโลกเท่านั้น เพราะแอปพลิเคชั่นเกี่ยวกับเส้นทางและการนำทางก็ใช้จีโอเจซันในการรายงานบริการ

จีโอเจซันต่างจากระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์อื่น ๆ ตรงที่มีลักษณะเป็นโค้ดหรือตัวอักษร อีกทั้งยังไม่ได้มีการกำกับดูแลจากองค์การมาตรฐานที่เป็นทางการ แต่ดูแลโดยกลุ่มผู้พัฒนาอินเทอร์เน็ต

## ตัวอย่าง

```
{
 "type": "FeatureCollection",
 "features": [
 {
 "type": "Feature",
 "properties": {
 "name": "กรุงเทพมหานคร"
 },
 "geometry": {
 "type": "Point",
 "coordinates": [
 100.4940676689148,
 13.752745506893154
 ]
 }
 },
 {
 "type": "Feature",
 "properties": {
 "name": "จังหวัดสมุทรปราการ"
 },
 "geometry": {
 "type": "Point",
 "coordinates": [
 100.5969786643982,
 13.600353098084849
 ]
 }
 }
 ]
}

```

### เรขาคณิต

เรขาคณิตพื้นฐาน| ชนิด | ตัวอย่าง |
| --- | --- |
| จุด |  |
```
{
 "type": "Point",
 "coordinates": [30.0, 10.0]
}

```
 |
| เส้น |  |
```
{
 "type": "LineString",
 "coordinates": [
 [30.0, 10.0], [10.0, 30.0], [40.0, 40.0]
 ]
}

```
 |
| รูปปิด |  |
```
{
 "type": "Polygon",
 "coordinates": [
 [[30.0, 10.0], [40.0, 40.0], [20.0, 40.0], [10.0, 20.0], [30.0, 10.0]]
 ]
}

```
 |
|  |
```
{
 "type": "Polygon",
 "coordinates": [
 [[35.0, 10.0], [45.0, 45.0], [15.0, 40.0], [10.0, 20.0], [35.0, 10.0]],
 [[20.0, 30.0], [35.0, 35.0], [30.0, 20.0], [20.0, 30.0]]
 ]
}

```
 |

เรขาคณิตที่มีมากกว่าสอง| ชนิด | ตัวอย่าง |
| --- | --- |
| หลายจุด |  |
```
{
 "type": "MultiPoint",
 "coordinates": [
 [10.0, 40.0], [40.0, 30.0], [20.0, 20.0], [30.0, 10.0]
 ]
}

```
 |
| หลายเส้น |  |
```
{
 "type": "MultiLineString",
 "coordinates": [
 [[10.0, 10.0], [20.0, 20.0], [10.0, 40.0]],
 [[40.0, 40.0], [30.0, 30.0], [40.0, 20.0], [30.0, 10.0]]
 ]
}

```
 |
| หลายรูปปิด |  |
```
{
 "type": "MultiPolygon",
 "coordinates": [
 [
 [[30.0, 20.0], [45.0, 40.0], [10.0, 40.0], [30.0, 20.0]]
 ],
 [
 [[15.0, 5.0], [40.0, 10.0], [10.0, 20.0], [5.0, 10.0], [15.0, 5.0]]
 ]
 ]
}

```
 |
|  |
```
{
 "type": "MultiPolygon",
 "coordinates": [
 [
 [[40.0, 40.0], [20.0, 45.0], [45.0, 30.0], [40.0, 40.0]]
 ],
 [
 [[20.0, 35.0], [10.0, 30.0], [10.0, 10.0], [30.0, 5.0], [45.0, 20.0], [20.0, 35.0]],
 [[30.0, 20.0], [20.0, 15.0], [20.0, 25.0], [30.0, 20.0]]
 ]
 ]
}

```
 |
| เรขาคณิตหลายรูปแบบ |  |
```
{
 "type": "GeometryCollection",
 "geometries": [
 {
 "type": "Point",
 "coordinates": [40.0, 10.0]
 },
 {
 "type": "LineString",
 "coordinates": [
 [10.0, 10.0], [20.0, 20.0], [10.0, 40.0]
 ]
 },
 {
 "type": "Polygon",
 "coordinates": [
 [[40.0, 40.0], [20.0, 45.0], [45.0, 30.0], [40.0, 40.0]]
 ]
 }
 ]
}

```
 |

## อ้างอิง
# วงกลมอาร์กติก

แผนที่ของอาร์กติก แสดงให้เห็นวงกลมอาร์กติก (เส้นประสีน้ำเงิน) เส้นสีแดงคือเส้นที่แสดงให้เห็นว่าบริเวณภายในเส้นนั้นมีอุณหภูมิมีค่าเท่ากัน
**วงกลมอาร์กติก** (อังกฤษ: *Arctic Circle*) คือวงกลมละติจูดที่อยู่เหนือที่สุด ในบรรดา 5 วงกลมละติจูดหลักบนแผนที่โลก พื้นในในบริเวณนี้เรียกว่าอาร์กติก ด้านเหนือสุดของวงกลม มีปรากฏการณ์ที่ดวงอาทิตย์จะอยู่เหนือของฟ้าตลอดเวลาต่อเนื่องกัน 24 ชั่วโมง อย่างน้อยปีละหนึ่งครั้ง ทำให้สามารถมองเห็นดวงอาทิตย์ได้แม้ในเวลากลางคืนในช่วงอายันเหนือ และมีปรากฏการณ์ที่ดวงอาทิตย์ลับขอบฟ้าตลอดเวลาต่อเนื่องกัน 24 ชั่วโมง อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง ทำให้ไม่สามารถเห็นดวงอาทิตย์ได้แม้ในเวลากลางวัน ปรากฏการณ์เกิดขึ้นที่ขั้วโลกใต้เช่นกัน

ตำแหน่งของวงกลมอาร์กติก ไม่ใช่ตำแหน่งที่คงที่ จนถึงวันที่ 11 กรกฎาคม 2026 ตำแหน่งอยู่ที่ 66°33′51.0″ เหนือเส้นศูนย์สูตร ตำแหน่งนี้ขึ้นอยู่กับการเอียงของแกนโลก ซึ่งมีค่าไม่คงที่ ผันแปรประมาณ 2 องศา ตลอด 40,000 ปีที่ผ่านมานี้ เป็นผลมาจากแรงกระทำจากการโคจรรอบโลกของดวงจันทร์ ทำให้ตำแหน่งของวงกลมอาร์กติกไม่คงที่ ผลที่ตามมาคือ ตำแหน่งของวงกลมอาร์กติกขณะนี้ขยับขึ้นไปทางเหนือ ปีละ 15 เมตร

## ศัพทมูลวิทยา

คำว่า *arctic* มีที่มาจากศัพท์ภาษากรีกว่า ἀρκτικός (*arktikos*: "ใกล้หมี, ทางเหนือ") และมาจากคำว่า ἄρκτος (*arktos*: "หมี") อีกที

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Terra Incognita: Exploration of the Canadian Arctic—Historical essay about early expeditions to the Canadian Arctic, illustrated with maps, photographs and drawings
* Temporal Epoch Calculations ©2006 by James Q. Jacobs Download: Epoch v2009.xls (modify D4)
* Useful constants" See: Obliquity of the ecliptic
# ช่องแคบเบริง

ภาพถ่ายทางอากาศของช่องแคบเบริง
**ช่องแคบเบริง** (อังกฤษ: *Bering Strait*; รัสเซีย: Берингов пролив Beringov proliv) เป็นช่องทะเลเล็ก ๆ ระหว่างแหลมเดจเนฟ ประเทศรัสเซีย จุดตะวันออกสุดของทวีปเอเชีย (169°43' ตะวันตก) กับแหลมพรินซ์ออฟเวลส์ รัฐอะแลสกา จุดที่อยู่ตะวันตกสุดของทวีปอเมริกาเหนือ (168°05' ตะวันตก) อยู่ค่อนมาทางใต้เส้นอาร์กติกเซอร์เคิลเล็กน้อย เป็นหนึ่งในช่องแคบที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในโลก

ชื่อของช่องแคบได้มาจากชื่อนักสำรวจชาวเดนมาร์ก นามว่าไวทัส เบริง นักสำรวจชาวเดนมาร์กในกองทัพเรือรัสเซีย ซึ่งเดินทางข้ามช่องแคบในปี พ.ศ. 2271

## ลักษณะทางภูมิศาสตร์

ช่องแคบเบริงมีความกว้างประมาณ 53 กิโลเมตร มีความลึกประมาณ 30-50 เมตร เชื่อมระหว่างทะเลชุกชี (ส่วนหนึ่งของมหาสมุทรอาร์กติก) ทางทิศเหนือ กับทะเลเบริง (ส่วนหนึ่งของมหาสมุทรแปซิฟิก) ทางทิศใต้