# เกอจาเว็น

| ศาสนาพื้นถิ่นชวาแบบพหุเทวนิยม |
| --- |
| **ꦏꦗꦮꦺꦤ꧀ Kajawèn** |
| ชุมชนผู้นับถือเกอจาเว็นในชวาขณะประกอบพิธีบีรัตเซิงโกโล (Birat Sengkolo) |
| ประเภท | ศาสนาชาวบ้าน |
| การปกครอง | สภาศาสนาชวาแห่งชาติ สาธารณรัฐอินโดนีเซีย (National Javanism Religious Council of the Republic Indonesia) |
| ภูมิภาค | เกาะชวาตอนกลางและตะวันออก |
| ภาษา | * ชวาเก่า (ในพิธีกรรม)
* ชวา (โดยเฉพาะชวาบาโกญา; Bagongan Javanese)
 |
| ได้รับการรับรอง | โดยรัฐบาลอินโดนีเซีย |
| แยกมาจาก | กาปีตายัน (ศาสนาพื้นถิ่นชวาแบบเอกเทวนิยม) |

**เกอจาเว็น** หรือ **เกอยาเว็น** (ชวา: ꦏꦗꦮꦺꦤ꧀, อักษรโรมัน: *Kajawèn*; รูปปริวรรติ *กชเวนฺ*) หรือ **ศาสนาชวา** (อินโดนีเซีย: *Agama Jawa*, อังกฤษ: *Javanism*) หรือ **เกอบาตีนัน** (Kebatinan) เป็นธรรมเนียมทางวัฒนธรรมและศาสนาของเกาะชวา มาจากการผสมผสานคติวิญญาณนิยม, ศาสนาพุทธ, ศาสนาฮินดู และศาสนาอิสลาม มีที่มาอยู่ในประวัติศาสตร์และคติชนความเชื่อของชาวชวา โดยผสานความเชื่อทั้งจากศาสนาและธรรมเนียมปฏิบัติต่าง ๆ เข้าด้วยกัน

## นิยาม

หุ่นละครเงาวายัง รูปเซอมาร์
คำว่า *kebatinan* ใช้งานได้เหมือนกันกับ *kejawèn*, *Agama Jawa* และ *Kepercayaan* กระนั้นคำเหล่านี้ไม่ได้เหมือนกันโดยทั้งหมด:

* เกอบาตีนัน (Kebatinan) หมายถึง "ศาสตร์แห่งภายใน", "ความกลับเข้าด้านใน", โดยมีที่มาจากคำภาษาอาหรับ *บาติน* แปลว่า "ภายใน" หรือ "ซ่อนเร้น"
* เกอจาเว็น (Kejawèn) หมายถึง "ศาสนา/ลัทธิชวา", ความเชื่อและข้อปฏิบัติทางวัฒนธรรมและศาสนาของชาวชวาในชวากลางและชวาตะวันออก โดย "ไม่ได้จัดเป็นหมวดหมู่ทางศาสนา แต่หมายถึงวิถีชีวิตที่ได้รับอิทธิพลจากแนวคิดแบบชวา"
* อากามาจาวา หรือ อาคมชวา (Agama Jawa) หมายถึง "ศาสนาชาวชวา"
* เกอเปอร์จายาอัน (Kepercayaan) หมายถึง "ความเชื่อ", "ศรัทธา", มีที่มาจากคำเต็มว่า: *Kepercayaan kepada Tuhan Yang Maha Esa*, "ผู้เชื่อในพระเป็นเจ้าสูงสุดองค์เดียว". คำนี้ยังใช้ในภาษาทางการของอินโดนีเซียหมายถึงศาสนาผี (mysticism) ทั้งหมดของอินโดนีเซีย

*เกอบาตีนัน* หมายถึงการเก็บเกี่ยวความสงบภายใน มีที่มาจากธรรมเนียมก่อนอิสลามเข้ามา ส่วน *เกอจาเว็น* มีลักษณะออกข้างนอก มีความใส่ใจถึงชุมชน และแสดงออกในรูปพิธีกรรมและวิถีปฏิบัติ

## ลักษณะ

ชายชาวชวานั่งสมาธิใต้ต้นไทร ภาพถ่ายสมัยอาณานิคมดัตช์, ก่อนปี 1940
### เป้าหมาย

*เกอบาตีนัน* มาจากคำภาษาอาหรับ *บาติน* (batin) แปลว่า "ภายใน" หรือ "ซ่อนเร้น" หรือ "ตัวตนภายใน" มีความหมายถึงการค้นหาทางอภิปรัชญาซึ่งสุนทรียภาพภายในตัวตนภายในของบุคคลหนึ่ง ๆ กับการเชื่อมโยงกับจักรวาลและพระเป็นเจ้า *เกอบาตีนัน* เชื่อในคติ "อภิสมาธิ" ซึ่งสามารถสัมผัสได้ผ่านการทำสมาธิ

### ความเชื่อ

*เกอบาตีนัน* ผสมผสานอภิปรัชญา รหัสยลัทธิ และคำสอนลึกล้ำ (esoteric doctrines) ที่มีที่มาจากคติวิญญาณนิยม พุทธ ฮินดู และอิสลาม แม้ว่าวัฒนธรรมชวาจะเปิดกว้างและอดกลั้นต่อศาสนาและแนวคิดใหม่ กระนั้นมีเพียงคติหรือคุณลักษณะที่ผ่านการยอมรับและกลั่นกรองแล้วเท่านั้นที่จะคงอยู่ในวัฒนธรรมชวา แนวคิดแบบชวาผสมผสานปัญญามนุษย์ (*วีจักซานา*; wicaksana), จิตวิญญาณ (*วัซกีตา*; waskita) และความสมบูรณ์ (*เซิมปูร์นา*; sempurna) ผู้นับถือจะต้องควบคุมความอยาก, หลีกหนีความร่ำรวยและความสบายทางโลก เพื่อที่วันหนึ่งจะได้บรรลุซึ่งสุนทรียภาพและความเป็นหนึ่งเดียวกับวิญญาณแห่งเอกภพ

นักมานุษยวิทยา ชอย (Choy) ระบุว่า *เกอบาตีนัน* ไม่ได้มีศาสดา (prophet) คัมภีร์ หรือพิธีกรรมและการเฉลิมฉลองทางศาสนาเป็นพิเศษ กระนั้นในหลายขบวนการเกอบาตีนันก็มีนักเขียนที่เป็นผู้ริเริ่มของตน

### ศาสนิกชน

นอกเหนือจากชาวชวาแล้ว ยังปรากฏว่ามีชาวเชื้อสายจีน ชาวพุทธ ไปจนถึงคนต่างชาติจากออสเตรเลียและยุโรป ที่ปฏิบัติตามศาสนาชวานี้ จำนวนศาสนิกชนโดยแน่ชัดเป็นเรื่องยากที่จะประมาณการณ์ได้เนื่องจากส่วนใหญ่จะระบุว่าตนนับถือศาสนาหนึ่งในศาสนาทางการของรัฐมากกว่า

### การรับรองโดยรัฐ

แม้ว่าปันจาซีลา ซึ่งเป็นรากฐานปรัชญาแห่งชาติของอินโดนีเซียจะรับรอวเฉพาะ "ศาสนาที่ซึ่งนับถือพระเจ้าองค์เดียว" แต่ศาสนาอื่นที่รัฐบาลไม่ได้รับรองเป็นพิเศษก็สามารถมีการนับถือได้ ในกลางปี 1956 ผู้แทนราษฎรจากยกยาการ์ตาปนะจำกรมกิจการศาสนาทำรายงานระบุลัทธิทางศาสนา 63 ลัทธิในเกาะชวานอกเหนือไปจากศาสนาที่รัฐรับรอง ประกอบด้วย 35 ลัทธิในชวากลาง และ 6 ลัทธิในชวาตะวันออก ซึ่งรวมถึงลัทธิของเกอจาเว็น เช่น ซูมาระฮ์ (Sumarah) กระนั้นก็ยังคงไม่ได้รับสถานะเป็นศาสนาที่รัฐรับรอง กระทั่งในปี 1973 ซึ่งรัฐรับรองในชื่อ *Kepercayaan kepada Tuhan Yang Maha Esa* (ความเชื่อในพระเจ้าสูงสุดองค์เดียว)) แต่ถูกถอดออกจากภาระหน้าที่ของกระทรวงการศาสนามาอยู่ในการดูแลของกระทรวงการศึกษาและวัฒนธรรมแทน

## กับศาสนาอิสลาม

แม้ว่าประชากรส่วนใหญ่ของเกาะชวาจะนับถือศาสนาอิสลาม แต่เกอจาเว็นในฐานะวัฒนธรรมชวา ยังคงมีบทบาทและผสานความเชื่อเข้ากับศาสนาอิสลามในแถบนี้

ในเวลาเดียวกับที่ศาสนาอิสลามแพร่หลายในเกาะชวา ได้มีสังคมที่มีโครงสร้างผู้นำเกิดอย่างหลวม ๆ เกิดขึ้นไปพร้อมกัน โดยโครงสร้างสังคมนี้มีความเกี่ยวข้องกับ กไย (kyai) ซึ่งหมายถึงผู้รู้ในทางศาสนาอิสลามและมีความรู้ในธรรมเนียมปฏิบัติ ความเชื่อ และคติชนทั้งก่อนอิสลามและของอิสลาม กยาอีถือเป็นผู้ยึดโยงหลักระหว่างชุมชนหมู่บ้านกับโลกเหนือธรรมชาติ

ชาวชวามองการทุ่มเททางศาสนาว่ามีอยู่สองสายธาร คือ

1. *ซันตรี* (Santri) หรือ *ปูตีฮัน* (putihan) แปลว่า "พวกบริสุทธิ์" หมายถึงผู้ที่สวดภาวนาและทำการสวดประจำวันวันละห้าเวลาอย่างเคร่งครัด ถือเป็นกลุ่มที่นับถือศาสนาอิสลามแบบดั้งเดิม (orthodox) มากกว่า และไม่เห็นด้วยกับกลุ่ม *อาบางัน* ซึ่งกลุ่มซันตรีมองว่าเป็นพวกไม่เป็นแบบดั้งเดิม (heterodox)
2. *อาบางัน* (Abangan) แปลว่า "พวกสีแดง" หมายถึงกลุ่มที่ไม่ได้ปฏิบัติตามธรรมเนียมอิสลามอย่างเคร่งครัด และผสมผสานแนวคิดแบบวิญญาณนิยม, พราหมณ์-พุทธ เข้ากับการยอมรับความเชื่ออิสลามแบบผิวเผิน รวมถึงให้ความสำคัญกับความบริสุทธิ์จากภายใน หรือที่เรียกว่า *บาติน* (batin)

สองสายธารของศาสนาอิสลามในชวาระหว่างศาสนาอิสลามแบบขุนนาง, แบบตีความตามคัมภีร์, เคร่งครัด, ชีอะฮ์ กับ "ศาสนาอิสลามแบบพื้นบ้าน" หรือ "ศาสนาอิสลามพื้นถิ่น" หรือ "ศาสนาอิสลามแบบประชา" นั้นพบได้ในชุมชนอิสลามทั่วโลกนอกเหนือจากในชวาเช่นกัน

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

### บรรณานุกรม

* Azra, Azyumardi (2006), *Islam in the Indonesian World: An Account of Institutional Formation*, Mizan Pustaka
* Beatty, Andrew (1999), *Varieties of Javanese Religion: An Anthropological Account*, Cambridge University Press, ISBN 0-521-62473-8
* van Bruinessen, Martin (2000a), *Muslims, Minorities and Modernity: The restructuring of heterodoxy in the Middle East and Southeast Asia. Inaugural Lecture*
* van Bruinessen, Martin (2000b), "Transformations of Heterodoxy" (PDF), *Transformations of Heterodoxy. Inaugural Lecture (condensation)*, vol. 7, ISIM, Leiden, p. 5
* van Bruinessen, Martin; Howell, Julia Day (2007), *Sufism and the 'Modern' in Islam*, I.B.Tauris
* Caldarola, Carlo (1982), *Religion and Societies: Asia and the Middle East*, Walter de Gruyter
* Choy, Lee Khoon (1999), *A fragile nation: the Indonesian crisis*, World Scientific
* Christomy, Tommy (2008), *Signs of the Wali: Narratives at the Sacred Sites in Pamijahan, West Java*, ANU E Press
* Epa, Konradus (2010). "Christians refuse to cancel Christmas". *UCA News*. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2013-08-20.
* Feuchtwang, Stephen (2010), *The Anthropology of Religion, Charisma and Ghosts: Chinese Lessons for Adequate Theory*, Walter de Gruyter
* Fields, Rick (1992), *How the Swans Came to the Lake. A Narrative History of Buddhism in America*, Boston & London: Shambhala
* Geels, Antoon (1997), *Subud and the Javanese mystical tradition*, Richmond, Surrey: Curzon Press, ISBN 0-7007-0623-2
* Gombrich, Richard (1996), *Theravada Buddhism. A Social History From Ancient Benares to Modern Colombo*, Routledge
* Headley, Stephen Cavanna (2004), *Durga's Mosque: Cosmology, Conversion And Community in Central Javanese Islam*, Institute of Southeast Asian Studies
* Hooker, M.B. (1988), *Islam in South East Asia*, Brill
* Hughes-Freeland, Felicia (2008), *Embodied communities: dance traditions and change in Java*, Berghahn Books
* Hunt, Stephen J. (2003). *Alternative Religions: A Sociological Introduction*. Aldershot, Hampshire: Ashgate Publishing. ISBN 0-7546-3410-8.
* van der Kroef, Justus M (1961). "New Religious Sects in Java". *Far Eastern Survey*. **30** (2): 18–25. doi:10.2307/3024260. JSTOR 3024260.
* Levenda, Peter (2011), *Tantric Temples: Eros and Magic in Java*, Nicolas-Hays
* Masud, Muḥammad Kalid; Salvatore, Armando; van Bruinessen, Martin (2009), *Islam and modernity: key issues and debates*, Edinburgh University Press, ISBN 9780748637942
* McDaniel, June (2010). "Agama Hindu Dharma Indonesia as a New Religious Movement: Hinduism Recreated in the Image of Islam". *Nova Religio: The Journal of Alternative and Emergent Religions*. **14** (1): 93–111. doi:10.1525/nr.2010.14.1.93. JSTOR 10.1525/nr.2010.14.1.93.
* McMahan, David L. (2008), *The Making of Buddhist Modernism*, Oxford University Press, ISBN 9780195183276
* Muhaimin, Abdul Ghoffir (2006), *The Islamic Traditions of Cirebon: Ibadat and Adat Among Javanese Muslims*, ANU E Press
* Mulder, Niels (1978), *Mysticism & everyday life in contemporary Java: cultural persistence and change*, Singapore: Singapore University Press
* Mulder, Niels (2005), *Mysticism in Java: Ideology in Indonesia*, Kanisius
* Oey, Eric (2000), *Adventure Guides: Java Indonesia*, Tuttle Publishing
* Ooi, Keat Gin, บ.ก. (2004). *Southeast Asia: a historical encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor (3 vols)*. Vol. 3. Santa Barbara: ABC-CLIO. ISBN 978-1576077702. OCLC 646857823. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2016-08-08. สืบค้นเมื่อ 2025-05-13.
* Rambachan, Anatanand (1994), *The Limits of Scripture: Vivekananda's Reinterpretation of the Vedas*, University of Hawaii Press
* Renard, Philip (2010), *Non-Dualisme. De directe bevrijdingsweg*, Cothen: Uitgeverij Juwelenschip
* Research School of Pacific Studies (1980), *Indonesia, Australian perspectives, Volumes 1-3*, Australian National University
* Retsikas, Konstantinos (2012), *Becoming: An Anthropological Approach to Understandings of the Person in Java*, Anthem Press
* Sinari, Ramakant (2000), *Advaita and Contemporary Indian Philosophy. In: Chattopadhyana (gen.ed.), "History of Science, Philosophy and Culture in Indian Civilization. Volume II Part 2: Advaita Vedanta"*, Delhi: Centre for Studies in Civilizations
* Stange, Paul (1980), *The Sumarah movement in Javanese mysticism. Thesis (Ph.D.) University of Wisconsin-Madison*, University Microfilms International
* Tarling, N. (1992), *The Cambridge History of Southeast Asia: The nineteenth and twentieth centuries. Volume two*, Cambridge University Press
* Victoria, Brian Daizen (2006), *Zen at war* (Second ed.), Lanham e.a.: Rowman & Littlefield Publishers, Inc.