# ไฮโดรเจนซัลไฟด์

ไฮโดรเจนซัลไฟด์|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ball-and-stick model of hydrogen sulfideเหลือง (บน): ซัลเฟอร์, ขาว (ล่าง): ไฮโดรเจน | Spacefill model of hydrogen sulfide |

 |
| ชื่อ |
| Systematic IUPAC name
Hydrogen sulfide |
| ชื่ออื่น
* Dihydrogen monosulfide
* Sour gas
* Dihydrogen sulfide
* ก๊าซท่อระบายน้ำ
* ก๊าซไข่เน่า
* Sulfane
* Sulfurated hydrogen
* Sulfureted hydrogen
* Sulfuretted hydrogen
* Sulfur hydride
* Hydrosulfuric acid
* Hydrothionic acid
* Thiohydroxic acid
* Sulfhydric acid
 |
| เลขทะเบียน |
| เลขทะเบียน CAS | * 7783-06-4Y
 |
| 3D model (JSmol) | * รูปภาพแบบโต้ตอบ
 |
| 3DMet | * B01206
 |
| Beilstein Reference | 3535004 |
| ChEBI | * CHEBI:16136Y
 |
| ChEMBL | * ChEMBL1200739N
 |
| เคมสไปเดอร์ | * 391Y
 |
| ECHA InfoCard | 100.029.070  |
| EC Number | * 231-977-3
 |
| Gmelin Reference | 303 |
| KEGG | * C00283Y
 |
| MeSH | Hydrogen+sulfide |
| ผับเคม CID | * 402
 |
| RTECS number | * MX1225000
 |
| UNII | * YY9FVM7NSNY
 |
| UN number | 1053 |
| CompTox Dashboard (EPA) | * DTXSID4024149
 |
|
InChI
* InChI=1S/H2S/h1H2YKey: RWSOTUBLDIXVET-UHFFFAOYSA-NY
* InChI=1/H2S/h1H2Key: RWSOTUBLDIXVET-UHFFFAOYAJ
 |
|
SMILES
* S
 |
| คุณสมบัติ |
| สูตรเคมี | H2S |
| มวลโมเลกุล | 34.08 g·mol−1   |
| ลักษณะทางกายภาพ | แก๊สไร้สี |
| กลิ่น | เหม็นฉุนเหมือนไข่เน่า |
| ความหนาแน่น | 1.539 g.L−1 (0°C) |
| จุดหลอมเหลว | −85.5 องศาเซลเซียส (−121.9 องศาฟาเรนไฮต์; 187.7 เคลวิน) |
| จุดเดือด | −59.55 องศาเซลเซียส (−75.19 องศาฟาเรนไฮต์; 213.60 เคลวิน) |
| ละลายในน้ำ | 3.980 g dm−3 (ที่ 20 °C)  |
| ความดันไอ | 1740 kPa (at 21 °C) |
| pKa | 7.0 |
| กรด | Sulfonium |
| เบส | Bisulfide |
| Magnetic susceptibility (χ) | −25.5·10−6 cm3/mol |
| ดัชนีหักเหแสง (*n*D) | 1.000644 (0 °C) |
| โครงสร้าง |
| กลุ่มจุด | C2v |
| รูปร่างโมเลกุล | โค้ง |
| Dipole moment | 0.97 D |
| อุณหเคมี |
| ความจุความร้อน (*C*) | 1.003 J K−1 g−1 |
| Std molar entropy (*S*⦵298) | 206 J mol−1 K−1 |
| Std enthalpy of formation (Δf*H*⦵298) | −21 kJ mol−1 |
| ความอันตราย |
| **อาชีวอนามัยและความปลอดภัย** (OHS/OSH): |
| อันตรายหลัก | ติดไฟและเป็นพิษสูง |
| **GHS** labelling: |
| Pictograms |  |
| Signal word | **อันตราย** |
| Hazard statements | H220, H330, H400 |
| Precautionary statements | P210, P260, P271, P273, P284, P304+P340, P310, P320, P377, P381, P391, P403, P403+P233, P405, P501 |
| **NFPA 704** (fire diamond) |
4
4
0 |
| จุดวาบไฟ | −82.4 องศาเซลเซียส (−116.3 องศาฟาเรนไฮต์; 190.8 เคลวิน) |
| อุณหภูมิที่ ติดไฟได้เอง | 232 องศาเซลเซียส (450 องศาฟาเรนไฮต์; 505 เคลวิน) |
| ขีดจำกัดการระเบิด | 4.3–46% |
| **ปริมาณ**หรือความเข้มข้น (LD, LC): |
| LC50 (median concentration) | * 713 ppm (หนู, 1 ชั่วโมง)
* 673 ppm (หนูบ้าน, 1 ชั่วโมง)
* 634 ppm (หนู, 1 ชั่วโมง)
* 444 ppm (หนู, 4 ชั่วโมง)
 |
| LCLo (lowest published) | * 600 ppm (มนุษย์, 30 นาที)
* 800 ppm (มนุษย์, 5 นาที)
 |
| **NIOSH** (US health exposure limits): |
| PEL (Permissible) | C 20 ppm; 50 ppm [สูงสุด 10 นาที] |
| REL (Recommended) | C 10 ppm (15 mg/m3) [10 นาที] |
| IDLH (Immediate danger) | 100 ppm |
| สารประกอบอื่นที่เกี่ยวข้องกัน |
| hydrogen chalcogenidesที่เกี่ยวข้อง | * น้ำ
* Hydrogen selenide
* Hydrogen telluride
* Hydrogen polonide
* Hydrogen disulfide
* Sulfanyl
 |
| สารประกอบที่เกี่ยวข้อง | ฟอสฟีน |
| หากมิได้ระบุเป็นอื่น ข้อมูลข้างต้นนี้คือข้อมูลสาร ณ ภาวะมาตรฐานที่ 25 °C [77 °F], 100 kPa
N verify (what is YN ?)

อ้างอิงกล่องข้อมูล |

**ไฮโดรเจนซัลไฟด์** (อังกฤษ: hydrogen sulfide หรือ hydrogen sulphide) หรือ **แก๊สไข่เน่า** เป็นสารประกอบที่มีสูตรเคมีเป็น H2S ไม่มีสี, เป็นพิษ และเป็นแก๊สไวไฟ มีกลิ่นเน่าเหม็นคล้ายไข่เน่า บ่อยครั้งเป็นผลจากแบคทีเรียย่อยสลายซัลไฟต์ในสารอนินทรีย์ในสภาวะขาดออกซิเจน (การย่อยสลายแบบไม่ใช้ออกซิเจน) ทำให้มักมีการสะสมในพื้นที่ที่ออกซิเจนต่ำเช่น ท่อระบายน้ำ เป็นต้น รวมถึงระบบนิเวศชุ่มน้ำที่มีออกซิเจนในตะกอนต่ำ เช่น หนองน้ำ หญ้าทะเล ตะกานน้ำเค็ม และป่าชายเลน เป็นต้น นอกจากนั้นยังพบในแก๊สจากภูเขาไฟ และก๊าซธรรมชาติ กลิ่นของ H2S ไม่ใช่คุณสมบัติโดยทั่วไปของกำมะถัน ซึ่งในความจริงแล้วไม่มีกลิ่น

คาร์ล วิลเฮ็ล์ม เชเลอ นักเคมีชาวสวีเดนเป็นผู้ค้นพบไฮโดรเจนซัลไฟด์ในปี 1777

## คุณสมบัติ

ไฮโดรเจนซัลไฟด์หนาแน่นกว่าอากาศเล็กน้อย ส่วนผสมระหว่าง H2S กับอากาศ สามารถระเบิดได้ เมื่อไฮโดรเจนซัลไฟด์เผาไหม้ในออกซิเจนจะให้เปลวไฟสีน้ำเงินและเกิดซัลเฟอร์ไดออกไซด์กับน้ำเป็นผลิตภัณฑ์ดังสมการ

2H2S + 3O2 → 2SO2 + 2H2O

โดยทั่วไปแล้วไฮโดรเจนซัลไฟด์มีฤทธิ์เป็นตัวรีดิวซ์ โดยเฉพาะเมื่ออยู่ในสภาวะเบส ซึ่งจะอยู่ในรูป SH-

ในอุณหภูมิสูง หรือเมื่อมีตัวเร่งปฏิกิริยาไฮโดรเจนซัลไฟด์สามารถทำปฏิกิริยากับซัลเฟอร์ไดออกไซด์เกิดเป็นกำมะถันและน้ำดังสมการ

2H2S + SO2 → 3S + 2H2O

ปฏิกิริยาดังกล่าว ใช้ในกระบวนการเคลาส์ ซึ่งเป็นกระบวนการสำคัญสำหรับกำจัดไฮโดรเจนซัลไฟด์ในภาคอุตสากรรม

ไฮโดรเจนซัลไฟด์ละลายน้ำได้เล็กน้อย และสามารถแสดงฤทธิ์เป็นกรดได้ (pKa = 6.9 ในสารละลาย 0.01-0.1M ที่ 18 °C) สารละลายของไฮโดรเจนซัลไฟด์ไม่มีสี แต่เมื่อถูกอากาศ จะถูกออกซิไดส์อย่างช้า ๆ เกิดความขุ่นจากกำมะถันซึ่งไม่ละลายน้ำ

ไฮโดรเจนซัลไฟด์ทำปฏิกิริยากับโลหะหลายชนิดเกิดเป็นเกลือซัลไฟด์ ซึ่งมักเป็นสีดำและไม่ละลายน้ำ ดังนั้นจึงมักใช้กระดาษชุบเลด(II)แอซิเตตในการทดสอบไฮโดรเจนซัลไฟด์ การนำโลหะซัลไฟด์ไปใส่กรดมักเกิดแก๊สไฮโดรเจนซัลไฟด์

## การผลิต

ไฮโดรเจนซัลไฟด์ โดยทั่วไปแล้วผลิตโดยการแยกจากแก๊สธรรมชาติที่มี H2S ปน นอกจากนี้ยังอาจผลิตโดยปฏิกิริยาระหว่างไฮโดรเจนกับกำมะถันเหลวที่อุณหภูมิที่ 450 °C ซึ่งอาจใช้ไฮโดรคาร์บอนเป็นแหล่งคาร์บอนได้

แบคทีเรียที่รีดิวซ์ซัลเฟตหรือซัลเฟอร์ สามารถสร้างพลังงานในสภาวะออกซิเจนต่ำโดยใช้ซัลเฟตหรือซัลเฟอร์เพื่อออกซิไดส์สารประกอบอินทรีย์ของไฮโดรเจน และเกิด H2S เป็นผลพลอยได้

วิธีการสังเคราะห์ปกติในห้องปฏิบัติการ ใช้ไอเอิร์น(II)ซัลไฟด์กับกรดแก่ ดังสมการ

FeS + 2 HCl → FeCl2 + H2S

ในการวิเคราะห์สารอนินทรีย์เชิงคุณภาพ สามารถใช้ไทโออะเซตาไมด์ในการผลิต H2S:

CH3C(S)NH2 + H2O → CH3C(O)NH2 + H2S

ซัลไฟด์ของธาตุโลหะและอโลหะหลายชนิด เช่น อะลูมิเนียมซัลไฟด์ ฟอสฟอรัสเพนตะซัลไฟด์ และซิลิคอนไดซัลไฟด์ เมื่อโดนน้ำแล้วจะให้ไฮโดรเจนซัลไฟด์:

Al2S3 + 6 H2O → 3 H2S + 2 Al(OH)3

P4S10 + 16 H2O → 10 H2S + 4 H3PO4

SiS2 + 2 H2O → 2 H2S + SiO2

นอกจากนี้ไฮโดรเจนซัลไฟด์ยังผลิตได้จากการให้ความร้อนกับกำมะถันกับสารอินทรีย์ หรือการรีดิวซ์สารอินทรีย์ที่มีกำมะถันด้วยไฮโดรเจน

## การใช้งาน

### การผลิตกำมะถัน สารประกอบอินทรีย์ที่มีกำมะถัน และซัลไฟด์ของโลหะแอลคาไล

ประโยชน์สำคัญของไฮโดรเจนซัลไฟด์ คือการเป็นสารตั้งต้นในการผลิตธาตุกำมะถัน สารออร์กาโนซัลเฟอร์หลายชนิดก็ผลิตจากไฮโดรเจนซัลไฟด์ เช่น มีเทนไทออล อีเทนไทออล และกรดไทโอไกลโคลิก

เมื่อทำปฏิกิริยากับเบสของโลหะแอลคาไล ไฮโดรเจนซัลไฟด์จะเกิดเป็นเกลือไฮโดรซัลไฟด์และซัลไฟด์ตามลำดับ เช่น:

H2S + NaOH → NaSH + H2O
NaSH + NaOH → Na2S + H2O
ซึ่ง NaSH และ Na2S มีประโยชน์ในอุตสาหกรรมกระดาษ โดยไปทำลายพันธะในเยื่อเคมีในกระบวนการคราฟท์

ในทางกลับกัน เกลือเหล่านี้สามารถเกิดปฏิกิริยากลับไปเป็นไฮโดรเจนซัลไฟด์ในกรดได้ จึงใช้เป็นแหล่งให้ไฮโดรเจนซัลไฟด์ในการสังเคราะห์สารอินทรีย์บางตัว

## อ้างอิง

## ข้อมูลเพิ่มเติม

* Committee on Medical and Biological Effects of Environmental Pollutants (1979). *Hydrogen Sulfide*. Baltimore: University Park Press. ISBN 978-0-8391-0127-7.
* Siefers, Andrea (2010). *A novel and cost-effective hydrogen sulfide removal technology using tire derived rubber particles* (วิทยานิพนธ์ MS). Iowa State University. สืบค้นเมื่อ 8 February 2013.

## แหล่งข้อมูลอื่น