# ประเทศโบลิเวีย

| รัฐพหุชนชาติโบลิเวีย* *Estado Plurinacional de Bolivia* (สเปน)
* *Puliwya Achka Aylluska Mamallaqta* (เกชัว)
* *Wuliwya Walja Ayllunakana Marka* (ไอมารา)
* *Tetã Hetate'ýigua Volívia* (กวารานี)

 |
| --- |
|
ธงชาติ

 ตราแผ่นดิน

 |
| **คำขวัญ:**"ความเป็นหนึ่งเดียวคือพลัง" (สเปน: *La Unión es la Fuerza*) |
| **เพลงชาติ:** "เพลงชาติโบลิเวีย" |
| **ธงควบคู่ วีพาลา**  |
| ที่ตั้งของประเทศโบลิเวีย (เขียว)ในทวีปอเมริกาใต้ (เทา) |
| เมืองหลวง | ซูเกร (ตามรัฐธรรมนูญและฝ่ายตุลาการ) ลาปาซ (ฝ่ายบริหารและฝ่ายนิติบัญญัติ) |
| เมืองใหญ่สุด | ซานตากรุซเดลาซิเอร์รา ﻿ / ﻿ |
| ภาษาราชการ | * สเปน
* เกชัว
* ไอมารา
* กวารานี
* และอีก 33 ภาษา (ทั้งหมดเป็นภาษาพื้นเมือง)
 |
| ภาษาอื่น ๆ | * อังกฤษ
* เพลาท์ดีทช์
* โปรตุเกส
 |
| กลุ่มชาติพันธุ์ (ค.ศ. 2009) | * 68% เมสติโซ (ลูกผสมระหว่างชนผิวขาวกับชนพื้นเมือง)
* 20% ชนพื้นเมือง
* 5% ชนผิวขาว
* 2% โชโล
* 1% ชนผิวดำ
* 1% อื่น ๆ
* 3% ไม่ระบุ
 |
| ศาสนา (ค.ศ. 2018) | * 89.3% คริสต์
* —70.1% โรมันคาทอลิก
* —17.3% โปรเตสแตนต์
* —1.9% นิกายอื่น ๆ
* 10.1% ไม่มี
* 0.6% อื่น ๆ
 |
| การปกครอง | รัฐเดี่ยว สาธารณรัฐระบบประธานาธิบดี |
|  |
| • ประธานาธิบดี  | โรดริโก ปาซ เปเรย์รา |
| • รองประธานาธิบดี  | Edmand Lara |
| • ประธานวุฒิสภา  | Diego Ávila |
| • ประธานสภาผู้แทนราษฎร  | Roberto Castro Salazar |
|  |
| สภานิติบัญญัติ | สภานิติบัญญัติพหุชนชาติ |
| • สภาสูง | วุฒิสภา |
| • สภาล่าง | สภาผู้แทนราษฎร |
| เอกราช จากสเปน |
|  |
| • ประกาศ  | 6 สิงหาคม ค.ศ. 1825 |
| • ได้รับการรับรอง  | 21 กรกฎาคม ค.ศ. 1847 |
| • รัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบัน  | 7 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2009 |
|  |
| พื้นที่ |
| • รวม | 1,098,581 ตารางกิโลเมตร (424,164 ตารางไมล์) (อันดับที่ 27) |
| • แหล่งน้ำ (%) | 1.29 |
| ประชากร |
| • ประมาณ ค.ศ. 2019 | 11,428,245 (อันดับที่ 83) |
| • ความหนาแน่น | 10.4 ต่อตารางกิโลเมตร (26.9 ต่อตารางไมล์) (อันดับที่ 224) |
| จีดีพี (อำนาจซื้อ) | ประมาณ ค.ศ. 2019 |
| • รวม | 89.018 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ (อันดับที่ 88) |
| • ต่อหัว | 7,790 ดอลลาร์สหรัฐ (อันดับที่ 123) |
| จีดีพี (ราคาตลาด) | ประมาณ ค.ศ. 2019 |
| • รวม | 40.687 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ (อันดับที่ 90) |
| • ต่อหัว | 3,823 ดอลลาร์สหรัฐ (อันดับที่ 117) |
| จีนี (ค.ศ. 2019) |  41.6 ความเหลื่อมล้ำปานกลาง |
| เอชดีไอ (ค.ศ. 2019) |  0.718 สูง (อันดับที่ 107) |
| สกุลเงิน | โบลิเบียโน (BOB) |
| เขตเวลา | UTC−4 (BOT) |
| รูปแบบวันที่ | วว-ดด-ปปปป |
| รหัสโทรศัพท์ | +591 |
| โดเมนบนสุด | .bo |

**โบลิเวีย** (สเปน: *Bolivia*, ออกเสียง: [boˈliβja] ) หรือชื่ออย่างเป็นทางการว่า **รัฐพหุชนชาติโบลิเวีย** (*Estado Plurinacional de Bolivia*) เป็นประเทศที่ไม่มีทางออกสู่ทะเลทางตอนกลาง-ตะวันตกของทวีปอเมริกาใต้ เมืองหลวงตามรัฐธรรมนูญคือซูเกร ในขณะที่ที่ตั้งรัฐบาลและเมืองหลวงฝ่ายบริหารคือลาปาซ ส่วนเมืองที่ใหญ่ที่สุดและศูนย์กลางอุตสาหกรรมหลักคือซานตากรุซเดลาซิเอร์ราซึ่งตั้งอยู่ใน *ยาโนสโอริเอนตาเลส* หรือที่ราบทางภาคตะวันออกของประเทศ

รัฐเอกราชโบลิเวียเป็นรัฐเดี่ยวที่แบ่งออกเป็นเก้าแคว้นตามรัฐธรรมนูญ มีลักษณะภูมิประเทศหลากหลายตั้งแต่ยอดเขาต่าง ๆ ของเทือกเขาแอนดีสทางภาคตะวันตก ไปจนถึงที่ลุ่มทางภาคตะวันออกซึ่งตั้งอยู่ภายในลุ่มน้ำแอมะซอน มีอาณาเขตจรดบราซิลทางทิศเหนือและทิศตะวันออก จรดปารากวัยทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ จรดอาร์เจนตินาทางทิศใต้ จรดชิลีทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ และจรดเปรูทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ พื้นที่หนึ่งในสามของประเทศตั้งอยู่บริเวณเทือกเขาแอนดีส ด้วยเนื้อที่ 1,098,581 ตารางกิโลเมตร (424,164 ตารางไมล์) โบลิเวียจึงเป็นประเทศที่มีขนาดใหญ่เป็นอันดับที่ 5 ในอเมริกาใต้ รองจากบราซิล, อาร์เจนตินา, เปรู และโคลอมเบีย (และเป็นหนึ่งในสองประเทศที่ไม่มีทางออกสู่ทะเลในทวีปอเมริการ่วมกับปารากวัย) มีขนาดใหญ่เป็นอันดับที่ 27 ของโลก เป็นประเทศที่ไม่มีทางออกสู่ทะเลที่ใหญ่ที่สุดในซีกโลกใต้ และเป็นประเทศที่ไม่มีทางออกสู่ทะเลที่ใหญ่เป็นอันดับที่ 7 ของโลก รองจากคาซัคสถาน, มองโกเลีย, ชาด, ไนเจอร์, มาลี และเอธิโอเปีย

ประชากรของโบลิเวียซึ่งมีจำนวนประมาณ 11 ล้านคน มีลักษณะเป็นพหุชาติพันธุ์ซึ่งรวมถึงชาวอเมรินเดียน, ชาวเมสติโซ, ชาวยุโรป, ชาวเอเชีย และชาวแอฟริกา ภาษาสเปนเป็นภาษาราชการและเป็นภาษาหลักของประเทศ แม้ว่าภาษาพื้นเมือง 36 ภาษาจะมีสถานะเป็นภาษาราชการเช่นกัน ภาษาที่ใช้กันมากที่สุดในจำนวนนี้คือภาษากวารานี, ภาษาไอมารา และภาษาเกชัว

ในสมัยก่อนการเข้ามาของสเปน ภูมิภาคแอนดีสของโบลิเวียเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิอินคา ในขณะที่ที่ลุ่มทางภาคเหนือและภาคตะวันออกเป็นที่อยู่อาศัยของเผ่าชนอิสระเผ่าต่าง ๆ ผู้พิชิตชาวสเปนที่เดินทางมาจากกุสโกและอาซุนซิออนเข้าควบคุมภูมิภาคนี้ในคริสต์ศตวรรษที่ 16 ในช่วงที่เป็นอาณานิคมสเปน โบลิเวียอยู่ในเขตอำนาจศาลอุทธรณ์หลวงชาร์กัส สเปนเสริมสร้างความมั่งคั่งของตนจากแร่เงินที่ขุดได้จากเหมืองในโบลิเวียส่วนหนึ่ง หลังจากมีการเรียกร้องเอกราชเป็นครั้งแรกใน ค.ศ. 1809 ก็เกิดสงครามที่กินเวลานาน 16 ปีก่อนจะมีการสถาปนาสาธารณรัฐซึ่งได้รับการตั้งชื่อตามซิมอน โบลิบาร์ ตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 19 ไปจนถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 โบลิเวียสูญเสียดินแดนรอบนอกหลายแห่งให้แก่ประเทศเพื่อนบ้าน รวมทั้งสูญเสียชายฝั่งทะเลให้แก่ชิลีใน ค.ศ. 1879 โบลิเวียยังรักษาเสถียรภาพทางการเมืองไว้ได้จนกระทั่ง ค.ศ. 1971 เมื่ออูโก บันเซร์ ได้รับการสนับสนุนจากสำนักข่าวกรองกลางสหรัฐให้ก่อรัฐประหารที่แทนที่รัฐบาลสังคมนิยมของฆวน โฆเซ ตอร์เรส ด้วยเผด็จการทหารที่นำโดยบันเซร์ ตอร์เรสถูกสังหารในบัวโนสไอเรสโดยหน่วยสังหารของฝ่ายขวาใน ค.ศ. 1976 ระบอบบันเซร์ได้ปราบปรามฝ่ายค้านซึ่งเป็นฝ่ายซ้ายและฝ่ายสังคมนิยมรวมถึงผู้เห็นต่างในรูปแบบอื่น ๆ ส่งผลให้มีการทรมานและการสังหารพลเมืองโบลิเวียไปจำนวนหนึ่ง บันเซร์ถูกขับออกจากตำแหน่งใน ค.ศ. 1978 และหลังจากนั้นก็กลับมาเป็นประธานาธิบดีที่ได้รับการเลือกตั้งตามระบอบประชาธิปไตยระหว่าง ค.ศ. 1997–2001

โบลิเวียสมัยใหม่เป็นสมาชิกกฎบัตรของสหประชาชาติ, กองทุนการเงินระหว่างประเทศ, ขบวนการไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด, องค์การนานารัฐอเมริกา, องค์การสนธิสัญญาความร่วมมือแอมะซอน, ธนาคารกลางแห่งอเมริกาใต้, พันธมิตรโบลิบาร์เพื่อประชาชนอเมริกาของเรา และสหภาพประชาชาติอเมริกาใต้ โบลิเวียยังคงเป็นประเทศที่ยากจนที่สุดเป็นอันดับที่ 2 ในอเมริกาใต้ แต่ก็สามารถลดอัตราความยากจนและมีระบบเศรษฐกิจที่เติบโตเร็วที่สุดในอเมริกาใต้ (ในแง่ผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ) ประเทศนี้เป็นประเทศกำลังพัฒนาที่มีดัชนีการพัฒนามนุษย์อยู่ในระดับสูง กิจกรรมทางเศรษฐกิจที่สำคัญ ได้แก่ เกษตรกรรม, การป่าไม้, การประมง, การทำเหมืองแร่ และการผลิตสินค้าอย่างสิ่งทอ, เสื้อผ้า, โลหะกลั่น และปิโตรเลียมกลั่น โบลิเวียอุดมไปด้วยแร่ธาตุต่าง ๆ เช่น เงิน, ดีบุก, ลิเทียม, ทองแดง เป็นต้น

## ประวัติศาสตร์

### ยุคก่อนประวัติศาสตร์

วัดกาลาสาสะยะแห่งแคว้นติวานากู (200 ปีก่อนคริสตกาล)
ประเทศที่ปัจจุบันรู้จักกันในชื่อโบลิเวีย ถูกยึดครองมานานกว่า 2,500 ปีแล้ว ก่อนที่ชาวไอย์มาราจะเดินทางมาถึง อย่างไรก็ตามชาวไอย์มาราในปัจจุบันเชื่อมโยงกับอารยธรรมโบราณของระบอบติวานากูซึ่งมีเมืองหลวงอยู่ที่ตีวานากูทางตะวันตกของโบลิเวีย เมืองหลวง ตีวานากู มีอายุย้อนกลับไปถึงปี 1500 ก่อนคริสตกาล เมื่อครั้งที่ยังเป็นหมู่บ้านเล็กๆ ที่มีฐานเศรษฐกิจจากการเกษตร

ชุมชนไอย์มาราเติบโตเป็นเมืองใหญ่ระหว่าง ค.ศ. 600 ถึง ค.ศ. 800 และกลายเป็นมหาอำนาจระดับภูมิภาคที่สำคัญในเทือกเขาแอนดีส ตอนใต้จากลาปาซจากการประมาณการเบื้องต้น เมืองนี้ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 6.5 ตารางกิโลเมตร (2.5 ตารางไมล์) ในช่วงรุ่งเรืองที่สุด และมีประชากรระหว่าง 15,000 ถึง 30,000 คน อย่างไรก็ตาม ในปี ค.ศ. 1996 มีการใช้ภาพถ่ายดาวเทียมเพื่อทำแผนที่แสดงขอบเขตของ suka kollus (พื้นที่เกษตรยกระดับที่ถูกน้าทท่วม) ที่ยังคงอนุรักษ์ไว้ทั่วทั้งสามหุบเขาหลักของ ตีวานากู โดยผลลัพธ์ชี้ให้เห็นว่ามีความสามารถในการรองรับประชากรอยู่ที่ประมาณ 285,000 ถึง 1,482,000 คน

ประมาณ ค.ศ. 400 ตีวานากู ได้เปลี่ยนจากการเป็นอำนาจที่มีอิทธิพลในระดับท้องถิ่นไปสู่รัฐ 'นักล่า' (predatory state) โดยขยายอิทธิพลของตนอย่างก้าวร้าวเข้าสู่ ยังกัส และนำวัฒนธรรมและวิถีทางของตนไปสู่ผู้คนใหม่ในเปรู โบลิเวีย และชิลี อย่างไรก็ตาม Tiwanaku ไม่ใช่วัฒนธรรมที่ใช้ความรุนแรงหรือกดขี่ เพื่อขยายอิทธิพล รัฐได้ใช้ความชาญฉลาดทางการเมืองอย่างยิ่งใหญ่ สร้างอาณานิคม ส่งเสริมข้อตกลงการค้าในท้องถิ่น (ซึ่งทำให้วัฒนธรรมอื่นๆ ค่อนข้างพึ่งพา) และจัดตั้งลัทธิบูชาของรัฐ

เมื่อปริมาณฝนลดลงอย่างต่อเนื่อง แหล่งอาหารสำรองก็ลดลง ส่งผลให้ชนชั้นนำสูญเสียอำนาจ ตีวานากูจึงล่มสลายไปราวปี ค.ศ. 1000 พื้นที่ดังกล่าวจึงไม่มีผู้คนอาศัยอยู่เป็นเวลาหลายศตวรรษหลังจากนั้น

ระหว่างปี ค.ศ. 1438 ถึง 1527 จักรวรรดิอินคาได้ขยายตัวจากเมืองหลวงที่เมืองกุสโกโดยสามารถควบคุมพื้นที่ส่วนใหญ่ที่ปัจจุบันคือเทือกเขาแอนดิสของโบลิเวีย และขยายการควบคุมไปจนถึงขอบเขตของลุ่มแม่น้ำอเมซอน

## เศรษฐกิจ

ด้วยแรงขับเคลื่อนหลักจากทรัพยากรธรรมชาติ โบลิเวียได้กลายเป็นผู้นำระดับภูมิภาคในการวัดการเติบโตทางเศรษฐกิจ เสถียรภาพทางการคลัง และทุนสำรองระหว่างประเทศ แม้ว่าจะยังคงถือเป็นประเทศที่ยากจนมาโดยตลอด ผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) ของโบลิเวียในปี 2012 มีมูลค่ารวม 27.43 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ณ อัตราแลกเปลี่ยนอย่างเป็นทางการ และ 56.14 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ณ ความเท่าเทียมของอำนาจซื้อ แม้จะมีความพ่ายแพ้ทางการเมืองหลายครั้ง แต่ระหว่างปี 2006 ถึง 2009 รัฐบาลของโมราเลสกลับกระตุ้นการเติบโตที่สูงกว่าช่วงเวลาใดๆ ในรอบ 30 ปีก่อนหน้า การเติบโตนี้มาพร้อมกับความเหลื่อมล้ำที่ลดลงในระดับปานกลาง

## การแบ่งเขตการปกครอง

แผนที่เขตการปกครองของโบลิเวีย
โบลิเวียแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 9 แคว้น (*departamento*) ชื่อเมืองหลักอยู่ในวงเล็บ

* เบนิ (ตรินิดัด)
* ชูกิซากา (ซูเกร)
* โกชาบัมบา (โกชาบัมบา)
* ลาปาซ (ลาปาซ)
* โอรูโร (โอรูโร)
* ปันโด (โกบิฆา)
* โปโตซี (โปโตซี)
* ซานตากรุซ (ซานตากรุซ)
* ตาริฆา (ตาริฆา)

แต่ละแคว้นแบ่งออกเป็นจังหวัด (*provincia*)

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* เว็บท่าของรัฐบาลโบลิเวีย เก็บถาวร 2008-09-11 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน (ในภาษาสเปน)
* เก็บถาวร 2011-08-28 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน จากเว็บไซต์กระทรวงต่างประเทศ
* ข้อมูลประเทศโบลิเวีย เก็บถาวร 2018-12-25 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน จากเดอะเวิลด์แฟกต์บุก (ในภาษาอังกฤษ)
* ข้อมูลประเทศโบลิเวีย จากสารานุกรมบริทานิกา (ในภาษาอังกฤษ)