# พระราชกฤษฎีกา

**พระราชกฤษฎีกา** (พ.ร.ฎ.)​ หรือ **รัฐกฤษฎีกา** (อังกฤษ: *Decree*) คือบทบัญญัติแห่งกฎหมายซึ่งโดยปกติจะตราขึ้นโดยประมุขแห่งรัฐ พระมหากษัตริย์ หรือหน่วยงานที่มีอำนาจหน้าที่เกี่ยวข้อง ทั้งนี้ ต้องเป็นไปตามกระบวนการที่กำหนดไว้ ซึ่งกระบวนการดังกล่าวโดยทั่วไปจะถูกบัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญ กฎหมายลายลักษณ์อักษรของฝ่ายนิติบัญญัติ หรือกฎหมายจารีตประเพณีของรัฐบาลนั้น ๆ

ในระบบกฎหมายไทย **พระราชกฤษฎีกา** เป็นกฎหมายที่พระมหากษัตริย์ทรงตราขึ้นโดยอาศัยอำนาจตามรัฐธรรมนูญ พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ พระราชบัญญัติ หรือ พระราชกำหนด ตามคำแนะนำของคณะรัฐมนตรี เพื่อใช้ในการบริหารราชการแผ่นดิน

## การตราพระราชกฤษฎีกา

**การตราพระราชกฤษฎีกา** รัฐมนตรีซึ่งมีหน้าที่เกี่ยวข้องหรือที่ได้รักษาการตามพระราชบัญญัติหรือพระราชกำหนด ซึ่งเป็นกฎหมายแม่บทที่บัญญัติให้ออกพระราชกฤษฎีกานั้น ๆ จะเป็นผู้เสนอร่างพระราชกฤษฎีกาต่อคณะรัฐมนตรีเพื่อพิจารณา โดยร่างพระราชกฤษฎีกานั้น จะต้องไม่ขัดต่อรัฐธรรมนูญ พระราชบัญญัติ หรือพระราชกำหนดที่เกี่ยวข้อง

เมื่อคณะรัฐมนตรีพิจารณาแล้ว จะนำร่างพระราชกฤษฎีกา ขึ้นทูลเกล้าฯ ถวายพระมหากษัตริย์เพื่อทรงตราพระราชกฤษฎีกานั้น ๆ โดยนายกรัฐมนตรีเป็นผู้รับสนองพระบรมราชโองการ

จากนั้นจึงประกาศในราชกิจจานุเบกษา และบังคับใช้เป็นกฎหมาย

## ประเภทของพระราชกฤษฎีกา

สิทธิกร ศักดิ์แสง และอภิรดี กิตติสิทโธ ในรายงานวิจัย เรื่อง *“ปัญหาสถานะและลำดับชั้นทางกฎหมายภายใต้บทบัญญัติรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 : กรณีศึกษาพระราชกฤษฎีกา”* ได้จำแนกพระราชกฤษฎีกาออกได้เป็น 4 ประเภท ดังนี้

**ประเภทที่ 1 พระราชกฤษฎีกาที่พระมหากษัตริย์ทรงตราขึ้นโดยการให้พระราชอำนาจในฐานะประมุขของรัฐเป็นไปตามพระราชอัธยาศัย ซึ่งบัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญโดยตรง** คือ พระราชกฤษฎีกาการจัดระเบียบราชการและการบริหารงานบุคคลของราชการในพระองค์ พ.ศ. 2560 โดยอาศัยอำนาจตามมาตรา 15 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560

พระราชกฤษฎีกาฉบับนี้มีสถานะทางกฎหมายเป็นกฎหมายลำดับรองที่มีฐานะเป็น “กฎ” ตามแบบพิธี แต่ไม่เป็นกฎหมายลำดับรองที่มีฐานะเป็น “กฎ” เชิงเนื้อหาที่อยู่ภายใต้การบังคับของมาตรา 11 (2) แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 และถือเป็นการกระทำในฐานะประมุขของรัฐตามหลักทฤษฎีว่าด้วย *“การกระทำทางรัฐบาล”* (Act of Government) ซึ่ง**ไม่อยู่ภายใต้การตรวจสอบของศาลใด ๆ ทั้งสิ้นประเภทที่ 2 พระราชกฤษฎีกาที่พระมหากษัตริย์ทรงตราขึ้นโดยการให้พระราชอำนาจในฐานะประมุขของรัฐไม่เป็นไปตามพระราชอัธยาศัย ซึ่งบัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญโดยตรง** จะพบว่ามีอยู่ 3 ลักษณะ ดังนี้

* **ลักษณะที่ 1 พระราชกฤษฎีกาที่มีลักษณะเป็นการกระทำทางการเมือง** เช่น พระราชกฤษฎีกาเรียกประชุมรัฐสภา เป็นพระราชกฤษฎีกาที่ออกโดยอาศัยอำนาจรัฐธรรมนูญโดยเฉพาะไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับกฎหมายตามแบบเนื้อความ แต่มีลักษณะเป็น “กฎหมายตามแบบพิธี” พระราชกฤษฎีกาเหล่านี้ถือเป็น *“การกระทำทางรัฐบาล”* โดยหลักการแล้วจะไม่อยู่ภายใต้การควบคุม ตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญและชอบด้วยกฎหมายขององค์กรตุลาการ
* **ลักษณะที่ 2 พระราชกฤษฎีกาที่มีลักษณะเกี่ยวพันกับการกระทำทางการเมืองกับการกระทำทางปกครอง** เช่น พระราชกฤษฎีกายุบสภาผู้แทนราษฎร ไม่ถือว่าเป็นกฎหมายลำดับรองที่มีฐานะเป็น “กฎ” ตาม “แบบเนื้อหา” เพราะว่าไม่เข้าข่ายข้อพิจารณาของคำว่า “กฎ” ที่เป็น “นามธรรม” และ “เป็นการทั่วไป” ตามมาตรา 9 (1) และตามมาตรา 11 (2) แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542
* **ลักษณะที่ 3 พระราชกฤษฎีกาที่มีลักษณะเป็นการใช้พระราชอำนาจของพระมหากษัตริย์ที่ไม่อยู่ในฐานะฝ่ายปกครอง** และมิใช่เจ้าหน้าที่ของรัฐตามมาตรา 3 แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 แต่มีสถานะทางกฎหมายเป็น “กฎ” เช่น พระราชกฤษฎีกาอภัยโทษ ซึ่งศาลปกครองสูงสุดได้วินิจฉัยว่าไม่อยู่ในเขตอำนาจศาลปกครอง

**ประเภทที่ 3 พระราชกฤษฎีกาที่พระมหากษัตริย์ทรงตราขึ้นโดยอาศัยอำนาจรัฐธรรมนูญโดยตรงประกอบกับกฎหมายในระดับกฎหมายนิติบัญญัติที่ให้อำนาจไว้เป็นการเฉพาะ** มีอยู่ 2 ลักษณะ คือ

* **ลักษณะที่ 1 พระราชกฤษฎีกาที่พระมหากษัตริย์ทรงตราขึ้นโดยอาศัยอำนาจตามรัฐธรรมนูญประกอบกับพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ** คือพระราชกฤษฎีกาที่เป็นการใช้อำนาจของรัฐบาลร่วมกับคณะกรรมการการเลือกตั้ง เสนอให้พระมหากษัตริย์ทรงตราขึ้นเพื่อให้มีการจัดการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร หรือการเลือกสมาชิกวุฒิสภา ไม่ถือว่าเป็นกฎหมายลำดับรองที่มีฐานะเป็น “กฎ” “ตามแบบเนื้อหา” เพราะว่าไม่เข้าข่ายข้อพิจารณาของคำว่า “กฎ” ที่เป็น “นามธรรม” และ “เป็นการทั่วไป” แต่อยู่ภายใต้การตรวจสอบของศาลปกครองตามมาตรา 231 (2) รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560
* **ลักษณะที่ 2 พระราชกฤษฎีกาที่พระมหากษัตริย์ทรงตราขึ้นโดยอาศัยอำนาจตามรัฐธรรมนูญประกอบกับพระราชบัญญัติหรือกฎหมายเทียบเท่าพระราชบัญญัติ** คือพระราชกฤษฎีกาที่เป็นการใช้อำนาจของรัฐบาลในสถานะที่เป็นฝ่ายปกครอง มีสถานะทางกฎหมายเป็นกฎหมายลำดับรองที่มีฐานะเป็น “กฎ” ตามเจตนารมณ์ของคำนิยามความหมายของพระราชบัญญัติวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. 2539 มาตรา 5 และพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 มาตรา 3 วรรค 8 อยู่ภายใต้การตรวจสอบความชอบด้วยกฎหมายโดยศาลปกครอง ภายใต้บทบัญญัติมาตรา 11 (2) พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 ตัวอย่าง เช่น
	+ พระราชกฤษฎีกาเกี่ยวกับการแปรรูปรัฐวิสาหกิจ
	+ พระราชกฤษฎีกาการเวนคืนที่ดิน
	+ พระราชกฤษฎีกากำหนดเขตอุทยาน
	+ พระราชกฤษฎีกายุบรวมหรือโอนส่วนราชการ

**ประเภทที่ 4 พระราชกฤษฎีกาที่พระมหากษัตริย์ทรงตราขึ้นเพื่อบังคับใช้ในราชการฝ่ายบริหารสำหรับเรื่องสำคัญบางเรื่อง** ตามมาตรา 175 รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 ได้แก่ พระราชกฤษฎีกาที่ออกมาเพื่อใช้กับฝ่ายบริหารเพียงอย่างเดียว ไม่บังคับใช้กับประชาชนทั่วไป ซึ่งเป็นกรณีที่รัฐบาลเห็นสมควรตราข้อบังคับใช้ในการบริหารงานทั่วไปในกิจการของฝ่ายบริหาร เช่น

* พระราชกฤษฎีกาว่าด้วยเบี้ยประชุมกรรมการ
* พระราชกฤษฎีกาว่าด้วยการเบิกค่าเช่าบ้านของข้าราชการ
* พระราชกฤษฎีกาว่าด้วยการร้องทุกข์ในพระราชสำนัก
* พระราชกฤษฎีกาว่าด้วยการเสนอเรื่องและการประชุมคณะรัฐมนตรี พ.ศ. 2548
* พระราชกฤษฎีกาว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี พ.ศ. 2546

ถ้ากรณีดังกล่าวมีปัญหาความชอบด้วยรัฐธรรมนูญและความชอบด้วยกฎหมายนั้น จะถูกตรวจสอบโดยศาลปกครอง ภายใต้บทบัญญัติมาตรา 11 (2) พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542

## พระราชกฤษฎีกาที่สำคัญ

* พระราชกฤษฎีกายุบสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2568
* พระราชกฤษฎีกายุบสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ 2566
* พระราชกฤษฎีกาให้เลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562
* พระราชกฤษฎีกายุบสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2556
* พระราชกฤษฎีกาเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2549
* พระราชกฤษฎีกา เรียกประชุม/ปิดประชุม/ขยายเวลาประชุม สภาผู้แทนราษฎร

## กฎหมายเทียบเคียงพระราชกฤษฎีกาในประเทศอื่น

### เยอรมนี

การมอบอํานาจนิติบัญญัติให้ฝ่ายบริหารออกกฎหมายลําดับรองได้มีการบัญญัติไว้ในกฎหมายพื้นฐานแห่งสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมัน (Grundgesetz หรือ Basic Law) โดยมาตรา 80 (1) ได้กำหนดให้อำนาจแก่ฝ่ายบริหารของสหพันธ์หรือของมลรัฐในการตรากฎหมายลำดับรองที่เรียกว่า กฎหรือข้อกำหนด (Rechtsverordnungen หรือ Statutory order) ซึ่งจะตราขึ้นได้ก็แต่เพียงโดยรัฐบาลของสหพันธ์ รัฐมนตรีของสหพันธ์ หรือรัฐบาลของมลรัฐ ซึ่งได้รับการมอบอำนาจโดยกฎหมายแม่บทเท่านั้น

เงื่อนไขที่สำคัญที่สุดในการออกกฎหมายลำดับรองคือ กฎหมายลำดับรองนั้นจะต้องมีเนื้อหา วัตถุประสงค์ และขอบเขตที่ได้กำหนดเอาไว้อย่างชัดแจ้งในกฎหมายแม่บทที่ออกโดยรัฐสภา และในกฎหมายลำดับรองที่ตราขึ้นจะต้องมีการอ้างอิงบทบัญญัติแห่งกฎหมายที่เป็นพื้นฐานในการออกกฎหมายลำดับรองนั้น ๆ ด้วย ดังนั้น กฎหมายลำดับรองจึงไม่สามารถตราขึ้นโดยอ้างอิงฐานที่มาจากกฎหมายประเพณีหรือหลักกฎหมายทั่วไปได้ โดยไม่ต้องคำนึงถึงข้อเท็จจริงว่ากฎหมายลำดับรองที่ตราขึ้นมานั้นจะเป็นกฎหมายลำดับรองที่ให้สิทธิประโยชน์หรือเป็นการจำกัดสิทธิก็ตาม

## อ้างอิง