# เตียวก๊ก

| เตียวก๊ก (จาง เจฺว๋ / จาง เจี่ยว) 張角* มหาปรมาจารย์ (大賢良師 *ต้าเสียนเหลียงชือ*)
* ขุนพลเจ้าสวรรค์ / เทียนก๋งจงกุ๋น (天公將軍 *เทียนกงเจียงจฺวิน*)
 |
| --- |
| ภาพวาดเตียวก๊กในยุตราชวงศ์ชิง |
| เกิด | ไม่ทราบ เมืองกิลกกุ๋น (อยู่ในมณฑลเหอเป่ย์ในปัจจุบัน) |
| เสียชีวิต | ป. ตุลาคม ค.ศ. 184 อำเภอกงจ๋ง เมืองกิลกกุ๋น (ปัจจุบันคืออำเภอกว่างจง มณฑลเหอเป่ย์) |
| อาชีพ | ขุนพล, กบฏ |
| ญาติ | * เตียวโป้ (張寶 *จาง เป่า*) (น้องชาย)
* เตียวเหลียง (張梁 *จาง เหลียง*) (น้องชาย)
 |
|  |
|  |
| ชื่อภาษาจีน |
| จีนตัวเต็ม | 張角 |
| จีนตัวย่อ | 张角 |
|

| การถอดเสียง |
| --- |
| ภาษาจีนมาตรฐาน |
| พินอิน | Zhāng Jué / Zhāng Jiǎo |

 |
|  |
|  |

**เตียวก๊ก** (เสียชีวิต ป. ตุลาคม ค.ศ. 184) มีชื่อในภาษาจีนกลางว่า **จาง เจฺว๋** หรือ **จาง เจี่ยว** (จีน: 張角; พินอิน: *Zhāng Jué หรือ Zhāng Jiǎo*) เป็นผู้นำลัทธิในจีนยุคโบราณผู้กลายเป็นขุนพลและก่อกบฏโพกผ้าเหลืองในข่วงปลายยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันออกของจีน เตียวก๊กมีชื่อเสียงในฐานะผู้วิเศษในลัทธิเต๋าที่มีความสามารถในการแสดงปาฏิหาริย์จึงกลายเป็นที่นิยมอย่างล้นหลาม เตียวก๊กประกาศว่าราชสำนักฉ้อโกงและกดขี่ราษฎร แล้วเตียวก๊กกับผู้ติดตามจึงพยายามจะเข้ายึดครองนครหลวงแต่ไม่สำเร็จ ชื่อในภาษาจีนกลางของเตียวก๊กคือ "จาง เจฺว๋" บางครั้งอ่านเป็น "จาง เจี่ยว" เพราะตัวอักษร 角 ซึ่งเป็นชื่อตัวของเตียวก๊กสามารถอ่านได้ทั้ง "เจฺว๋" และ "เจี่ยว" โดย "เจฺว๋" เป็นคำอ่านแบบดั้งเดิมหรือในเชิงวรรณกรรมและ "เจี่ยว" เป็นคำอ่านแบบสมัยใหม่หรือในเชิงภาษาพูด

## ประวัติ

เตียวก๊กเป็นชาวเมืองกิลกกุ๋น (鉅鹿郡 *จฺวี้ลู่จฺวิ้น*) ซึ่งอยู่ทางตอนใต้ของมณฑลเหอเป่ย์ (河北) ในปัจจุบัน มีบทบาทในช่วงปลายยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันออก เตียวก๊กเรียกตนเองว่าเป็น "มหาปรมาจารย์" (大賢良師 *ต้าเสียนเหลียงชือ*) นับถือคำสอนของสำนักคิดหฺวาง-เหล่า (黃老) และใช้คำสอนนี้ในการสั่งสอนลูกศิษย์ เตียวก๊กรักษาโรคภัยไข้เจ็บให้ราษฎร โดยเริ่มจากการให้คนป่วยคุกเข่าสารภาพความผิดของตน จากนั้นจึงให้น้ำมนต์หรือใช้เวทมนตร์คาถาในการรักษา คนป่วยบางคนหายจากอาการป่วย ทำให้ราษฎรค่อย ๆ เชื่อในคำสอนของเตียวก๊ก ซึ่งกลายมาเป็นขบวนการไท่ผิงเต้า (太平道; แปลตรงตัว "วิถีมหาสันติ") จากนั้นเตียวก๊กจึงส่งลูกศิษย์หลายคนให้เดินทางไปทั่วทุกทิศเพื่อเผยแผ่คำสอน ภายในเวลาสิบกว่าปีก็ค่อย ๆ มีผู้ติดตามนับถือมากขึ้นจนมีจำนวนถึงหลายแสนคน ครอบคลุมพื้นที่ใน 8 มณฑล ได้แก่ เฉงจิ๋ว (青州 *ชิงโจว*), ชีจิ๋ว (徐州 *สฺวีโจว*), อิวจิ๋ว (幽州 *โยวโจว*), กิจิ๋ว (冀州 *จี้โจว*), เกงจิ๋ว (荊州 *จิงโจว*), ยังจิ๋ว (揚州 *หยางโจว*), กุนจิ๋ว (兗州 *เหยี่ยนโจว*) และอิจิ๋ว (豫州 *ยฺวี่โจว*) บางคนถึงกับขายทรัพย์สินทั้งหมดของตนเพื่อเดินทางไปเข้าร่วมกับเตียวก๊ก ท้องถนนแน่นขนัดจนแทบไม่มีช่องว่าง ผู้คนหลายหมื่นคนเสียชีวิตระหว่างทางก่อนที่จะเดินทางไปถึง เหล่าข้าราชการระดับเมืองและอำเภอไม่ได้ใส่ใจตรวจสอบข้อเท็จจริงเกี่ยวกับขบวนการไท่ผิงเต้า กลับแจ้งว่าเตียวก๊กเผยแผ่คำสอนที่ดีและได้รับการสนับสนุนจากราษฎร

อิทธิพลของเตียวก๊กเฟื่องฟูถึงขีดสุด เตียวก๊กจึงได้แบ่งผู้ติดตามของตนออกเป็น 36 "ฟาง" (方; แปลตรงตัว "ทิศทาง") การจัดตั้งฟางมีลักษณะมีลักษณะคล้ายกองกำลังทหาร ฟางใหญ่มีจำนวนคนมากกว่า 10,000 คน ฟางเล็กมีจำนวนคน 6,000 ถึง 7,000 คน แต่ละฟางมีการแต่งตั้งหัวหน้าใหญ่เป็นผู้นำ เตียวก๊กประกาศว่า "ฟ้าครามพินาศแล้ว ฟ้าเหลืองจักผงาดขึ้น เมื่อถึงปีเจี๋ยจื่อ (甲子) ใต้ฟ้ามหามงคล!" และให้ใช้ดินขาวเขียนอักษร 2 ตัวว่า "เจี๋ยจื่อ" ไว้ที่ประตูสำนักราชการในนครหลวงหรือที่ประตูของที่ว่าการมณฑลหรือเมืองต่าง ๆ เพื่อเป็นสัญญาณของการเริ่มลุกฮือ

ฟางใหญ่ที่นำโดยม้าอ้วนยี่ (馬元義 *หม่า ยฺเหวียนอี้*) และคนอื่น ๆ ระดมคนได้หลายหมื่นคนจากมณฑลเกงจิ๋ว (荊州 *จิงโจว*) และยังจิ๋ว (揚州 *หยางโจว*) 2 มณฑล และให้รวมอยู่ในอำเภอเงียบกุ๋น (鄴城 *เย่เฉิง*) เตรียมเริ่มก่อการ ม้าอ้วนยี่ยังเดินทางเข้านครหลวงลกเอี๋ยง (洛陽 *ลั่วหยาง*) บ่อยครั้งเพื่อลอบตัดสินบนขุนนางขันทีตำแหน่งผู้ถวายงานกลาง (中常侍 *จงฉางชื่อ*) ได้แก่ ฮองสี (封諝 *เฟิง ซฺวี*), สฺวี เฟิ่ง (徐奉) และคนอื่น ๆ ให้เป็นไส้ศึกอยู่ภายใน นัดแนะวันก่อกบฏทั้งภายนอกและภายในเป็นวันที่ 5 เดือน 3 แต่ก่อนที่จะได้เริ่มการก่อกบฏ ตองจิ๋ว (唐周 *ถาง โจว*) ที่เป็นลูกศิษย์คนหนึ่งของเตียวก๊กถวายฎีกาเผยแผนการของเตียวก๊กให้ราชสำนักทราบ ม้าอ้วนยี่จึงถูกจับกุมในนครหลวงลกเอี๋ยงและถูกประหารชีวิตด้วยทัณฑ์รถม้าแยกร่าง ราชสำนักยังเริ่มแผนจะจับกุมสาวกของขบวนการไท่ผิงเต้าทุกคนรวมถึงตัวเตียวก๊กด้วย ฝ่ายเตียวก๊กเมื่อรู้ว่าแผนการถูกเปิดเผยจึงเร่งออกคำสั่งให้ทุกฟางเริ่มก่อการลุกฮือตอบโต้ โดยกำหนดให้สวมผ้าโพกศีรษะสีเหลืองเพื่อเป็นสัญลักษณ์ของพวกตน ด้วยเหตุนี้ผู้คนในเวลานั้นจึงเรียกเหล่าผู้ติดตามของเตียวก๊กว่า "โจรโพกผ้าเหลือง" (黃巾賊 *หฺวางจินเจ๋ย์*)

ประมาณเดือนมีนาคม ค.ศ. 184 เตียวก๊กตั้งตนเองเป็น "เทียนก๋งจงกุ๋น" (天公將軍 *เทียนกงเจียงจฺวิน*) หรือ "ขุนพลเจ้าสวรรค์" ตั้งเตียวโป้ (張寶 *จาง เป่า*) ผู้เป็นน้องชายเป็น "แตก๋งจงกุ๋น" (地公將軍 *ตี้กงเจียงจฺวิน*) หรือ "ขุนพลเจ้าแผ่นดิน" และตั้งเตียวเหลียง (張梁 *จาง เหลียง*) น้องชายอีกคนเป็น "ยินก๋งจงกุ๋น" (人公將軍 *เหรินกงเจียงจฺวิน*) หรือ "ขุนพลเจ้ามนุษย์" ถือเป็นการเริ่มต้นของการก่อกบฏโพกผ้าเหลือง ไม่ว่ากองกำลังของเตียวก๊กบุกไปที่ใด ก็จะเผาทำลายที่ว่าการของทางการและปล้นชิงทรัพย์สินในหมู่บ้านต่าง ๆ มณฑลและเมืองทุกแห่งไม่อาจต้านทานได้ ข้าราชการส่วนใหญ่ต่างพากันละทิ้งตำแหน่งหนีไป ภายในเวลาไม่ถึงหนึ่งเดือน ราษฎรจากทุกหนทุกแห่งต่างก็ลุกฮือตอบรับ สร้างความตื่นตระหนกอย่างมากในนครหลวง

หลังการก่อกบฏเริ่มต้นขึ้น ราชสำนักส่งโลติด (盧植 *หลู จื๋อ*) ขุนพลราชองครักษ์ฝ่ายเหนือ (北中郎將 *เป่ย์จงหลางเจี้ยง*) ให้นำทัพไปปราบเตียวก๊ก โลติดรบชนะอย่างต่อเนื่อง สามารถสังหารและจับกุมข้าศึกได้หมื่นกว่าคน เตียวก๊กและคนอื่น ๆ จำต้องล่าถอยไปตั้งมั่นที่อำเภอกงจ๋ง (廣宗縣 *กว่างจงเซี่ยน*; ทางตะวันออกเฉียงใต้ของอำเภอกว่างจง มณฑลเหอเป่ย์ในปัจจุบัน) โลติดสั่งให้ทหารสร้างกำแพงล้อมอำเภอกงจ๋ง ให้ขุดคูและทำบันไดพาดสำหรับโจมตีกำแพง โลติดเกือบจะยึดอำเภอกงจ๋งได้ แต่ในช่วงเวลานั้นเองโลติดก็ถูกขันทีราชสำนักชื่อจูฮง (左豐 *จั่ว เฟิง*) ใส่ร้าย โลติดจึงถูกคุมตัวกลับนครหลวง ราชสำนักตั้งให้ตั๋งโต๊ะ (董卓 *ต่ง จั๋ว*) ผู้เป็นขุนพลราชองครักษ์ฝ่ายตะวันออก (東中郎將 *ตงจงหลางเจี้ยง*) ให้มาทำหน้าที่แทนโลติด แต่ตั๋งโต๊ะไม่สามารถเอาชนะเตียวก๊ก ราชสำนักจึงมีคำสั่งให้ฮองฮูสง (皇甫嵩 *หฺวางฝู่ ซง*) ขุนพลราชองครักษ์ฝ่ายซ้าย (左中郎將 *จั่วจงหลางเจี้ยง*) ซึ่งเพิ่งปราบกบฎโพกผ้าเหลืองในแถบเมืองเองฉวน (潁川郡 *อิ่งชฺวานจฺวิ้น*; อยู่บริเวณนครสฺวี่ชาง มณฑลเหอหนานในปัจจุบัน) และตองกุ๋น (東郡 *ตงจฺวิ้น*; อยู่บริเวณอำเภอผูหยาง มณฑลเหอหนานในปัจจุบัน) ได้สำเร็จ ให้มารับหน้าที่ปราบเตียวก๊กแทน ในช่วงเวลาเดียวกันนั้น เตียวก๊กเสียชีวิตด้วยอาการป่วย หลังเตียวก๊กเสียชีวิตได้ไม่นาน ในช่วงระหว่างเดือนพฤศจิกายนถึงธันวาคม ค.ศ. 184 ฮองฮูสงทำศึกครั้งใหญ่กับเตียวเหลียงที่อำเภอกงจ๋ง เตียวเหลียงพ่ายแพ้ยับเยินและเสียชีวิตในที่รบ ฮองฮูสงสั่งให้ขุดศพของเตียวก๊กขึ้นมาและตัดศีรษะ ส่งศีรษะนั้นไปวางประจานในนครหลวงลกเอี๋ยง ส่วนเตียวโป้น้องชายอีกคนของเตียวก๊กก็ถูกปราบปรามและถูกสังหารโดยกองทัพหลวงที่นำโดยฮองฮูสงและกัว เตี่ยน (郭典) ที่อำเภอโฉเหียง (下曲陽縣 *เซี่ยชวีหยางเซี่ยน*; ทางทิศตะวันตกของเมืองจิ้นโจว นครฉือเจียจวง มณฑลเหอเป่ย์ในปัจจุบัน) กบฏโพกผ้าเหลืองที่ขาดผู้นำก็แตกออกเป็นกลุ่มย่อย ๆ จึงถูกราชสำนักของราชวงศ์ฮั่นตะวันออกปราบปรามได้ราบคาบ

กลุ่มใหญ่หลายกลุ่มของกบฏโพกผ้าเหลืองยังคงร่อนเร่ไปทั่วจีนเป็นเวลาอีกหลายปีหลังกบฏถูกปราบปราม ในที่สุดส่วนใหญ่ก็ไปเข้าร่วมเป็นทหารของขุนศึกโจโฉ (曹操 *เฉา เชา*) ซึ่งมีนโยบายการปฏิรูปที่ดินคล้ายคลึงกับของเตียวก๊ก

## ในนวนิยาย *สามก๊ก*

ภาพวาดในหนังสือ *เอฮงสึโซกุซังโงกูชิ* (絵本通俗三国志) ที่ตีพิมพ์ในยุคเอโดะของญี่ปุ่น ในภาพแสดงเหตุการณ์ที่เตียวก๊กได้รับตำรา *ไทแผงเยาสุด* จากหนานหฺวาเหล่าเซียน (เซียนอาวุโสแห่งหนานหฺวา)
เตียวก๊กปรากฏเป็นตัวละครในนวนิยายอิงประวัติศาสตร์ในคริสต์ศตวรรษที่ 14 เรื่อง *สามก๊ก* (三國演義 *ซานกั๋วเหยี่ยนอี้*) โดยถูกกล่าวถึงครั้งแรกในตอนที่ 1 ของนวนิยายตามความดังนี้:

> ในเวลานั้นที่เมืองกิลกกุ๋นมีพี่น้องสามคน คนหนึ่งชื่อเตียวก๊ก คนหนึ่งชื่อเตียวโป้ คนหนึ่งชื่อเตียวเหลียง เตียวก๊กนั้นเดิมเป็นบัณฑิตสอบตก จึงขึ้นเขาเก็บสมุนไพร บังเอิญไปพบชายชราผู้หนึ่ง มีตาสีเขียว มีใบหน้าอ่อนเยาว์เหมือนเด็ก มือถือไม้เท้าต้นหลี (藜) ชายชรานั้นเรียกเตียวก๊กเข้าไปในถ้ำแห่งหนึ่ง แล้วมอบตำราสวรรค์สามเล่มให้ โดยกล่าวว่า "ตำรานี้มีชื่อว่า *ไทแผงเยาสุด* (太平要術 *ไท่ผิงเย่าชู่*; แปลตรงตัว "มรรควิธีสู่มหาสันติ") เมื่อท่านได้ไปจงประกาศคำสอนสวรรค์ ช่วยเหลือมวลมนุษย์ทั้งปวง แต่หากท่านมีใจคิดเป็นอื่น จักได้รับผลร้ายตอบแทน" เตียวก๊กคำนับและถามชื่อ ชายชราตอบว่า "เราคือหนานหฺวาเหล่าเซียน (南華老仙; แปลตรงตัว "เซียนอาวุโสแห่งหนานหฺวา")" พูดจบก็กลายเป็นลมหายไป เตียวก๊กเมื่อได้ตำรานี้มาก็ฝึกฝนทั้งวันทั้งคืน จนสามารถเรียกลมเรียกฝนได้ ขนามนามตนว่า "ไทแผงโต๋หยิน" (太平道人 *ไท่ผิงเต้าเหริน*; แปลตรงตัว "นักพรตเต๋าแห่งมหาสันติ")
>
>

ตรงกับความใน *สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน)* ตอนที่ 1 ว่า:

> ฝ่ายเมืองกิลกกุ๋นนั้น มีชายพี่น้องสามคน ชื่อเตียวก๊กหนึ่ง เตียวโป้หนึ่ง เตียวเหลียงหนึ่ง แลเตียวก๊กนั้นไปเที่ยวหายาบนภูเขา พบคนแก่คนหนึ่ง ผิวหน้านั้นเหมือนทารก จักษุนั้นเหลืองมือถือไม้เท้า คนนั้นพาเตียวก๊กเข้าไปในถํ้าจึงให้หนังสือตำราสามฉบับ ชื่อไทแผงเยาสุด แล้วว่าตำรานี้ท่านเอาไปช่วยทำนุบำรุงคนทั้งปวงให้อยู่เย็นเปนสุข ถ้าตัวคิดร้ายมิซื่อตรงต่อแผ่นดิน ภัยอันตรายจะถึงตัว เตียวก๊กกราบไหว้แล้วจึงถามว่าท่านนี้ชื่อใด คนแก่นั้นจึงบอกว่า เราเปนเทวดา บอกแล้วก็เปนลมหายไป ฝ่ายเตียวก๊กก็กลับมาบ้าน จึงเรียนตามตำราทั้งกลางวันกลางคืน ก็เรียกลมเรียกฝนได้สาระพัดทุกประการ จึงตั้งตัวเปนโต๋หยิน แปลภาษาไทยว่าพราหมณ์มีความรู้
>
>

จากนั้นเตียวก๊กจึงเริ่มการก่อกบฏโพกผ้าเหลืองร่วมกับน้องชายทั้งสอง ในนวนิยายกล่าวถึงเตียวก๊กเพียงไม่กี่ครั้ง การเสียชีวิตของเตียวก๊กถูกกล่าวถึงในข้อความในตอนที่ 2 ของนวนิยายว่า "เมื่อฮองฮูสงมาถึง เตียวก๊กก็ตายไปก่อนแล้ว" ตรงกับความใน *สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน)* ตอนที่ 2 ว่า "บัดนี้ฮองฮูสงยกพลไปรบกับเตียวก๊ก ๆ ตายก่อนแล้ว" หลังเตียวก๊กเสียชีวิต ศพของเตียวก๊กถูกตัดศีรษะและส่งไปนครหลวงลกเอี๋ยง ในนวนิยาย เตียวโป้น้องชายของเตียวก๊กไม่ได้เสียชีวิตในการรบกับกองทัพหลวง แต่ถูกลอบสังหารโดยผู้ใต้บังคับบัญชาชื่อลำแจ้ง (嚴政 *เหยียน เจิ้ง*) ซึ่งตัดศีรษะของเตียวโป้แล้วไปสวามิภักดิ์ต่อกองทัพหลวง

## ในวัฒนธรรมประชานิยม

เตียวก๊กปรากฏในฐานะตัวละครที่เล่นได้ในซีรีส์วิดีโอเกม *ไดนาสตีวอริเออร์* (*Dynasty Warriors*) และ *วอริเออร์โอโรจิ* (*Warriors Orochi*) ของโคเอ รวมถึงรับบทตัวละครปฏิปักษ์ในเกม *เดสตินีออฟแอนเอมเพอเรอร์* (*Destiny of an Emperor*) ของแคปคอม สำหรับเครื่องเล่นแฟมิคอม เตียวก๊กถูกระบุด้วยชื่อ "จาง เจี่ยว" (Zhang Jiao) ในเกมเหล่านี้ นอกจากนี้เตียวก๊กยังปรากฏเป็นหนึ่งในตัวละครปฏิปักษ์ของเกมยิงปืน *เซกาโกลเดนกัน* (*SEGA Golden Gun*)

ในเนื้อหาที่ดาวน์โหลดได้ (DLC) ลำดับที่ 4 "แมนเดตออฟเฮฟเวน" ("Mandate of Heaven"; แปลตรงตัว "อาณัตสวรรค์") ของเกม *โททัลวอร์: ทรีคิงดัมส์* (*Total War: Three Kingdoms*) เตียวก๊กและน้องชายทั้งสองคนเป็นผู้นำของฝ่ายกบฏโพกผ้าเหลืองที่สามารถเล่นได้ โดยเตียวก๊กหาทางจะโค่นล้มราชวงศ์ฮั่นที่กำลังเสื่อมถอยและก่อตั้งระบบระเบียบใหม่ในแผ่นดินจีน

ในเกมแอ็กชันเล่นตามบทบาท *วั่วหลง: ฟอลเลนไดนาสตี* (*Wo Long: Fallen Dynasty*) เตียวก๊กและน้องชายทั้งสองในฐานะบอสแยก

ในเกมกาชามือถือญี่ปุ่น *เฟต/แกรนด์ออร์เดอร์* (*Fate/Grand Order*) เตียวก๊กเป็นตัวละครอัญเชิญได้ที่ผู้เล่นสามารถใช้ในการต่อสู้ เนื้อเรื่องของเกมระบุว่าเตียวก๊กเป็นผู้ใช้เวทมนตร์ที่รับใช้สิ่งมีชีวิตต่างดาวในแอเรีย 51

## ดูเพิ่ม

* รายชื่อบุคคลในยุคสามก๊ก

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม

* ตันซิ่ว (คริสต์ศตวรรษที่ 3). *สามก๊กจี่* (*ซานกั๋วจื้อ*).
* เผย์ ซงจือ (คริสต์ศตวรรษที่ 5). *อรรถาธิบายสามก๊กจี่* (*ซานกั๋วจื้อจู้*).
* ฟ่าน เย่ (คริสต์ศตวรรษที่ 5). *โฮ่วฮั่นชู*.
* ล่อกวนตง (คริสต์ศตวรรษที่ 14). *สามก๊ก* (*ซานกั๋วเหยี่ยนอี้*).
* de Crespigny, Rafe (2007). *A biographical dictionary of Later Han to the Three Kingdoms (23–220 AD)*. Leiden: Brill. ISBN 978-90-04-15605-0.