Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# กระทรวงยุติธรรม (จีน)

กระทรวงยุติธรรม
สาธารณรัฐประชาชนจีน| 中华人民共和国司法部 *Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó Sīfǎ bù* |
| ตราแผ่นดิน |
| ตราประจำหน่วยงานบริหารยุติธรรม |
|  ที่ทำการกระทรวง |
| ภาพรวมหน่วยงาน |
| ก่อตั้ง | กันยายน 1954 (1954-09) |
| ประเภท | หน่วยงานองค์ประกอบคณะมนตรีรัฐกิจ (ระดับคณะรัฐมนตรี) |
| เขตอำนาจ | รัฐบาลจีน |
| สำนักงานใหญ่ | เลขที่ 41 ถนนผิงอันหลี่ตะวันตก เขตซีเฉิง ปักกิ่ง |
| รัฐมนตรี | * เฮ่อ หรง, รัฐมนตรีว่าการ
 |
| ต้นสังกัดหน่วยงาน | คณะมนตรีรัฐกิจ |
| เว็บไซต์ | moj.gov.cn
chinalaw.gov.cn |

**กระทรวงยุติธรรมสาธารณรัฐประชาชนจีน** (จีน: 中华人民共和国司法部) เป็นกระทรวงภายใต้คณะมนตรีรัฐกิจของจีนซึ่งมีหน้าที่รับผิดชอบด้านกิจการกฎหมาย ขอบเขตความรับผิดชอบครอบคลุมถึงกระบวนการยุติธรรม การร่างกฎหมาย การพัฒนากรอบกฎหมาย การมีส่วนร่วมในสนธิสัญญาระดับชาติและนานาชาติ การดำเนินคดีและการพิพากษา กระทรวงยังรับประกันการธำรงรักษาและการปรับปรุงระบบกฎหมายและความยุติธรรมของจีน และความมั่นคงแห่งชาติของจีนด้วย

## ประวัติศาสตร์

เมื่อ 30 ตุลาคม ค.ศ. 1949 กระทรวงยุติธรรมรัฐบาลประชาชนส่วนกลางได้ถูกก่อตั้งขึ้น ในเดือนกันยายน ค.ศ. 1954 กระทรวงดังกล่าวถูกเปลี่ยนชื่อเป็นกระทรวงยุติธรรมสาธารณรัฐประชาชนจีนตามรัฐธรรมนูญแห่งสาธารณรัฐประชาชนจีนที่ได้รับการรับรองในการประชุมครั้งแรกของสภาประชาชนแห่งชาติชุดแรก ใน ค.ศ. 1959 กระทรวงถูกยุบ ต่อมาใน ค.ศ. 1979 คณะกรรมาธิการสามัญการประจำสภาประชาชนแห่งชาติชุดที่ 5 ได้ตัดสินใจก่อตั้งกระทรวงยุติธรรมขึ้นใหม่

ในเดือนมีนาคม ค.ศ. 2018 สำนักงานกิจการนิติบัญญัติคณะมนตรีรัฐกิจถูกรวมเข้ากับกระทรวงยุติธรรมในฐานะส่วนหนึ่งของการปฏิรูปสถาบันพรรคและรัฐเชิงลึก

## โครงสร้าง

หัวหน้าฝ่ายบริหารของกระทรวงคือรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม

กระทรวงยุติธรรมเป็นที่ตั้งของสำนักงานคณะกรรมการบริหารประเทศโดยอาศัยกฎหมายอย่างครอบคลุมส่วนกลาง

สำนักบริหารเรือนจำ กระทรวงยุติธรรม (司法部监狱管理局) ดำเนินการเรือนจำแห่งชาติในประเทศจีน ยกเว้นเรือนจำฉินเฉิง ซึ่งอยู่ภายใต้การบริหารของกระทรวงความมั่นคงสาธารณะ

### หน่วยงานภายใน

| องค์ประกอบ |
| --- |
| ศูนย์ช่วยเหลือทางกฎหมาย กระทรวงยุติธรรม |
| สถาบันป้องกันอาชญากรรม กระทรวงยุติธรรม |
| สถาบันวิจัยตุลาการ กระทรวงยุติธรรม |
| สถาบันนิติวิทยาศาสตร์ กระทรวงยุติธรรม |
| วิทยาลัยเจ้าหน้าที่ตุลาการกลาง |
| สถาบันบริหารงานตุลาการ |
| สำนักหนังสือพิมพ์กฎหมายรายวัน (ฝ่าจื้อรื่อเป้า) |
| สำนักพิมพ์กฎหมาย |
| สมาคมทนายความแห่งประเทศจีน |
| สมาคมทนายความโนตารีแห่งประเทศจีน |
| สำนักบริหารเรือนจำ กระทรวงยุติธรรม |
| สมาคมผู้ไกล่เกลี่ยประชาชนจีน |
| มูลนิธิช่วยเหลือทางกฎหมายแห่งประเทศจีน |
| ศูนย์ความร่วมมือทางกฎหมายระหว่างประเทศ |

## ดูเพิ่ม

* กฎหมายจีน
* ระบบตุลาการของประเทศจีน
* กฎหมายของสาธารณรัฐประชาชนจีน
* การบังคับใช้กฎหมายในประเทศจีน
* *ฝ่าจื้อรื่อเป้า*
* ประวัติศาสตร์กฎหมายของประเทศจีน
* การสอบวัดคุณวุฒิวิชาชีพกฎหมายระดับชาติ

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* เว็บไซต์ทางการ  (ในภาษาจีน)
# ตำนาน

**ตำนาน** (อังกฤษ: *legend*; ละติน: *legenda*, แปลว่า "สิ่งที่จะต้องอ่าน") คือ เรื่องเล่าขานที่มีมาแต่อดีต เปรียบได้เหมือนเครื่องมือที่ช่วยถ่ายทอดเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ ซึ่งเรื่องราวเหล่านี้สะท้อนให้เห็นถึงวิถีชีวิต ความคิด ความเชื่อ รวมถึงประเพณีต่าง ๆ ของคนในยุคอดีต อาจเป็นเรื่องจริงหรือไม่ก็ได้ อาจมีหลักฐานหรือไม่มีก็ได้

พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ได้ให้นิยามของคำ "ตำนาน" ไว้ว่า

> น. เรื่องแสดงความเป็นมาแต่ปางหลังของสถานที่ บุคคล หรือพิธีกรรม เป็นต้น, เรื่องราวนมนานที่เล่ากันสืบ ๆ มา, เช่น ตำนานพุทธเจดีย์, ตำนานเจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยว; เรียกพระปริตรบทหนึ่ง ๆ ว่า ตำนาน ในคำว่า เจ็ดตำนาน สิบสองตำนาน.
>
>

ในหนังสือแบบเรียนประวัติศาสตร์ของกรมสามัญศึกษา ระดับมัธยมศึกษาปีที่ 4 หน้า 74 ได้ให้นิยามของคำ "ตำนาน" และการใช้ประโยชน์จากตำนานในการศึกษาทางวิชาการไว้ว่า

> นิทานพื้นบ้าน นิทานปรัมปรา และเทพนิยายผสมผสานเข้าด้วยกัน เนื้อเรื่องส่วนใหญ่จะเกี่ยวข้องกับศาสนา การใช้ข้อมูลจากตำนานต้องตรวจสอบกับหลักฐานอื่น ๆ ให้ดีก่อน เพราะตำนานมักจะคัดลอกต่อ ๆ กันมา บางเรื่องมีหลายสำนวน เช่น ตำนานมูลศาสนา มีถึง 5 สำนวน การคัดลอกมีข้อความผิดพลาดตกหล่น บางครั้งก็เขียนต่อยาวกันเป็นพืด ทั้งที่เป็นคนละเรื่องกัน ทำให้ยากต่อการตีความ
>
>

## ตัวอย่างของตำนาน

* ตำนานโยนกเชียงแสน
* ตำนานสิงหนวัติกุมาร
* ตำนานน้ำท่วมโลก
* ตำนานเก็นจิ
* โรบินฮูด
* กษัตริย์อาเธอร์
* สังข์ศิลป์ชัย
* ขุนศึกตระกูลหยาง

## ดูเพิ่ม

* พงศาวดาร
* นิทาน
* เทพนิยาย

## อ้างอิง
# ชาวญวน

ญวน
người Việt, người Kinh| สตรีชาวญวนสวมชุดอ๊าวส่ายซึ่งเป็นเครื่องแต่งกายประจำชาติ |
| ประชากรทั้งหมด |
| 89,000,000 คน
 |
| ภูมิภาคที่มีประชากรอย่างมีนัยสำคัญ |
|  เวียดนาม | 82,085,826 (2019) |
|  สหรัฐ | 2,067,527 (2016) |
|  กัมพูชา | 400,000-1,000,000 |
|  ญี่ปุ่น | 420,415 (2020) |
|  ฝรั่งเศส | ~400,000 |
|  ไต้หวัน | 320,000 (2019) |
|  ออสเตรเลีย | >300,000 (2018) |
|  แคนาดา | 240,514 |
|  เกาหลีใต้ | 224,518 (2020) |
|  เยอรมนี | 188,000 (2019) |
|  รัสเซีย | 150,000 |
|  ลาว | 122,000 |
|  ไทย | 100,000 |
|  เช็กเกีย | 90,000 |
|  มาเลเซีย | 80,000 |
|  โปแลนด์ | 60,000-80,000 |
|  สหราชอาณาจักร | 50,000-100,000 |
|  แองโกลา | 45,000 |
|  ยูเครน | 10,000-50,000 |
|  จีน | 36,205 (2010)//28,199 (2010) |
|  ฟิลิปปินส์ | 27,600 |
|  นอร์เวย์ | 27,366 (2020) |
|  เนเธอร์แลนด์ | 23,488 (2019) |
|  สวีเดน | 20,676 (2020) |
|  มาเก๊า | ~20,000 (2018) |
|  สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ | 20,000 |
|  ซาอุดีอาระเบีย | 20,000 |
|  เดนมาร์ก | 15,953 (2020) |
|  เบลเยียม | 14,000 (2012) |
|  ฟินแลนด์ | 12,051 |
|  สิงคโปร์ | 12,000 (2012) |
|  ไซปรัส | >12,000 |
|  สโลวาเกีย | 5,565-20,000 |
|  นิวซีแลนด์ | 10,086 (2018) |
|  สวิตเซอร์แลนด์ | ~8,000 |
|  ฮังการี | 7,304 (2016) |
|  อิตาลี | 5,000 |
|  ออสเตรีย | 5,000 |
|  โรมาเนีย | 3,000 |
|  บัลแกเรีย | 2,500 |
| ภาษา |
| เวียดนาม |
| ศาสนา |
| ส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธนิกายมหายาน ร่วมกับลัทธิเต๋า โดยมีพื้นฐานของลัทธิขงจื๊อ บางส่วนนับถือศาสนาคริสต์นิกายโรมันคาทอลิก, ลัทธิฮว่าเหา, ลัทธิกาวด่าย และนิกายโปรเตสแตนต์เป็นส่วนน้อย |
| กลุ่มชาติพันธุ์ที่เกี่ยวข้อง |
| จิง, เหมื่อง และประชาชนทางตอนใต้ของจีน |

**ชาวญวน** หรือ **ชาวเวียดนาม** (เวียดนาม: *người Việt*) หรือ **กิญ** (เวียดนาม: *người Kinh*) ภาษาไทยถิ่นอีสานและลาวเรียกว่า **แกว** เป็นประชากรหลักของประเทศเวียดนาม และกระจายตัวอยู่ทางตอนใต้ของประเทศจีน เรียกว่า **จิง** (จีน: 京族; พินอิน: *Jīngzú*)

จากการวิจัยของโรงพยาบาลแซ็ง-ลูยในกรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส ในการเปรียบเทียบชาวเวียดนามกับชาวเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งแสดงให้เห็นถึงพันธุกรรมของประชากรอันใกล้ชิดด้วยวิธีการต่าง ๆ โดยมีตัวแสดงเอกลักษณ์เจ็ดประการที่ไม่ซ้ำกัน ต่อมาในปี ค.ศ. 2001 ได้มีการศึกษายีน *Human Leukocyte Antigen* ที่ห้องปฏิบัติการของโรงพยาบาลมักคายในกรุงไทเป ได้จำแนกชาวเวียดนามไว้ในกลุ่มพันธุกรรมเดียวกับม้ง ฮั่นตอนใต้ ปู้อี และไทย พร้อมกับครอบครัวที่หลากหลายอันประกอบด้วยไทยเชื้อสายจีน สิงคโปร์เชื้อสายจีน ชนหมิ่นหนาน (ฮกโล้) และจีนแคะ

## เชิงอรรถ

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
# โดยพฤตินัย

**โดยพฤตินัย** (ละติน: *De facto*) หมายความว่า "by [the] fact" หรือตามความเป็นจริง ซึ่งตั้งใจที่จะหมายความว่า "ในทางปฏิบัติหรือตามความเป็นจริง ที่อาจจะมิได้เป็นไปตามกฎหมายที่วางไว้" “โดยพฤตินัย” มักจะใช้คู่กับ “โดยนิตินัย” (de jure) เมื่อกล่าวถึงกฎหมาย, การปกครอง หรือวิธี (เช่นมาตรฐาน) ที่พบในประสบการณ์ที่สร้างหรือวิวัฒนาการขึ้นนอกเหนือไปจากในกรอบของกฎหมาย เมื่อใช้ในกิจการที่เกี่ยวกับกฎหมาย “โดยนิตินัย” จะหมายถึงสิ่งที่กฎหมายกำหนด และ “โดยพฤตินัย” ก็จะหมายถึงสิ่งที่เกิดขึ้นตามความเป็นจริง ซึ่งมีความหมายคล้ายคลึงกับวลี "for all intents and purposes" ("สรุปโดยทั่วไปแล้ว") หรือ "in fact" ("ตามความเป็นจริง") ในทางการปกครอง "de facto government" อาจจะหมายถึงรัฐบาลที่มีอำนาจปกครองที่ไม่ถูกต้องหรือไม่เป็นที่ยอมรับโดยนานาชาติว่าเป็นรัฐบาลที่ถูกต้องตามกฎหมาย นอกจากนั้นก็อาจจะเป็นคำที่ใช้สถานการณ์ที่ไม่มีกฎหรือมาตรฐานแต่มีการปฏิบัติที่เป็นที่ยอมรับโดยทั่วไป

## อ้างอิง

## ดูเพิ่ม

* กฎหมาย
# ภาษาถิ่นซัวเถา

| ภาษาถิ่นซัวเถา |
| --- |
| ภาษาถิ่นช่านโถว |
| 汕頭話 Suan¹tao⁵ uê⁷ |
| ประเทศที่มีการพูด | ประเทศจีน |
| ภูมิภาค | โดยหลักอยู่ที่ซัวเถา มณฑลกวางตุ้งตะวันออกเฉียงใต้ |
| ตระกูลภาษา | จีน-ทิเบต
* จีน
	+ จีน
		- หมิ่น
			* หมิ่นชายฝั่ง
				+ ภาษาหมิ่นใต้
					- ภาษาหมิ่นเฉาช่าน
						* **ภาษาถิ่นซัวเถา**
 |
| รูปแบบก่อนหน้า | จีน-ทิเบตดั้งเดิม
* ภาษาจีนเก่า
	+ ภาษาหมิ่นดั้งเดิม
 |
| ระบบการเขียน | เพ็งอิม |
| รหัสภาษา |
| ISO 639-3 | – |
| *Glottolog* | `shan1244` |
| Linguasphere | `79-AAA-jif` |
|   ภาษาถิ่นซัวเถา |

**ภาษาถิ่นซัวเถา** หรือในภาษาจีนกลางเรียก **ภาษาถิ่นช่านโถว** เป็นภาษาจีนถิ่นที่มีผู้พูดส่วนใหญ่ที่ซัวเถา มณฑลกวางตุ้ง ประเทศจีน โดยถือเป็นภาษาย่อยของภาษาหมิ่นเฉาช่าน ภาษาถิ่นนี้มีความคล้ายคลึงและเข้าใจซึ่งกันและกันกับภาษาถิ่นแต้จิ๋วเป็นส่วนมาก

## สัทวิทยา

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

* Office of Chorography of Shantou City 汕头市地方志办公室 (1999). *Shan tou shi zhi* 汕头市志 ["Chorography of Shantou City"]. Vol. 72. Beijing: Xinhua chubanshe 新华出版社 ["Xinhua Publishing House"]. ISBN 9787501143870. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2020-01-19. สืบค้นเมื่อ 2024-07-13.

## อ่านเพิ่ม

* Fielde, Adele M. (1883). *A pronouncing and defining dictionary of the Swatow dialect, arranged according to syllables and tones*. Shanghai: American Presbyterian Mission Press. สืบค้นเมื่อ 2015-04-01.
* Fielde, Adele M. (1878). *First Lessons in the Swatow Dialect*. Swatow: Swatow Printing Office Company. สืบค้นเมื่อ 2015-04-01.
* Lechler, Rudolf, Samuel Wells Williams , William Duffus (1883). *English-Chinese Vocabulary of the Vernacular or Spoken Language of Swatow*. Swatow: English Presbyterian Mission Press. สืบค้นเมื่อ 2015-04-01.`{{cite book}}`: CS1 maint: multiple names: authors list (ลิงก์)
* Hsiung-chʻêng, Lin (1886). *A handbook of the Swatow vernacular*. Singapore: Koh Yew Hean Press. สืบค้นเมื่อ 2015-04-01.

## แหล่งข้อมูลอื่น

* วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ Shantou dialect
# ภาษาลาดัก

| ภาษาลาดัก |
| --- |
| ལ་དྭགས་སྐད་ *La-dwags skad* |
|  |
| ประเทศที่มีการพูด | ประเทศอินเดีย, ประเทศจีน |
| ภูมิภาค | ลาดัก |
| ชาติพันธุ์ | ชาวลาดัก |
| ผู้พูด | 110,826 คน (2011 census) |
| ตระกูลภาษา | จีน-ทิเบต
* ทิเบต-กาเนารี
	+ โบดิช
		- ทิเบต
			* ลาดัก–บัลติ
				+ **ภาษาลาดัก**
 |
| ระบบการเขียน | อักษรทิเบต |
| รหัสภาษา |
| ISO 639-3 | อย่างใดอย่างหนึ่ง: `lbj` – Ladakhi `zau` – Zangskari |
| *Glottolog* | `kenh1234` |
| ELP | Ladakhi |

**ภาษาลาดัก** (ทิเบต: ལ་དྭགས་སྐད་; La-dwags skad) หรือ**ภาษาโภติ** หรือที่นักภาษาศาสตร์เรียกว่า**ภาษาทิเบตโบราณตะวันตก** เป็นภาษาหลักของชาวลาดักในรัฐชัมมูและกัษมีระ และใช้พูดในบัลติสถาน ภาษาลาดักใกล้เคียงกับภาษาทิเบต ชาวลาดักเองก็มีวัฒนธรรมหลายอย่างใกล้ชิดกับชาวทิเบต รวมทั้งนับถือศาสนาพุทธแบบทิเบตด้วย อย่างไรก็ตาม ภาษาลาดักกับภาษาทิเบตกลางไม่สามารถเข้าใจกันได้ แม้ว่าจะมีการเขียนที่ถ่ายทอดมาจากภาษาทิเบตโบราณ มีผู้พูดภาษาลาดักในอินเดีย 200,000 คน และอาจจะมีอีกราว 12,000 คนในทิเบตที่อยู่ภายใต้การปกครองของจีน สำเนียงย่อยหลายสำเนียง ส่วนใหญ่ไม่มีวรรณยุกต์ ยกเว้นสำเนียงสโตตสกัตและสำเนียงลาดักบนที่มีวรรณยุกต์เหมือนภาษาทิเบตกลาง

## อักษร

ภาษาลาดักเขียนด้วยอักษรทิเบต โดยชาวลาดักจะออกเสียงตรงตามตัวอักษรและออกเสียงอุปสรรค ปัจจัย อักษรนำที่มักจะไม่ออกเสียงในภาษาทิเบตสำเนียงอัมโด คาม อู่จั้งและลาซา แนวโน้มการออกเสียงแบบนี้ ยังพบในภาษาบัลติอีกด้วย ตัวอย่างเช่น sta 'ขวาน ' ภาษาทิเบตออกเสียงเป็น [ta] แต่ภาษาลาดักยังออกเสียงเป็น [sta] ’bras 'ข้าว' ภาษาทิเบตออกเสียงเป็น[dre] ส่วนชาวลาดักออกเสียงเป็น [dras] การถอดเป็นอักษรโรมันใช้วิธีการเดียวกับภาษาฮินดี

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* A. H. Francke 1901 A Sketch of Ladakhi Grammar*Journal of the Royal Asiatic Society of Bengal* 70.1 เก็บถาวร 29 กรกฎาคม 2013 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
# ภาษาเอ้อซู

| ภาษาเอ้อซู |
| --- |
| ออกเสียง | 'ɛɹsu |
| ประเทศที่มีการพูด | จีน |
| ผู้พูด | 9,000 คน |
| ตระกูลภาษา | จีน-ทิเบต
* ตระกูลภาษาย่อยทิเบต-พม่า
	+ ภาษากลุ่มตันกัต-เควียง
		- ภาษากลุ่มเควียวกิก
			* **ภาษาเอ้อซู**
 |
| ระบบการเขียน | อักษรภาพ Ersu Shaba |
| รหัสภาษา |
| ISO 639-1 | `-` |
| ISO 639-2 | `-` |
| ISO 639-3 | `ers` |
| ELP | Ersu |

**ภาษาเอ้อซู** เป็นภาษากลุ่มเควียวกิกของตระกูลจีน-ทิเบต มีผู้พูด 9,000 คนในจีน มีสามสำเนียงคือสำเนียงตะวันออก กลางและตะวันตก คนรุ่นใหม่มักพูดภาษาจีนและภาษายิได้ด้วย มีอักษรภาพเป็นของตนเองซึ่งได้รับอิทธิพลจากอักษรจีน ประดิษฐ์เมื่อ พ.ศ. 1600 เรียงประโยคแบบประธาน-กรรม-กริยา มีวรรณยุกต์สามเสียง
# ภาษากูกอง

| ภาษากูกอง |
| --- |
| ประเทศที่มีการพูด | เวียดนาม จีน |
| ผู้พูด | 46,870 คน |
| ตระกูลภาษา | จีน-ทิเบต
* ตระกูลภาษาย่อยทิเบต-พม่า
	+ ภาษากลุ่มพม่า-โลโล
		- ภาษากลุ่มพม่า
			* **ภาษากูกอง**
 |
| รหัสภาษา |
| ISO 639-3 | `lkc` |
| ELP | Kucong |

**ภาษากูกอง** (Kucong) หรือ **ภาษาโกซุงภาษาละห์ลู** มีผู้พูดทั้งหมด 46,870 คน พบในเวียดนามทางภาคตะวันตกเฉียงเหนือ 6,870 คน (พ.ศ. 2550) พบในจีน 40,000 คน (พ.ศ. 2550) ในมณฑลยูนนาน ใกล้เคียงกับภาษาล่าหู่ ผู้พูดภาษานี้ในจีนกำลังลดจำนวนลง ส่วนใหญ่จะพูดภาษาจีนหรือภาษาล่าหู่ได้ด้วย จัดอยู่ในตระกูลภาษาจีน-ทิเบต ตระกูลภาษาย่อยทิเบต-พม่า สาขาพม่า

## อ้างอิง

* Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Online version:
# ภาษาอาข่า

| ภาษาอาข่า |
| --- |
| ประเทศที่มีการพูด | พม่า, จีน, ลาว, ไทย, เวียดนาม |
| ชาติพันธุ์ | ชาวอาข่า |
| ผู้พูด | ประมาณ 600,000 คน (2007) |
| ตระกูลภาษา | จีน-ทิเบต
* (ทิเบต-พม่า)
	+ โลโล–พม่า
		- โลโล
			* ใต้
				+ ฮานอยด์
					- **ภาษาอาข่า**
 |
| ภาษาถิ่น | * Ako
* Asong
 |
| รหัสภาษา |
| ISO 639-3 | `ahk` |
| *Glottolog* | `akha1245` |

**ภาษาอาข่า** เป็นภาษาที่ชาวอาข่าใช้พูดในภาคใต้ของจีน (มณฑลยูนนาน), ภาคตะวันออกของพม่า (รัฐฉาน), ภาคเหนือของลาว และภาคเหนือของไทย

นักวิชาการตะวันตกจัดให้ภาษาอาข่า ภาษาฮานี และภาษาโฮนีอยู่ในภาษากลุ่มฮานี โดยถือว่าทั้งสามภาษานี้เป็นภาษาที่ไม่สามารถเข้าใจซึ่งกันและกันได้ แต่ใกล้ชิดกันอย่างมาก กลุ่มภาษาฮานีจัดอยู่ในกลุ่มย่อยโลโลใต้ของกลุ่มโลโล ส่วนนักภาษาศาสตร์ชาวจีนจัดให้ภาษากลุ่มฮานีทั้งหมด (ซึ่งรวมถึงภาษาอาข่า) เป็นภาษาถิ่นของภาษาเดียวกันตามรายงานการจำแนกกลุ่มชาติพันธุ์อย่างเป็นทางการของจีนที่จัดผู้พูดภาษากลุ่มฮานีทั้งหมดให้เป็นกลุ่มชาติพันธุ์เดียวกัน

ผู้พูดภาษาอาข่าอาศัยอยู่ในพื้นที่ภูเขาห่างไกลที่ซึ่งภาษาอาข่าได้พัฒนาเป็นแนวต่อเนื่องภาษาถิ่นที่มีขอบเขตกว้างขวาง ภาษาถิ่นจากหมู่บ้านที่ตั้งอยู่ห่างกันเพียง 10 กิโลเมตรอาจมีความแตกต่างกันอย่างเด่นชัด ความโดดเดี่ยวของชุมชนอาข่าก็ทำให้หลายหมู่บ้านแตกแขนงภาษาถิ่นออกไป วิธภาษาที่อยู่ตรงปลายทั้งสองด้านของแนวต่อเนื่องภาษาถิ่นจึงไม่สามารถเข้าใจซึ่งกันและกันได้

## อ้างอิง

## อ่านเพิ่ม

* Hansson, Inga-Lill (2003). "Akha". ใน Graham Thurgood and Randy J. LaPolla (บ.ก.). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge Language Family Series. London &New York: Routledge. pp. 236–252.
* Lewis, Paul (1968). "Akha phonology". *Anthropological Linguistics*. **10** (2): 8–18. JSTOR 30029167.
* Lewis, Paul (1973). "Tone in the Akha language". *Anthropological Linguistics*. **15** (4): 183–188. JSTOR 30029534.

* Nishida Tatsuo 西田 龍雄 (1966). アカ語の音素体系: タイ国北部における山地民アカ族の言語の記述的研究 [A Preliminary Report on the Akha Language ―A Language of a Hill Tribe in Northern Thailand]. *音声科学研究 Studia phonologica* (ภาษาญี่ปุ่น). **4** (1): 1–36. hdl:2433/52611.

## แหล่งข้อมูลอื่น

* ELAR archive of Archaic Akha language documentation materials
# ภาษาโคโอง

| ภาษาโคโอง |
| --- |
| ประเทศที่มีการพูด | เวียดนาม |
| ผู้พูด | 2,000 คน |
| ตระกูลภาษา | จีน-ทิเบต
* ตระกูลภาษาย่อยทิเบต-พม่า
	+ ภาษากลุ่มพม่า-โลโล
		- ภาษากลุ่มโลโล
			* **ภาษาโคโอง**
 |
| รหัสภาษา |
| ISO 639-3 | `cnc` |
| ELP | Côông |

**ภาษาโคโอง** (เวียดนาม: *Côông*) มีผู้พูดในเวียดนาม 2,000 คน (พ.ศ. 2545) ใกล้กับชายแดนลาว จัดอยู่ในตระกูลภาษาจีน-ทิเบต ตระกูลภาษาย่อยทิเบต-พม่า สาขาพม่า-โลโล สาขาย่อยโลโล เป็นภาษาที่ไม่มีเสียงตัวสะกด เด็กใช้ภาษานี้เพียงครึ่งเดียว

**ลักษณะสำคัญของภาษาโคโอง: ตระกูลภาษา: จีน–ทิเบต
* ตระกูลย่อย: ทิเบต–พม่า
* กลุ่ม: พม่า–โลโล
* สาขาย่อย: โลโล
* ลักษณะเสียง: ไม่มีเสียงตัวสะกด (final consonant) ทำให้โครงสร้างพยางค์แตกต่างจากภาษาเวียดนามทั่วไป
* สถานะภาษา: ภาษาใกล้สูญพันธุ์ – เด็กในชุมชนใช้ภาษานี้เพียง ครึ่งเดียว หรือมักใช้ควบคู่กับภาษาเวียดนาม ส่งผลให้การถ่ายทอดภาษาไปยังรุ่นใหม่ลดลง

## อ้างอิง

Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Online version:
# ภาษาจิ่งเผาะ

| ภาษาจิ่งเผาะ |
| --- |
| ภาษากะชีน |
| *Jinghpaw* ဈိာင်ေဖါစ် |
| ออกเสียง | [t͡ɕiŋ˧˩.pʰɔʔ˧˩] |
| ประเทศที่มีการพูด | พม่า, จีน, อินเดีย |
| ภูมิภาค | รัฐกะชีน, ตำบลหยิงเจียง |
| ชาติพันธุ์ | ชาวจิ่งเผาะ |
| ผู้พูด | (ประมาณ 940,000 อ้างถึง1999–2001) |
| ตระกูลภาษา | จีน-ทิเบต
* ซัล
	+ จิ่งเผาะ-ลูอิช
		- **ภาษาจิ่งเผาะ**
 |
| ภาษาถิ่น | * สิ่งเผาะ
* Dzili (Jili)
 |
| ระบบการเขียน | อักษรละติน อักษรพม่า |
| สถานภาพทางการ |
| ภาษาชนกลุ่มน้อย ที่รับรองใน |  พม่า |
| รหัสภาษา |
| ISO 639-2 | `kac` |
| ISO 639-3 | มีหลากหลาย: `kac` – จิ่งเผาะ `sgp` – สิ่งเผาะ `tcl` – ตามัน |
| *Glottolog* | `jing1260` |
|

**ภาษาจิ่งเผาะ** (ภาษาจิ่งผ่อ ภาษาจิ่งเปา ภาษาฉิ่งโป / ဈိာင်ေဖါစ်) หรือ **ภาษากะชีน** (พม่า: ကချင်ဘာသာ, ออกเสียง: [kə.t͡ɕɪ̀ɰ̃ bà.ðà]) ใช้พูดในรัฐกะชีน ประเทศพม่า และในประเทศจีน จนบางครั้งมีผู้เรียกว่าภาษากะชีน เนื่องจากเป็นภาษาของชนชาติจิ่งเผาะซึ่งเป็นชนชาติหลักของกลุ่มชนชาติกะชีน นอกจากนี้มีผู้พูดในจีนอีกราว 40.000 คน เมื่อ พ.ศ. 2542 โดยเฉพาะที่เขตเต๋อหง รวมมีผู้พูดทั้งหมดราว 900,000 คน

ภาษาจิ่งเผาะเป็นตระกูลภาษาย่อยทิเบต-พม่า สาขาจิ่งเผาะ-โบโด-โกนยัก เป็นภาษามีวรรณยุกต์ ชาวไทตุรงในรัฐอัสสัมพูดภาษาจิ่งเผาะสำเนียงที่ผสมกับภาษาไทซึ่งเรียกว่าภาษาสิ่งเผาะ ระบบกริยาในภาษาจิ่งเผาะมีการแสดงเครื่องหมายของประธานและกรรมตรง

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม

* 景颇语-汉语词典 *Jingpoyu – Hanyu cidian* / Jingpho–Chinese dictionary, 戴庆夏 Dai Qingxia et al.
* 景颇语语法 *Jingpoyu yufa* / Jingpho Grammar, 戴庆夏 Dai Qingxia et al.
* *Structures élémentaires de la parenté*, de Claude Lévi-Strauss, devotes a chapter to the study of parenthood in the Jingpho ethnicity.
* Inglish, Douglas. 2005. A Preliminary Ngochang – Kachin – English Lexicon. Payap University, Graduate School, Linguistics Department.
* Kurabe, Keita. 2014. "Phonological inventories of seven Jingphoish languages and dialects." In *Kyoto University Linguistic Research* 33: 57–88, Dec 2014.
* Kurabe, Keita. 2013. Kachin folktales told in Jinghpaw. Collection KK1 at catalog.paradisec.org.au [Open Access].
* Kurabe, Keita. 2017. Kachin culture and history told in Jinghpaw. Collection KK2 at catalog.paradisec.org.au [Open Access].

|  |
| --- |
| **พยัญชนะจิ่งเผาะ** |
| A ʔà | Ă ʔa̰ | E ʔɛ̰ | Ē ʔɛ̀ | È ʔɛ́ |
| I ʔì | O ʔɔ̀ | U ʔù | AI ʔàɪɴ | AU ʔáʊɴ |
| AW ʔɔ́ | OI ʔʊ̀ɛ́ | B ba̰ | CHY t͡ɕa̰ | D da̰ |
| G ɡa̰ | GY ɡa̰ja̰ | H ha̰ | J d͡ʑa̰ | K ka̰ |
| KY ka̰ja̰ | HK kʰa̰ | HKY kʰa̰ja̰ | L la̰ | M ma̰ |
| N na̰ | NG ŋa̰ | NY ɲa̰ | P pa̰ | HP pʰa̰ |
| HPY pʰa̰ja̰ | R ja̰ | S sʰa̰ | SH ʃa̰ | T ta̰ |
| TS sa̰ | HT tʰa̰ | W wa̰ | Y ja̰ | Z za̰ |

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Glottolog | Jingpho
* Ethnologue | Jingpho
* OLAC resources | Kachin
* PARADISEC | Kachin folktales told in Jinghpaw
* PARADISEC | Kachin culture and history told in Jinghpaw
# ภาษาเจียเม่า

| ภาษาเจียเม่า |
| --- |
| ไซ (塞) |
| ประเทศที่มีการพูด | ประเทศจีน |
| ภูมิภาค | มณฑลไหหนาน |
| ผู้พูด | (52,000 คน อ้างถึง1987) |
| ตระกูลภาษา | ขร้า-ไท, ผสม หรือโดดเดี่ยว
* ไหล-เจียเม่า (?)
	+ **ภาษาเจียเม่า**
 |
| รหัสภาษา |
| ISO 639-3 | `jio` |
| *Glottolog* | `jiam1236` |

**ภาษาเจียเม่า** (จีน: 加茂; พินอิน: *Jiāmào*; หรือ 台 *ไถ* หรือ 塞 *ไซ*) อาจเป็นภาษาโดดเดี่ยวที่มีผู้พูดในมณฑลไหหนานตอนใต้ในประเทศจีน

## การจัดอันดับ

เป็นเวลานานที่มีการจัดภาษาเจียเม่าอยู่ในกลุ่มภาษาไหล ซึ่งเป็นกลุ่มย่อยของตระกูลภาษาขร้า-ไท แต่ด้วยคำศัพท์ที่แตกต่างทำให้ Graham Thurgood (1992) กล่าวแนะว่าภาษานี้อาจเป็นฐานของตระกูลภาษาออสโตรเอเชียติก Norquest (2007) ระบุรายการคำศัพท์ต่าง ๆ ในภาษาเจียเม่าที่ไม่สามารถสร้างใหม่ในภาษาไหลดั้งเดิมและต่อมามั่นใจว่าภาษานี้ไม่ใช่ภาษาไหล Hsiu (2018) ระบุว่าภาษาเจียเม่ามีคำยืมหลายคำจากภาษาสูญหายที่ไม่ทราบชื่อ ซึ่งปัจจุบันอยู่ในสาขาทิเบต-พม่า

## ประชากร

ในคริสต์ทศวรรษ 1980 มีผู้พูดภาษาเจียเม่า 50,000 คนในมณฑลไหหนานตอนกลางถึงตอนกลางทางใต้ ส่วนใหญ่อยู่ในเขตเมืองเจียเม่า (加茂镇) ในเทศมณฑลปกครองตนเองเป่าถิงหลี่และเหมียว โดยมีปทานุกรมน้อยกว่าครึ่งหนึ่งที่มาจากกลุ่มภาษาไหล

## อ้างอิง

## ข้อมูล

* Thurgood, Graham (1992). "The Aberrancy of the Jiamao Dialect of Hlai: Speculation on its Origins and History". ใน Ratliff, Martha S.; Schiller, E. (บ.ก.). *Papers from the First Annual Meeting of the Southeast Asian Linguistics Society* (ภาษาอังกฤษ). Arizona State University, Program for Southeast Asian Studies. pp. 417–433.
* Norquest, Peter Kristian (2007). *A Phonological Reconstruction of Proto-Hlai* (วิทยานิพนธ์ PhD dissertation) (ภาษาอังกฤษ). University of Arizona. hdl:10150/194203.
* Norquest, Peter K. (2015). *A Phonological Reconstruction of Proto-Hlai* (ภาษาอังกฤษ). Brill. ISBN 978-90-04-30052-1.

## อ่านเพิ่ม

* Huang, Quan 黄权 (2011). *Hàn-Lí zìdiǎn (Sài fāngyán)* 汉黎字典 (赛方言) [*Chinese-Hlai Dictionary (Sai Dialect)*] (ภาษาจีน). Yunnan minzu chubanshe. ISBN 978-75367-4971-9.
* Yang, Wenping 杨文平 (2016). *Hàn-Lí zìdiǎn: Tái fāngyán (Língshuǐ)* 汉黎字典: 台方言 (陵水) [*Chinese-Hlai Dictionary: Tai Dialect (Lingshui)*] (ภาษาจีน). Nanhai chuban gongsi. ISBN 978-7-5442-8130-0.
* Zeng, Kewen 曾科文; Liang, Zhenzhen 梁珍珍 (2016). *Lízú: Sài fāngyán* 黎族: 赛方言 [*The Li Ethnic Group: Sai Dialect*] (ภาษาจีน). Nanhai chuban gongsi. ISBN 978-7-5442-8364-9.

* Simons, Gary F. and Charles D. Fennig (eds.). 2018. Ethnologue: Languages of the World, Twenty-first edition. Dallas, Texas: SIL International. Online version:
# ภาษาเกเลาขาว

| ภาษาเกเลาขาว |
| --- |
| ประเทศที่มีการพูด | เวียดนาม |
| ผู้พูด | 20 คน |
| ตระกูลภาษา | ขร้า-ไท
* ขร้า
	+ เก-ชิ
		- **ภาษาเกเลาขาว**
 |
| รหัสภาษา |
| ISO 639-3 | `giw` |
| ELP | White Gelao |

**ภาษาเกเลาขาว** (อังกฤษ: *White Gelao*) หรือภาษาเกเลาตะวันตกเฉียงใต้ มีผู้พูดในเวียดนาม 20 คน (พ.ศ. 2545) จัดอยู่ในตระกูลภาษาขร้า-ไท กลุ่มขร้า สาขาเก-ชิ ไม่สามารถเข้าใจกันได้กับภาษาเกเลาแดง จัดเป็นภาษาใกล้สูญ

## อ้างอิง

* Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Online version:
# ภาษาหนุ่งเหวน

| ภาษาเอ็น |
| --- |
| ประเทศที่มีการพูด | เวียดนาม |
| ผู้พูด | 200 คน |
| ตระกูลภาษา | ขร้า-ไท
* ขร้า
	+ ยาง-เบียว
		- **ภาษาเอ็น**
 |
| รหัสภาษา |
| ISO 639-3 | `enc` |
| ELP | En |

**ภาษาเอ็น** (En) มีผู้พูดในเวียดนาม 200 คน (พ.ศ. 2541) จัดอยู่ในตระกูลภาษาขร้า-ไท กลุ่มขร้า สาขายาง-เบียว ภาษานี้ไม่มีเสียงพยัญชนะลิ้นไก่ (uvular)

## อ้างอิง

* Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Online version:
# ภาษาเบ

| ภาษาเบ |
| --- |
| Limgao |
| ประเทศที่มีการพูด | ประเทศจีน |
| ภูมิภาค | มณฑลไหหนาน |
| ผู้พูด | (600,000 คน อ้างถึง2000) |
| ตระกูลภาษา | ขร้า-ไท
* กัม-ไท
	+ เบ–ไท?
		- **ภาษาเบ**
 |
| รหัสภาษา |
| ISO 639-3 | `onb` |
| *Glottolog* | `ling1270` |

**ภาษาเบ** หรือ **ภาษาอังเบ** (การออกเสียงตามเจ้าของภาษา: [ʔɑŋ˧ɓe˧]) หรือในประเทศจีนเรียกว่า **ภาษาหลินเกา** (จีน: 臨高; พินอิน: *Lín'gāo*) เป็นภาษาที่มีผู้พูด 600,000 คน และ 100,000 คนในจำนวนนั้นพูดภาษานี้ได้ภาษาเดียว มีการพูดบนชายฝั่งทางตอนกลางเหนือของเกาะไหหลำ รวมถึงในเขตชานเมืองของไหโข่ว เมืองเอกของเกาะ

ผู้พูดภาษานี้มักเรียกตัวเองว่าอังโว ([ʔaŋ˧vo˧]) โดย [ʔaŋ˧] เป็นหน่วยคำเติมหน้าสำหรับบุคคล และ [vo˧] หมายถึงหมู่บ้าน (Liang 1997:1)

แฮนเซลล์ (1988) คาดว่าภาษานี้เป็นกลุ่มภาษาพี่น้องของกลุ่มภาษาไท เนื่องจากคำศัพท์คล้ายกัน และเสนอกลุ่มภาษาเบ–ไท

## อ้างอิง

## ผลงานอ้างอิง

* Liang, Min 梁敏 (1997). *Língāo yǔ yánjiū* 临高语研究 [*A Study of Lingao*] (ภาษาจีน). Shanghai: Shanghai yuandong chuban.
* Chen, Yen-ling (2018). *Proto-Ong-Be* (PDF) (Ph.D. dissertation). University of Hawaii at Manoa. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2023-06-05. สืบค้นเมื่อ 2022-02-02.

## แหล่งข้อมูลอื่น

* ABVD: Ong Be word list
# ภาษาจ้วงได

| ภาษาจ้วงไต |
| --- |
| Wen-Ma Southern Zhuang |
| บริเวณที่มีผู้พูดภาษาจ้วงได |
| ประเทศที่มีการพูด | ประเทศจีน |
| ภูมิภาค | จังหวัดเหวินชาน |
| ผู้พูด | 100,000 คน (2008) |
| ตระกูลภาษา | ขร้า-ไท
* ไท
	+ ไทกลาง
		- **ภาษาจ้วงไต**
 |
| รหัสภาษา |
| ISO 639-3 | อย่างใดอย่างหนึ่ง: `zhd` – Dai Zhuang `tyl` – Thu Lao (รหัสซ้ำ) |
| *Glottolog* | `daiz1235` |
| ELP | Thu Lao |

**ภาษาจ้วงได** (อังกฤษ: *Dai Zhuang*) มีผู้พูดทั้งหมด 120,200 คน พบในจีน 120,000 คน (พ.ศ. 2550) ทางตะวันออกเฉียงใต้ของมณฑลยูนนาน เขตปกครองตนเองของชาวจ้วงและชาวแม้วในเขตปกครองตนเองกว่างซีจ้วง พบในเวียดนาม 200 คน (พ.ศ. 2550) ในจังหวัดหล่าวกายทางภาคเหนือ จัดอยู่ในตระกูลภาษาขร้า-ไท กลุ่มกัม-ไท สาขาเบ-ไท สาขาย่อยไท-แสก จัดเป็นสำเนียงทางใต้ของภาษาจ้วง แต่ค่อนข้างต่างจากสำเนียงทางใต้อื่น ๆ ใกล้เคียงกับภาษาจ้วงนอง ผู้พูดภาษานี้ในจีนใช้ภาษาจีนกลางเป็นภาษาที่สอง

## อ้างอิง

* Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Online version: