# การก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า

| การก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า |
| --- |
|  |
| "ก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า" ในอักษรจีนตัวย่อ (บน) และอักษรจีนตัวเต็ม (ล่าง) |
| จีนตัวย่อ | 大跃进 |
| จีนตัวเต็ม | 大躍進 |
|

| การถอดเสียง |
| --- |
| ภาษาจีนมาตรฐาน |
| พินอิน | Dà yuè jìn |
| ปอพอมอฟอ | ㄉㄚˋ ㄩㄝˋ ㄐㄧㄣˋ |
| เวด-ไจลส์ | Ta4 yüeh4 chin4 |
| ทงย่งพินอิน | Dà yuè jìn |
| IPA | [tâ ɥê tɕîn] |
| กวางตุ้งมาตรฐาน |
| การถอดเป็นอักษรโรมันแบบเยล | Daaih yeuk jeun |
| ยฺหวิดเพ็ง | Daai6 joek3 zeon3 |
| IPA | [tàːi jœ̄ːk̚ tsɵ̄n] |
| หมิ่นใต้ |
| Tâi-lô | Tuā io̍k tsìn |

 |
|  |

**การก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า** คือการรณรงค์อุตสาหกรรมวิวัฒน์ในประเทศจีนระหว่าง ค.ศ. 1958 ถึง 1962 นำโดยพรรคคอมมิวนิสต์จีน ประธานพรรคคอมมิวนิสต์ เหมา เจ๋อตง เริ่มการรณรงค์นี้ขึ้นเพื่อเปลี่ยนประเทศจากสังคมเกษตรกรรมให้กลายเป็นสังคมอุตสาหกรรมผ่านการตั้งคอมมูนประชาชน มีประมาณการว่าการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้านำไปสู่การเสียชีวิตระหว่าง 15 ถึง 55 ล้านคนในจีนแผ่นดินใหญ่ระหว่างทุพภิกขภัยครั้งใหญ่ในจีน ค.ศ. 1959–1961 ที่เกิดจากนโยบายนี้ ทำให้มันกลายเป็นทุพภิกขภัยที่ใหญ่ที่สุดหรือใหญ่เป็นอันดับสอง ในประวัติศาสตร์มนุษยชาติ

การก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้ามีสาเหตุมาจากหลายปัจจัย รวมถึง "การกวาดล้างปัญญาชน การเพิ่มขึ้นของหัวรุนแรงที่มีการศึกษาน้อย ความจำเป็นในการหาวิธีใหม่เพื่อสร้างทุนภายในประเทศ ความกระตือรือร้นที่เพิ่มขึ้นเกี่ยวกับผลลัพธ์ที่อาจเกิดขึ้นจากการระดมมวลชน และปฏิกิริยาต่อต้านผลลัพธ์ทางสังคมและการเมืองของยุทธศาสตร์การพัฒนาของสหภาพโซเวียต" เหมามีความทะเยอทะยานที่จะเพิ่มผลผลิตธัญพืชในชนบทและเพิ่มกิจกรรมทางอุตสาหกรรม เหมาไม่สนใจผู้เชี่ยวชาญด้านเทคนิคและหลักการเศรษฐศาสตร์พื้นฐาน ซึ่งหมายความว่าอุตสาหกรรมวิวัฒน์ในชนบทจะต้องพึ่งพาชาวนาเพียงอย่างเดียว มีการกำหนดโควตาธัญพืชโดยมีแนวคิดให้ชาวนาจัดหาธัญพืชสำหรับตนเองและสนับสนุนพื้นที่ในเมือง ผลผลิตจากกิจกรรมทางอุตสาหกรรม เช่น เหล็กกล้า ก็ถูกกำหนดให้ใช้สำหรับการเติบโตในเมืองด้วย เจ้าหน้าที่ท้องถิ่นหวาดกลัวต่อการต่อสู้ต่อต้านพวกเอียงขวาและพวกเขาต่างแข่งขันกันเพื่อทำตามหรือทำเกินโควตาซึ่งอิงจากการกล่าวอ้างที่เกินจริงของเหมา โดยการเก็บเกี่ยว "ส่วนเกิน" ที่ไม่มีอยู่จริงและทำให้ชาวนาต้องอดตาย เจ้าหน้าที่ระดับสูงไม่กล้ารายงานภัยพิบัติทางเศรษฐกิจที่เกิดจากนโยบายเหล่านี้ และเจ้าหน้าที่ระดับประเทศโทษว่าสภาพอากาศเลวร้ายเป็นสาเหตุของการลดลงของผลผลิตอาหาร จึงดำเนินการเพียงเล็กน้อยหรือไม่ดำเนินการเลย

การเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญที่เกิดขึ้นในชีวิตของผู้คนในชนบทของจีน ได้แก่ การนำระบบนารวมภาคเกษตรกรรมแบบบังคับมาใช้ทีละน้อย การทำนาส่วนตัวถูกสั่งห้าม และผู้ฝ่าฝืนจะถูกดำเนินคดีและถูกกล่าวหาว่าเป็นพวกต่อต้านการปฏิวัติ ข้อจำกัดต่อคนในชนบทถูกบังคับใช้ด้วยการประชุมใหญ่เพื่อวิจารณ์และกล่าวโทษและความกดดันทางสังคม และมีการบังคับใช้แรงงานกับผู้คนด้วย แม้อุตสาหกรรมวิวัฒน์ในชนบทจะเป็นความสำคัญอย่างเป็นทางการของการรณรงค์ แต่การพัฒนานั้นก็ "ถูกยุติลงด้วยความผิดพลาดของการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า" นักเศรษฐศาสตร์ ดไวต์ เพอร์กินส์ ให้เหตุผลว่า "การลงทุนจำนวนมหาศาลให้ผลผลิตที่เพิ่มขึ้นเพียงเล็กน้อยหรือไม่เพิ่มขึ้นเลย... สรุปได้ว่า การก้าวกระโดดไกล [ไปข้างหน้า] เป็นหายนะที่มีค่าใช้จ่ายสูงมาก"

พรรคคอมมิวนิสต์จีนศึกษาความเสียหายที่เกิดขึ้นจากการประชุมต่าง ๆ ตั้งแต่ ค.ศ. 1960 ถึง 1962 โดยเฉพาะในการประชุมเจ็ดพันแกนนำใน ค.ศ. 1962 ซึ่งในระหว่างนั้น เหมา เจ๋อตงได้มอบอำนาจบริหารประจำวันให้กลุ่มปฏิบัตินิยมสายกลาง เช่น ประธานาธิบดีจีน หลิว เช่าฉี และรองนายกรัฐมนตรี เติ้ง เสี่ยวผิง แม้จะยอมรับความรับผิดชอบต่อการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า เหมาก็ไม่ได้ถอยจากนโยบายของเขา เขากลับโทษปัญหาว่าเกิดจากการดำเนินการที่ไม่ดีและ "ฝ่ายขวา" ที่ต่อต้านเขา เขาริเริ่มขบวนการศึกษาสังคมนิยมใน ค.ศ. 1963 และการปฏิวัติวัฒนธรรมใน ค.ศ. 1966 เพื่อกำจัดฝ่ายตรงข้ามและรวบรวมอำนาจของตนเองอีกครั้ง นอกจากนี้ เขื่อนหลายสิบแห่งที่สร้างขึ้นในจูหม่าเตี้ยน มณฑลเหอหนาน ระหว่างการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าได้แตกใน ค.ศ. 1975 (ภายใต้อิทธิพลของพายุไต้ฝุ่นนีนา) และส่งผลให้เกิดภัยพิบัติเขื่อนป่านเฉียว ค.ศ. 1975 โดยมีประมาณการจำนวนผู้เสียชีวิตตั้งแต่หลายหมื่นไปจนถึง 240,000 คน

## ภูมิหลัง

เป้าหมายหลักของการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าคือการเพิ่มผลผลิตทางอุตสาหกรรมและการเกษตรโดยใช้การระดมมวลชนเพื่อเพิ่มปัจจัยนำเข้าด้านแรงงานและด้วยเหตุนี้จึงเอาชนะการขาดแคลนปัจจัยนำเข้าด้านวัตถุดิบ เทคโนโลยี และการเงินของจีนได้ การก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้ายังพยายามแก้ไขความไม่สมดุลระหว่างจีนในชนบทกับจีนในเมืองที่มีอยู่ในช่วงก่อนการปฏิวัติและดำเนินต่อไปในช่วงทศวรรษ 1950

ทฤษฎีมาร์กซิสต์ดั้งเดิมตั้งสมมติฐานถึงความก้าวหน้าของการพัฒนาที่เป็นไปในเชิงเส้นตรงและการปฏิวัติโลกจะเริ่มต้นด้วยประเทศพัฒนาแล้วที่สุด เมื่อสาธารณรัฐประชาชนจีนก่อตั้งขึ้นใน ค.ศ. 1949 ประเทศจีนเป็นหนึ่งในประเทศที่ยากจนที่สุดในโลก การก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าพยายามท้าทายความเข้าใจแบบดั้งเดิมเกี่ยวกับเวลาที่ต้องใช้สำหรับการพัฒนาเศรษฐกิจ โดยมีเป้าหมายที่จะลดช่องว่างระหว่างขั้นตอนการพัฒนาของจีนกับความทะเยอทะยานทางการเมือง ในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1955 ในการประชุมระดับชาติของพรรค เหมาประกาศว่าจีน "จะตามทันและแซงหน้าประเทศทุนนิยมที่ทรงพลังที่สุดได้ในหลายสิบปี" และในเดือนตุลาคม เหมาประกาศว่าจะสร้างรัฐสังคมนิยมให้เสร็จสมบูรณ์ภายใน 15 ปี

ปลายทศวรรษ 1950 ภูมิทัศน์ทางสังคมและการเมืองของจีนประสบกับการปฏิรูปชนบทที่สำคัญและผลที่ตามมาของนโยบายก่อนหน้านี้ที่มุ่งเน้นการรวมกลุ่มมากกว่าปัจเจกนิยม ก่อนการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า รัฐบาลจีนเริ่มการปฏิรูปที่ดินที่แจกจ่ายที่ดินจากเจ้าของที่ดินไปยังชาวนา แต่การปฏิรูปเหล่านี้ยังไม่บรรลุผลผลิตทางการเกษตรที่คาดหวัง ในต้นทศวรรษ 1950 มีการตั้งสหกรณ์การเกษตร แต่การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ให้ผลลัพธ์ที่หลากหลาย อย่างไรก็ดี การผลักดันไปสู่อุตสาหกรรมวิวัฒน์อย่างรวดเร็วและการตั้งคอมมูนประชาชนในพื้นที่ชนบทเป็นแกนหลักของการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า สะท้อนความเชื่อของรัฐบาลว่าการรวมกลุ่มและโครงการขนาดใหญ่จะช่วยเพิ่มผลผลิตทางการเกษตรและอุตสาหกรรม คอมมูนมีจุดประสงค์เพื่อรวมศูนย์การทำไร่นาและแรงงาน คาดว่าจะนำไปสู่การเพิ่มประสิทธิภาพและผลผลิต แต่ในความเป็นจริงและทางปฏิบัติ มาตรการเหล่านี้มักขัดขวางการทำไร่นาแบบดั้งเดิมและนำไปสู่ผลผลิตที่ลดลง ต้าหลี่ หยาง กล่าวว่า "ขั้นเริ่มต้นของการรวมกลุ่มนำมาซึ่งความวุ่นวายและความไร้ประสิทธิภาพ โดยผลผลิตทางการเกษตรมักจะลดลง"

ในช่วงของการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า ความตึงเครียดที่เพิ่มขึ้นระหว่างจีน–โซเวียตหมายความว่าจีนไม่สามารถพึ่งพาความช่วยเหลือด้านเทคโนโลยีจากโซเวียตได้ เหมาเน้นย้ำถึงการพึ่งพาตนเองของจีนในด้านเทคโนโลยีและอุตสาหกรรมและไม่สนับสนุนการพึ่งพาเทคโนโลยีจากต่างประเทศ

### สหกรณ์การเกษตรและการเปลี่ยนแปลงทางสังคมอื่น ๆ

ข้ารัฐการถูกส่งไปทำงานในพื้นที่ชนบท, 1957
ก่อน ค.ศ. 1949 ชาวนาเคยทำนาในที่ดินผืนเล็กของตนเองและปฏิบัติตามประเพณีดั้งเดิม ทั้งเทศกาล งานเลี้ยง และการแสดงความเคารพต่อบรรพบุรุษ มีความเข้าใจว่านโยบายของเหมาในการใช้การผูกขาดการเกษตรโดยรัฐเพื่อเป็นทุนในอุตสาหกรรมวิวัฒน์จะไม่เป็นที่นิยมในหมู่ชาวนา ดังนั้น จึงมีการเสนอให้ชาวนาอยู่ภายใต้การควบคุมของพรรคโดยการตั้งสหกรณ์การเกษตร ซึ่งจะอำนวยความสะดวกในการแบ่งปันเครื่องมือและสัตว์ใช้งาน

นโยบายนี้ถูกผลักดันอย่างค่อยเป็นค่อยไประหว่าง ค.ศ. 1949 ถึง 1958 เพื่อตอบสนองต่อความต้องการนโยบายเร่งด่วน โดยเริ่มจากการตั้ง "ทีมช่วยเหลือซึ่งกันและกัน" จำนวน 5–15 ครัวเรือน จากนั้นใน ค.ศ. 1953 เป็น "สหกรณ์การเกษตรขั้นต้น" จำนวน 20–40 ครัวเรือน และตั้งแต่ปี ค.ศ. 1956 เป็น "สหกรณ์ขั้นสูง" จำนวน 100–300 ครอบครัว ตั้งแต่ ค.ศ. 1954 เป็นต้นไป ชาวนาได้รับการส่งเสริมให้จัดตั้งและเข้าร่วมสมาคมการทำนารวม ซึ่งคาดว่าจะเพิ่มประสิทธิภาพโดยไม่แย่งชิงที่ดินของพวกเขาหรือจำกัดการดำรงชีวิตของพวกเขา

ภายใน ค.ศ. 1958 การเป็นเจ้าของส่วนตัวถูกยกเลิกและทุกครัวเรือนถูกบังคับให้เข้าร่วม คอมมูนที่ดำเนินการโดยรัฐ เหมาเรียกร้องให้คอมมูนเพิ่มผลผลิตธัญพืชเพื่อเลี้ยงเมืองและสร้างรายได้จากเงินตราต่างประเทศผ่านการส่งออก เหมาบอกกับผู้แทนว่าจีนต้องเดินตามเส้นทางสู่สังคมนิยมที่ต่างจากสหภาพโซเวียต โดยอนุญาตให้ชาวนามีส่วนร่วมในการปรับปรุงเศรษฐกิจให้ทันสมัยและใช้แรงงานของพวกเขาให้มากขึ้น

นอกเหนือจากการเก็บภาษีก้าวหน้าจากการเก็บเกี่ยวของแต่ละครัวเรือนแล้ว รัฐยังนำระบบการซื้อธัญพืชโดยรัฐภาคบังคับในราคาคงที่เพื่อสร้างคลังสำรองสำหรับบรรเทาความอดอยากและปฏิบัติตามความตกลงทางการค้ากับสหภาพโซเวียต เมื่อรวมกันแล้ว การเก็บภาษีและการซื้อภาคบังคับคิดเป็น 30% ของผลผลิตภายใน ค.ศ. 1957 ทำให้เหลือส่วนเกินเพียงเล็กน้อย นอกจากนี้ยังมีการนำการปันส่วนมาใช้ในเมืองเพื่อควบคุม 'การบริโภคอย่างสิ้นเปลือง' และส่งเสริมการออม (ซึ่งถูกฝากไว้ในธนาคารของรัฐและนำไปลงทุนได้) และแม้อาหารสามารถซื้อได้จากร้านค้าปลีกของรัฐ แต่ราคาในตลาดก็สูงกว่าราคาที่รัฐซื้อมา สิ่งนี้ก็ทำไปในนามของการยับยั้งการบริโภคที่มากเกินไปเช่นกัน

นอกเหนือจากการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจเหล่านี้ พรรคคอมมิวนิสต์จีนยังดำเนินการเปลี่ยนแปลงทางสังคมที่สำคัญในชนบท รวมถึงการขับไล่สถาบันและพิธีกรรมทางศาสนาและลึกลับทั้งหมดออกไป แล้วแทนที่ด้วยการประชุมทางการเมืองและการโฆษณาชวนเชื่อ มีความพยายามยกระดับการศึกษาในชนบทและสถานะของผู้หญิง (อนุญาตให้พวกเธอริเริ่มการหย่าร้างได้หากต้องการ) และยุติการรัดเท้า การแต่งงานในวัยเด็ก และการติดฝิ่น ยังมีการนำระบบหนังสือเดินทางภายใน (ฮู่โข่ว) แบบเก่ามาใช้ใน ค.ศ. 1956 ซึ่งห้ามการเดินทางข้ามเขตโดยไม่ได้รับอนุญาตอย่างเหมาะสม ความสำคัญสูงสุดมอบแก่ชนกรรมาชีพในเมือง ซึ่งมีการสร้างรัฐสวัสดิการให้

ขั้นแรกของการรวมกลุ่มส่งผลให้ผลผลิตดีขึ้นเล็กน้อย ทุพภิกขภัยตามแม่น้ำแยงซีตอนกลางได้รับการหลีกเลี่ยงใน ค.ศ. 1956 ผ่านการจัดสรรความช่วยเหลือด้านอาหารอย่างทันท่วงที แต่ใน ค.ศ. 1957 การตอบสนองของพรรคคือการเพิ่มสัดส่วนผลผลิตที่รัฐจัดเก็บเพื่อประกันภัยพิบัติเพิ่มเติม กลุ่มสายกลางในพรรค รวมถึงโจว เอินไหล แย้งให้ยกเลิกการรวมกลุ่มโดยให้เหตุผลว่าการเรียกร้องผลผลิตส่วนใหญ่เพื่อรัฐทำให้ความมั่นคงด้านอาหารของประชาชนขึ้นอยู่กับการทำงานที่ต่อเนื่อง มีประสิทธิภาพ และโปร่งใสของรัฐบาล

### การรณรงค์ร้อยบุปผาและการรณรงค์ต่อต้านฝ่ายขวา

ใน ค.ศ. 1957 เหมาตอบสนองต่อความตึงเครียดที่มีอยู่ในพรรคโดยการเปิดตัวการรณรงค์ร้อยบุปผาเพื่อส่งเสริมการพูดอย่างเสรีและการวิพากษ์วิจารณ์ นักวิชาการบางคนได้สรุปย้อนหลังว่าการรณรงค์นี้เป็นกลลวงที่ออกแบบมาเพื่อให้ผู้วิพากษ์วิจารณ์ระบอบการปกครอง ซึ่งส่วนใหญ่เป็นปัญญาชน แต่ยังรวมถึงสมาชิกพรรคระดับล่างที่วิพากษ์วิจารณ์นโยบายการเกษตรได้เปิดเผยตัวเอง

เมื่อสิ้นสุดแผนห้าปีฉบับแรกใน ค.ศ. 1957 เหมาก็เริ่มเชื่อว่าเส้นทางสู่สังคมนิยมที่สหภาพโซเวียตดำเนินตามนั้นไม่เหมาะสมสำหรับประเทศจีน เขาวิพากษ์วิจารณ์การกลับนโยบายลัทธิสตาลินของครุชชอฟและเขายังกังวลเกี่ยวกับการลุกฮือที่เกิดขึ้นในเยอรมนีตะวันออก โปแลนด์ และฮังการี และการรับรู้ที่ว่าสหภาพโซเวียตกำลังแสวงหา "การอยู่ร่วมกันอย่างสันติ" กับมหาอำนาจตะวันตก เหมาเชื่อว่าจีนควรเดินตามเส้นทางสู่คอมมิวนิสต์ของตนเอง ตามที่โจนาทาน เมียร์สกี นักประวัติศาสตร์และนักข่าวผู้เชี่ยวชาญด้านกิจการจีนกล่าว ความโดดเดี่ยวของจีนจากส่วนใหญ่ของโลก ควบคู่ไปกับสงครามเกาหลี ได้เร่งการโจมตีของเหมาต่อศัตรูในประเทศที่เขามองเห็น มันนำไปสู่การเร่งออกแบบแผนการของเขาเพื่อพัฒนาเศรษฐกิจที่ระบอบจะได้รับผลประโยชน์สูงสุดจากการเก็บภาษีในชนบท

การรณรงค์ต่อต้านฝ่ายขวาเริ่มขึ้นเมื่อวันที่ 8 มิถุนายน ค.ศ. 1957 เป้าหมายหลักคือการกวาดล้าง "ฝ่ายขวา" ออกจากพรรคคอมมิวนิสต์จีนและจีนทั้งหมด มีความเชื่อว่าประมาณ 5% ของประชากรยังคงเป็น "ฝ่ายขวา" (อนุรักษนิยมทางการเมืองที่กำลังบ่อนทำลายการปฏิวัติ)

### ขบวนการก้าวหน้าอย่างหุนหันพลันแล่นและขบวนการต่อต้านการก้าวหน้าอย่างหุนหันพลันแล่น

ในช่วงปีแรกของจีนใหม่ ด้วยการขาดประสบการณ์ในการทำงานด้านการเงินและเศรษฐกิจ จึงเป็นเรื่องปกติที่จะรวมเงินคงคลังส่วนเกินของปีก่อนหน้าไว้ในงบประมาณของปีปัจจุบัน เพราะการจัดทำงบประมาณในภาครัฐด้านการคลังอยู่ในระดับต่ำและการประมาณการการพัฒนาเศรษฐกิจที่ไม่แม่นยำ รายรับและรายจ่ายจึงถูกประเมินต่ำไป อย่างไรก็ดี ไม่มีปัญหาเกิดขึ้นเนื่องจากรัฐบาลมักจัดการให้สิ้นสุดปีงบประมาณด้วยการมีเงินคงคลังส่วนเกิน ใน ค.ศ. 1953 เมื่อจีนเข้าสู่ช่วงแผนห้าปีฉบับแรก เศรษฐกิจจีนได้ดีขึ้น และกระทรวงการคลังยังคงตัดสินใจรวมเงินคงคลังส่วนเกินของปีงบประมาณก่อนหน้าไว้เป็นเงินทุนเครดิตในรายได้งบประมาณ ค.ศ. 1953 เพื่อครอบคลุมรายจ่ายของปีปัจจุบัน ส่งผลให้รายจ่ายงบประมาณขยายตัวและขนาดของงบประมาณก็ขยายตัวด้วย ในเวลานั้น มีเพียงผู้เชี่ยวชาญชาวโซเวียต คูตูซอฟ เท่านั้นที่เตือนเจ้าหน้าที่ด้านการคลังของจีนไม่ให้ใช้เงินคงคลังส่วนเกินของปีก่อนหน้า อย่างไรก็ดี กระทรวงการคลังไม่ได้ใส่ใจ ในนั้น ผลผลิตภาคอุตสาหกรรมและเกษตรกรรมรวมเพิ่มขึ้น 21.3% ขณะที่งบประมาณการสร้างทุนเพิ่มขึ้น 50% เมื่อเทียบกับปีก่อนหน้า ซึ่งนำไปสู่ความไม่สมดุลระหว่างการผลิตและความต้องการ นี่คือ "การก้าวหน้าอย่างหุนหันพลันแล่นเล็กน้อย (小冒進) ในช่วงเริ่มต้นของแผนห้าปีฉบับแรก ปัญหานี้ก่อให้เกิดความขัดแย้งทางสังคมในวงกว้าง นี่เป็นหนึ่งในครั้งแรกที่ผู้คนตั้งคำถามถึงอำนาจของเหมา ฝ่ายของหลี่ เซียนเนี่ยน, เฉิน ยฺหวินและคนอื่น ๆ ไม่คิดว่าการดำเนินการนี้เหมาะสมที่จะดำเนินต่อไป แต่พวกเขาก็มีฝ่ายตรงข้าม หลี่ เซียนเนี่ยนในที่สุดก็ตัดสินใจจัดการประชุมร่วมเพื่อหารือประเด็นนี้ และหลังจากรับฟังความเห็นจากทุกฝ่ายแล้ว เขาก็ตัดสินใจยกเลิกการปฏิบัตินั้น

ถึงกระนั้น ความขัดแย้งเกี่ยวกับการใช้เงินคงคลังส่วนเกินยังคงมีอยู่ ซึ่งนำไปสู่การ "ก้าวหน้าอย่างหุนหันพลันแล่น" อีกครั้งที่ประมาทต่อการพัฒนาเศรษฐกิจของจีนใน ค.ศ. 1956 ในเวลานั้น จีนขาดความพิจารณาในสามด้าน ได้แก่ การสร้างทุน ค่าจ้างพนักงาน และสินเชื่อการเกษตร ทำให้คลังส่วนกลาง "ตึงตัว" อีกครั้ง สิ่งนี้ดึงดูดความสนใจของโจว เอินไหล, หลี่ เซียนเนี่ยน และคนอื่น ๆ ในการประชุมของรัฐที่จัดขึ้นเมื่อวันที่ 5 มิถุนายน ค.ศ. 1956 มีการเสนอข้อเสนอเพื่อหยุดความหุนหันพลันแล่นและการก้าวหน้าอย่างหุนหันพลันแล่น ทบทวนแผนเศรษฐกิจแห่งชาติ ค.ศ. 1956 และลดการลงทุนในการสร้างทุน นี่คือ ขบวนการต่อต้าน "การก้าวหน้าอย่างหุนหันพลันแล่น"

ความสำเร็จของแผนห้าปีฉบับแรกทำให้ประเทศมีความมั่นใจอย่างมาก และในการประชุมเต็มคณะครั้งที่สองของคณะกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีนชุดที่ 8 ได้มีการนำวลี "ทุ่มเทอย่างเต็มที่ ตั้งเป้าหมายให้สูง และสร้างสังคมนิยมด้วยผลลัพธ์ที่ยิ่งใหญ่กว่า เร็วกว่า ดีกว่า และประหยัดกว่า (จีนตัวย่อ: 鼓足干劲、力争上游、多快好省地建设社会主义; จีนตัวเต็ม: 鼓足幹勁、力爭上游、多快好省地建設社會主義) มาใช้เป็น "แนวทางทั่วไปสำหรับการสร้างสังคมนิยม" ในประเทศจีน ใน ค.ศ. 1955 เหมาได้แสดงความเชื่อของเขาแล้วว่าการสร้างสังคมนิยมควรบรรลุผลลัพธ์ที่ "ยิ่งใหญ่กว่า เร็วกว่า ดีกว่า และประหยัดกว่า" สิ่งเหล่านี้ทำให้เกิดการกลับมาของ "การก้าวหน้าอย่างหุนหันพลันแล่น" นำไปสู่การนำนโยบายและแนวโน้มที่เคยถูกยกเลิกไปกลับมาใช้อีกครั้ง ผู้ที่ต่อต้านนโยบายของเหมาถูกกล่าวหาว่าไม่ยึดมั่นในหลักการของ "การต่อสู้ทางชนชั้น" ภายใต้การเคารพบูชาเหมาโดยประชาชน

## ระยะเริ่มต้นและการต่อต้าน

### เป้าหมายเริ่มต้น

เกี่ยวกับการเกษตร รัฐบาลจีนตระหนักถึงภาวะกลืนไม่เข้าคายไม่ออกของประเทศในการเลี้ยงดูประชากรที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยปราศจากวิธีการที่จะปรับปรุงการเกษตรด้วยทุนอย่างมีนัยสำคัญ ด้วยการมองว่าแรงงานมนุษย์เป็นปัจจัยการผลิตที่ยังไม่ได้ใช้ประโยชน์ รัฐบาลจึงเร่งระดมมวลชนเพื่อเพิ่มปัจจัยนำเข้าด้านแรงงานในการเกษตร

ในเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 1957 ผู้นำพรรคคอมมิวนิสต์ของประเทศต่าง ๆ ได้รวมตัวกันในมอสโกเพื่อฉลองครบรอบ 40 ปีการปฏิวัติเดือนตุลาคม เลขาธิการคนที่หนึ่งพรรคคอมมิวนิสต์โซเวียต นีกีตา ครุชชอฟ เสนอว่าไม่เพียงแต่จะตามทันเท่านั้น แต่ยังต้องแซงหน้าสหรัฐในด้านผลผลิตทางอุตสาหกรรมภายใน 15 ปี ผ่านการแข่งขันอย่างสันติ เหมา เจ๋อตงได้รับแรงบันดาลใจจากคำขวัญนี้มากจนกระทั่งจีนได้เสนอคำขวัญของตนเอง: เพื่อตามทันและแซงหน้าสหราชอาณาจักรภายใน 15 ปี เช่นเดียวกับแนวทางการเกษตร รัฐบาลจีนพยายามชดเชยความสามารถที่ขาดไปในการลงทุนในอุตสาหกรรมด้วยการระดมมวลชนเพื่อเพิ่มปัจจัยนำเข้าด้านแรงงานมนุษย์

ระหว่างการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า โครงการสถาปัตยกรรมต่าง ๆ ได้รับการจัดการตามยุทธศาสตร์ "สามประสาน" กระบวนการที่เกี่ยวข้องกับการออกแบบ การเตรียมวัสดุ และการก่อสร้างไปพร้อม ๆ กัน

โครงการริเริ่มของการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าคือการเร่งก่อสร้างระบบชลประทานบนที่ราบจีนเหนือในช่วงฤดูหนาว ค.ศ. 1957–1958 และต่อด้วยการพัฒนาคอมมูนประชาชนและการพัฒนาอุตสาหกรรมชนบทในรูปแบบดั้งเดิม บางโครงการของการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้ามีคุณค่าในระยะยาวต่อเศรษฐกิจของจีนและยังคงเป็นประโยชน์ต่อจีนหลังจากที่การก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าสิ้นสุดลง โครงการบางส่วนรวมถึงสะพาน ทางรถไฟ คลอง และอ่างเก็บน้ำ อย่างไรก็ดี บางโครงการเหล่านี้สร้างเสร็จอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้เกิดข้อผิดพลาดและความล่าช้าที่ก่อให้เกิดผลเสียมากกว่าผลดี

การก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้านำแรงงานการขยายพันธุ์ทางสังคมเข้าสู่สังคมบางส่วนผ่านการทำงานบ้านรวม การดูแลเด็ก และโรงอาหารรวมซึ่งรวมถึงการแจกจ่ายอาหารฟรีหรือฟรีบางส่วน

### การประชุมหลูชานและการต่อสู้ต่อต้านพวกเอียงขวา

ผลกระทบเริ่มต้นของการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าถูกนำมาหารือในการประชุมหลูชานในเดือนกรกฎาคม–สิงหาคม ค.ศ. 1959 แม้ผู้นำสายกลางจำนวนมากจะสงวนท่าทีต่อนโยบายใหม่นี้ แต่ผู้นำอาวุโสเพียงคนเดียวที่ออกมาพูดอย่างเปิดเผยคือจอมพลเผิง เต๋อหวย เหมาตอบสนองต่อการวิจารณ์การก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าของเผิงโดยการปลดเผิงออกจากตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม ประณามเผิง (ซึ่งมาจากครอบครัวชาวนาที่ยากจน) และผู้สนับสนุนของเขาว่าเป็น "กระฎุมพี" และต่อมาได้เปิดตัวการรณรงค์ทั่วประเทศต่อต้าน "โอกาสนิยมขวา" ซึ่งเป็นที่รู้จักกันในชื่อ "การต่อสู้ต่อต้านพวกเอียงขวา" เผิงถูกแทนที่ด้วยหลิน เปียว ผู้ซึ่งเริ่มการกวาดล้างผู้สนับสนุนของเผิงออกจากกองทัพอย่างเป็นระบบ รวมแล้ว มีสมาชิกพรรคคอมมิวนิสต์จีนมากกว่าสามล้านคนถูกกวาดล้างหรือถูกลงโทษในช่วงการรณรงค์นี้

## ปัจจัยด้านองค์กรและการดำเนินงาน

การรณรงค์ก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าเริ่มต้นขึ้นในช่วงแผนห้าปีฉบับที่สองซึ่งมีกำหนดดำเนินงานตั้งแต่ ค.ศ. 1958 ถึง 1963 แม้การรณรงค์จะถูกยกเลิกไปใน ค.ศ. 1961 เหมาเปิดตัวการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าในการประชุมที่หนานจิงในเดือนมกราคม ค.ศ. 1958

การก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้ามีพื้นฐานมาจากทฤษฎีการพัฒนาเศรษฐกิจที่มีเหตุผลและแสดงถึงนวัตกรรมทางสังคมที่ชัดเจน แนวคิดหลักเบื้องหลังการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าคือการที่จีนควร "เดินด้วยสองขา" โดยการพัฒนาอุตสาหกรรมหนักและเบา พื้นที่ในเมืองและชนบท รวมถึงแรงงานขนาดใหญ่และขนาดเล็กอย่างรวดเร็ว ความหวังคืออุตสาหกรรมวิวัฒน์โดยใช้ประโยชน์จากแรงงานราคาถูกจำนวนมหาศาลและเลี่ยงการนำเข้าเครื่องจักรหนัก รัฐบาลยังพยายามเลี่ยงทั้งการแบ่งชั้นทางสังคมและปัญหาคอขวดทางเทคนิคที่เกี่ยวข้องกับรูปแบบการพัฒนาของโซเวียต แต่แสวงหาการแก้ปัญหาทางการเมืองมากกว่าการแก้ปัญหาทางเทคนิคในการดำเนินการดังกล่าว เหมาและพรรคไม่ไว้ใจผู้เชี่ยวชาญด้านเทคนิคและพยายามจำลองยุทธศาสตร์ที่ใช้ในการรวมกลุ่มใหม่ในทศวรรษ 1930 ที่เหยียนอานหลังการเดินทัพทางไกล: "ระดมมวลชน ลดความเหลื่อมล้ำสังคม โจมตีระบบรัฐกา [และ] ดูถูกอุปสรรคทางวัตถุ" ในกรณีที่ไม่มีปัจจัยนำเข้าด้านการพัฒนาทางวัตถุ เหมาพยายามเพิ่มการพัฒนาผ่านความสมัครใจและความได้เปรียบด้านองค์กรที่เกิดจากสังคมนิยม เหมาสนับสนุนให้มีการรวมกลุ่มรอบใหม่ตามรูปแบบ "ช่วงที่สาม" ของสหภาพโซเวียต ซึ่งจำเป็นในชนบท โดยที่สหกรณ์ที่มีอยู่จะถูกรวมเข้ากับคอมมูนประชาชนขนาดใหญ่ เนื่องจากชนบทมีความยากจนกว่าเมืองอย่างมากและผู้คนเป็นแรงงานภาคปฏิบัติ (

### คอมมูนประชาชน

โรงอาหารในคอมมูนประชาชน, ค.ศ. 1958
มีการตั้งคอมมูนทดลองที่ฉายาชานในเหอหนานในเดือนเมษายน ค.ศ. 1958 ที่นี่เป็นครั้งแรกที่ที่ดินส่วนตัวถูกยกเลิกทั้งหมดและมีการนำครัวส่วนกลางมาใช้ ในการประชุมกรมการเมืองในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1958 มีการตัดสินใจว่าคอมมูนประชาชนเหล่านี้จะกลายเป็นรูปแบบใหม่ขององค์กรเศรษฐกิจและการเมืองทั่วชนบทของจีน ภายในสิ้นปี มีการตั้งคอมมูนประมาณ 25,000 แห่ง โดยมีครัวเรือนเฉลี่ย 5,000 ครัวเรือนต่อแห่ง คอมมูนเหล่านี้เป็นสหกรณ์ที่พึ่งพาตนเองได้ค่อนข้างมากโดยที่ค่าจ้างและเงินถูกแทนที่ด้วยคะแนนงาน

ระบบคอมมูนมีเป้าหมายเพื่อเพิ่มการผลิตให้สูงสุดสำหรับการจัดหาเสบียงให้แก่เมืองและการก่อสร้างสำนักงาน โรงงาน โรงเรียน และระบบประกันสังคมสำหรับคนงาน แกนนำ และข้ารัฐการที่อาศัยอยู่ในเมือง พลเมืองในพื้นที่ชนบทที่วิจารณ์ระบบถูกเรียกว่า "อันตราย" ต่อมา เมื่อครอบครัวจำนวนมากขึ้นเรื่อย ๆ เชื่อมโยงกันเพื่อตั้งคอมมูนประชาชน ชาวนาก็เริ่มเสียความเป็นปัจเจกบุคคล เนื่องจากครอบครัวมาจากชุมชนที่แตกต่างกันอย่างมาก โดยมีมุมมองทางวัฒนธรรม มุมมองทางการเมือง โครงสร้างครอบครัว และภูมิหลังทางการเงินแตกต่างกัน ซึ่งสร้างความขัดแย้งเกี่ยวกับวิธีการและวิถีการผลิต ครอบครัวที่ร่ำรวยกว่าบางครอบครัวที่ปฏิเสธจะเข้าร่วมคอมมูนประชาชนอาจถูกเรียกว่าเป็นฝ่ายขวา การหลบหนีก็เป็นเรื่องยากหรือเป็นไปไม่ได้ และผู้ที่พยายามจะถูกลงโทษด้วย "การประณามต่อหน้าสาธารณะที่จัดโดยพรรค" ซึ่งทำให้การอยู่รอดของพวกเขาตกอยู่ในความเสี่ยงมากขึ้น นอกจากเกษตรกรรมแล้ว คอมมูนยังรวมเอาอุตสาหกรรมเบาและโครงการก่อสร้างบางส่วนเข้าไว้ด้วย การเก็บเกี่ยวเพิ่มขึ้นใน ค.ศ. 1958 อย่างไรก็ดี นี่เป็นเพราะสภาพอากาศที่ยอดเยี่ยม ไม่ใช่ผลมาจากการทำงานหนักของชาวนา (ซึ่งเจ้าหน้าที่จำนวนมากเข้าใจผิด) การรวมกลุ่มลดประสิทธิภาพของแรงงานและเพิ่มการบริโภคที่มากเกินไป ทำให้เจ้าหน้าที่ต้องเพิ่มโควตาที่คาดการณ์ไว้ สิ่งนี้นำไปสู่ทุพภิกขภัยในชนบทเพราะพวกเขาถูกบังคับให้บรรลุเป้าหมายการเก็บเกี่ยวที่กำหนดไว้ ทำให้มีอาหารไม่เพียงพอสำหรับตนเอง

### อุตสาหกรรมวิวัฒน์

รถรางที่มุ่งสู่ฐานเหล็ก ตุลาคม ค.ศ. 1957
เหมามองว่าการผลิตธัญพืชและเหล็กกล้าเป็นเสาหลักสำคัญของการพัฒนาเศรษฐกิจ เขาคาดการณ์ว่าภายใน 15 ปีนับจากการเริ่มต้นของการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า ผลผลิตทางอุตสาหกรรมของจีนจะแซงหน้าสหราชอาณาจักร ในการประชุมกรมการเมืองในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1958 มีการตัดสินใจว่าการผลิตเหล็กกล้าจะถูกกำหนดให้เพิ่มขึ้นเป็นสองเท่าภายในปีนั้น ส่วนใหญ่มาจากการหลอมเหล็กในเตาหลอมเหล็กหลังบ้าน มีการลงทุนครั้งใหญ่ในรัฐวิสาหกิจขนาดใหญ่: มีการเริ่มโครงการของรัฐขนาดกลางและขนาดใหญ่ 1,587, 1,361 และ 1,815 โครงการใน ค.ศ. 1958, 1959 และ 1960 ตามลำดับ ซึ่งมากกว่าในแต่ละปีในแผนห้าปีฉบับแรก

ชาวจีนหลายล้านกลายเป็นคนงานของรัฐอันเป็นผลมาจากการลงทุนทางอุตสาหกรรมนี้: ใน ค.ศ. 1958 มีการเพิ่มคน 21 ล้านคนในบัญชีเงินเดือนของรัฐที่ไม่ใช่ภาคเกษตร และการจ้างงานของรัฐทั้งหมดถึงจุดสูงสุดที่ 50.44 ล้านคนใน ค.ศ. 1960 เพิ่มขึ้นกว่าสองเท่าของระดับใน ค.ศ. 1957 ประชากรในเมืองเพิ่มขึ้น 31.24 ล้านคน คนงานใหม่เหล่านี้สร้างความตึงเครียดครั้งใหญ่ต่อระบบปันส่วนอาหารของจีน ซึ่งนำไปสู่ความต้องการที่ไม่ยั่งยืนและเพิ่มขึ้นในการผลิตอาหารในชนบท ผู้ที่มีอายุระหว่างสิบหกถึงสามสิบปีถือเป็นผู้สมัครที่เหมาะสมสำหรับกองกำลังอาสาสมัคร ชาวนาทำงานเป็นเวลานานตลอดทั้งปี แม้กระทั่งบริจาคเครื่องครัวของตนเองเพื่อนำไปหลอมเป็นแหล่งผลิต

ผลที่ตามมาของการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าเป็นเรื่องน่าสะพรึงกลัว นำไปสู่หนึ่งในทุพภิกขภัยครั้งรุนแรงที่สุดในประวัติศาสตร์มนุษย์ นโยบายที่เบี่ยงเบนแรงงานจากการเกษตรไปยังโครงการอุตสาหกรรม เช่น เตาหลอมเหล็กหลังบ้าน ส่งผลให้ผลผลิตทางการเกษตรลดลงอย่างหายนะ เป็นผลให้เกิดการขาดแคลนอาหารอย่างกว้างขวาง จากการศึกษาทางประชากรศาสตร์ ทุพภิกขภัยทำให้มีผู้เสียชีวิตโดยประมาณ 15 ถึง 45 ล้านคน โดยพื้นที่ชนบทได้รับผลกระทบหนักที่สุด แอชตันและคณะ (1984) เน้นย้ำว่า: "ในช่วงปี 1958–62 มีการเสียชีวิตก่อนวัยอันควรประมาณ 30 ล้านคนในจีน: การเสียชีวิตที่เกิดขึ้นเร็วกว่าที่ควรจะเป็นตามแนวโน้มอัตราการตายของปีที่ปกติมากขึ้น"

ในช่วงการขยายตัวอย่างรวดเร็วนี้ การประสานงานประสบปัญหาและการขาดแคลนวัตถุดิบเกิดขึ้นบ่อยครั้ง ส่งผลให้เกิด "การเพิ่มขึ้นอย่างมหาศาลของค่าจ้างแรงงาน ส่วนใหญ่สำหรับคนงานก่อสร้าง แต่ไม่มีการเพิ่มขึ้นที่สอดคล้องกันของสินค้าที่ผลิตแล้ว" เมื่อเผชิญการขาดดุลครั้งใหญ่ รัฐบาลได้ลดการลงทุนทางอุตสาหกรรมจาก 38.9 พันล้านหยวนเหลือ 7.1 พันล้านหยวนจาก ค.ศ. 1960 ถึง 1962 (ลดลง 82%; ระดับใน ค.ศ. 1957 อยู่ที่ 14.4 พันล้านหยวน) ส่วนหนึ่งด้วยการรายงานที่ผิดพลาด หรือการทุจริตในทุกระดับของรัฐบาล โดยที่พวกเขาจะรายงานผลผลิตและการผลิตเหล็กกล้าเกินความเป็นจริง เมื่อผู้คนตระหนักได้ มันก็สายเกินกว่าจะแก้ไขสถิติโดยไม่ทำให้เหมาโกรธ

### เตาหลอมหลังบ้าน

เตาหลอมหลังบ้านในชนบท, ค.ศ. 1958
การก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าพยายามจะฟื้นฟูเทคโนโลยีพื้นบ้าน รวมถึงด้านการผลิตเหล็กกล้า อุตสาหกรรมเหล็กของจีนประสบปัญหาการขาดแคลนเหล็กนำเข้าและการเรียกร้องให้เพิ่มการผลิต "เหล็กพื้นเมือง" ได้เริ่มต้นขึ้นใน ค.ศ. 1956 ความพยายามในการปรับปรุงการผลิตเหล็กกล้าเป็นจุดสนใจหลักของการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า ภายในกลาง ค.ศ. 1958 รัฐบาลจีนเริ่มส่งเสริมวิธีการถลุงโลหะพื้นเมืองและการแพร่หลายของ "เตาหลอมพื้นบ้าน" นี่เป็นความพยายามที่จะเพิ่มการผลิตเหล็กกล้าโดยไม่มีค่าใช้จ่ายในการลงทุนที่เพิ่มขึ้น

แม้ความพยายามระดมกำลังระดับชาติใน ค.ศ. 1958 เพื่อผลิตเหล็กกล้าจะบรรลุเป้าหมายที่ 10.7 ล้านตัน แต่เหล็กมากกว่า 3 ล้านตันในจำนวนนั้นไม่สามารถใช้งานได้

### การทดลองผลิตพืชผล

รายงานหน้าหนึ่งของพีเพิลส์เดลีเมื่อวันที่ 13 สิงหาคม ค.ศ. 1958 ระบุว่าคอมมูนหม่าเฉิงเจียงกั๋วในหูเป่ย์ได้สร้างสถิติข้าวที่ปลูกเร็วที่สุดในโลก โดยเกิน 36,900 จินต่อหมู่ (27.675 กก./ตร.ม.)
ในคอมมูน มีการส่งเสริมนวัตกรรมทางการเกษตรที่รุนแรงและเป็นที่ถกเถียงกันจำนวนหนึ่งตามคำสั่งของเหมา นวัตกรรมเหล่านี้หลายอย่างมีพื้นฐานมาจากแนวคิดของโทรฟิม ไลเซนโค นักปฐพีวิทยาชาวโซเวียตที่ไม่ได้รับการยอมรับแล้วและผู้ติดตามของเขา นโยบายเหล่านี้รวมถึงการปลูกอย่างชิด ซึ่งหว่านเมล็ดพืชหนาแน่นกว่าปกติมากบนสมมติฐานที่ไม่ถูกต้องว่าเมล็ดพืชในชั้นเดียวกันจะไม่แข่งขันกัน หยางให้ข้อมูลเกี่ยวกับความล้มเหลวของเทคนิคการปลูกอย่างชิด ซึ่งลดผลผลิตในอานฮุยจาก 400 จินต่อหมู่เหลือน้อยกว่า 200 จินต่อหมู่ เนื่องจากการแย่งสารอาหารและแสงแดดของพืชที่แออัด การไถพรวนลึกบนความเชื่อผิด ๆ ว่าจะทำให้พืชมีระบบรากใหญ่เป็นพิเศษ ที่ดินที่ให้ผลผลิตปานกลางถูกปล่อยทิ้งไว้โดยไม่มีการเพาะปลูกบนความเชื่อที่ว่าการมุ่งเน้นปุ๋ยคอกและความพยายามในที่ดินอุดมสมบูรณ์ที่สุดจะนำไปสู่การเพิ่มผลผลิตต่อเอเคอร์อย่างมาก โดยรวมแล้ว นวัตกรรมที่ยังไม่ได้ทดสอบเหล่านี้มักนำไปสู่การลดลงของผลผลิตธัญพืชมากกว่าการเพิ่มขึ้น

ในขณะเดียวกัน ผู้นำท้องถิ่นถูกกดดันให้รายงานตัวเลขผลผลิตธัญพืชที่สูงขึ้นเรื่อย ๆ อย่างไม่เป็นความจริงต่อผู้บังคับบัญชาทางการเมือง ผู้เข้าร่วมการประชุมการเมืองจำได้ว่าตัวเลขผลผลิตถูกขยายเกินจริงถึง 10 เท่าของปริมาณผลผลิตจริงเพราะความต้องการเอาใจผู้บังคับบัญชาและได้รับคำชมเชย เช่น โอกาสที่จะได้พบกับเหมาเองทวีความรุนแรงขึ้น รัฐสามารถบังคับให้กลุ่มผู้ผลิตหลายกลุ่มขายธัญพืชมากกว่าที่พวกเขามีได้โดยอิงจากตัวเลขผลผลิตที่ไม่เป็นความจริงเหล่านี้

### การปฏิบัติต่อชาวบ้าน

สมาชิกคอมมูนทำงานในพื้นที่ทุ่งนาตอนกลางคืนโดยใช้โคมไฟ
คอมมูนประชาชนที่โรงเรียนอนุบาล
การห้ามการถือครองส่วนตัวขัดขวางชีวิตของชาวนาในระดับพื้นฐานที่สุด ชาวบ้านไม่สามารถหาอาหารได้เพียงพอที่จะมีชีวิตอยู่ต่อไปได้เนื่องจากระบบคอมมูนกีดกันพวกเขาจากวิธีการดั้งเดิมในการเช่า ขาย หรือใช้ที่ดินของตนเป็นหลักประกันเงินกู้ ในหมู่บ้านแห่งหนึ่ง เมื่อคอมมูนเริ่มดำเนินการ หัวหน้าพรรคและเพื่อนร่วมงานของเขา "เริ่มปฏิบัติการอย่างบ้าคลั่ง โดยต้อนชาวบ้านไปที่ทุ่งนาเพื่อหลับนอนและทำงานเป็นเวลานานจนทนไม่ได้ และบังคับให้พวกเขาเดินอย่างอดอยาก ไปยังโครงการเพิ่มเติมที่อยู่ห่างไกล"

เอ็ดเวิร์ด ฟรีดแมน นักรัฐศาสตร์, พอล พิกโควิกซ์ นักประวัติศาสตร์, และมาร์ก เซลเดน นักสังคมวิทยา ได้เขียนเกี่ยวกับพลวัตของปฏิสัมพันธ์ระหว่างพรรคกับชาวบ้าน:

> นอกเหนือจากการโจมตี นอกเหนือจากคำถาม คือพลวัตของรัฐสังคมนิยมที่เป็นระบบและมีโครงสร้างที่ข่มขู่และทำให้ชาวบ้านผู้รักชาติและซื่อสัตย์หลายล้านคนยากจนลง
>
>

ผู้เขียนนำเสนอภาพที่คล้ายกับของแท็กซ์ตันในการพรรณนาถึงการทำลายประเพณีของชาวจีนในชนบทโดยพรรค ประเพณีท้องถิ่นที่เคยถูกยกย่องตามประเพณีถูกมองว่าเป็นสัญลักษณ์ของศักดินาที่ต้องถูกกำจัด "ในจำนวนนั้นมีงานศพ งานแต่งงาน ตลาดท้องถิ่น และเทศกาลต่าง ๆ พรรคจึงทำลายสิ่งที่มีความหมายต่อชีวิตชาวจีนไปมาก พันธะส่วนตัวเหล่านี้เป็นกาวทางสังคม การไว้อาลัยและการเฉลิมฉลองคือความเป็นมนุษย์ การแบ่งปันความสุข ความเศร้าโศก และความเจ็บปวดคือการทำให้เป็นมนุษย์" การไม่เข้าร่วมการรณรงค์ทางการเมืองของพรรคคอมมิวนิสต์จีน แม้เป้าหมายของการรณรงค์ดังกล่าวจะขัดแย้งกันบ่อยครั้ง "อาจส่งผลให้ถูกจับ ถูกทรมาน เสียชีวิต และทำให้ทั้งครอบครัวต้องทนทุกข์ทรมาน"

การประณามต่อหน้าสาธารณะมักถูกใช้เพื่อข่มขู่ชาวนาให้เชื่อฟังเจ้าหน้าที่ท้องถิ่น สิ่งเหล่านี้เพิ่มอัตราการเสียชีวิตจากทุพภิกขภัยในหลายวิธี "ในกรณีแรก การถูกทำร้ายร่างกายทำให้เกิดการบาดเจ็บภายใน ซึ่งเมื่อรวมกับการผอมแห้งทางร่างกายและความหิวโหยอย่างรุนแรง อาจทำให้เสียชีวิตได้" ในกรณีหนึ่ง หลังชาวนาขโมยกะหล่ำปลีสองหัวจากนารวม ขโมยถูกประณามต่อหน้าสาธารณะเป็นเวลาครึ่งวัน เขาหมดสติ ล้มป่วย และไม่ฟื้นตัว บางคนถูกส่งไปยังค่ายแรงงาน

ประมาณ 7% ของผู้ที่เสียชีวิตระหว่างการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าถูกทรมานจนตายหรือถูกสังหารโดยทันที เบนจามิน วาเลนตีโน ตั้งข้อสังเกตว่า "เจ้าหน้าที่คอมมิวนิสต์บางครั้งทรมานและสังหารผู้ถูกกล่าวหาว่าไม่สามารถทำตามโควตาธัญพืชได้"

อย่างไรก็ดี เจ. จี. มาโฮนีย์ กล่าวว่า "มีความหลากหลายและพลวัตในประเทศมากเกินไปจนงานเดียวไม่อาจเก็บภาพ...ชนบทของจีนได้อย่างกับว่าเป็นสถานที่เดียว" มาโฮนีย์อธิบายถึงชายสูงอายุคนหนึ่งในชนบทของชานซีที่ระลึกถึงเหมาด้วยความรัก โดยกล่าวว่า "ก่อนเหมา เราเคยกินใบไม้บางครั้ง หลังการปลดปล่อยเราไม่ทำ" อย่างไรก็ดี มาโฮนีย์ชี้ให้เห็นว่าชาวบ้านต้าฝัวจำได้ว่าการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าเป็นช่วงเวลาแห่งความอดอยากและความตาย และในบรรดาผู้ที่รอดชีวิตในต้าฝัวคือผู้ที่สามารถย่อยใบไม้ได้

## ผลที่ตามมาโดยตรง

ความล้มเหลวของนโยบายการเกษตร การเคลื่อนย้ายชาวนาจากงานเกษตรกรรมไปสู่งานอุตสาหกรรม และสภาพอากาศได้กดดันปริมาณเสบียงอาหาร ในขณะเดียวกัน การปรับปรุงการแพทย์ การลดอัตราการตายของทารก และอายุขัยเฉลี่ยที่เพิ่มขึ้น ซึ่งส่งเสริมโดยการรณรงค์สุขภาพรักชาตินำไปสู่ความต้องการอาหารที่เพิ่มขึ้นอย่างมาก การขาดแคลนอุปทานปะทะกับการเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วของความต้องการ นำไปสู่การเสียชีวิตหลายล้านคนจากทุพภิกขภัยอย่างรุนแรง เศรษฐกิจที่เคยดีขึ้นนับตั้งแต่สิ้นสุดสงครามกลางเมืองก็ถูกทำลาย และเพื่อตอบสนองต่อสภาพการณ์ที่รุนแรง จึงเกิดการต่อต้านในหมู่ประชาชน

ผลกระทบต่อรัฐบาลระดับสูงเพื่อตอบสนองต่อภัยพิบัตินั้นมีความซับซ้อน โดยเหมาได้กวาดล้างเผิง เต๋อหวย รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมใน ค.ศ. 1959 การเลื่อนตำแหน่งชั่วคราวของหลิน เปียว, หลิว เช่าฉี และเติ้ง เสี่ยวผิง และการที่เหมาสูญเสียอำนาจและศักดิ์ศรีบางส่วนหลังการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า ในระหว่างการประชุมเจ็ดพันแกนนำใน ค.ศ. 1962 ซึ่งนำเขาไปสู่การเปิดตัวการปฏิวัติวัฒนธรรมใน ค.ศ. 1966

* อัตราการเกิดและการตายในประเทศจีน

### ทุพภิกขภัย

นกกระจอกบ้านเป็นเป้าหมายที่โดดเด่นที่สุดของการรณรงค์สี่ศัตรูพืช
แม้จะมีการคิดค้นนวัตกรรมทางการเกษตรที่เป็นอันตราย แต่สภาพอากาศก็เอื้ออำนวยมากใน ค.ศ. 1958 และผลผลิตก็ดีด้วย อย่างไรก็ดี ปริมาณแรงงานที่ถูกเบี่ยงเบนไปสู่การผลิตเหล็กกล้าและโครงการก่อสร้างทำให้ผลผลิตจำนวนมากถูกทิ้งให้เน่าเสียเพราะไม่ได้ถูกเก็บเกี่ยวในบางพื้นที่ ปัญหานี้เลวร้ายลงจากการรุมทำลายของฝูงตั๊กแตนอย่างร้ายแรง ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อมีการฆ่าสัตว์ผู้ล่าตามธรรมชาติของพวกมันอันเป็นส่วนหนึ่งของการรณรงค์สี่ศัตรูพืช

แม้ผลผลิตที่แท้จริงจะลดลง แต่เจ้าหน้าที่ท้องถิ่น ภายใต้ความกดดันอย่างหนักที่จะต้องรายงานผลผลิตที่สูงเป็นประวัติการณ์ต่อทางการส่วนกลางเพื่อตอบสนองต่อการคิดค้นนวัตกรรม ต่างแข่งขันกันประกาศผลลัพธ์ที่เกินจริงมากขึ้นเรื่อย ๆ ผลลัพธ์เหล่านี้ถูกใช้เป็นพื้นฐานในการกำหนดปริมาณธัญพืชที่จะถูกรัฐนำไปใช้ จัดส่งให้แก่เมืองต่าง ๆ และส่งออก สิ่งนี้ทำให้เหลือธัญพืชสำหรับชาวนาแทบไม่พอ และในบางพื้นที่จึงเกิดความอดอยากอย่างรุนแรง ภาวะแห้งแล้งใน ค.ศ. 1959 และน้ำท่วมจากแม่น้ำเหลืองในปีเดียวกันก็มีส่วนทำให้เกิดทุพภิกขภัยด้วย

ในช่วง ค.ศ. 1958–1960 จีนยังคงเป็นผู้ส่งออกธัญพืชสุทธิรายใหญ่ แม้จะมีความอดอยากแพร่หลายในชนบท เนื่องจากเหมาพยายามรักษาหน้าและทำให้โลกภายนอกเชื่อมั่นในความสำเร็จของแผนการของเขา ความช่วยเหลือจากต่างประเทศถูกปฏิเสธ เมื่อรัฐมนตรีต่างประเทศญี่ปุ่นแจ้งคู่ค้าชาวจีน เฉิน อี้ เกี่ยวกับข้อเสนอข้าวสาลี 100,000 ตันที่จะจัดส่งไปโดยไม่เปิดเผยต่อสาธารณะ เขาก็ถูกปฏิเสธ

จอห์น เอฟ. เคนเนดีก็ทราบด้วยว่าชาวจีนกำลังส่งออกอาหารไปยังแอฟริกาและคิวบาในช่วงทุพภิกขภัย เขากล่าวในการแถลงข่าวเมื่อวันที่ 23 พฤษภาคม ค.ศ. 1962 ว่า "ก็ไม่มีข้อบ่งชี้ใด ๆ ของการแสดงความสนใจหรือความปรารถนาโดยคอมมิวนิสต์จีนที่จะรับอาหารใด ๆ จากเรา อย่างที่ผมได้กล่าวไปในตอนต้น และเราจะต้องมีความคิดบางอย่างว่าอาหารนั้นจำเป็นหรือไม่ และภายใต้เงื่อนไขใดที่อาจมีการแจกจ่าย จนถึงปัจจุบัน เรายังไม่มีข้อบ่งชี้เช่นนั้น" แต่เคนเนดีกล่าวว่า สหรัฐได้จัดหาอาหารให้ผู้ลี้ภัยประมาณครึ่งล้านคนในฮ่องกงของอังกฤษ

ด้วยผลผลิตที่ลดลงอย่างมาก แม้แต่พื้นที่ในเมืองก็ได้รับปันส่วนที่ลดลงอย่างมาก อย่างไรก็ดี ความอดอยากครั้งใหญ่ส่วนใหญ่จำกัดอยู่เฉพาะในชนบท ซึ่งเป็นผลมาจากสถิติการผลิตที่สูงเกินจริง ทำให้เหลือธัญพืชให้ชาวนากินน้อยมาก การขาดแคลนอาหารเลวร้ายไปทั่วประเทศ แต่มณฑลที่นำการปฏิรูปของเหมาไปใช้อย่างกระตือรือร้นที่สุด เช่น อานฮุย กานซู่ และเหอหนาน มักประสบปัญหาอย่างไม่สมสัดส่วน เสฉวน หนึ่งในมณฑลที่มีประชากรมากที่สุดของจีน และเป็นที่รู้จักในจีนในนาม "ยุ้งฉางแห่งสวรรค์" จากความอุดมสมบูรณ์ ถูกมองว่ามีผู้เสียชีวิตจากความอดอยากมากที่สุด เนื่องจากการปฏิรูปของเหมาที่ดำเนินการอย่างเข้มงวดโดยผู้นำมณฑลหลี จิ่งเฉวียน มีรายงานปากเปล่าแพร่หลาย แม้ว่าจะมีเอกสารทางการเพียงเล็กน้อย เกี่ยวกับการกินเนื้อคนซึ่งปฏิบัติในรูปแบบต่าง ๆ อันเป็นผลมาจากทุพภิกขภัย เหยียน เหลียนเค่อ นักเขียนยังอ้างด้วยว่าขณะที่เขาเติบโตในเหอหนานในช่วงการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า เขาถูกแม่สอนให้ "รู้จักเปลือกไม้และดินที่กินได้มากที่สุด เมื่อต้นไม้ทั้งหมดถูกลอกเปลือกออกไปและไม่มีดินอีกแล้ว เขาก็เรียนรู้ว่าถ่านหินก้อนสามารถทำให้ปีศาจในท้องของเขาสงบลงได้ อย่างน้อยก็ชั่วขณะหนึ่ง"

นโยบายทางการเกษตรของการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าและทุพภิกขภัยที่เกี่ยวข้องยังคงดำเนินต่อไปจนถึงเดือนมกราคม ค.ศ. 1961 เมื่อในการประชุมเต็มคณะครั้งที่เก้าของคณะกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีนชุดที่ 8 มีการเริ่มต้นการฟื้นฟูผลผลิตทางการเกษตรผ่านการยกเลิกนโยบายของการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า การส่งออกธัญพืชถูกยุติ และการนำเข้าจากแคนาดาและออสเตรเลียได้ลดผลกระทบของการขาดแคลนอาหาร อย่างน้อยก็ในเมืองชายฝั่ง

#### ผู้เสียชีวิตจากทุกภิกขภัย

จำนวนผู้เสียชีวิตที่แน่นอนจากทุพภิกขภัยนั้นยากที่จะระบุได้ และประมาณการอยู่ระหว่าง 15 ล้านถึง 55 ล้านคน เนื่องจากความไม่แน่นอนที่เกี่ยวข้องกับประมาณการจำนวนผู้เสียชีวิตที่เกิดจากความล้มเหลวของการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าและทุพภิกขภัยที่ตามมาและเนื่องจากความไม่แน่นอนที่เกี่ยวข้องกับประมาณการจำนวนผู้เสียชีวิตที่เกิดจากทุพภิกขภัยอื่น ๆ จึงเป็นเรื่องยากที่จะเปรียบเทียบความรุนแรงของทุพภิกขภัยต่าง ๆ หากยอมรับการประมาณการผู้เสียชีวิตที่ 30 ล้านคน ความล้มเหลวของการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าทำให้เกิดทุพภิกขภัยครั้งร้ายแรงที่สุดในประวัติศาสตร์จีน และยังทำให้เกิดทุพภิกขภัยครั้งร้ายแรงที่สุดในประวัติศาสตร์มนุษยชาติ การสูญเสียชีวิตมนุษย์ที่สูงมากนี้มีสาเหตุส่วนหนึ่งมาจากประชากรจำนวนมากของจีน หากนำมาเปรียบเทียบกับตัวเลขสัมบูรณ์และตัวเลขสัมพัทธ์: ในทุพภิกขภัยครั้งใหญ่ในไอร์แลนด์ ที่มีผู้เสียชีวิตประมาณ 1 ล้านคน จากประชากรทั้งหมด 8 ล้านคน หรือ 12.5% ของประชากรทั้งหมดของไอร์แลนด์ หากมีผู้เสียชีวิตประมาณ 23 ล้านคน จากประชากรทั้งหมด 650 ล้านคนในช่วงทุพภิกขภัยครั้งใหญ่ในจีน เปอร์เซ็นต์จะอยู่ที่ 3.5% ดังนั้น ทุพภิกขภัยในช่วงการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าจึงมีจำนวนผู้เสียชีวิตสัมบูรณ์สูงสุด แต่ไม่ใช่เปอร์เซ็นต์สัมพัทธ์สูงสุด

การก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าพลิกกลับแนวโน้มอัตราการเสียชีวิตที่ลดลงซึ่งเกิดขึ้นตั้งแต่ ค.ศ. 1950 แม้ในช่วงการก้าวกระโดด อัตราการเสียชีวิตอาจยังไม่ถึงระดับก่อน ค.ศ. 1949 การเสียชีวิตจากทุพภิกขภัยและการลดลงของจำนวนการเกิดทำให้ประชากรจีนลดลงใน ค.ศ. 1960 และ 1961 นี่เป็นเพียงครั้งที่สามในรอบ 600 ปีที่ประชากรจีนลดลง เหมาเสนอในการสนทนากับจอมพลมอนต์โกเมอรีในฤดูใบไม้ร่วง ค.ศ. 1961 ว่า "การเสียชีวิตที่ผิดธรรมชาติ" มีจำนวนเกินกว่า 5 ล้านคนใน ค.ศ. 1960–1961 ตามรายงานของ CIA ที่ยกเลิกการจัดชั้นความลับ หลังการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า อัตราการเสียชีวิตลดลงต่ำกว่าระดับก่อนการก้าวกระโดดและแนวโน้มขาลงที่เริ่มขึ้นใน ค.ศ. 1950 ก็ดำเนินต่อไป

ความรุนแรงของทุพภิกขภัยแตกต่างกันไปในแต่ละภูมิภาค โดยการเปรียบเทียบความสัมพันธ์ของการเพิ่มขึ้นของอัตราการเสียชีวิตของมณฑลต่าง ๆ เผิง ซีเจ๋อ พบว่ากานซู่ เสฉวน กุ้ยโจว หูหนาน กว่างซี และอานฮุยเป็นภูมิภาคที่ได้รับผลกระทบหนักที่สุด ในขณะที่เฮย์หลงเจียง มองโกเลียใน ซินเจียง เทียนจิน และเซี่ยงไฮ้มีอัตราการเสียชีวิตเพิ่มขึ้นต่ำที่สุดในช่วงการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า (ไม่มีข้อมูลสำหรับทิเบต ในบางพื้นที่ ผู้คนต้องพึ่งพาการกินเปลือกไม้และดิน และในบางแห่งมีการกินเนื้อคนอันเป็นผลมาจากความอดอยาก เผิงยังตั้งข้อสังเกตว่าการเพิ่มขึ้นของอัตราการเสียชีวิตในเขตเมืองนั้นอยู่ที่ประมาณครึ่งหนึ่งของการเพิ่มขึ้นของอัตราการเสียชีวิตในเขตชนบท ตามรายงานของรัฐบาลจีนในสำนักงานการวิจัยประวัติศาสตร์พรรคฟู่หยาง ระหว่าง ค.ศ. 1959 ถึง 1961 มีผู้เสียชีวิตจากทุกภิกขภัย 2.4 ล้านคนในฟู่หยาง

### ผลกระทบระยะยาว

ผลกระทบระยะยาวของการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าขยายออกไปนอกเหนือจากทุพภิกขภัยและการสูญเสียชีวิตในทันที นโยบายและผลลัพธ์ที่หายนะของพวกเขานำไปสู่การเปลี่ยนแปลงที่สำคัญในสังคมและการปกครองของจีน ในพื้นที่ชนบท ผลกระทบต่อการศึกษาและบทบาทแรงงานของผู้หญิงนั้นลึกซึ้ง การล่มสลายของระบบการผลิตทางการเกษตรและโครงสร้างคอมมูนนำไปสู่การประเมินยุทธศาสตร์ทางเศรษฐกิจใหม่ในทศวรรษต่อมา การศึกษาในชนบทได้รับผลกระทบจากการจลาจล และในขณะที่ผู้หญิงถูกระดมเข้าสู่กำลังแรงงานในตอนแรก ความวุ่นวายที่ตามมามักทำให้ความก้าวหน้าเหล่านี้เป็นโมฆะ ต้าหลี่ หยาง อธิบายว่า "ความล้มเหลวของการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าทำให้จำเป็นต้องมีการเปลี่ยนแปลงนโยบายที่สำคัญ นำไปสู่แนวทางที่เน้นการปฏิบัติมากขึ้นในการปฏิรูปเศรษฐกิจของจีน"

* ประวัติศาสตร์ทุพภิกขภัยทั่วโลก
* การก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าสร้างจุดสูงสุดที่สำคัญในจำนวนผู้เสียชีวิตทั่วโลก (ค.ศ. 1950–2017)

#### วิธีการประมาณจำนวนผู้เสียชีวิตและวิธีการระบุแหล่งที่มาของข้อผิดพลาด

ประมาณการจำนวนผู้เสียชีวิตจากทุพภิกขภัยครั้งใหญ่ในจีน| จำนวน (ล้านคน) | ผู้เขียน | ปี |
| --- | --- | --- |
| 15 | เฮาเซอร์, แซนส์, และเซียว | 2005 |
| 18 | เหยา | 1999 |
| 23 | เผิง | 1987 |
| 27 | โคล | 1984 |
| 30 | แอชตันและคณะ | 1984 |
| 30 | แบนิสเตอร์ | 1987 |
| 30 | เบ็กเกอร์ | 1996 |
| 32.5 | เฉา | 2005 |
| 36 | หยาง | 2008 |
| 38 | ชางและฮอลลิเดย์ | 2005 |
| 38 | รัมเมล | 2008 |
| 45 ขั้นต่ำ | ดิคอตเตอร์ | 2010 |
| 43 ถึง 46 | เฉิน | 1980 |
| 55 | ยฺหวี ซีกวง | 2005 |

การประมาณการที่แตกต่างกันอื่น ๆ ได้แก่ 11 ล้านคนโดยอุตซา ปัตนายัค นักเศรษฐศาสตร์มาร์กซิสต์ชาวอินเดีย 3.66 ล้านคนโดยซุน จิงเซียน (孙经先) นักคณิตศาสตร์ชาวจีน และ 2.6–4 ล้านคนโดยหยาง ซงหลิน (杨松林) นักประวัติศาสตร์และนักเศรษฐศาสตร์การเมืองชาวจีน

มีการประมาณจำนวนผู้เสียชีวิตจากทุพภิกขภัยในช่วงการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าด้วยวิธีการที่แตกต่างกัน แบนิสเตอร์, โคล และแอชตันและคณะ เปรียบเทียบกลุ่มอายุจากสำมะโน ค.ศ. 1953, 1964, และ 1982 บันทึกการเกิดและการตายรายปี และผลการสำรวจภาวะเจริญพันธุ์ 1:1000 ใน ค.ศ. 1982 จากสิ่งเหล่านี้ พวกเขาคำนวณการเสียชีวิตส่วนเกินที่สูงกว่าอัตราการเสียชีวิตที่คาดการณ์ระหว่างอัตราการเสียชีวิตก่อนและหลังการก้าวกระโดด ทุกอย่างเกี่ยวข้องกับการแก้ไขข้อผิดพลาดที่รับรู้ได้ซึ่งมีอยู่ในชุดข้อมูลที่แตกต่างกัน เผิงใช้จำนวนผู้เสียชีวิตที่รายงานจากสถิติชีพของ 14 มณฑล ปรับ 10% สำหรับการรายงานต่ำกว่าความเป็นจริง และขยายผลลัพธ์เพื่อครอบคลุมทั่วประเทศจีน โดยสมมติว่าอัตราการเสียชีวิตที่คล้ายกันในมณฑลอื่น ๆ เขาใช้อัตราการเสียชีวิตใน ค.ศ. 1956/57 เป็นอัตราการเสียชีวิตพื้นฐาน แทนการคาดการณ์ระหว่างอัตราการเสียชีวิตก่อนและหลังการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า

เฮาเซอร์, แซนส์ และเซียว ในการศึกษาการวิจัย ค.ศ. 2005 ของพวกเขาโดยใช้ "ข้อมูลแผงประชากรระดับมณฑลและแนวทางเชิงประจักษ์แบบเบย์เชียน (Bayesian empirical approach) ในความพยายามแยกแยะความสำคัญสัมพัทธ์ของสภาพอากาศและนโยบายระดับชาติเกี่ยวกับภัยพิบัติทางประชากรครั้งใหญ่ของจีน" สรุปว่า "โดยรวมแล้ว ตั้งแต่ ค.ศ. 1959 ถึง 1961 จีนประสบกับการเสียชีวิตส่วนเกินประมาณ 14.8 ล้านคน ในจำนวนนั้น ประมาณ 69% (หรือ 10.3 ล้านคน) ดูเหมือนว่ามีสาเหตุมาจากผลกระทบที่เกิดจากนโยบายระดับชาติ"

เฉาใช้ข้อมูลจาก "พงศาวดารท้องถิ่น" เพื่อกำหนดการเพิ่มขึ้นของประชากรที่คาดหวังจากการเกิดและการตายตามปกติสำหรับการปกครองส่วนท้องถิ่นแต่ละแห่ง การเพิ่มขึ้นของประชากรจากการย้ายถิ่นฐาน และการสูญเสียประชากรระหว่าง ค.ศ. 1958 ถึง 1961 จากนั้นเขาก็นำตัวเลขทั้งสามมารวมกันเพื่อกำหนดจำนวนการเสียชีวิตส่วนเกินในช่วง ค.ศ. 1959–1961 ชางและฮอลลิเดย์ใช้อัตราการเสียชีวิตที่กำหนดโดย "นักประชากรศาสตร์ชาวจีน" สำหรับ ค.ศ. 1957–1963 ลบค่าเฉลี่ยของอัตราการเสียชีวิตก่อนและหลังการก้าวกระโดด (ค.ศ. 1957, 1962, และ 1963) ออกจากอัตราการเสียชีวิตของแต่ละปีตั้งแต่ ค.ศ. 1958–1961 และคูณอัตราการเสียชีวิตส่วนเกินรายปีแต่ละปีด้วยประชากรของปีนั้นเพื่อกำหนดการเสียชีวิตส่วนเกิน

เฉิน อีจือ ที่ปรึกษาอันดับต้น ๆ ของเลขาธิการใหญ่พรรคคอมมิวนิสต์จีน จ้าว จื่อหยาง และอดีตหัวหน้าสถาบันเพื่อการปฏิรูปโครงสร้างเศรษฐกิจ สรุปว่ามีผู้เสียชีวิต 43 ล้านคนจากทุพภิกขภัยหลังดำเนินการทบทวนการเสียชีวิตในห้ามณฑลแบบเขตต่อเขตและทำการคาดการณ์ เฉินเป็นส่วนหนึ่งของคณะสืบสวนขนาดใหญ่ที่นำโดยสถาบันเพื่อการปฏิรูปโครงสร้างเศรษฐกิจซึ่ง "เยี่ยมทุกมณฑลและตรวจเอกสารและบันทึกภายในของพรรค"

เบ็กเกอร์, รัมเมล, ดิคอตเตอร์ และหยางต่างเปรียบเทียบประมาณการก่อนหน้านี้หลายรายการ เบ็กเกอร์พิจารณาการประมาณการของแบนิสเตอร์ที่ 30 ล้านคนเสียชีวิตส่วนเกินว่าเป็น "ประมาณการที่น่าเชื่อถือที่สุดที่เรามี" รัมเมลเริ่มแรกรับตัวเลขของโคลที่ 27 ล้านคนเป็น "ตัวเลขที่เป็นไปได้มากที่สุด" จากนั้นยอมรับประมาณการในภายหลังที่ 38 ล้านคนโดยชางและฮลอลลิเดย์หลังจากที่ได้รับการตีพิมพ์ ดิคอตเตอร์ตัดสินว่าประมาณการของเฉินที่ 43 ถึง 46 ล้านคน "น่าจะเป็นการประมาณการที่เชื่อถือได้มากที่สุด" เขายังอ้างว่าการเสียชีวิตเหล่านี้อย่างน้อย 2.5 ล้านคนเกิดจากการถูกทุบตี การทรมาน หรือการประหารชีวิตอย่างรวบรัด กลับกัน แดเนียล วูโควิช ยืนยันว่าการกล่าวอ้างนี้มาจากแหล่งอ้างอิงที่มีปัญหาและไม่ได้รับการยืนยัน เนื่องจากเฉินเพียงแค่โยนตัวเลขนั้นเป็น "ประมาณการ" ระหว่างการสัมภาษณ์และเนื่องจากเฉินไม่ได้ตีพิมพ์ผลงานทางวิชาการใด ๆ ในหัวข้อนี้ หยางใช้การประมาณการของเฉา, หวัง เว่ย์จื้อ และจิน ฮุ่ยซึ่งมีตั้งแต่ 32.5 ถึง 35 ล้านคนเสียชีวิตส่วนเกินในช่วง ค.ศ. 1959–1961 เพิ่มประมาณการของเขาเองสำหรับ ค.ศ. 1958 (0.42 ล้านคน) และ ค.ศ. 1962 (2.23 ล้านคน) "ตามตัวเลขทางการที่รายงานโดยมณฑล" เพื่อให้ได้ 35 ถึง 37 ล้านคน และเลือก 36 ล้านคน เป็นตัวเลขที่ "ใกล้เคียงความเป็นจริงแต่ยังต่ำเกินไป"

ประมาณการมีแหล่งที่มาของข้อผิดพลาดหลายประการ ข้อมูลสำมะโนแห่งชาติไม่แม่นยำและแม้แต่ประชากรทั้งหมดของจีนในขณะนั้นก็ไม่เป็นที่ทราบแน่ชัดในช่วง 50 ถึง 100 ล้านคน ระบบการรายงานสถิติถูกเจ้าหน้าที่พรรคเข้าควบคุมจากนักสถิติใน ค.ศ. 1957 ทำให้การพิจารณาทางการเมืองมีความสำคัญมากกว่าความแม่นยำและส่งผลให้ระบบการรายงานสถิติพังทลายลงโดยสิ้นเชิง ตัวเลขประชากรมักสูงเกินจริงในระดับท้องถิ่นบ่อยครั้งเพื่อให้ได้ปันส่วนสินค้าที่เพิ่มขึ้น ในช่วงการปฏิวัติวัฒนธรรม วัสดุจำนวนมากในสำนักงานสถิติแห่งรัฐถูกเผา

ตามที่แจสเปอร์ เบ็กเกอร์กล่าว การรายงานจำนวนผู้เสียชีวิตต่ำกว่าความเป็นจริงก็เป็นปัญหาเช่นกัน ระบบการลงทะเบียนการเสียชีวิต ซึ่งไม่เพียงพออยู่แล้วก่อนทุพภิกขภัย ก็ถูกครอบงำโดยจำนวนผู้เสียชีวิตจำนวนมากในช่วงทุพภิกขภัย นอกจากนี้ เขาอ้างว่าการเสียชีวิตจำนวนมากไม่ได้ถูกรายงานเพื่อให้สมาชิกในครอบครัวของผู้เสียชีวิตสามารถเบิกปันส่วนอาหารของผู้เสียชีวิตต่อไปได้และการนับจำนวนเด็กที่ทั้งเกิดและเสียชีวิตระหว่างสำมะโน ค.ศ. 1953 และ 1964 ก็เป็นเรื่องน่ากังวล อย่างไรก็ดี แอชตันและคณะเชื่อว่าเนื่องจากจำนวนการเกิดที่รายงานในช่วงการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าดูเหมือนจะแม่นยำ จำนวนผู้เสียชีวิตที่รายงานก็น่าจะแม่นยำเช่นกัน การย้ายถิ่นฐานภายในจำนวนมากทำให้ทั้งการนับประชากรและการลงทะเบียนการเสียชีวิตเป็นเรื่องน่ากังวล แม้หยางจะเชื่อว่าระดับของการย้ายถิ่นฐานภายในอย่างไม่เป็นทางการมีน้อย และประมาณการของเฉาคำนึงถึงการย้ายถิ่นฐานภายใน

ตัวเลขของโคล, แบนิสเตอร์, แอชตันและคณะ และเผิงล้วนรวมการปรับแก้สำหรับข้อผิดพลาดในการรายงานทางประชากรศาสตร์ แม้แฟรงก์ ดิค็อตเตอร์ ในหนังสือ *Mao's Great Famine* ของเขา จะโต้แย้งว่าผลลัพธ์ของพวกเขา รวมถึงของชางและฮอลลิเดย์, หยาง และเฉายังคงเป็นประมาณการที่ต่ำเกินไป การประมาณการของสถาบันปฏิรูประบบ (เฉิน) ยังไม่ได้รับการตีพิมพ์ ดังนั้นจึงไม่สามารถตรวจสอบได้

#### สาเหตุของทัพภิกขภัยแพงและความรับผิดชอบ

นโยบายของการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า ความล้มเหลวของรัฐบาลในการตอบสนองต่อสภาพการณ์ความอดอยากอย่างรวดเร็วและมีประสิทธิภาพ ตลอดจนการยืนกรานของเหมาที่จะรักษโควตาส่งออกธัญพืชไว้สูง แม้จะมีหลักฐานที่ชัดเจนว่าผลผลิตพืชผลต่ำเป็นสาเหตุของทุพภิกขภัย แต่ก็มีความไม่เห็นด้วยกันว่าสภาพอากาศมีส่วนทำให้เกิดทุพภิกขภัยมากน้อยเพียงใด

แรงงานทางการเกษตรจำนวนมากถูกย้ายไปใช้ในการผลิตเหล็กกล้า ส่งผลให้เกิดการขาดแคลนแรงงานทางการเกษตร ประมาณ 10% ของพืชผลไม่สามารถเก็บเกี่ยวได้อันเป็นผลมาจากสิ่งนี้

หยาง จี้เชิง อดีตสมาชิกพรรคคอมมิวนิสต์จีนและอดีตผู้สื่อข่าวของสำนักข่าวซินหัวอย่างเป็นทางการ โยนความผิดไปที่นโยบายของเหมาและระบบรวบอำนาจเบ็ดเสร็จอย่างสิ้นเชิง เช่น การเบี่ยงเบนแรงงานภาคเกษตรไปสู่การผลิตเหล็กกล้าแทนการปลูกพืชผล และการส่งออกธัญพืชในเวลาเดียวกัน ในระหว่างการวิจัยของเขา หยางค้นพบว่าธัญพืชประมาณ 22 ล้านตันถูกเก็บไว้ในยุ้งฉางสาธารณะในช่วงที่ทุพภิกขภัยรุนแรงที่สุด รายงานความอดอยากส่งขึ้นไปตามระบบรัฐการแต่กลับถูกละเลยโดยเจ้าหน้าที่ระดับสูง และทางการสั่งให้ทำลายสถิติในภูมิภาคที่เห็นได้ชัดว่าประชากรลดลง โดยใช้เหอหนานเป็นตัวอย่าง หยางบันทึกว่ารายงานที่สูงเกินจริงอ้างว่ามีการผลิต 1200 จินต่อหมู่ ในขณะที่ผลผลิตที่แท้จริงใกล้เคียง 600 จินต่อหมู่ ส่งผลให้มีการเรียกเก็บธัญพืชมากเกินไปและความอดอยากในท้องถิ่น ทำให้ประชากรเกือบ 6% เสียชีวิต ในหนังสือเล่มต่อมา หยางระบุว่า "ชาวจีน 36 ล้านคนอดตายในช่วง ค.ศ. 1958 ถึง 1962 ในขณะที่อีก 40 ล้านคนไม่ได้เกิด ซึ่งหมายความว่า 'การสูญเสียประชากรทั้งหมดของจีนในช่วงทุพภิกขภัยครั้งใหญ่นั้นอยู่ที่ 76 ล้านคน'"

สตีเวน โรสฟีลด์ นักเศรษฐศาสตร์โต้แย้งว่าเรื่องราวของหยาง "แสดงให้เห็นว่าการสังหารของเหมามีสาเหตุส่วนหนึ่งมาจากการก่อการร้ายด้วยความอดอยาก นั่นคือ การฆ่าคนโดยไม่เจตนา (และอาจเป็นการฆาตกรรม) มากกว่าทุพภิกขภัยที่ไม่เป็นอันตราย" หยางอ้างว่าเจ้าหน้าที่พรรคท้องถิ่นไม่แยแสต่อผู้คนจำนวนมากที่กำลังจะตายรอบตัวพวกเขา เพราะความกังวลหลักของพวกเขาคือการส่งมอบธัญพืช ซึ่งเหมาต้องการใช้เพื่อชำระหนี้กับสหภาพโซเวียตซึ่งมีมูลค่ารวม 1.973 พันล้านหยวน ในซิ่นหยาง ผู้คนอดตายที่ประตูคลังเก็บธัญพืช เหมาปฏิเสธการเปิดยุ้งฉางของรัฐเนื่องจากเขาไม่สนใจรายงานการขาดแคลนอาหารและกล่าวหา "ฝ่ายขวา" และ "พวกคูลัก" ว่าสมคบคิดกันเพื่อซ่อนธัญพืช

จากการวิจัยบันทึกและการพูดคุยกับผู้เชี่ยวชาญที่สำนักงานอุตุนิยมวิทยา หยางสรุปว่าสภาพอากาศในช่วงการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าไม่ผิดปกติเมื่อเทียบกับช่วงอื่น ๆ และไม่ใช่ปัจจัย หยางยังเชื่อว่าความแตกแยกระหว่างจีน–โซเวียตไม่ใช่ปัจจัยเพราะไม่ได้เกิดขึ้นจนกระทั่ง ค.ศ. 1960 เมื่อทุพภิกขภัยดำเนินไปอย่างเต็มที่

ความพยายามของเหมาที่จะลดความรุนแรงของการก้าวกระโดดในปลาย ค.ศ. 1958 ได้รับการต่อต้านภายในพรรคและเมื่อเหมาเสนอให้ลดเป้าหมายการผลิตเหล็กกล้าลง "หลายคนก็ไม่ยอมเปลี่ยนแปลงและไม่ยอมรับมัน" ดังนั้น ตามที่เถา ไค นักประวัติศาสตร์กล่าว การก้าวกระโดด "ไม่ใช่ปัญหาของคน ๆ เดียว แต่เป็นปัญหาที่หลายคนมีปัญหาทางอุดมการณ์" เถายังชี้ให้เห็นว่า "ทุกคนอยู่ด้วยกัน" ในการรณรงค์ต่อต้านฝ่ายขวาและมีเพียงชนกลุ่มน้อยเท่านั้นที่ไม่เห็นด้วยกับนโยบายของการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าหรือเสนอความเห็นแตกต่าง การกระทำของพรรคภายใต้เหมาเมื่อเผชิญกับทุพภิกขภัยแพร่สะพัด ทำให้นึกถึงนโยบายของโซเวียตเกือบสามทศวรรษก่อนหน้าในช่วงทุพภิกขภัยในโซเวียต ค.ศ. 1932-33 ในเวลานั้น สหภาพโซเวียตส่งออกธัญพืชเพื่อจุดประสงค์ในการโฆษณาชวนเชื่อระหว่างประเทศแม้ผู้คนหลายล้านจะอดตายทั่วพื้นที่ทางใต้ของสหภาพโซเวียต

เบนจามิน วาเลนตีโน เขียนว่าเช่นเดียวกับในสหภาพโซเวียตในช่วงทุพภิกขภัย ค.ศ. 1932–33 ชาวนาถูกขังอยู่ในหมู่บ้านที่อดอยากด้วยระบบการลงทะเบียนครัวเรือน และผลกระทบที่เลวร้ายที่สุดของทุพภิกขภัยมุ่งเป้าไปที่ศัตรูของระบอบ ผู้ถูกระบุว่าเป็น "องค์ประกอบดำ " (ผู้นำศาสนา ฝ่ายขวา ชาวนาร่ำรวย ฯลฯ) ในการรณรงค์ก่อนหน้านี้ได้รับความสำคัญต่ำที่สุดในการจัดสรรอาหาร และด้วยเหตุนี้จึงเสียชีวิตด้วยจำนวนที่มากที่สุด อดัม โจนส์ นักวิชาการด้านการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ โดยอ้างอิงจากหนังสือ *Hungry Ghosts* ของแจสเปอร์ เบ็กเกอร์ระบุว่า "ไม่มีกลุ่มใดต้องทนทุกข์ทรมานมากไปกว่าชาวทิเบต" ตั้งแต่ ค.ศ. 1959 ถึง 1962

แอชตันและคณะเขียนว่านโยบายที่นำไปสู่การขาดแคลนอาหาร ภัยธรรมชาติ และการตอบสนองที่ล่าช้าต่อข้อบ่งชี้เริ่มต้นของการขาดแคลนอาหาร เป็นสาเหตุของทุพภิกขภัย นโยบายที่นำไปสู่การขาดแคลนอาหาร ได้แก่ การดำเนินการตามระบบคอมมูนและการเน้นกิจกรรมที่ไม่ใช่ทางการเกษตร เช่น การผลิตเหล็กกล้าหลังบ้าน ภัยธรรมชาติ ได้แก่ ความแห้งแล้ง น้ำท่วม ไต้ฝุ่น โรคพืช และแมลงศัตรูพืช การตอบสนองที่ล่าช้าส่วนหนึ่งเป็นผลมาจากการขาดการรายงานที่เป็นกลางเกี่ยวกับสถานการณ์ทางการเกษตร รวมถึง "การพังทลายเกือบสมบูรณ์ในระบบการรายงานผลการเกษตร"

สิ่งนี้ส่วนหนึ่งเกิดจากแรงจูงใจที่แข็งแกร่งสำหรับเจ้าหน้าที่ที่จะรายงานผลผลิตพืชผลสูงเกินจริง ตามที่แฟรงก์ ดิค็อตเตอร์กล่าว เจ้าหน้าที่ท้องถิ่นมักรายงานตัวเลขผลผลิตสูงกว่าผลผลิตจริง 30–40% เพื่อให้บรรลุเป้าหมายที่ทะเยอทะยานของรัฐบาลกลาง การไม่เต็มใจของรัฐบาลกลางที่จะขอความช่วยเหลือจากต่างประเทศเป็นปัจจัยสำคัญ การส่งออกธัญพืชสุทธิของจีนใน ค.ศ. 1959 และ 1960 จะเพียงพอที่จะเลี้ยงดูผู้คน 16 ล้านคนด้วยปริมาณ 2000 แคลอรีต่อวัน แอชตันและคณะสรุปว่า "คงไม่ผิดที่จะกล่าวว่าผู้คน 30 ล้านคนเสียชีวิตก่อนวัยอันควรอันเป็นผลมาจากข้อผิดพลาดของนโยบายในประเทศและความสัมพันธ์ระหว่างประเทศที่มีข้อบกพร่อง"

มั่วปัว เกา เสนอว่าผลกระทบที่เลวร้ายของการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าไม่ได้มาจากเจตนาร้ายของผู้นำจีนในขณะนั้น แต่เกี่ยวข้องกับลักษณะโครงสร้างของการปกครอง และความกว้างใหญ่ไพศาลของประเทศจีน เกากล่าวว่า "บทเรียนอันเลวร้ายที่ได้รับคือจีนมีขนาดใหญ่มากและเมื่อถูกปกครองอย่างเป็นหนึ่งเดียว ความผิดพลาดหรือนโยบายที่ผิดก็จะส่งผลกระทบร้ายแรงในขนาดมหึมา"

ในมติว่าด้วยบางประเด็นในประวัติศาสตร์พรรคเรานับตั้งแต่การก่อตั้งสาธารณรัฐประชาชนจีนอย่างเป็นทางการที่ผ่านใน ค.ศ. 1981 พรรคคอมมิวนิสต์จีนเรียกการกวาดล้างกลุ่มต่อต้านพรรคของเผิง เต๋อหวยและคนอื่น ๆ ว่า "ผิดทั้งหมด" และย่อกระบวนการแก้ไขข้อผิดพลาด "ฝ่ายซ้าย" มติ ค.ศ. 1981 ยังระบุด้วยว่า "ส่วนใหญ่เป็นเพราะข้อผิดพลาดของการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าและการต่อสู้กับ 'โอกาสนิยมฝ่ายขวา' ควบคู่ไปกับภัยธรรมชาติที่เกิดขึ้นต่อเนื่องและการยกเลิกสัญญานอกใจของรัฐบาลโซเวียตที่ทำให้เศรษฐกิจของเราประสบปัญหาอย่างร้ายแรงระหว่าง ค.ศ. 1959 ถึง 1961 ซึ่งก่อให้เกิดความสูญเสียร้ายแรงต่อประเทศและประชาชนของเรา"

### การเสียชีวิตจากความรุนแรง

การเสียชีวิตทั้งหมดในช่วงการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าไม่ได้มาจากความอดอยาก ในบันทึกที่บันทึกโดยหยาง จี้เชิง ผู้คนถูกทุบตีหรือถูกฆ่าเพราะกบฏต่อต้านรัฐบาล รายงานจำนวนผลผลิตที่แท้จริง ส่งเสียงเตือน ปฏิเสธการมอบอาหารเล็กน้อยที่เหลืออยู่ พยายามหนีออกจากพื้นที่อดอยาก ขอทานอาหาร หรือแม้แต่ขโมยเศษอาหารเล็กน้อย หรือทำให้เจ้าหน้าที่โกรธ

ในหนังสือ *Tombstone* มีการบันทึกวงจรของความอดอยากและความรุนแรงในช่วงการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า

## ผลกระทบอื่น ๆ

### ความล้มเหลวของการจัดหาอาหาร

ในนโยบายการเกษตร ความล้มเหลวของการจัดหาอาหารในช่วงการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าได้รับการแก้ไขด้วยการยกเลิกนารวมอย่างค่อยเป็นค่อยไปตลอดทศวรรษ 1960 ซึ่งเป็นลางบอกเหตุถึงมาตรการเพิ่มเติมที่ดำเนินการภายใต้เติ้ง เสี่ยวผิง เมเรดิท จุง-เอน วู นักรัฐศาสตร์ให้เหตุผลว่า: "ไม่ต้องสงสัยเลยว่าระบอบล้มเหลวในการตอบสนองให้ทันเวลาเพื่อช่วยชีวิตชาวนาหลายล้าน แต่เมื่อตอบสนองแล้ว ในที่สุดมันก็ได้เปลี่ยนวิถีชีวิตของชาวนาหลายร้อยล้านคน (เล็กน้อยในต้นทศวรรษ 1960 แต่เป็นการถาวรหลังการปฏิรูปของเติ้ง เสี่ยวผิงหลังปี 1978)"

แม้จะมีความเสี่ยงต่ออาชีพของพวกเขา สมาชิกพรรคคอมมิวนิสต์จีนบางคนก็ตำหนิภัยพิบัติที่เกิดขึ้นอย่างเปิดเผยว่าเป็นความผิดของผู้นำพรรคและถือเป็นข้อพิสูจน์ว่าจีนต้องพึ่งพาการศึกษา การได้รับความเชี่ยวชาญทางเทคนิคและการใช้วิธีการแบบชนชั้นกระฎุมพีในการพัฒนาเศรษฐกิจมากขึ้น หลิว เช่าฉีกล่าวสุนทรพจน์ในการประชุมเจ็ดพันแกนนำใน ค.ศ. 1962 โดยระบุว่า "ภัยเศรษฐกิจเกิดจากความผิดพลาดของธรรมชาติ 30% และความผิดพลาดของมนุษย์ 70%"

บทความเศรษฐศาสตร์ใน ค.ศ. 2017 พบ "หลักฐานที่หนักแน่นว่าเป้าหมายผลผลิตที่ไม่สมจริงนำไปสู่จำนวนผู้เสียชีวิตที่มากเกินไปตั้งแต่ปี 1959 ถึง 1961 และการวิเคราะห์เพิ่มเติมแสดงให้เห็นว่าเป้าหมายผลผลิตกระตุ้นให้เกิดการพองตัวของตัวเลขผลผลิตธัญพืชและการจัดซื้อที่มากเกินไป นอกจากนี้ เรายังพบว่านโยบายที่รุนแรงของเหมาทำให้เกิดความเสื่อมโทรมอย่างรุนแรงในการสะสมทุนมนุษย์และการพัฒนาเศรษฐกิจที่ช้าลงในภูมิภาคที่ได้รับผลกระทบจากนโยบายหลายทศวรรษหลังจากการเสียชีวิตของเหมา"

ผลผลิตธัญพืชที่ลดลงอย่างมากยังคงดำเนินต่อไปเป็นเวลาหลายปี โดยใน ค.ศ. 1960–61 มีผลผลิตลดลงมากกว่า 25% สาเหตุของการลดลงนี้พบได้ทั้งจากภัยธรรมชาติและนโยบายรัฐบาล

### อุตสาหกรรมวิวัฒน์

โดยรวมแล้ว การก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าล้มเหลวในการพัฒนาจีนให้เป็นประเทศอุตสาหกรรมอย่างรวดเร็วตามที่ตั้งใจไว้ อย่างไรก็ดี มี การสร้างทุนที่สำคัญ (โดยเฉพาะในวิสาหกิจเหล็ก เหล็กกล้า การขุด และสิ่งทอ) ที่มีส่วนช่วยอย่างมากต่ออุตสาหกรรมวิวัฒน์ของจีนในภายหลัง ช่วงการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้ายังเป็นจุดเริ่มต้นของการเติบโตอย่างรวดเร็วของจีนในการผลิตรถแทรกเตอร์และปุ๋ย

การก่อสร้างแหล่งน้ำมันต้าชิ่งที่ประสบความสำเร็จแม้จะมีสภาพอากาศที่รุนแรงและข้อจำกัดด้านอุปทานกลายเป็นต้นแบบที่พรรคชูขึ้นเป็นตัวอย่างระหว่างการรณรงค์อุตสาหกรรมวิวัฒน์ในภายหลัง ในระหว่างการก่อสร้างใน ค.ศ. 1960 ยฺหวี ฉิวหลี่ รัฐมนตรีกระทรวงน้ำมันได้ระดมคนงานผ่านแรงจูงใจทางอุดมการณ์แทนสิ่งจูงใจทางวัตถุ โดยมุ่งเน้นความกระตือรือร้น พลังงาน และทรัพยากรเพื่อให้โครงการอุตสาหกรรมวิวัฒน์อย่างรวดเร็วเสร็จสมบูรณ์ โครงการนี้ยังให้ผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจที่สำคัญเพราะหากไม่มีการผลิตจากแหล่งน้ำมันต้าชิ่ง น้ำมันดิบก็จะถูกจำกัดอย่างรุนแรงหลังสหภาพโซเวียตตัดการส่งมอบอันเป็นผลจากความแตกแยกระหว่างจีน–โซเวียต

โครงการชลประทานขนาดใหญ่ที่เริ่มต้นในปลายทศวรรษ 1950 ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้ายังคงเติบโตอย่างรวดเร็วจนกระทั่งปลายทศวรรษ 1970

ระหว่างการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า การควบคุมรัฐวิสาหกิจส่วนใหญ่ถูกกระจายอำนาจ โดยมีการถ่ายโอนการควบคุมไปยังรัฐบาลท้องถิ่นจากรัฐบาลกลาง กระบวนการกระจายอำนาจนี้ยังเพิ่มอำนาจขององค์กรพรรคท้องถิ่นอย่างมีนัยสำคัญ

### ความก้าวหน้าด้านแรงงานสตรี

การมุ่งเน้นของการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าในการระดมกำลังแรงงานทั้งหมดส่งผลให้เกิดโอกาสสำหรับความก้าวหน้าด้านแรงงานของผู้หญิง การรวมกลุ่มแรงงานที่เพิ่มขึ้นทำให้ผู้หญิงมีโอกาสมากขึ้นที่จะ "ออกจากบ้าน" ซึ่งเป็นการเพิ่มความเป็นอิสระทางเศรษฐกิจและส่วนตัวของพวกเธอ จำนวนผู้หญิงในสถาบันของรัฐและรัฐวิสาหกิจเพิ่มขึ้นมากกว่าสามเท่าในช่วง ค.ศ. 1957 ถึง 1960

เนื่องจากผู้หญิงมีความจำเป็นมากขึ้นในการทำงานในภาคเกษตรกรรมและอุตสาหกรรม และได้รับการสนับสนุนจากนโยบายให้ทำเช่นนั้น ปรากฏการณ์ของสตรีเหล็กจึงเกิดขึ้น ผู้หญิงทำงานที่ตามธรรมเนียมเป็นของผู้ชายทั้งในทุ่งนาและโรงงาน รวมถึงการเคลื่อนไหวครั้งสำคัญของผู้หญิงเข้าสู่ตำแหน่งบริหาร ผู้หญิงแข่งขันกันเพื่อผลิตภาพสูง และผู้ที่โดดเด่นก็ถูกเรียกว่าสตรีเหล็ก คำขวัญเช่น "ไม่มีความต่างระหว่างชายและหญิงในสมัยใหม่นี้" และ "เราทำได้ทุกอย่าง และอะไรก็ตามที่เราทำ เราทำได้ดี" กลายเป็นที่นิยม

ทีมงานการผลิตในละแวกบ้านที่ตั้งขึ้นในช่วงเวลานี้เสนอแรงงานให้กับผู้หญิงที่อนุญาตให้พวกเธอออกจากบ้านโดยไม่ต้องออกจากชุมชนละแวกบ้าน รูปแบบการทำงานนี้ให้สิทธิ์แก่ผู้หญิงในเมืองในการทำงานในขณะที่ยังคงรักษารูปแบบชีวิตทางสังคมในครัวเรือนที่มีอยู่

### การศึกษา

ระหว่างการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า จำนวนมหาวิทยาลัยในจีนเพิ่มขึ้นเป็น 1,289 แห่งภายใน ค.ศ. 1960 และจำนวนนักศึกษาที่ลงทะเบียนทั่วประเทศเพิ่มขึ้นมากกว่าสองเท่าเป็น 962,000 คนใน ค.ศ. 1960 นี่คือคลื่นของ "การก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า" ในการอุดมศึกษา อย่างไรก็ดี มหาวิทยาลัยที่ตั้งขึ้นใหม่จำนวนมากมีความเกี่ยวข้องกับคอมมูนประชาชนและถูกเปลี่ยนโดยตรงจากโรงเรียนมัธยมท้องถิ่น ตัวอย่างเช่น ในอำเภอสฺวีฉุ่ย เหอเป่ย์ ทุกคอมมูนสร้างมหาวิทยาลัยของตนเองหนึ่งแห่งและครูโรงเรียนมัธยมในท้องถิ่นได้รับเลื่อนตำแหน่งเป็นศาสตราจารย์ อีกตัวอย่างหนึ่ง ในอำเภอซุ่ยผิง เหอหนาน มีการตั้งมหาวิทยาลัยใหม่ที่มี 10 ภาควิชาและนักศึกษา 529 คนโดยที่ "ศาสตราจารย์" บางคนเป็นครูจากโรงเรียนประถมในท้องถิ่น ตามแหล่งข้อมูลอย่างเป็นทางการ:

> สหายบางคนกลัวว่าขบวนการนี้จะเป็นการเยาะเย้ยการศึกษาในโรงเรียน ... เกี่ยวกับการพัฒนาการอุดมศึกษา สหายบางคน เมื่อได้ยินว่าชาวนาได้ตั้งมหาวิทยาลัยของตนเองในชนบท จะเยาะเย้ยความคิดนี้ โดยเชื่อว่ามหาวิทยาลัยที่ไม่มีเจ้าหน้าที่ศาสตราจารย์ที่มีคุณสมบัติเหมาะสมและนักศึกษาที่สำเร็จการศึกษาจากโรงเรียนมัธยมปลายไม่สามารถเรียกได้ว่าเป็นมหาวิทยาลัย
>
>

การปฏิรูปการศึกษาในช่วงการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าพยายามเพิ่มการมีส่วนร่วมของนักเรียนและบุคลากรในกระบวนการบริหาร เพื่อสนับสนุนนักเรียนที่มีภูมิหลังเป็นคนงาน ชาวนา หรือทหารในการรับเข้าเรียน และเพื่อเพิ่มบทบาทของพรรคคอมมิวนิสต์จีนและการเมืองในโรงเรียน ตั้งแต่ ค.ศ. 1961 มหาวิทยาลัยได้ยกเลิกความคิดริเริ่มนโยบายเหล่านี้ และเพิ่มนโยบายมหาวิทยาลัยที่เน้นความสามารถแทนความเสมอภาค

### การต่อต้าน

มีการต่อต้านหลายรูปแบบต่อผลที่ตามมาของการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า หลายมณฑลเกิดการกบฏด้วยอาวุธ แม้กบฏเหล่านี้ไม่เคยเป็นภัยคุกคามร้ายแรงต่อรัฐบาลกลาง กบฏมีการบันทึกไว้ว่าเกิดขึ้นในเหอหนาน ชานตง ชิงไห่ กานซู่ เสฉวน ฝูเจี้ยน ยูนนาน และทิเบต ในเหอหนาน ชานตง ชิงไห่ กานซู และเสฉวน กบฏเหล่านี้กินเวลานานกว่าหนึ่งปี โดยกบฏทหารวิญญาณ ค.ศ. 1959 เป็นหนึ่งในการด่อการกำเริบขนาดใหญ่เพียงไม่กี่ครั้ง นอกจากนี้ยังมีความรุนแรงเป็นครั้งคราวต่อสมาชิกแกนนำ การบุกรังเสบียง การวางเพลิงและการก่อกวนอื่น ๆ การปล้นรถไฟ และการบุกหมู่บ้านและมณฑลใกล้เคียงเป็นเรื่องปกติ

ตามที่ราล์ฟ แท็กซ์ตัน ศาสตราจารย์ด้านการเมืองที่มหาวิทยาลัยแบรนไดส์ กล่าวว่าชาวบ้านหันหลังให้พรรคคอมมิวนิสต์จีนในช่วงและหลังการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า โดยมองว่าเป็นการปกครองแบบเผด็จการ โหดร้าย ทุจริต และใจร้าย ตามที่แท็กซ์ตันกล่าว นโยบายของพรรคคอมมิวนิสต์จีนรวมถึงการปล้นสะดม การบังคับใช้แรงงาน และความอดอยาก ซึ่งทำให้ชาวบ้าน "คิดถึงความสัมพันธ์ของพวกเขากับพรรคคอมมิวนิสต์ในลักษณะที่ไม่เป็นผลดีต่อความต่อเนื่องของการปกครองแบบสังคมนิยม"

บ่อยครั้งที่ชาวบ้านแต่งบทร้อยกรองด้อยศิลป์เพื่อแสดงการท้าทายต่อระบอบ และ "บางที เพื่อรักษาความเป็นปกติของจิตใจ" ในช่วงการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า มีเพลงสั้น ๆ ที่ร้องว่า: "ประจบสอพลออย่างไม่อาย—กินอาหารอันโอชะ... อย่าประจบ—อดตายแน่นอน"

### ผลกระทบต่อรัฐบาล

เจ้าหน้าที่ถูกดำเนินคดีจากการกล่าวอ้างตัวเลขการผลิตเกินจริง แม้บทลงโทษจะแตกต่างกันไป ในกรณีหนึ่ง เลขาธิการพรรคประจำมณฑลถูกไล่ออกและถูกห้ามไม่ให้ดำรงตำแหน่งที่สูงขึ้น เจ้าหน้าที่ระดับมณฑลจำนวนหนึ่งถูกพิจารณาคดีต่อสาธารณะและถูกประหารชีวิต

เหมาลาออกจากตำแหน่งประธานสาธารณรัฐประชาชนจีนเมื่อวันที่ 27 เมษายน ค.ศ. 1959 แต่ยังคงดำรงตำแหน่งประธานพรรคคอมมิวนิสต์จีน หลิว เช่าฉี (ประธานคนใหม่) และเติ้ง เสี่ยวผิง (เลขาธิการทั่วไปพรรคคอมมิวนิสต์จีน) นักปฏิรูป ได้รับมอบหมายให้รับผิดชอบการเปลี่ยนแปลงนโยบายเพื่อฟื้นฟูเศรษฐกิจ นโยบายการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าของเหมาถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างเปิดเผยในการประชุมพรรคที่หลูชานโดยบุคคลหนึ่ง คำวิจารณ์จากเผิง เต๋อหวย รัฐมนตรีกลาโหม ซึ่งค้นพบว่าผู้คนจากมณฑลบ้านเกิดของเขาอดตาย ทำให้เขาเขียนจดหมายถึงเหมาเพื่อขอให้นโยบายได้รับการปรับปรุง หลังการเผชิญหน้าที่หลูชาน เหมาแทนที่เผิงด้วยหลิน เปียว และเผิงถูกส่งไปอยู่ในความคลุมเครือ

อย่างไรก็ดี ภายใน ค.ศ. 1962 เป็นที่ชัดเจนว่าพรรคได้เปลี่ยนแปลงไปจากอุดมการณ์สุดโต่งที่นำไปสู่การก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า ในช่วง ค.ศ. 1962 พรรคจัดการประชุมหลายครั้งและคืนสถานะสหายส่วนใหญ่ที่ถูกปลดซึ่งเคยวิจารณ์เหมาหลังการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า เหตุการณ์ดังกล่าวถูกนำมาหารืออีกครั้ง พร้อมกับการวิจารณ์ตนเองอย่างมาก และรัฐบาลร่วมสมัยเรียกมันว่า "ความสูญเสียร้ายแรงต่อประเทศและประชาชนของเรา" และตำหนิลัทธิบูชาบุคคลของเหมา

โดยเฉพาะในการประชุมเจ็ดพันแกนนำในเดือนมกราคม–กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1962 เหมาได้วิจารณ์ตนเองและยืนยันอีกครั้งถึงความมุ่งมั่นต่อ ประชาธิปไตยรวมศูนย์ ในปีต่อ ๆ มา เหมาส่วนใหญ่ละเว้นจากการดำเนินงานของรัฐบาล ทำให้การกำหนดนโยบายเป็นหน้าที่ของหลิว เช่าฉีและเติ้ง เสี่ยวผิงเป็นส่วนใหญ่ อุดมการณ์เหมาอิสต์ถูกลดความสำคัญลงในพรรคคอมมิวนิสต์จีน จนกระทั่งเหมาเริ่มการปฏิวัติวัฒนธรรมใน ค.ศ. 1966 ซึ่งเป็นจุดที่เขากลับมามีอำนาจทางการเมืองอีกครั้ง

หลังความล้มเหลวของการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า ผู้นำจีนได้ชะลอความเร็วของอุตสาหกรรมวิวัฒน์ โดยมุ่งเน้นที่การพัฒนาพื้นที่ชายฝั่งทะเลของจีนที่พัฒนาแล้วมากขึ้นและการผลิตสินค้าอุปโภคบริโภค ดังนั้น ในระหว่างการร่างแผนห้าปีฉบับที่สาม (ซึ่งล่าช้าจากความวุ่นวายทางเศรษฐกิจ) หลิวกล่าวว่า:

> ในอดีต แนวรบโครงสร้างพื้นฐานยาวเกินไป มีโครงการมากเกินไป ความต้องการสูงเกินไปและรีบร้อน การออกแบบทำได้ไม่ดี และโครงการก็ถูกเริ่มต้นอย่างเร่งรีบ ... เราใส่ใจแต่การเพิ่มผลผลิตและละเลยคุณภาพ เราตั้งเป้าหมายไว้สูงเกินไป เราต้องจดจำประสบการณ์การเรียนรู้ที่เจ็บปวดเหล่านี้เสมอ
>
>

ระหว่างการอภิปรายแผนห้าปีฉบับที่สาม เหมากล่าวถึงในทำนองเดียวกันเกี่ยวกับการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าว่า "ขยายแนวรบโครงสร้างพื้นฐานยาวเกินไป" โดยยอมรับว่า "เป็นการดีที่สุดที่จะทำน้อยลงและทำให้ดี"

ความล้มเหลวของการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้ายังเป็นข้อมูลในการกำหนดแนวทางการดำเนินงานของรัฐบาลสำหรับการรณรงค์สร้างแนวรบที่สามซึ่งเกิดขึ้นในอีกไม่กี่ปีต่อมา และสร้างอุตสาหกรรมพื้นฐานและอุตสาหกรรมป้องกันประเทศในพื้นที่ภายในของจีน แทนที่จะใช้วิธีการของก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าของโครงการที่พัฒนาในท้องถิ่น การระดมมวลชนของแนวรบที่สามได้รับการวางแผนจากส่วนกลาง

นอกจากนี้ ตามที่ฟิลิป บริกแฮม นักประวัติศาสตร์กล่าว ความล้มเหลวของการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้ามีส่วนสำคัญต่อการปฏิวัติวัฒนธรรม ซึ่งเป็นเหตุการณ์สำคัญอีกเหตุการณ์หนึ่งในการเมืองจีนสมัยใหม่ที่เกิดขึ้นภายหลังในระบอบของประธานเหมา โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เขาตั้งสมมติฐานว่าจุดประสงค์หลักอย่างหนึ่งของการปฏิวัติวัฒนธรรมคือการปลดปล่อยประธานเหมาและคณะกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีนจากความรับผิดชอบต่อการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า ตามคำอธิบายของบริกแฮม ประธานเหมาและคณะกรรมการกลางพยายามปลุกปั่นผ่านการปฏิวัติวัฒนธรรมว่าการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าล้มเหลวแม้จะมีทิศทางที่ถูกต้องจากเบื้องบนเพราะการนำที่ไม่เพียงพอของแกนนำท้องถิ่น

### ผลกระทบทางนิเวศวิทยา

การก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าส่งผลกระทบทางนิเวศวิทยาผ่านการทำลายป่าที่เกิดขึ้น รวมถึงการขยายพื้นที่เกษตรกรรมเข้าไปในพื้นที่ที่ไม่เหมาะสมสำหรับการเพาะปลูก

### ผลกระทบต่อสุขภาพ

มีหลักฐานว่าผู้รอดชีวิตจากทุพภิกขภัยได้รับผลกระทบเชิงลบต่อสุขภาพระยะยาวและผลลัพธ์ทางเศรษฐกิจ ผู้ที่อยู่ในวัยเด็กตอนต้นในช่วงทุพภิกขภัยได้รับผลกระทบมากที่สุด และมีประมาณการว่ากลุ่มที่เกิดใน ค.ศ. 1959 จะมีความสูงในวัยผู้ใหญ่เพิ่มขึ้นอีกสามเซนติเมตรหากไม่มีทุพภิกขภัย

กลุ่มที่เกิดในช่วงทุพภิกขภัยแสดงให้เห็นอัตราการตายของทารกและช่วงชีวิตตอนต้นที่สูงขึ้น แต่มีรูปแบบ "การไขว้กันของภาวะการตาย" โดยที่ภาวะการตายจะคงที่หรือลดลงเมื่อเทียบกับกลุ่มที่ไม่ได้อยู่ในทุพภิกขภัยเมื่อเกินจุดหนึ่ง สิ่งนี้สามารถอธิบายได้ด้วยผลกระทบรวมกันของความอ่อนแอเริ่มต้น ซึ่งภาวะขาดสารอาหารและความยากลำบากเพิ่มการเสียชีวิตในช่วงต้น และการเลือกสำหรับความทนทานในหมู่ผู้รอดชีวิตจากทุพภิกขภัยส่งผลให้มีการเสียชีวิตในภายหลังน้อยลง

### ผลกระทบทางวัฒนธรรม

สอดคล้องกับการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าในภาคเกษตรกรรมและอุตสาหกรรม ทางการได้ส่งเสริมขบวนการเพลงพื้นบ้านใหม่และขบวนการจิตรกรรมชาวนา ซึ่งมีศิลปินใหม่หลายแสนคนเกิดขึ้น ผ่านขบวนการเพลงพื้นบ้านใหม่ มีการเขียนและรวบรวมเพลงพื้นบ้านและบทกวีใหม่หลายล้านเพลง ในฐานะส่วนหนึ่งของขบวนการจิตรกรรมชาวนา ศิลปินชาวนาได้ตกแต่งผนังหมู่บ้านด้วยจิตรกรรมฝาผนังที่มีธีมการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า

การก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้ายังกระตุ้นให้เกิดกระแสของการรณรงค์กั๋วฮฺว่าใหม่ซึ่งรัฐได้มอบหมายให้ศิลปินภูมิทัศน์วาดภาพโครงการผลิตใหม่ ๆ ภาพวาดที่ได้รับการคัดเลือกจากการรณรงค์ถูกนำไปสอนในโรงเรียน ตีพิมพ์อย่างกว้างขวางเป็นโปสเตอร์โฆษณาชวนเชื่อ จัดแสดงในพิพิธภัณฑ์ และใช้เป็นฉากหลังของงานของรัฐ

วันที่ 9 มีนาคม ค.ศ. 1958 กระทรวงวัฒนธรรมได้จัดการประชุมเพื่อแนะนำการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าในด้านภาพยนตร์ ในช่วงการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า อุตสาหกรรมภาพยนตร์ได้ขยายตัวอย่างรวดเร็ว โดยภาพยนตร์สารคดีเป็นประเภทที่เติบโตมากที่สุด จำนวนสถานที่ฉายภาพยนตร์ทั้งหมด รวมถึงโรงภาพยนตร์ในเมืองและหน่วยฉายภาพเคลื่อนที่ที่เดินทางไปทั่วชนบทของจีน ก็เพิ่มขึ้นอย่างมาก

## อ้างอิง

อ้างอิงผิดพลาด: มีป้ายระบุ `<ref>` สำหรับกลุ่มชื่อ "lower-alpha" แต่ไม่พบป้ายระบุ `<references group="lower-alpha"/>` ที่สอดคล้องกัน