# มหานคร

ทิวทัศน์ของโตเกียว มหานครที่มีประชากรมากที่สุดในโลก มีภูเขาไฟฟูจิในฉากหลังของภาพ
นครนิวยอร์กได้รับสมญานามว่า *เมโทรโพลิส* เพื่อบรรยายถึงนิวยอร์กในเวลากลางวันในวัฒนธรรมสมัยนิยม ซึ่งตรงกันข้ามกับคำว่า *ก็อทเทิม* (Gotham) ซึ่งบางครั้งก็ใช้เพื่อบรรยายถึงนิวยอร์กในเวลากลางคืน
**มหานคร** หรือ **เมโทรโพลิส** (อังกฤษ: *metropolis*, /mɪˈtrɒpəlɪs/) เป็นนครขนาดใหญ่หรือเขตเมืองขยาย ที่เป็นศูนย์กลางสำคัญทางเศรษฐกิจ การเมือง และวัฒนธรรมของประเทศหรือภูมิภาค และเป็นศูนย์กลางที่สำคัญด้านการเชื่อมต่อ การค้า และการสื่อสารในระดับภูมิภาคหรือระหว่างประเทศ คำว่า เมโทโพลิส เป็นภาษากรีกโบราณ (μητρόπολις) มีความหมายคือ "เมืองแม่" ของอาณานิคม (ในความหมายสมัยโบราณ) ซึ่งเป็นเมืองที่ส่งคนไปตั้งถิ่นฐานในอาณานิคม ในเวลาต่อมาเมืองแม่นี้นับว่าเป็นเมืองใหญ่ที่สำคัญของประเทศ หรือเป็นศูนย์กลางของกิจกรรมหนึ่ง ๆ ที่เฉพาะเจาะจงในเมืองนั้น

เมืองใหญ่ที่เป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มการรวมกันของเขตเมือง (urban agglomeration) ที่ใหญ่กว่า แต่ไม่ได้เป็นแกนกลางของกลุ่มนั้น โดยทั่วไปจะไม่นับว่าเป็นมหานคร แต่เป็นส่วนหนึ่งของมหานคร

สำหรับศูนย์กลางเขตเมืองนอกเขตมหานครที่สร้างแรงดึงดูดที่คล้ายกันในระดับที่เล็กลงในแต่ละภูมิภาคของตนนั้น ได้มีการริเริ่มแนวคิดเรื่องรีจิโอโพลิส (regiopolis หรือย่อสั้น ๆ ว่า regio) โดยนักวิจัยการวางผังเมืองและภูมิภาคในเยอรมนีในปี 2006

## ประวัติศาสตร์

โคลอสเซียมยามค่ำคืน ในกรุงโรม ประเทศอิตาลี
ในโลกสมัยโบราณ *มหานคร* คือ นครหรือรัฐต้นกำเนิดของอาณานิคม

## นิรุกติศาสตร์และการใช้คำในสมัยใหม่

เมโทรโพลิส (μητρόπολις) เป็นคำภาษากรีก มาจาก μήτηρ, *mḗtēr* หมายถึง "แม่" และ πόλις, *pólis* หมายถึง "นคร" หรือ "เมือง" ซึ่งเป็นคำที่อาณานิคมของกรีกในสมัยโบราณใช้เรียกเมืองต้นกำเนิดของตน ซึ่งยังคงรักษาความสัมพันธ์ทางศาสนา การเมือง และวัฒนธรรม

## เอเชีย

### อัฟกานิสถาน

เมืองหลวงของอัฟกานิสถาน คาบูล ได้เติบโตขึ้นจนกลายเป็นมหานครเพียงแห่งเดียวของประเทศ และเป็นเมืองเดียวที่มีประชากรมากกว่าหนึ่งล้านคน

### บังกลาเทศ

ธากา นครที่ใหญ่ที่สุดในบังกลาเทศ
ในสาธารณรัฐประชาชนบังกลาเทศมีเขตมหานคร 11 แห่ง ได้แก่ ธากาเหนือ ธากาใต้ กาซีปุระ จิตตะกอง ราชชาฮี ขุลนา สิเลฏ บอรีชัล และรังปุระ ที่ดินมีราคาสูงและผู้อยู่อาศัยถือว่ามีวิถีชีวิตในเมืองที่ดี มีกรมตำรวจพิเศษซึ่งได้รับจัดสรรให้ดูแลในพื้นที่มหานคร และมีคณะเทศมนตรี โดยนายกเทศมนตรีได้รับเลือกให้ดำรงตำแหน่งเป็นเวลาห้าปี นครเหล่านี้ส่วนใหญ่มีความหนาแน่นของประชากรตั้งแต่ 35,000 คนต่อตารางไมล์ขึ้นไป ธากาเป็นเมืองที่ร่ำรวยที่สุดในบรรดาเมืองทั้งหมด และถือเป็นเมกะซิตีเนื่องจากมีประชากรมากกว่า 10 ล้านคน

### จีน

เซี่ยงไฮ้ นครที่ใหญ่ที่สุดในจีน
ประเทศจีนเป็นที่รู้กันดีในเรื่องของการมีมหานครจำนวนมาก โดยมีระดับชั้นที่จำแนกออกเป็นมหานครระดับต่าง ๆ ในจีนแผ่นดินใหญ่ มหานครที่ใหญ่ที่สุดในประเทศ ได้แก่ ปักกิ่ง เซี่ยงไฮ้ กว่างโจว เชินเจิ้น และฮ่องกง โดยที่สี่แห่งแรกคือ "นครชั้นหนึ่ง" (一线城市) ส่วนนครชั้นสองมีจำนวนมากและประกอบไปด้วยนครศูนย์กลางของภูมิภาค เช่น หนานจิง ฉงชิ่ง เฉิงตู เฉิ่นหยาง เทียนจิน หางโจว อู่ฮั่น ฉางชา ซีอาน จี่หนาน ชิงเต่า ฯลฯ มหานครของจีนหลายแห่งประกอบกันเป็นกลุ่มนคร หรืออภิมหานคร เช่น อภิมหานครสามเหลี่ยมปากแม่น้ำแยงซี และอภิมหานครสามเหลี่ยมปากแม่น้ำเพิร์ล (หรือเรียกว่าพื้นที่รอบอ่าวกวางตุ้ง-ฮ่องกง-มาเก๊า)

### อินเดีย

มุมไบ รัฐมหาราษฏระ นครที่ใหญ่ที่สุดในอินเดีย
บังคาลอร์ รัฐกรณาฏกะ มหานครที่มีประชากรมากเป็นอันดับห้าของอินเดีย
คณะกรรมการสำมะโนประชากรแห่งอินเดียได้ให้ความหมายเมกะซิตีว่าเป็น "นครที่มีจำนวนประชากรมากกว่า 10 ล้านคนขึ้นไป" และกล่าวว่าจากสำมะโนประชากรอินเดียปี 2011 มีมหานคร 3 แห่ง ได้แก่ "เกรเทอร์มุมไบ UA (18.4 ล้านคน), เดลี UA (16.3 ล้านคน) และโกลกาตา UA (14.1 ล้านคน)"

### อินโดนีเซีย

จาการ์ตา นครที่ใหญ่ที่สุดและคึกคักที่สุดในอินโดนีเซีย
มหานครในอินโดนีเซีย คือ เขตมหานครจาการ์ตา หรือเรียกว่าจาโบเดตาเบ็ก (Jabodetabek; ประกอบด้วย จาการ์ตา โบโกร์ เดปก ตันเกอรัง เบกาซี) ซึ่งเป็นเขตมหานครใหญ่ที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และอันดับ 5 ของโลก (2007) นครอื่น ๆ ได้แก่ ซูราบายา บันดุง เซอมารัง และเมดัน

### อิหร่าน

เตหะราน นครที่ใหญ่ที่สุดในอิหร่าน
มหานครในอิหร่าน ได่แก่ เตหะราน และแมชแฮด และนครอื่น ๆ เช่น ชีรอซ คาราจ เอสแฟฮอน แทบรีซ อะห์วาซ และเคอร์มันชาห์

### ญี่ปุ่น

* ซัปโปโระ ภูมิภาคฮกไกโด
* เซ็นได ภูมิภาคโทโฮกุ
* โตเกียว ภูมิภาคคันโต
* นาโงยะ ภูมิภาคชูบุ
* โอซากะ ภูมิภาคคันไซ
* ฮิโรชิมะ ภูมิภาคชูโงกุ
* [[ฟูกูโอกะ (เมือง)|]] ภูมิภาคคีวชู

ศัพท์ทางกฎหมายของญี่ปุ่น *โตะ* (都) ถูกบัญญัติให้แปลเป็นคำว่า "มหานคร" *โตะ*มีโครงสร้างเหมือนกับจังหวัด ไม่ได้มีโครงสร้างแบบนครทั่วไป ซึ่งมีแห่งเดียวในญี่ปุ่นคือ โตเกียว และนอกจากนี้ ญี่ปุ่นยังมีนครอื่น ๆ อีก 12 แห่ง ที่มีประชากรมากกว่าหนึ่งล้านคนในปี 2020

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* **U.S. Census Bureau**: *About Metropolitan and Micropolitan Statistics*
* **Megalopolis, my Arcadia** เก็บถาวร 2012-12-10 ที่ archive.today, a podcast with a worldwide analysis of megacities (focus Latin America)