# ความทรงจำแห่งโลก

สัญลักษณ์
**ความทรงจำแห่งโลก** (อังกฤษ: *Memory of the World*, ฝรั่งเศส: *Mémoire du monde*) คือแผนงานที่องค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ หรือยูเนสโก กำหนดขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2535 (ค.ศ. 1992) เพื่อมีวัตถุประสงค์เพื่อการอนุรักษ์ และการเผยแพร่มรดกภูมิปัญญาของโลกที่บันทึกไว้เป็น**ลายลักษณ์อักษร** ไม่ว่าจะเป็นการบันทึกไว้ในรูปแบบใดหรือของประเทศใดก็ตาม ถือว่าเป็นแหล่งรวมความคิด ความรู้ ประสบการณ์ ที่สามารถสะท้อนให้เห็นถึงความหลากหลายทั้งในด้านของวัฒนธรรม จากสังคมในอดีตให้แก่สังคมปัจจุบัน และเพื่อที่จะสืบสานส่งต่อให้แก่สังคมในอนาคต

## วัตถุประสงค์

1. เพื่ออำนวยความสะดวกในการอนุรักษ์โดยวิธีที่เหมาะสมที่สุด
2. เพื่อช่วยเหลือให้มีการเผยแพร่เอกสารมรดกอย่างกว้างขวาง

## หลักเกณฑ์ในการคัดเลือก

หลักเกณฑ์ในการคัดเลือกเอกสารมรดก ดังต่อไปนี้ ใช้ได้ในการคัดเลือกเอกสารมรดกที่มีคุณค่าต่อประเทศ ต่อภูมิภาค และต่อโลก

1. หลักเกณฑ์ที่ 1 **ความเป็นของแท้** (Authenticity)
2. หลักเกณฑ์ที่ 2 **มีความโดดเด่นและไม่อาจทดแทนได้** (Unique and Irriplaceable)
3. หลักเกณฑ์ที่ 3 **มีความสำคัญในระดับโลก** ในเรื่องเวลาและอายุ (Time) สถานที่ (Place) บุคคล (People) เนื้อหาสาระแนวคิด (Subject and Theme) และ รูปแบบและวิธีเขียน (Form and Style)
4. หลักเกณฑ์ที่ 4 ลักษณะอื่น ๆ ได้แก่ ความหายาก (Rarity) ความบริบูรณ์ (Integrity) ความเสี่ยง (Threat) และโครงการบริหารจัดการ (Management plan)

## สถิติ

| ภูมิภาค | จำนวนที่ได้รับขึ้นทะเบียน | จำนวนประเทศ/องค์กร |
| --- | --- | --- |
| แอฟริกา | 14 | 9 |
| รัฐอาหรับ | 9 | 5 |
| เอเชียแปซิฟิก | 80 | 24 |
| ยุโรปและอเมริกาเหนือ | 181 | 39 |
| ลาตินอเมริกาและแคริบเบียน  | 67 | 25 |
| องค์กรระหว่างประเทศ | 4 | 4 |
| มูลนิธิเอกชน | 1 |
| **รวม** | 301 | 107 |

## ประเทศไทย

สำหรับในประเทศไทย มีเอกสารที่ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นความทรงจำแห่งโลกทั้งสิ้น 9 รายการ ได้แก่

| ลำดับ | ชื่อภาษาไทย | ชือภาษาอังกฤษ | ปีขึ้นทะเบียน | รายละเอียด | ที่ตั้ง | อ้างอิง |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | **จารึกพ่อขุนรามคำแหง** | The King Ram Khamhaeng Inscription | 2546 (2003) | เป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์สำคัญที่บันทึกและประกาศข้อมูลข่าวสารสาธารณะ และนโยบายของรัฐโบราณให้สาธารณชนรับทราบ และมีผลต่อประวัติของโลกนอกพรมแดนวัฒนธรรมของไทย ทำให้เข้าใจความสำคัญ ของการปกครอง การค้าขาย การติดต่อแลกเปลี่ยนกับชาติต่าง ๆ ในช่วงเวลาของยุคสุโขทัย มีความสมบูรณ์ในตัวเอง | พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร, กรุงเทพมหานคร |  |
| 2 | **เอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงของสยาม (พ.ศ. 2411-2453)** | Archival Documents of King Chulalongkorn's Transformation of Siam (1868–1910) | 2552 (2009) | เป็นเอกสารที่เขียนบนกระดาษที่ทำด้วยมือ กระดาษข่อย กระดาษสา และกระดาษที่สั่งมาจากต่างประเทศ และที่พิมพ์ด้วยเครื่องพิมพ์ ประกอบด้วย พระราชกฤษฎีกา พระราชกำหนด บันทึกโต้ตอบ หมายรับสั่ง รายงานการประชุมคณะที่ปรึกษาราชการแผ่นดิน รายงานเหตุการณ์ และอื่น ๆ ตลอดรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ส่วนหนึ่งเป็นเอกสารของสำนักราชเลขาธิการ และกระทรวง ทบวง กรม ที่ทรงสถาปนาขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2435 | หอจดหมายเหตุแห่งชาติ, หอสมุดแห่งชาติ, กรุงเทพมหานคร |  |
| 3 | **จารึกวัดโพธิ์** | Epigraphic Archives of Wat Pho | 2554 (2011) | เป็นแผ่นหินที่บันทึกเรื่องราวภาษาไทยเกี่ยวกับความรู้และสรรพวิชาต่าง ๆ ทั้งด้านการเมืองการปกครอง การค้าขาย และวัฒนธรรม ทั้งหมด 1,431 แผ่น ในช่วง ค.ศ. 1831-1841 จารึกลงบนแผ่นหินอ่อน ประดับไว้ตามบริเวณผนัง-เสาพระระเบียงรอบพระอุโบสถ พระวิหาร พระวิหารคด และศาลารายรอบพระมณฑปภายในวัด | วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร, กรุงเทพมหานคร |  |
| 4 | **บันทึกการประชุมของสยามสมาคมในพระบรมราชูปถัมภ์, 100 ปีแห่งการบันทึกความร่วมมือระหว่างประเทศในการวิจัยและการเผยแพร่ความรู้ทางศิลปะและวิทยาศาสตร์** | The Minute Books of the Council of the Siam Society", 100 years of recording international cooperation in research and the dissemination of knowledge in the arts and sciences | 2556 (2013) | บันทึกการประชุม จำนวน 16 เล่ม มีการจดบันทึกเป็นภาษาอังกฤษอย่างต่อเนื่องในช่วง พ.ศ. 2447 – 2547 เกี่ยวกับเรื่องราวต่าง ๆ เช่น การเสนอแนวความคิด การบริหารองค์กร รวมไปถึงอุปสรรค และความสำเร็จที่เกิดขึ้นในแต่ละยุคสมัย สามารถบ่งบอกความเปลี่ยนแปลงสภาพสังคมไทยในอดีตถึงปัจจุบัน | หอจดหมายเหตุแห่งชาติ, กรุงเทพมหานคร |  |
| 5 | **ฟิล์มกระจกหลวงและภาพต้นฉบับ** | The Royal Photographic Glass Plate Negatives and Original Prints Collections | 2560 (2017) | เป็นเอกสารจดหมายเหตุประเภทโสตทัศนวัสดุ ประกอบด้วย แผ่นฟิล์มกระจกชนิดเนกาทิฟจำนวน 35,427 แผ่น และภาพต้นฉบับอีก 50,000 ภาพ ที่ถ่ายในช่วง พ.ศ. 2398–2478 | หอจดหมายเหตุแห่งชาติ, กรุงเทพมหานคร |  |
| 6 | **คัมภีร์ใบลานเรื่องตำนานพระธาตุพนม** (ตำนานอุรังคธาตุ) | National Collection of Palm-Leaf Manuscripts of Phra That Phanom Chronicle | 2566 (2023) | เป็นหนังสือใบลานจารด้วยอักษรธรรมอีสาน ภาษาไทย และภาษาบาลี จำนวน 7 ผูก คัดจำลองเรื่องมาจากคัมภีร์ใบลานฉบับโบราณ เป็นวรรณกรรมทางพระพุทธศาสนาฉบับพื้นถิ่นภาคอีสานที่ใช้สำนวนภาษาเป็นเอกลักษณ์ของภูมิภาคที่มีทำนองการแต่งเป็นภาษาโบราณแบบเฉพาะของท้องถิ่น | หอสมุดแห่งชาติ, กรุงเทพมหานคร |  |
| 7 | **ต้นฉบับหนังสือสมุดไทย นันโทปนันทสูตรคำหลวง (22 กรกฎาคม พ.ศ. 2279)** | The Manuscript of Nanthopananthasut Kamlaung (22 July, 1736) | 2568 (2025) | เป็นวรรณกรรมทางพระพุทธศาสนาที่ เจ้าฟ้าธรรมธิเบศไชยเชษฐ์สุริยวงศ์ (เจ้าฟ้ากุ้ง) ทรงแปลมาจากเรื่องนันโทปนันทปกรณัมในคัมภีร์ฑีฆนิกายสีลขันธ์นอกสังคายนา | หอสมุดแห่งชาติ, กรุงเทพมหานคร |  |
| 8 | **พระเจ้าช้างเผือกและเอกสารสำคัญ** | The King of the White Elephant and the archival documents | เป็นภาพยนตร์ประเภทเรื่องแสดงขนาดยาวโดย ศ.ดร.ปรีดี พนมยงค์ (หลวงประดิษฐ์มนูธรรม) เมื่อ พ.ศ. 2483 ขณะดำรงตำแหน่งเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ในรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม (หลวงพิบูลสงคราม) | หอภาพยนตร์ (องค์การมหาชน), มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ |  |
| 9 | **การกำเนิดสมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (อาเซียน) (เอกสารสำคัญเกี่ยวกับการก่อตั้งอาเซียน, พ.ศ. 2510 – 2519)** (ร่วมกับ อินโดนีเซีย มาเลเซีย และสิงคโปร์) | The Birth of the Association of Southeast Asia Nations (ASEAN) (Archives about the Formation ASEAN, 1967 - 1976) | เป็นการขึ้นทะเบียนร่วมกันระหว่างประเทศอินโดนีเซีย มาเลเซีย สิงคโปร์ และไทย โดยไทยได้ส่งภาพยนตร์ข่าวพิธีลงนามและคำประกาศในแถลงการณ์ร่วมการก่อตั้งอาเซียนขึ้นทะเบียน ซึ่งเป็นภาพยนตร์ข่าวเงียบบันทึกเหตุการณ์พิธีลงนามในคำประกาศและแถลงการณ์ร่วมกันระหว่างรัฐมนตรีของ 5 ประเทศ (มาเลเซีย อินโดนีเชีย ฟิลิปปินส์ สิงคโปร์ และไทย) ณ ห้องประชุม กระทรวงการต่างประเทศ วังสราญรมย์ เมื่อวันที่ 8 สิงหาคม พ.ศ. 2510 | หอจดหมายเหตุแห่งชาติอินโดนีเซีย, หอจดหมายเหตุแห่งชาติมาเลเซีย, หอจดหมายเหตุแห่งชาติสิงคโปร์, หอภาพยนตร์ (องค์การมหาชน) |  |

นอกจากนี้ คณะกรรมการแห่งชาติว่าด้วยแผนงานความทรงจําแห่งโลกฯ ของประเทศไทย ได้ประกาศรับรองขึ้นมรดกความทรงจำระดับชาติ (National Register) มีจำนวน 10 รายการ และมรดกความทรงจำระดับท้องถิ่น (Local Register) มีจำนวน 16 รายการ ดังนี้

มรดกความทรงจำระดับชาติ (National Register)
1. จารึกพ่อขุนรามคำแหง
2. เอกสารสำคัญทางประวัติศาสตร์ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงของสยาม (พ.ศ. 2411 - 2453)
3. จารึกวัดโพธิ์
4. บันทึกการประชุมของสยามสมาคมในพระบรมราชูปถัมภ์
5. คัมภีร์ใบลานเรื่องตำนานพระธาตุพนม
6. ศิลาจารึกวัดพระยืน
7. นันโทปนันทสูตรคำหลวง
8. กฎหมายตราสามดวง
9. ภาพถ่ายหายากของหอภาพถ่ายล้านนามูลนิธิรองศาสตราจารย์กันต์ พูนพิพัฒน์
10. พระเจ้าช้างเผือก The King of the White Elephant

มรดกความทรงจำระดับท้องถิ่น (Local Register)
1. บันทึกพระครูบาโนชัยธรรมจินดามุนี เจ้าคณะหนเหนือ (อดีตเจ้าคณะจังหวัดลำปาง) วัดปงสนุกด้านเหนือ พุทธศักราช 2400 - 2485
2. บันทึกพระครูศรีวิราชวชิรปัญญา เจ้าคณะแขวงเมืองพะเยา พ.ศ. 2440 - 2487
3. คัมภีร์ใบลานพระไตรปิฎก ครูบากัญจนอรัญญวาสีมหาเถร วัดสูงเม่น
4. แผนที่กัลปนาวัดบนคาบสมุทรสทิงพระในสมัยอยุธยา
5. เอกสารทรัพยากรธรณีฝั่งทะเลตะวันตก
6. กฎหมายอาณาจักรหลักคำเมืองน่าน
7. ภาพถ่ายฟิล์มกระจก พุทธศักราช 2440-2470 ของหลวงอนุสารสุนทร (สุ่นฮี้ ชุติมา)
8. ภาพเก่าเมืองสงขลา
9. ภาพเก่าของหอจดหมายเหตุแห่งชาติ เฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ สงขลา
10. เอกสารการบริหารราชการหัวเมืองตะวันออก : จันทบุรี
11. บันทึกโรงเรียนสฤษดิเดช
12. บันทึกครูบามหาป่า (เกสรปัญโญ)
13. จดหมายเหตุเหตุการณ์สำคัญของเจ้าคณะจังหวัดระยองและเจ้าคณะอำเภอ
14. เอกสารส่วนบุคคล Mr.Emile Eisenhofer (ค.ศ. 1879 – 1962) วิศวกรชาวเยอรมันผู้คุมการเจาะอุโมงค์ขุนตาน
15. บันทึกประวัติศาสตร์ลักษณะการพิจารณาความ เมืองโกสุมพิสัย ร.ศ. 117 - 119
16. เอกสารโบราณวัดบ่อทรัพย์ จังหวัดสงขลา
17. ภาพถ่ายเก่าของพิพิธภัณฑ์แหล่งเรียนรู้ห้องถ่ายภาพรูปของพ่อ

ทั้งนี้มรดกความทรงจำระดับชาติ หากมีความสำคัญเพียงพอในระดับนานาชาติ ก็จะสามารถนำเสนอข้อมูลเพื่อขึ้นทะเบียนเป็นความทรงจำแห่งโลกได้ในอนาคต

## อ้างอิง

## ดูเพิ่ม

* แหล่งมรดกโลก
* มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม

## แหล่งข้อมูลอื่น

* ทะเบียนความทรงจำแห่งโลก องค์การยูเนสโก
* เว็บไซต์คณะกรรมการแห่งชาติว่าด้วยแผนงานความทรงจำแห่งโลก
* มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม กรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม เก็บถาวร 2012-12-26 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน