# โทษประหารชีวิต

ประเทศที่เลิกใช้โทษประหารชีวิต: 110 ประเทศ
  ประเทศที่เลิกใช้โทษประหารชีวิตยกเว้นอาชญากรรมในสถานการณ์พิเศษ (เช่นอาชญากรรมในช่วงเวลาของสงคราม): 7 ประเทศ
  ประเทศที่เลิกใช้โทษประหารชีวิตในทางปฏิบัติ (กฎหมายยังมีการระบุโทษสูงสุดคือประหารชีวิต แต่ไม่มีการบังคับใช้โทษประหารชีวิตมาเป็นเวลาอย่างน้อย 10 ปี และถูกเชื่อว่ามีนโยบายหรือแนวทางปฏิบัติที่จะไม่ใช้โทษประหารชีวิต): 25 ประเทศ
  ประเทศที่ยังใช้โทษประหารชีวิตอยู่: 53 ประเทศ

**โทษประหารชีวิต** (อังกฤษ: *death penalty*) หรือ **อุกฤษฏ์โทษ** (*capital punishment*) เป็นกระบวนการทางกฎหมายซึ่งรัฐลงโทษอาชญากรรมของบุคคลด้วยการทำให้ตาย คำสั่งของศาลที่ให้ลงโทษบุคคลในลักษณะนี้ เรียก **การลงโทษประหารชีวิต** ขณะที่การบังคับใช้โทษนี้ เรียก **การประหารชีวิต** อาชญากรรมที่มีโทษประหารชีวิต เรียก "ความผิดอาญาขั้นอุกฤษฏ์โทษ" คำว่า *capital* มาจากคำภาษาละตินว่า *capitalis* ความหมายตามตัวอักษร คือ "เกี่ยวกับหัว" (หมายถึงการประหารชีวิตโดยการตัดหัว)

สังคมอดีตส่วนมากนั้นมีโทษประหารชีวิตโดยเป็นการลงโทษอาชญากร และผู้ไม่เห็นด้วยทางการเมืองหรือศาสนา ในประวัติศาสตร์ การลงโทษประหารชีวิตมักสัมพันธ์กับการทรมาน และมักประหารชีวิตในที่สาธารณะ

ปัจจุบันมีประเทศที่ยังคงโทษประหารชีวิต 53 ประเทศ ประเทศที่ยกเลิกโทษประหารชีวิตสำหรับอาชญากรรมทุกรูปแบบโดยนิตินัย 110 ประเทศ ประเทศที่ยกเลิกโทษประหารชีวิตเฉพาะอาชญากรรมปรกติ 7 ประเทศ (โดยคงไว้สำหรับพฤติการณ์พิเศษ เช่น อาชญากรรมสงคราม) และประเทศที่ยกเลิกโทษประหารชีวิตโดยพฤตินัย (คือ ไม่ได้ใช้โทษประหารชีวิตอย่างน้อยสิบปี และอยู่ระหว่างงดใช้โทษ หรืออย่างใดอย่างหนึ่ง) องค์การนิรโทษกรรมสากลมองว่าประเทศส่วนใหญ่เป็นผู้ยกเลิก (abolitionist) โดยองค์การฯ พิจารณาว่า 140 ประเทศเป็นผู้ยกเลิกในทางกฎหมายหรือทางปฏิบัติ การประหารชีวิตเกือบ 90% ทั่วโลกเกิดในทวีปเอเชีย

แทบทุกประเทศในโลกห้ามการประหารชีวิตบุคคลอายุต่ำกว่า 18 ปีขณะก่อเหตุ นับแต่ปี 2552 มีเพียงประเทศอิหร่าน ซาอุดีอาระเบียและซูดานที่ยังประหารชีวิตลักษณะนี้ กฎหมายระหว่างประเทศห้ามการประหารชีวิตประเภทนี้

โทษประหารชีวิตกำลังเป็นประเด็นการถกเถียงอยู่ในหลายประเทศ และจุดยืนอาจมีได้หลากหลายในอุดมการณ์ทางการเมืองหรือภูมิภาคทางวัฒนธรรมหนึ่ง ๆ ในรัฐสมาชิกสหภาพยุโรป ข้อ 2 แห่งกฎบัตรสิทธิมูลฐานแห่งสหภาพยุโรปห้ามการใช้โทษประหารชีวิต สภายุโรปซึ่งมีรัฐสมาชิก 47 ประเทศ ยังห้ามสมาชิกใช้โทษประหารชีวิต

สมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติลงมติรับข้อมติไม่ผูกพันในปี 2550, 2551 และ 2553 เรียกร้องให้มีการผ่อนเวลาการประหารชีวิตทั่วโลก ซึ่งมุ่งให้ยกเลิกในที่สุด แม้หลายชาติยกเลิกโทษประหารชีวิตแล้ว แต่ประชากรโลกกว่า 60% อาศัยอยู่ในประเทศซึ่งเกิดการประหารชีวิต เช่น สี่ประเทศที่มีประชากรมากที่สุดในโลก คือ จีน อินเดีย สหรัฐอเมริกาและอินโดนีเซีย ซึ่งยังใช้บังคับโทษประหารชีวิต ทั้งสี่ประเทศออกเสียงคัดค้านข้อมติสมัชชาใหญ่ดังกล่าว

## ประวัติ

วิธีการประหารชีวิตด้วยการตัดศีรษะโดยใช้ดาบของประเทศญี่ปุ่นสมัยคริสต์ศตวรรษที่ 19 (ในภาพ เป็นการประหารชีวิตผู้ที่สังหารกงสุลอังกฤษประจำประเทศญี่ปุ่นที่เมืองโยโกฮามา)
ผู้นิยมอนาธิปไตย ออกุสต์ แวลองต์ (Auguste Vaillant) ถูกประหารชีวิตด้วยเครื่องกิโยติน ในประเทศฝรั่งเศสในปี 1894
การดำเนินการเกี่ยวกับอาชญากรรมและศัตรูทางการเมืองได้ถูกนำมาใช้โดยในเกือบทุกสังคมทั้งกับการลงโทษความผิดทางอาญาและความขัดแย้งทางการเมือง ในบรรดาประเทศส่วนใหญ่ที่โทษประหารในทางปฏิบัติได้ถูกสงวนไว้สำหรับคดีการฆาตกรรม (การฆ่าคน), การจารกรรม, การก่อกบฏ หรือเป็นส่วนหนึ่งของกระทรวงยุติธรรม ในบางประเทศอาชญากรรมทางเพศเช่น การข่มขืนกระทำชำเรา, คบชู้, การร่วมประเวณีกับญาติสนิทและการสังวาสที่ผิดธรรมชาติ ถูกดำเนินการประหารชีวิตเช่นเดียวกับการก่ออาชญากรรมทางศาสนาเช่น การละทิ้งศาสนาในประเทศอิสลาม (สละอย่างเป็นทางการในศาสนาประจำชาติ) ในหลายประเทศที่มีการใช้โทษประหารชีวิตนั้น, การค้ายาเสพติดยังคงเป็นความผิดทางกฎหมาย ในประเทศจีน การค้ามนุษย์และกรณีที่ร้ายแรงของการทุจริตทางการเมืองจะต้องถูกลงโทษโดยการประหารชีวิต ในกองทัพทั่วโลก ศาลทหารได้กำหนดโทษประหารสำหรับความผิดเช่น ขี้ขลาด, ละทิ้งหน้าที่, ไม่เชื่อฟัง และกบฏ

การใช้การประหารชีวิตอย่างเป็นทางการได้แพร่ขยายไปสู่จุดเริ่มต้นของบันทึกในหน้าประวัติศาสตร์ บันทึกทางประวัติศาสตร์ส่วนใหญ่และวิธีการปฏิบัติต่างๆ ของชนเผ่าโบราณระบุว่าโทษประหารชีวิตเป็นส่วนหนึ่งของระบบยุติธรรมของพวกเขา การลงโทษสำหรับการกระทำผิดกฎหมายของประชาชนโดยทั่วไปรวมถึงการจ่ายค่าชดเชยโดยผู้กระทำความผิด, การลงโทษทางกาย, การต่อต้าน, การเนรเทศและการประหารชีวิต โดยปกติ, ค่าชดเชยและการหลบหนีก็เพียงพอแล้วต่อรูปแบบของความยุติธรรมที่มีอยู่ การตอบสนองกับอาชญากรรมที่กระทำโดยชนเผ่าที่อยู่ใกล้เคียงหรือชุมชนนั้นรวมไปถึงการขอโทษอย่างเป็นทางการ เบี้ยทำขวัญ หรือ ความอาฆาตกันทั้งตระกูล (blood feud)

ความอาฆาตกันทั้งตระกูลหรือความพยาบาทอันยาวนาน (blood feud, vendetta) เกิดขึ้นเมื่อการอนุญาโตตุลาการระหว่างครอบครัวหรือชนเผ่าล้มเหลวหรือระบบอนุญาโตตุลาการเป็นสิ่งที่ไม่มีอยู่จริง รูปแบบของความยุติธรรมนี้เป็นเรื่องปกติธรรมดาก่อนที่จะมีการเกิดขึ้นของระบบอนุญาโตตุลาการที่ขึ้นอยู่กับรัฐหรือการจัดระเบียบทางศาสนา มันอาจจะเป็นผลมาจากความผิดทางอาญา, ข้อพิพาทดินแดน หรือหลักปฏิบัติคุณธรรม (code of honour) "การกระทำแห่งการตอบโต้นั้นได้เน้นย้ำขีดความสามารถของกลุ่มทางสังคมเพื่อให้เกิดการปกป้องต่อตัวเองและแสดงให้เห็นเป็นที่ประจักษ์ต่อศัตรู (เช่นเดียวกับชาติพันธมิตรที่มีศักยภาพ) ซึ่งการล่วงละเมิดที่จะมีต่อทรัพย์สิน, ต่อสิทธิ, หรือต่อบุคคล ในอันที่จะกระทำไปโดยที่ไม่มีใครขัดขวางนั้น จะมิอาจเกิดมีขึ้นได้โดยง่าย"

## ขบวนการสู่การประหารชีวิต "อย่างมีมนุษยธรรม"

เตียงเคลื่อนที่ในคุกรัฐซานเควนติน (San Quentin State Prison) ในประเทศสหรัฐอเมริกาที่มีนักโทษที่ถูกกักขังไว้อยู่ในระหว่างการดำเนินการประหารชีวิตโดยการฉีดยาตาย (lethal injection)
มีแนวโน้มส่วนใหญ่ของโลกที่ได้มีปฏิบัติกันมานานแล้วสำหรับในการที่จะทำให้การประหารชีวิตนั้น ได้ใช้วิธีการในการที่จะทำให้ได้รับความเจ็บปวดน้อยลงหรือมีความเป็นมนุษยธรรมมากขึ้นต่อการประหารชีวิต

## การใช้ร่วมสมัย

โทษประหารชีวิตสำหรับผู้ที่กระทำผิดที่เป็นเด็กและเยาวชน (อาชญากรอายุต่ำกว่า 18 ปี ในความผิดทางอาญา) ได้กลายเป็นที่พบเห็นได้ยากมากขึ้นเรื่อย ๆ

## การโต้เถียงและการอภิปราย

ผู้สนับสนุนโทษประหารชีวิตแย้งว่ามันป้องกันอาชญากรรม เป็นเครื่องมือที่ดีสำหรับตำรวจและอัยการ (ตัวอย่างเช่น ในการต่อรองคำรับสารภาพ) รับประกันว่าอาชญากรผู้ต้องโทษจะไม่กระทำความผิดอีก และเป็นโทษยุติธรรมแล้วสำหรับอาชญากรรมเหี้ยมโหดอย่างฆาตกรเด็ก ฆาตกรต่อเนื่องและฆาตกรทรมาน ผู้คัดค้านโทษประหารชีวิตแย้งว่า มิใช่ทุกคนที่ได้รับผลจากการฆ่าคนปรารถนาโทษประหารชีวิต การประหารชีวิตแบ่งแยกต่อผู้เยาว์และคนจน และมันส่งเสริม "วัฒนธรรมความรุนแรง" และมันละเมิดสิทธิมนุษยชน

### การประหารชีวิตผิด ๆ

มักแย้งว่า โทษประหารชีวิตนำไปสู่การปฏิบัติโดยมิชอบของความยุติธรรมผ่านการประหารชีวิตผู้บริสุทธิ์อย่างผิด ๆ หลายคนได้รับประกาศเป็นเหยื่อบริสุทธิ์ของโทษประหารชีวิต

นอกจากนี้ วิธีดำเนินการไม่เหมาะสมยังให้เกิดการประหารชีวิตไม่ยุติธรรม ตัวอย่างเช่น นิรโทษกรรมสากลแย้งว่าในประเทศสิงคโปร์ "รัฐบัญญัติการใช้ยาในทางที่ผิด (Misuse of Drugs Act) มีชุดข้อสันนิษฐานซึ่งผลักภาระการพิสูจน์ของการฟ้องคดีให้ผู้ถูกกล่าวหา ซึ่งขัดต่อสิทธิซึ่งได้รับรองสากลให้สันนิษฐานว่าบริสุทธิ์ก่อนพิสูจน์ว่ามีความผิด" หมายถึงในสถานการณ์ที่มีผู้ถูกจับได้พร้อมกับยา ในแทบทุกเขตอำนาจ การฟ้องคดีอาญามีคดีมีมูล

### การตอบแทน

ผู้สนับสนุนโทษประหารชีวิตแย้งว่า โทษประหารชีวิตชอบทางศีลธรรมเมื่อใช้ในการฆ่าคน โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากมีส่วนเพิ่มความร้ายแรง เช่น การฆ่าหลายคน การฆ่าเด็ก การฆ่าตำรวจ การฆ่าทรมานและการสังหารคนจำนวนมากอย่างการก่อการร้าย การสังหารหมู่หรือพันธุฆาต บ้างถึงกับแย้งว่า หากไม่ใช่โทษประหารชีวิตในกรณีหลังไม่ยุติธรรมอย่างชัดเจนทีเดียว ศาสตราจารย์ รอเบิร์ต เบลกเคอร์ แห่งโรงเรียนกฎหมายนิวยอร์ก ป้องกันการให้เหตุผลนี้อย่างแข็งขันโดยว่า การลงโทษต้องเจ็บปวดได้สัดส่วนกับอาชญากรรม

ผู้ให้ยกเลิกแย้งว่า การตอบแทนเป็นเพียงการแก้แค้นและให้อภัยไม่ได้ ผู้อื่นที่ยอมรับว่าการตอบแทนเป็นส่วนหนึ่งของความยุติธรรมทางอาญากระนั้นแย้งว่าการจำคุกตลอดชีวิตก็ทดแทนเพียงพอแล้ว นอกจากนี้ ยังแย้งว่า การลงโทษการฆ่าด้วยการฆ่าอีกนั้นเป็นการลงโทษซึ่งค่อนข้างเป็นเอกลักษณ์สำหรับการกระทำรุนแรง เพราะโดยทั่วไป อาชญากรรมรุนแรงมิได้ลงโทษโดยให้ผู้ก่อการได้รับกรรมเดียวกัน (เช่น ผู้ข่มขืนไม่ได้ถูกลงโทษโดยการถูกข่มขืน)

## ลำดับเหตุการณ์ยกเลิก

| ปีที่ยกเลิก | ประเทศ | ประเทศตามปี | จำนวน |
| --- | --- | --- | --- |
| 1863 |  เวเนซุเอลา | 1 | 1 |
| 1865 |  ซานมารีโน | 1 | 2 |
| 1877 |  คอสตาริกา | 1 | 3 |
| 1903 |  ปานามา | 1 | 4 |
| 1906 |  เอกวาดอร์ | 1 | 5 |
| 1907 |  อุรุกวัย | 1 | 6 |
| 1910 |  โคลอมเบีย | 1 | 7 |
| 1928 |  ไอซ์แลนด์ | 1 | 8 |
| 1949 |  เยอรมนี | 1 | 9 |
| 1956 |  ฮอนดูรัส | 1 | 10 |
| 1962 |  โมนาโก | 1 | 11 |
| 1966 |  สาธารณรัฐโดมินิกัน | 1 | 12 |
| 1968 |  ออสเตรีย | 1 | 13 |
| 1969 |  นครรัฐวาติกัน | 1 | 14 |
| 1972 |  ฟินแลนด์ | 1 | 15 |
| 1973 |  สวีเดน | 1 | 16 |
| 1976 |  โปรตุเกส | 1 | 17 |
| 1978 |  เดนมาร์ก  หมู่เกาะโซโลมอน  ตูวาลู | 3 | 20 |
| 1979 |  คิริบาส  ลักเซมเบิร์ก  นิการากัว  นอร์เวย์ | 4 | 24 |
| 1980 |  วานูวาตู | 1 | 25 |
| 1981 |  กาบูเวร์ดี  ฝรั่งเศส | 2 | 27 |
| 1982 |  เนเธอร์แลนด์ | 1 | 28 |
| 1985 |  ออสเตรเลีย | 1 | 29 |
| 1986 |  หมู่เกาะมาร์แชลล์  ไมโครนีเชีย | 2 | 31 |
| 1988 |  เฮติ | 1 | 32 |
| 1989 |  กัมพูชา  ลีชเทินชไตน์  นิวซีแลนด์ | 3 | 35 |
| 1990 |  อันดอร์รา ( เช็กเกีย  สโลวาเกีย as Czechoslovakia)  ฮังการี  ไอร์แลนด์  โมซัมบิก  นามิเบีย  โรมาเนีย  เซาตูแมอีปริงซีป | 9 | 44 |
| 1991 |  โครเอเชีย  มาซิโดเนีย  สโลวีเนีย | 3 | 47 |
| 1992 |  แองโกลา  ปารากวัย   สวิตเซอร์แลนด์ | 3 | 50 |
| 1993 |  กินี-บิสเซา  เซเชลส์ | 2 | 52 |
| 1994 |  อิตาลี  ปาเลา | 2 | 54 |
| 1995 |  จิบูตี  มอริเชียส ( มอนเตเนโกร  เซอร์เบีย as Yugoslavia)  แอฟริกาใต้  สเปน | 6 | 60 |
| 1996 |  เบลเยียม | 1 | 61 |
| 1997 |  เนปาล | 1 | 62 |
| 1998 |  อาร์มีเนีย  อาเซอร์ไบจาน  บัลแกเรีย  เอสโตเนีย  ลิทัวเนีย  โปแลนด์ | 6 | 68 |
| 1999 |  แคนาดา  เติร์กเมนิสถาน | 2 | 70 |
| 2000 |  โกตดิวัวร์  มอลตา  ยูเครน | 3 | 73 |
| 2002 |  ไซปรัส  ติมอร์-เลสเต  สหราชอาณาจักร | 3 | 76 |
| 2004 |  ภูฏาน  กรีซ  ซามัว  เซเนกัล  ตุรกี | 5 | 81 |
| 2005 |  เม็กซิโก  มอลโดวา | 2 | 83 |
| 2006 |  จอร์เจีย  ฟิลิปปินส์ | 2 | 85 |
| 2007 |  แอลเบเนีย  คีร์กีซสถาน  ประเทศรวันดา | 3 | 88 |
| 2008 |  อุซเบกิสถาน | 1 | 89 |
| 2009 |  อาร์เจนตินา  โบลิเวีย  บุรุนดี  โตโก | 4 | 93 |
| 2010 |  กาบอง | 1 | 94 |
| 2012 |  ลัตเวีย  มองโกเลีย | 2 | 96 |
| 2014 |  มาดากัสการ์ | 1 | 97 |
| 2015 |  สาธารณรัฐคองโก  ฟีจี  ซูรินาม | 3 | 100 |
| 2016 |  เบนิน  นาอูรู | 2 | 102 |
| 2017 |  กินี | 1 | 103 |
| 2019 |  บอสเนียและเฮอร์เซโกวีนา | 1 | 104 |
| 2020 |  ชาด | 1 | 105 |
| 2021 |  คาซัคสถาน  เซียร์ราลีโอน | 2 | 107 |
| 2022 |  สาธารณรัฐแอฟริกากลาง  ปาปัวนิวกินี | 2 | 109 |
| 2023 |  แซมเบีย | 1 | 110 |

## ดูเพิ่ม

* โทษประหารชีวิตในประเทศไทย

## อ้างอิง

* กรมราชทัณฑ์ เก็บถาวร 2016-07-10 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* โทษประหารชีวิต 21 สถานสมัยโบราณ เก็บถาวร 2008-01-25 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* กำธร เลี้ยงสัจธรรม (บรรณาธิการ), **กฎหมายตรา 3 ดวง : ฉบับพิมพ์มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง แก้ไขปรับปรุงใหม่**, สถาบันปรีดี พนมยงค์, 2548
	+ เล่ม1 - ISBN 9744096527
	+ เล่ม2 - ISBN 9744096535
	+ เล่ม3 - ISBN 9744096543 - พระไอยการกบฏศึก (พระไอยการกระบถศึก) อยู่ในเล่ม 3

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Death Penalty Worldwide: เก็บถาวร 2013-11-13 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน Academic research database on the laws, practice, and statistics of capital punishment for every death penalty country in the world.

คัดค้าน
* The Death Penalty Information Center: Statistical information and studies
* Amnesty International – Abolish the death penalty Campaign เก็บถาวร 2015-02-18 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน: Human Rights organisation

สนับสนุน
* Studies showing the death penalty saves lives
* Keep life without parole and death penalty intact เก็บถาวร 2011-12-16 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน