# การทัพตูนิเซีย

| การทัพตูนิเซีย |
| --- |
| ส่วนหนึ่งของ การทัพแอฟริกาเหนือในสงครามโลกครั้งที่สอง |
|  เชลยศึกชาวเยอรมันและอิตาลีในภายหลังจากตูนิสถูกยึดครอง วันที่ 12 พฤษภาคม ค.ศ. 1943 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| วันที่ | 17 พฤศจิกายน ค.ศ. 1942 – 13 พฤษภาคม ค.ศ. 1943 |
| สถานที่ | ฝรั่งเศส ตูนีเซีย﻿ / ﻿ |
| ผล |
ฝ่ายสัมพันธมิตรชนะ |
| ดินแดน เปลี่ยนแปลง |
ฝ่ายอักษะถูกขับไล่ออกจากแอฟริกาเหนือ |

 |
| คู่สงคราม |
|  สหราชอาณาจักร
* บริติชราช

 สหรัฐ  ฝรั่งเศสเสรี นิวซีแลนด์  กรีซ |  เยอรมนี  อิตาลี |
| ผู้บังคับบัญชาและผู้นำ |
|  ฮาโรลด์ อเล็กซานเดอร์  เคนเนธ แอนเดอร์สัน  เบอร์นาร์ด มอนต์โกเมอรี  ดไวต์ ดี. ไอเซนฮาวร์  จอร์จ เอส. แพตตัน |  อัลแบร์ท เค็สเซิลริง  แอร์วีน ร็อมเมิล  ฮันส์-เยือร์เกิน ฟ็อน อาร์นิม   โจวันนี เมสเซ  |
| กำลัง |
| **มีนาคม:** ทหาร 500,000 นาย รถถัง 1,800+ คัน ปืนใหญ่สนาม 1,200+ กระบอก เครื่องบินพันลำ | **มีนาคม:** ทหาร 350,000 นาย รถถัง 200+ คัน ปืนใหญ่สนาม 1,000+ กระบอก เครื่องบินพันลำ |
| ความสูญเสีย |
|
76,020 นาย เครื่องบินถูกทำลาย 849 ลำ สูญเสียรถถัง 340+ คัน |
290,000–362,000 นาย (ถูกจับกุม 238,000-300,000 นาย) เครื่องบินถูกทำลาย 2422+ ลำ เครื่องบินถูกยึด 600+ ลำ สูญเสียรถถัง 450+ คัน ปืนถูกยึด 1,000+ กระบอก รถบรรทุกจำนวนพันคันถูกยึด |

**การทัพตูนีเซีย** (ยังเป็นที่รู้จักกันคือ **ยุทธการที่ตูนีเซีย**) เป็นหนึ่งในการสู้รบที่เกิดขึ้นในตูนีเซียในช่วงการทัพแอฟริกาเหนือในสงครามโลกครั้งที่สอง ระหว่างกองทัพฝ่ายอักษะและกองทัพฝ่ายสัมพันธมิตร ฝ่ายสัมพันธมิตรประกอบไปด้วยกองทัพจักรวรรดิบริติช รวมทั้งกองทหารกรีก กับอเมริกาและกองทัพน้อยฝรั่งเศส แม้ว่าในช่วงแรกจะประสบชัยชนะโดยกองกำลังทหารเยอรมันและอิตาลีนำไปสู่จากแผ่นดินใหญ่ และซึ่งได้ถอนกำลังเข้าไปยึดครองตูนิเซียภายหลังจากที่พวกเขาได้ปราชัยในทะเลทรายตะวันตกและความสำเร็จของปฏิบัติการคบเพลิง เส้นทางการขนส่งเสบียงได้ถูกยับยั้งอย่างแน่นหนามาก และการโจมตีของฝ่ายสัมพันธมิตรจากทั้งทางตะวันออกและตะวันตก นำไปสู่ความพ่ายแพ้อย่างย่อยยับของฝ่ายอักษะ ทหารเยอรมันและอิตาลีมากกว่า 260,000 นาย ได้ถูกจับกุมเป็นเชลยศึก รวมทั้งส่วนใหญ่ของกองทัพน้อยแอฟริกา

## เบื้องหลัง

### ทะเลทรายตะวันตก

สองปีแรกของสงครามในแอฟริกาเหนือมีลักษณะเด่นคือการขาดแคลนเสบียงและปัญหาการขนส่งอย่างเรื้อรัง ชายฝั่งแอฟริกาเหนือมีท่าเรือทางธรรมชาติเพียงไม่กี่แห่ง และฐานทัพอังกฤษตั้งอยู่ที่เมืองอเล็กซานเดรียบนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำไนล์อยู่ห่างจากท่าเรือหลักของอิตาลีซึ่งตั้งอยู่ที่ตริโปลีในลิเบีย ประมาณ 2,100 กิโลเมตร (1,300 ไมล์) โดยทางถนน ท่าเรือขนาดเล็กที่เบงกาซีและทูรัคตั้งอยู่ห่างจากอเล็กซานเดรียไปทางทิศตะวันตก ประมาณ 1,050 กิโลเมตร (650 ไมล์) และ 640 กิโลเมตร (400 ไมล์) ตามลำดับ บนเส้นทางถนนลิโตราเนอา บัลโบ (วีอา บัลบีอา) ซึ่งทอดยาวไปตามทางเดินแคบ ๆ เลียบชายฝั่ง การควบคุมทะเลเมดิเตอร์เรเนียนตอนกลางเป็นการสู้รบแย่งชิงระหว่างกองทัพเรืออังกฤษและอิตาลี ซึ่งมีกำลังที่ทัดเทียมและต่างฝ่ายจำกัดการส่งเสบียงผ่านทางอเล็กซานเดรีย ตริโปลี และทูรัค แม้ว่าอังกฤษจะสามารถส่งเสบียงให้แก่อียิปตได้โดยใช้เส้นทางยาวผ่านมหาสมุทรแอตแลนติกอ้อมแหลมกู๊ดโฮป และผ่านมหาสมุทรอินเดียไปยังทะเลแดงก็ตาม

ความยากลำบากเรื้อรังในการส่งเสบียงให้แก่กองกำลังทหารในทะเลทราย นำไปสู่ชัยชนะที่ไม่เด็ดขาดหลายครั้งของทั้งสองฝ่าย และการรุกคืบที่ไร้ผลยาวนานตามแนวชายฝั่ง การบุกครองอียิปต์ของอิตาลีโดยกองทัพที่ 10 ใน ค.ศ. 1940 ได้รุกคืบเข้าไปในอียิปต์ได้เพียง 97 กิโลเมตร (60 ไมล์) และมากกว่า 1,600 กิโลเมตร (1,000 ไมล์) ในแนวเส้นตรงจากตริโปลี 600 กิโลเมตร (370 ไมล์) จากเบงกาซี และ 320 กิโลเมตร (200 ไมล์) จากทูรัค กองกำลังทะเลทรายตะวันตก(WDF) ได้ต่อสู้รบเพื่อถ่วงเวลาในขณะที่ได้ล่าถอยกลับไปยังเมอร์ซา มาตรูห์ (มาตรูห์) จากนั้นจึงได้เริ่มปฏิบัติการเข็มทิศ ซึ่งเป็นการโจมตีและตอบโต้ไปจนถึงลิเบีย กองทัพที่ 10 ถูกทำลาย และ WDF ได้เข้ายึดครองอัลอุก็อยละฮ์ ซึ่งอยู่ห่างจากอเล็กซานเดรียประมาณ 970 กิโลเมตร (600 ไมล์) เมื่อกองทัพน้อยแอฟริกาของเยอรมันได้เข้ามาถึง ฝ่ายอักษะจึงทำการโจมตีโต้กลับในปฏิบัติการดอกทานตะวัน และในเดือนเมษายน ปี 1941 ก็สามารถส่งเสบียงได้ถึงขีดจำกัดที่ชายแดนอียิปต์ แต่ก็ไม่สามารถยึดเมืองทูรัคกลับคืนได้

ในเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 1941 กองทัพที่แปดของอังกฤษได้รับการฟื้นฟู โดยได้รับความช่วยเหลือจากระยะทางลำเลียงเสบียงที่สั้นจากอเล็กซานเดรียไปยังแนวหน้า และได้เริ่มปฏิบัติการครูเซเดอร์ ปลดปล่อยเมืองทูรัคจากการปิดล้อม และเดินทางไปถึงอัลอุก็อยละฮ์อีกครั้ง กองทัพที่แปดถูกผลักดันถอยกลับไปยังกาซาลาทางตะวันตกของทูรัค และในยุทธการที่กาซาลาในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1942 ฝ่ายอักษะได้ผลักดันพวกเขาถอยร่นไปจนถึงอัลอะละมัยน์ ซึ่งอยู่ห่างจากอเล็กซานเดรียเพียง 160 กิโลเมตร (100 ไมล์) ใน ค.ศ. 1942 กองทัพเรืออังกฤษและกองทัพเรืออิตาลียังคงแย่งชิงทะเลเมดิเตอร์เรเนียนกันอยู่ แต่การที่อังกฤษได้ยึดครองเกาะมอลตา และข้อมูลข่าวกรองจากอัลตร้า ทำให้กองทัพอากาศอังกฤษสามารถจมเรือลำเลียงเสบียงของอิตาลีได้มากขึ้น เสบียงจำนวนมากได้ถูกส่งมายังอังกฤษจากสหรัฐอเมริกา และสถานการณ์ด้านเสบียงของกองทัพที่แปดก็ได้รับการแก้ไขในที่สุด เมื่อกองทัพที่แปดไม่ถูกจำกัดอีกต่อไป ฝ่ายอักษะจึงถูกผลักดันไปทางตะวันตกจากอียิปต์หลังจากยุทธการที่อัลอะละมัยน์ครั้งที่สองในเดือนพฤศจิกาย ค.ศ.1942

### ปฏิบัติการคบเพลิง

ทหารอเมริกันได้ยกพลขึ้นบกที่ชายหาดแอลจีเรียในช่วงปฏิบัติการคบเพลิง.
ในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1942 ฝ่ายสัมพันธมิตรได้หารือเกี่ยวกับการปฏิบัติการยกพลขึ้นบกขนาดเล็กในภาคเหนือของฝรั่งเศสในช่วง ค.ศ. 1942 (ปฏิบัติการค้อนยักษ์ ซึ่งเป็นต้นแบบของปฏิบัติการการกวาดล้าง (Roundup) ซึ่งเป็นการยกพลขึ้นบกหลักใน ค.ศ. 1942) แต่เห็นพ้องกันว่าปฏิบัติการเหล่านี้ไม่สามารถทำได้จริงและควรเลื่อนออกไป แทนที่จะเป็นเช่นนั้น จึงได้ตกลงกันว่าการยกพลขึ้นบกจะดำเนินการเพื่อยึดครองดินแดนของวิชีในแอฟริกาเหนือ (โมร็อกโก แอลจีเรีย และตูนิเซีย) จากนั้นจึงรุกไปทางตะวันออกเพื่อโจมตีด้านหลังของกองกำลังฝ่ายอักษะในทะเลทรายตะวันตก การที่ฝ่ายสัมพันธมิตรเข้ายึดครองชายฝั่งแอฟริกาเหนือทั้งหมดจะเปิดเส้นทางเดินเรือในทะเลเมดิเตอร์เรเนียนให้แก่ฝ่ายสัมพันธมิตร ปลดปล่อยศักยภาพมหาศาลที่จำเป็นในการรักษาเสบียงตามเส้นทางอ้อมผ่านแหลมกู๊ดโฮป เมื่อวันที่ 8 พฤศจิกายน ปฏิบัติการคบเพลิงได้ส่งกองกำลังพันธมิตรขึ้นฝั่งในแอลจีเรีย (ที่เมืองโอรานและแอลเจียร์) และโมร็อกโก (ที่เมืองคาซาบลังกา) โดยมีเจตนาว่าเมื่อกองกำลังวิชีในแอลจีเรียยอมจำนนแล้ว จะทำการรุกคืบไปยังตูนิส ซึ่งอยู่ห่างออกไปทางตะวันออกประมาณ 800 กิโลเมตร (500 ไมล์)

## บทนำ

### แผนของฝ่ายสัมพันธมิตร

รถถังทีเกอร์ในหมู่บ้านตูนิเซีย ใน ค.ศ. 1943.
เนื่องจากเกาะซิซิลีอยู่ใกล้กับตูนิเซีย ฝ่ายสัมพันธมิตรจึงคาดการณ์ว่าฝ่ายอักษะจะเคลื่อนพลเข้ายึดครองประเทศทันทีที่ทราบข่าวการยกพลขึ้นบกของคบเพลิง เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดเหตุการณ์นั้น จึงจำเป็นต้องเข้ายึดครองตูนิเซียให้เร็วที่สุดภายหลังจากมีการยกพลขึ้นบก อย่างไรก็ตาม มีข้อจำกัดว่าการยกพลขึ้นบกของคบเพลิงจะไปทางตะวันออกได้ไกลแค่ไหน เนื่องจากสนามบินของฝ่ายอักษะในเกาะซิซิลีและซาร์ดิเนียอยู่ใกล้กันมากขึ้น ซึ่งในปลายเดือนตุลาคม มีเครื่องบินเยอรมัน 298 ลำ และเครื่องบินอิตาลี 574 ลำ ดังนั้นจึงเลือกแอลเจียร์เป็นจุดยกพลขึ้นบกทางตะวันออกสุด เพื่อให้มั่นใจได้ว่าการยกพลขึ้นบกครั้งแรกจะประสบความสำเร็จ แม้ว่าจะมีความไม่แน่นอนว่ากองกำลังฝรั่งเศสที่ประจำการอยู่จะตอบสนองอย่างไรก็ตาม เมื่อแอลเจียร์ได้รับการรักษาความปลอดภัยแล้ว กองกำลังขนาดเล็กที่เรียกว่ากองกำลังเฉพาะกิจตะวันออกจะถูกส่งไปยังตูนิเซียโดยเร็วที่สุดเพื่อแข่งขันในการยึดครองตูนิส ซึ่งอยู่ห่างออกไปประมาณ 800 กิโลเมตร (500 ไมล์) ตามถนนที่แย่ในภูมิประเทศที่ยากลำบากในช่วงฤดูฝนในฤดูหนาว ก่อนที่ฝ่ายอักษะจะสามารถจัดระเบียบไว้ได้

อย่างไรก็ตาม เนื่องจากผู้วางแผนได้สมมติว่ากรณีที่เลวร้ายที่สุดเกี่ยวกับขอบเขตของการต่อต้านของรัฐบาลวิชีที่แอลเจียร์ ขบวนเรือลำเลียงพลจึงบรรทุกทหารราบจำนวนมากเพื่อรับมือกับการต่อต้านภาคพื้นดินอย่างหนัก ซึ่งหมายความว่าที่แอลเจียร์ การขึ้นฝั่งของกองกำลังเคลื่อนที่เพื่อรุกคืบไปยังตูนิเซียจะต้องล่าช้าออกไป ดังนั้นแผนการจึงเป็นการประนีประนอม และฝ่ายสัมพันธมิตรตระหนักว่าความพยายามไปให้ถึงบันซัร์ตและตูนิสในทางบกก่อนที่ฝ่ายอักษะจะตั้งมั่นได้นั้นเป็นการเสี่ยงที่ขึ้นอยู่กับความสามารถของกองทัพเรือและกองทัพอากาศในการชะลอการเสริมกำลังของฝ่ายอักษะ แม้ว่าฝ่ายสัมพันธมิตรจะเตรียมการไว้สำหรับความเป็นไปได้ของการต่อต้านอย่างรุนแรงของรัฐบาลวิชีต่อการยกพลขึ้นบกของพวกเขา ทั้งในแง่ของการจัดสรรทหารราบและกองทัพอากาศ แต่พวกเขาก็ประเมินความต้องการและความเร็วในการแทรกแซงของฝ่ายอักษะในตูนิเซียต่ำเกินไปอย่างมาก

เมื่อเริ่มปฏิบัติการแล้ว แม้จะมีรายงานข่าวกรองที่ชัดเจนเกี่ยวกับการตอบสนองของฝ่ายอักษะ แต่ฝ่ายสัมพันธมิตรก็ตอบสนองช้า จนกระทั่งเกือบสองสัปดาห์หลังจากการยกพลขึ้นบก จึงมีการวางแผนทางอากาศและทางทะเลเพื่อสกัดกั้นการขนส่งทางทะเลของฝ่ายอักษะไปยังตูนิส ในปลายเดือนพฤศจิกายน กองเรือ K ได้รับการจัดตั้งขึ้นใหม่ในเกาะมอลตา โดยมีเรือลาดตระเวน 3 ลำและเรือพิฆาต 4 ลำ และกองเรือ Q ได้รับการจัดตั้งขึ้นในโบน โดยมีเรือลาดตระเวน 3 ลำและเรือพิฆาต 2 ลำ ไม่มีเรือของฝ่ายอักษะที่แล่นไปยังตูนิสล้วนถูกจมในเดือนพฤศจิกายน แต่กองกำลังทางเรือของฝ่ายสัมพันธมิตรประสบความสำเร็จบ้างในต้นเดือนธันวาคม โดยสามารถจมเรือขนส่งของฝ่ายอักษะได้ 7 ลำ อย่างไรก็ตาม สิ่งนี้เกิดขึ้นช้าเกินไปที่จะส่งผลกระทบต่อการสู้รบบนบก เนื่องจากหน่วยยานเกราะของกองพลยานเกราะที่ 10 ได้มาถึงแล้ว เพื่อรับมือกับภัยคุกคามทางทะเล ขบวนเรือของฝ่ายอักษะจึงเปลี่ยนไปใช้ในเวลากลางวันเมื่อสามารถได้รับการคุ้มครองทางอากาศ ในขณะเดียวกันก็ปฏิเสธข้อได้เปรียบของฝ่ายสัมพันธมิตรในการใช้เรดาร์ในการสู้รบบนผิวน้ำในเวลากลางคืน ขบวนเรือกลางคืนกลับมาดำเนินการอีกครั้งเมื่อการขยายสนามทุ่นระเบิดของฝ่ายอักษะเสร็จสมบูรณ์ ซึ่งจำกัดความเคลื่อนไหวของกองเรือ K และกองเรือ Q อย่างมาก

### ตูนิเซีย

แผนที่ร่างของตูนิเซียในช่วงการทัพ ค.ศ. 1942-1943
กล่าวกันว่าตูนิเซียมีรูปร่างคล้ายหญิงตั้งครรภ์ โดยมีพรมแดนทางเหนือและส่วนใหญ่ของพรมแดนทางตะวันออก (ส่วนหัวและท้อง) ติดกับชายฝั่งทะเลเมดิเตอร์เรเนียน พรมแดนทางตะวันตกส่วนใหญ่ที่ติดกับแอลจีเรีย (ส่วนหลัง) อยู่คร่อมแนวเทือกเขาแอตลาสทางด้านตะวันออก ซึ่งทอดยาวจากชายฝั่งมหาสมุทรแอตแลนติกของโมร็อกโกไปทางตะวันออก 1,900 กิโลเมตร (1,200 ไมล์) ถึงตูนิส พรมแดนส่วนนี้สามารถป้องกันได้ง่ายที่ช่องเขาจำนวนเล็กน้อยซึ่งตัดผ่านแนวเทือกเขาสองแนวที่ทอดยาวจากเหนือจรดใต้ ทางใต้ เทือกเขาที่ต่ำกว่าจำกัดการเข้าถึงให้เหลือเพียงช่องแคบ ๆ ที่หันหน้าไปทางลิเบียทางตะวันออก ระหว่างเนินเขามาทมาตาและชายฝั่ง ก่อนหน้านี้ฝรั่งเศสได้สร้างแนวป้องกันกว้าง 20 กิโลเมตร (12 ไมล์) และลึก 30 กิโลเมตร (19 ไมล์) ที่รู้จักกันในชื่อแนวมาเร็ธตามแนวราบ เพื่อป้องกันการรุกรานของอิตาลีจากลิเบีย

โดยเฉพาะทางตอนเหนือเท่านั้นที่ภูมิประเทศเอื้ออำนวยต่อการโจมตี ที่นี่เทือกเขาแอตลาสสิ้นสุดลงใกล้ชายฝั่งตะวันออก ทำให้พื้นที่ขนาดใหญ่บนชายฝั่งตะวันตกเฉียงเหนือไม่มีการป้องกัน แนวป้องกันทางตอนเหนือสามารถรับมือกับกองกำลังที่เข้ามาได้ ในขณะที่แนวมาเร็ธทำให้ทางใต้มีความปลอดภัย ระหว่างนั้น มีเพียงช่องเขาที่ป้องกันได้ง่ายไม่กี่แห่งผ่านเทือกเขาแอตลาส ตูนิเซียมีท่าเรือน้ำลึกขนาดใหญ่สองแห่งที่ตูนิสและบันซัร์ต ซึ่งอยู่ห่างจากฐานส่งเสบียงของอิตาลีในเกาะซิซิลีเพียงไม่กี่ร้อยไมล์ เรือสามารถส่งเสบียงในเวลากลางคืนได้อย่างปลอดภัยจากการลาดตระเวนของกองทัพอากาศอังกฤษ และกลับมาในคืนถัดไป ในขณะที่ลิเบียเป็นการเดินทางเต็มวัน ทำให้การปฏิบัติการส่งเสบียงมีความเสี่ยงต่อการโจมตีทางอากาศในเวลากลางวัน ในมุมมองของฮิตเลอร์ ตูนิเซียสามารถยึดครองได้ตลอดไป ซึ่งจะทำให้แผนการของฝ่ายสัมพันธมิตรในยุโรปต้องหยุดชะงัก

## การรุกคืบสู่ตูนิส

ปฏิบัติการการทัพตูนิเซีย วันที่ 25 ธันวาคม ถึง 10 เดือนธันวาคม ค.ศ. 1942
ในวันที่ 10 พฤศจิกายน การต่อต้านของวิชีฝรั่งเศสต่อการยกพลขึ้นบกในปฏิบัติการคบเพลิงได้ยุติลง ทำให้เกิดสุญญากาศทางทหารในตูนิเซีย กองทัพที่หนึ่ง (พลโท เคนเนธ แอนเดอร์สัน) ได้รับคำสั่งทันทีคือให้ส่งกลุ่มกองพลน้อยทหารราบที่ 36 ซึ่งเป็นกองกำลังสำรองสำหรับการยกพลขึ้นบกที่แอลเจียร์ ไปทางตะวันออกทางทะเลเพื่อยึดครองท่าเรือบูจี ฟิลิปป์วิลล์ และโบนของแอลจีเรีย รวมถึงสนามบินที่จีเจลลี (Djedjelli) เพื่อเตรียมการรุกคืบเข้าสู่ตูนิเซีย คณะเสนาธิการร่วมได้ตัดสินใจว่าด้วยกำลังพลที่มีอยู่ ปฏิบัติการคบเพลิงจะไม่รวมไปถึงการยกพลขึ้นบกใกล้กับตูนิเซีย แอนเดอร์สันจำเป็นต้องนำกองกำลังพลจำนวนที่จำกัดของเขาไปทางตะวันออกอย่างรวดเร็ว ก่อนที่ฝ่ายอักษะจะสามารถเสริมกำลังตูนิเซียได้ แต่ฝ่ายสัมพันธมิตรมีเพียงสองกองพลน้อยและยานเกราะและปืนใหญ่เพิ่มเติมสำหรับการโจมตีเท่านั้น

พลเรือเอก เอสเตวา ข้าหลวงใหญ่ฝรั่งเศสในตูนิเซีย เกรงว่าจะต้องให้การสนับสนุนฝ่ายสัมพันธมิตรหรือต่อต้านฝ่ายอักษะ จึงไม่ได้ปิดสนามบินของทั้งสองฝ่าย ฝ่ายเยอรมันเคลื่อนไหวก่อน โดยเมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน มีรายงานว่าเครื่องบินเยอรมัน 40 ลำมาถึงตูนิส และเมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน การลาดตระเวนทางอากาศรายงานว่า มีเครื่องบิน 100 ลำ สองวันต่อมา การขนส่งทางอากาศเริ่มขึ้น โดยขนส่งทหารกว่า 15,000 นายและเสบียง 581 ตัน (590 ตัน) และเรือนำรถถัง 176 คัน ปืนใหญ่ 131 กระบอก ยานพาหนะ 1,152 คัน และเสบียง 13,000 ตัน (13,000 ตัน) มาถึง ในช่วงปลายเดือน กองพลเยอรมัน 3 กองพล รวมถึงกองพลยานเกราะที่ 10 และส่วนหนึ่งของกองพลทหารราบที่ 1 ของอิตาลี "ซูเปอร์กา" ได้เดินทางมาถึง เมื่อวันที่ 16 มกราคม พลเอกอาร์ตูโร เบนิกนี ผู้บัญชาการทหารราบของ "ซูเปอร์กา" เป็นนายทหารอาวุโสชาวอิตาลีคนแรกที่ลงพื้นที่ วอลเธอร์ เนห์ริง เข้ารับตำแหน่งผู้บัญชาการกองทัพ XC ใหม่ เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน และเดินทางมาถึงเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน พลเอกบาร์เร ผู้บัญชาการทหารฝรั่งเศสในตูนิเซีย ได้เคลื่อนกำลังทหารเข้าไปในเทือกเขาทางตะวันตกของตูนิเซีย และจัดตั้งแนวป้องกันจากเตเบอร์ซูก ผ่านมาจาซ อัล บาบ (เมดเจซ เอล บาบ)

มีถนนสองสายที่มุ่งหน้าไปทางตะวันออกสู่ตูนิเซียจากแอลจีเรีย แผนของฝ่ายสัมพันธมิตรคือการรุกคืบไปตามถนนทั้งสองสายและยึดบันซัร์ตและตูนิส ในวันที่ 11 พฤศจิกายน กองพลทหารราบที่ 36 ของอังกฤษได้ขึ้นฝั่งที่บูจีโดยไม่มีการต่อต้าน แต่การขาดแคลนเสบียงทำให้การมาถึงที่เจดเจลลีล่าช้าไปจนถึงวันที่ 13 พฤศจิกายน สนามบินโบนถูกยึดครองหลังจากการกระโดดร่มของกองพันพลร่มที่ 3 ของอังกฤษ และตามมาด้วยหน่วยคอมมานโดที่ 6 เข้ายึดท่าเรือในวันที่ 12 พฤศจิกายน กองหน้าของกองพลทหารราบที่ 36 มาถึงเตบาร์กาในวันที่ 15 พฤศจิกายน และเจเบล อาบิออดในวันที่ 18 พฤศจิกายน ซึ่งพวกเขาได้พบกับกองกำลังฝ่ายอักษะ ทางใต้ลงไปอีก ในวันที่ 15 พฤศจิกายน กองพันพลร่มของสหรัฐฯ ได้กระโดดร่มลงที่ยูคส์-เลส์-แบงส์ (Youks-les-Bains)โดยไม่มีการต่อต้าน ยึดสนามบิน และรุกคืบไปยึดสนามบินที่กัฟซาในวันที่ 17 พฤศจิกายน

เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน เนห์ริงได้เรียกร้องให้กองกำลังของเขาข้ามสะพานที่เมดเจซ แต่บาร์เรได้ปฏิเสธ กองทัพเยอรมันได้เข้าโจมตีสองครั้งและถูกขับไล่ แต่ความสำเร็จในการป้องกันของฝรั่งเศสนั้นมีราคาแพง และเนื่องจากขาดรถถังและปืนใหญ่ ฝรั่งเศสจึงต้องถอนกำลัง กองกำลังฝรั่งเศสวิชีบางส่วน เช่น กองกำลังของบาร์เรได้เข้าร่วมกับฝ่ายสัมพันธมิตร แต่ทัศนคติโดยรวมของกองกำลังวิชียังคงไม่แน่นอนจนกระทั่งวันที่ 22 พฤศจิกายน เมื่อ "ข้อตกลงดาร์ลาน" ทำให้แอฟริกาเหนือของฝรั่งเศสอยู่ภายใต้การครอบครองของฝ่ายสัมพันธมิตร ซึ่งทำให้กองกำลังสหรัฐฯ และอังกฤษที่รักษาความมั่นคงในแอลจีเรียสามารถไปยังแนวหน้าได้ ในเวลานี้ ฝ่ายอักษะได้ส่งกองทัพไปประจำการในตูนิเซียและมีจำนวนมากกว่าฝ่ายสัมพันธมิตรในเกือบทุกด้าน

เหล่าพลขับรถถังของรถถังเอ็ม 3 ลี ที่ซูเกลอาร์บา วันที่ 23 พฤศจิกายน ค.ศ. 1942
กองพลน้อยพันธมิตรสองกลุ่มได้รุกคืบไปยัง เจเบล อาบิโอด และบาญะฮ์ ตามลำดับ ลุฟท์วัฟเฟอ(กองทัพอากาศเยอรมัน) ซึ่งยินดีที่ได้เปรียบทางอากาศในท้องถิ่น ในขณะที่เครื่องบินฝ่ายพันธมิตรต้องบินจากฐานทัพที่ค่อนข้างไกลในแอลจีเรีย ได้ก่อกวนกองพลทั้งสองกลุ่มตลอดทาง ในวันที่ 17 พฤศจิกายน ซึ่งเป็นวันเดียวกับที่เนห์ริงมาถึง กองกำลังแนวหน้าของกองพลน้อยที่ 36 ของอังกฤษบนถนนสายเหนือได้เผชิญหน้ากับกองกำลังผสมของรถถัง 17 คันและพลร่ม 400 นายพร้อมปืนอัตตาจรที่เจเบล อาบิโอด พลร่มเยอรมันพร้อมด้วยการสนับสนุนการยิงจากกองทัพอากาศเยอรมันและกองพลทหารราบที่ 1 "ซูเปอร์กา" ของอิตาลี ได้ทำลายรถถังไป 11 คัน แต่การรุกคืบของพวกเขาก็หยุดลง และการต่อสู้ที่เจเบล อาบิโอดดำเนินต่อไปอีกเก้าวัน ในวันที่ 22 พฤศจิกายน รถถังจากกองพลน้อยพิเศษ แอล ของอิตาลีได้บังคับให้พลร่มสหรัฐฯ ต้องละทิ้ง ก็อฟเศาะฮ์ กองกำลังฝ่ายพันธมิตรสองกองพลได้รวมตัวกันที่เจเบล อาบิโอดและเบจา เตรียมพร้อมสำหรับการโจมตีในวันที่ 24 พฤศจิกายน กองพลน้อยที่ 36 จะเคลื่อนพลจากเจเบล อาบิโอดไปยังมาเทอร์ และกองพลน้อยที่ 11 จะเคลื่อนพลลงไปตามหุบเขาแม่น้ำเมอร์เจอร์ดาเพื่อยึดมาจาซ อัล บาบ (แสดงในแผนที่ของฝ่ายพันธมิตรว่า เมดเจซ เอล บาบ หรือเรียกสั้น ๆ ว่า 'เมดเจซ') จากนั้นไปยังเตบูร์บา เจเดดา และตูนิส กองกำลังเบลด ซึ่งเป็นกลุ่มกองพันยานเกราะที่ประกอบด้วยรถถังเบา เอ็ม3 สจวต ปืนขนาด 37 มม. และปืนต่อต้านรถถังอัตตาจร M3 GMC ปืน 75 มม. จะโจมตีข้ามพื้นที่ไปยังซิดี เอ็นซีร์บนถนนสายรองในช่องเขาระหว่างกองพลทหารราบทั้งสอง และทำการโจมตีด้านข้างเตบูร์บาและเจเดดา

รถถังครูเซเดอร์เอ็มเค 3 ในตูนิเซีย วันที่ 31 ธันวาคม ค.ศ. 1942
การโจมตีทางเหนือไม่ได้เกิดขึ้นเนื่องจากฝนตกหนักทำให้การระดมกำลังเป็นไปอย่างล่าช้า ณ ทางใต้ กองพลน้อยที่ 11 ได้ถูกหยุดไว้ด้วยการต่อต้านอย่างหนักที่เมดเจซ กองกำลังเบลดผ่านซิดี เอ็นซีร์ไปยังช่องเขาชูอิกิ ทางเหนือของเตบูร์บา รถถังสจ๊วตบางส่วนจากกองร้อยบีของกองกำลังเบลดแทรกซึมเข้าไปหลังแนวรบของฝ่ายอักษะไปยังฐานทัพอากาศที่เพิ่งเปิดใช้งานใหม่ที่เจเดดาในช่วงบ่าย และทำลายเครื่องบินฝ่ายอักษะไปมากกว่า 20 ลำ แต่เนื่องจากขาดกำลังสนับสนุนจากทหารราบ จึงถอนตัวกลับไปยังชูอิกิ กองร้อยรถถังที่มีกำลังพลไม่ครบและรถลำเลียงพลหุ้มเกราะ M3 GMC สามคันได้รับคำสั่งให้ตรึงช่องเขาไว้กับหน่วยผสมของฝ่ายอักษะซึ่งประกอบด้วยรถถังแพนเซอร์ 3 และแพนเซอร์ 4 และกองกำลังลาดตระเวนขนาดเล็กของอิตาลี รวมประมาณ 15 คัน การโจมตีด้านหน้าโดยรถลำเลียงพลหุ้มเกราะและรถถังสจวตไม่ได้ผล ทำให้สูญเสียรถถังไป 12 คัน แต่ทำให้กองร้อยบีสามารถโจมตีจากด้านหลังโดยยิงเข้าที่เกราะด้านหลังที่อ่อนแอกว่าของรถถังเยอรมันได้ ผู้บัญชาการชาวเยอรมันเชื่อว่าเขาเผชิญหน้ากับกองกำลังที่แข็งแกร่งกว่ามาก จึงถอยทัพ การโจมตีของกองกำลังเบลด ทำให้เนห์ริงประหลาดใจ และเขาได้ตัดสินใจถอนกำลังออกจากเมดเจซ และเสริมกำลังที่เฌเดดา ( Djedeida) ซึ่งอยู่ห่างจากตูนิสเพียง 30 กม. (19 ไมล์) การโจมตีที่ล่าช้าของกองพลน้อยที่ 36 เริ่มขึ้นในวันที่ 26 พฤศจิกายน แต่พวกเขาถูกซุ่มโจมตี โดยกองพันนำหน้าได้รับบาดเจ็บ 149 นาย การโจมตีเพิ่มเติมถูกขับไล่กลับไปได้ด้วยการป้องกันที่วางแผนไว้อย่างชาญฉลาดและประสานงานกันอย่างลงตัว หน่วยทหารคอมมานโด หมายเลข 1 ได้ขึ้นฝั่งที่ 23 กม. (14 ไมล์) ทางตะวันตกของบันซัรต์ ในวันที่ 30 พฤศจิกายน เพื่อโอบล้อมตำแหน่ง Jefna แต่ล้มเหลวและกลับไปรวมกับกองพลน้อยที่ 36 ในวันที่ 3 ธันวาคม ตำแหน่งนี้ยังคงอยู่ในมือของเยอรมันจนถึงวันสุดท้ายของการสู้รบในตูนิเซียในฤดูใบไม้ผลิถัดมา

ในช่วงเช้าของวันที่ 26 พฤศจิกายน ในขณะที่กองทัพเยอรมันได้ถอนกำลัง กองพลน้อยที่ 11 สามารถเข้าสู่เมืองเมดเจซได้โดยไม่มีการต่อต้าน และในช่วงปลายวันก็สามารถเข้ายึดตำแหน่งในและรอบ ๆ เมืองเตบูร์บา ซึ่งกองทัพเยอรมันได้อพยพออกไปเพื่อเตรียมการรุกคืบไปยังเมืองเจเดดา อย่างไรก็ตาม ในวันที่ 27 พฤศจิกายน กองทัพเยอรมันได้โจมตีอย่างหนัก กองพลน้อยที่ 11 พยายามที่จะช่วงชิงความได้เปรียบกลับคืนมาในช่วงเช้าตรู่ของวันที่ 28 พฤศจิกายน โดยโจมตีไปยังสนามบินเจเดดาด้วยความช่วยเหลือจากรถถังของสหรัฐฯ แต่ก็ล้มเหลว ในวันที่ 29 พฤศจิกายน กองบัญชาการรบ B ของกองพลยานเกราะที่ 1 ของสหรัฐฯ ได้รวมกำลังไปข้างหน้าเพื่อโจมตีร่วมกับกองกำลังเบลดที่วางแผนไว้สำหรับวันที่ 2 ธันวาคม พวกเขาถูกขัดขวางโดยการโจมตีตอบโต้ของฝ่ายอักษะ นำโดยพลตรีโวล์ฟกัง ฟิชเชอร์ ซึ่งกองพลยานเกราะที่ 10 ของเขาเพิ่งมาถึงตูนิเซีย ภายในเย็นวันที่ 2 ธันวาคม กองกำลัง Blade Force ได้ถอนกำลังออกไป ทำให้กองพลน้อยที่ 11 และกองบัญชาการรบ B ต้องรับมือกับการโจมตีของฝ่ายอักษะการโจมตีคุกคามที่จะตัดขาดกองพลน้อยที่ 11 และบุกทะลวงเข้าไปในแนวหลังของฝ่ายสัมพันธมิตร แต่การต่อสู้อย่างดุเดือดตลอดสี่วันได้ชะลอการรุกคืบของฝ่ายอักษะและอนุญาตให้ถอนกำลังอย่างเป็นระบบไปยังพื้นที่สูงทางฝั่งตะวันตกของแม่น้ำเทบูร์บา

กองกำลังฝ่ายสัมพันธมิตรถอนกำลังไปในระยะแรก 9.7 กิโลเมตร (6 ไมล์) ไปยังตำแหน่งสูงของเนินเขาลองสต็อป (ประมาณ เฌเบล เอล อเมรา และบู อาอูกาซ) บนฝั่งแม่น้ำทั้งสองฝั่ง ความกังวลเกี่ยวกับความเสี่ยงต่อการถูกโจมตีจากด้านข้างทำให้ต้องถอนกำลังไปทางตะวันตกเพิ่มเติม ภายในสิ้นวันที่ 10 ธันวาคม หน่วยทหารของฝ่ายสัมพันธมิตรได้ตั้งแนวป้องกันอยู่ทางตะวันออกของเมดเจซ เอล บาบ ที่นี่ พวกเขาเริ่มเสริมกำลังเพื่อเตรียมการโจมตีครั้งใหม่ และพร้อมในปลายเดือนธันวาคม ค.ศ. 1942 การเสริมกำลังอย่างช้า ๆ ทำให้กำลังของฝ่ายสัมพันธมิตรเพิ่มขึ้นเป็น 54,000 นายจากอังกฤษ 73,800 นายจากอเมริกา และ 7,000 นายจากฝรั่งเศส การตรวจสอบข่าวกรองอย่างเร่งด่วนของกองกำลังฝ่ายอักษะแสดงให้เห็นว่ามีทหารรบประมาณ 125,000 นาย และทหารสนับสนุน 70,000 นาย ส่วนใหญ่เป็นชาวอิตาลี อยู่เบื้องหน้าพวกเขา การโจมตีหลักเริ่มต้นในบ่ายวันที่ 22 ธันวาคม แม้จะมีฝนตกและการคุ้มครองทางอากาศไม่เพียงพอ ก็สามารถรุกคืบขึ้นไปตามสันเขาตอนล่างของเนินเขาลองสต็อปที่มีความสูง 900 ฟุต (270 เมตร) ซึ่งควบคุมเส้นทางแม่น้ำจากเมเฌซไปยังเตบูร์บา และจากนั้นไปยังตูนิสได้ หลังจากสู้รบกันไปมาสามวัน กระสุนเริ่มเหลือน้อย และกองกำลังฝ่ายอักษะเข้ายึดพื้นที่สูงใกล้เคียงได้แล้ว ตำแหน่งลองสต็อปจึงไม่สามารถรักษาไว้ได้อีกต่อไป และฝ่ายสัมพันธมิตรถูกบังคับให้ถอนกำลังกลับไปยังเมเฌซ ภายในวันที่ 26 ธันวาคม พ.ศ. 2485 ฝ่ายสัมพันธมิตรได้ถอนกำลังกลับไปยังแนวที่พวกเขาเริ่มต้นเมื่อสองสัปดาห์ก่อน โดยสูญเสียกำลังพลไป 20,743 นาย

### ผลพวง

#### การเมืองฝรั่งเศส

พลเอก ชาร์ล เดอ โกล และ พลเอก ชาร์ล มาสต์ ทำความเคารพที่ตูนิส, ตูนิเซีย, ค.ศ. 1943
ในขณะที่การสู้รบได้เริ่มสงบลง ความแตกแยกภายในกลุ่มชาวฝรั่งเศสก็ได้ปะทุขึ้น ในวันที่ 24 ธันวาคม ฟร็องซัว ดาร์ล็อง ถูกลอบสังหารโดยฝ่ายนิยมกษัตริย์ซึ่งต่อต้านวิชีฝรั่งเศส และอ็องรี ฌีโรได้ขึ้นดำรงตำแหน่งเป็นข้าหลวงใหญ่แทน ได้สร้างความผิดหวังให้กับกลุ่มฝรั่งเศสเสรี เนื่องจากรัฐบาลสหรัฐได้แสดงความเต็มใจอย่างมากที่จะทำข้อตกลงกับดาร์ล็องและกลุ่มวิชี่ ดังนั้นการเสียชีวิตของดาร์ล็องจึงดูเหมือนจะเป็นโอกาสที่จะรวมกลุ่มชาวฝรั่งเศสในแอฟริกาเหนือและกลุ่มฝรั่งเศลเสรีของชาร์ล เดอ โกลเข้าด้วยกัน เดอ โกลและฌีโรได้พบกันในปลายเดือนมกราคม แต่ความคืบหน้าในการปรองดองความแตกต่างหรือกลุ่มผู้มีสิทธิเลือกตั้งที่พวกเขาเป็นตัวแทนนั้นมีน้อยมาก จนกระทั่งเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1943 คณะกรรมการปลดปล่อยแห่งชาติฝรั่งเศส (French Committee of National Liberation - CFLN) จึงถูกจัดตั้งขึ้นภายใต้การเป็นประธานร่วมกันของฌีโรและเดอ โกล เดอ โกลได้แซงหน้าฌีโรอย่างรวดเร็ว ซึ่งฌีโรนั้นไม่ชอบความรับผิดชอบทางการเมืองอย่างเปิดเผย และสุดท้ายก็ได้ยอมจำนนต่อผู้นำของฝรั่งเศสเสรีนับจากนั้นเป็นต้นมา

#### การเปลี่ยนบัญชาการ

เนห์ริง ซึ่งได้รับการยกย่องจากคนส่วนใหญ่ว่าเป็นผู้บัญชาการที่ยอดเยี่ยม ได้สร้างความขุ่นเคืองให้กับผู้บังคับบัญชาของเขาอย่างต่อเนื่องด้วยการวิพากษ์วิจารณ์อย่างตรงไปตรงมา เขาถูกได้ "แทนที่" เมื่อกองบัญชาการถูกเปลี่ยนชื่อเป็นกองทัพยานเกราะที่ 5 และพลเอก ฮันส์-เยือร์เกิน ฟ็อน อาร์นิม ได้เดินทางมาถึงโดยไม่แจ้งล่วงหน้าในวันที่ 8 ธันวาคมเพื่อเข้ารับตำแหน่งผู้บัญชาการ กองทัพประกอบด้วยกลุ่มรบผสมฟอน บรอยช์ ในพื้นที่บันซัรต์ กองพลยานเกราะที่ 10 อยู่ตรงกลางก่อนถึงตูนิส และกองพลทหารราบที่ 1 "ซูเปอร์กา" อยู่ทางปีกด้านใต้ แต่ฮิตเลอร์ได้บอกกับอาร์นิมว่ากองทัพจะขยายเป็นกองพลยานยนต์ 3 กองพลและกองพลยานยนต์ 3 กองพล ฝ่ายสัมพันธมิตรได้พยายามป้องกันการสะสมกำลังของฝ่ายอักษะด้วยกำลังทางอากาศและทางทะเลจำนวนมาก แต่ตูนิสและบันซัรต์อยู่ห่างจากท่าเรือและสนามบินทางตะวันตกของซิซิลีเพียง 190 กม. (120 ไมล์) ห่างจากปาแลร์โม 290 กม. (180 ไมล์) และห่างจากเนเปิลส์ 480 กม. (300 ไมล์) ทำให้การสกัดกั้นการขนส่งของฝ่ายอักษะซึ่งได้รับประโยชน์จากการคุ้มครองทางอากาศจำนวนมากเป็นเรื่องยากมาก ตั้งแต่กลางเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2485 ถึง มกราคม พ.ศ. 2486 มีทหาร 243,000 นายและเสบียงและอุปกรณ์ 856,000 ตัน (870,000 ตัน) เดินทางมาถึงตูนิเซียทางทะเลและทางอากาศ

พลเอก ไอเซนฮาวร์ ได้ย้ายหน่วยทหารเพิ่มเติมจากโมร็อกโกและแอลจีเรียไปยังตูนิเซียทางตะวันออก ทางตอนเหนือ กองทัพที่ 1 ของอังกฤษได้รับกองพลทหารราบอังกฤษเพิ่มอีก 3 กองพลในช่วงสามเดือนถัดมา ได้แก่ กองพลทหารราบที่ 1, 4 และ 46 ซึ่งเข้าร่วมกับกองพลยานเกราะที่ 6 และกองพลทหารราบที่ 78 ในปลายเดือนมีนาคม กองบัญชาการกองทัพน้อยที่ 9 ของอังกฤษ (พลโท จอห์น คร็อกเกอร์) ได้เดินทางมาถึงเพื่อเข้าร่วมกับกองทัพน้อยที่ 5 ของอังกฤษ (พลโท ชาร์ลส์ ออลเฟรย์) ในการบัญชาการกองทัพที่ขยายใหญ่ขึ้น ทางปีกขวาของพวกเขา กองกำลังหลักของกองทัพน้อยที่ 19 ของฝรั่งเศส (พลเอก อัลฟองส์ ฌูแอง) ซึ่งประกอบด้วยสองกองพลกำลังรวมตัวกัน

ในทางตอนใต้เป็นที่ตั้งของกองทัพที่ 2 ของสหรัฐฯ (พลตรี ลอยด์ เฟรเดนดอลล์) ซึ่งประกอบด้วยกองพลทหารราบที่ 1 และ 34 และกองพลยานเกราะที่ 1 (แม้ว่ากองพลที่ 34 จะถูกผนวกเข้ากับกองทัพที่ 9 ของอังกฤษทางตอนเหนือ) ฌีโรได้ปฏิเสธที่จะให้กองทัพที่ 19 ของฝรั่งเศสอยู่ภายใต้การบังคับบัญชาของกองทัพที่ 1 ของอังกฤษ ดังนั้นพวกเขาพร้อมกับกองทัพที่ 2 ของสหรัฐฯ จึงยังคงอยู่ภายใต้การบังคับบัญชาของกองบัญชาการกองกำลังพันธมิตร (AFHQ) มีการสร้างสนามบินแนวหน้าใหม่เพื่อปรับปรุงการสนับสนุนทางอากาศ ชาวอเมริกันยังเริ่มสร้างฐานทัพในแอลจีเรียและตูนิเซีย เพื่อสร้างฐานทัพแนวหน้าขนาดใหญ่ที่มักนัสซี บนขอบด้านตะวันออกของเทือกเขาแอตลาส ซึ่งตั้งอยู่ในทำเลที่ดีในการตัดขาดกองทัพยานเกราะทางใต้จากตูนิส และกองทัพยานเกราะที่ 5 ทางตอนเหนือ

## กัสรีน

### บทนำ

พลเอกอิตาลี โจวันนี เมสเซ
ในช่วงครึ่งแรกของเดือนมกราคม แอนเดอร์สันได้ใช้กลยุทธ์กดดันอย่างต่อเนื่องด้วยการโจมตีที่จำกัดและการสอดแนมกำลังพล ซึ่งผลลัพธ์ที่ได้นั้นค่อนข้างหลากหลาย อาร์นิมก็ทำเช่นเดียวกัน และในวันที่ 18 มกราคม ได้เริ่มปฏิบัติการ "เอลโบเต้ 1" ("ผู้ส่งสารด่วนหมายเลข 1") กองกำลังจากกองพลยานเกราะที่ 10 และกองพลทหารราบที่ 334 เข้าโจมตีจากปงต์ดูฟาห์ส เพื่อสร้างพื้นที่ว่างเพิ่มเติมด้านหน้าแนวรบของซูเปอร์กาและแนวรบของเบนิญี และสกัดกั้นการรุกคืบของฝ่ายสัมพันธมิตรไปทางตะวันออกสู่ชายฝั่งที่เมืองเอนฟิดาวิลล์ เพื่อตัดเส้นทางการสื่อสารของรอมเมล การรุกคืบไปทางทิศตะวันตกเข้าทางปีกขวาของกองทัพน้อยอังกฤษที่ 5 ที่บูอาราดาประสบความสำเร็จเพียงเล็กน้อย แต่ทางใต้ลงไป การโจมตีตำแหน่งของฝรั่งเศสบริเวณ "จุดเชื่อมต่อ" ของแนวสันเขาตะวันตกและตะวันออกกลับประสบความสำเร็จ โดยรุกคืบไปทางใต้ 56 กิโลเมตร (35 ไมล์) ถึงอูสเซลเทีย และไปทางตะวันตกเฉียงใต้ 40 กิโลเมตร (25 ไมล์) ถึงโรบา กองกำลังฝ่ายป้องกันที่มีอุปกรณ์ที่ด้อยกว่าทำการป้องกันได้ดี แต่ก็ต้านทานได้ไม่ไหว และกองกำลังที่เทียบเท่าเจ็ดกองพันทหารราบก็ถูกตัดขาดในภูเขา แอนเดอร์สันส่งกองพลน้อยที่ 36 ไปยังโรบา และขอให้ลอยด์ เฟรเดนดอลล์ส่งกองบัญชาการรบ B จากกองพลยานเกราะที่ 1 ไปยังอูสเซลเทีย เพื่อขึ้นตรงต่อคำสั่งของฌูอินเมื่อเดินทางถึง การสู้รบอย่างดุเดือดดำเนินต่อไปจนถึงวันที่ 23 มกราคม แต่แนวรบก็สงบลง

การขาดการประสานงานที่เห็นได้ชัดของฝ่ายสัมพันธมิตรทำให้ไอเซนฮาวร์ต้องเปลี่ยนแปลงโครงสร้างการบังคับบัญชา ในวันที่ 21 มกราคม แอนเดอร์สันได้รับมอบหมายให้รับผิดชอบการประสานงานของแนวรบทั้งหมด และในวันที่ 24 มกราคม ความรับผิดชอบของเขาขยายไปรวมถึง "การใช้กองกำลังทหารอเมริกัน" ในคืนนั้น ฌูอินได้ยอมรับคำสั่งของแอนเดอร์สัน ซึ่งได้รับการยืนยันจากฌีโรในวันรุ่งขึ้น แต่ด้วยกำลังพลที่กระจายอยู่ทั่วแนวรบยาว 320 กิโลเมตร (200 ไมล์) และการสื่อสารที่ไม่ดี (แอนเดอร์สันขับรถไปกว่า 1,600 กิโลเมตร (1,000 ไมล์) ในสี่วันเพื่อพูดคุยกับผู้บัญชาการกองทัพ) ความยากลำบากในทางปฏิบัติจึงยังคงอยู่ ไอเซนฮาวร์จึงแต่งตั้งพลจัตวา ลอเรนซ์ เอส. คูเตอร์ เป็นผู้บัญชาการสนับสนุนทางอากาศสำหรับแนวรบทั้งหมดในวันที่ 21 มกราคม

แอร์วีน ร็อมเมิลได้วางแผนให้กองกำลังที่ถอยร่นผ่านลิเบียตั้งรับอยู่หน้าป้อมปราการของฝรั่งเศสที่ถูกทำลายไปแล้วของแนวมาเรธ กองกำลังฝ่ายอักษะจะควบคุมทางเข้าสองทางตามธรรมชาติสู่ตูนิเซียทางเหนือและใต้ โดยมีเพียงช่องเขาที่ป้องกันได้ง่ายคั่นอยู่ระหว่างทางเข้าทั้งสอง ในเดือนมกราคม ส่วนหนึ่งของกองทัพยานเกราะเยอรมัน-อิตาลีที่ประจำการอยู่ที่แนวป้องกันมาเรธได้ถูกเปลี่ยนชื่อเป็นกองทัพอิตาลีที่ 1 (พลเอกโจวันนี เมสเซ) ได้แยกออกจากหน่วยต่าง ๆ (รวมถึงส่วนที่เหลือของกองทัพแอฟริกา) ที่เขาประจำการอยู่ตรงข้ามกับดอร์ซาเลตะวันตก เมื่อวันที่ 23 มกราคม 1943 กองทัพที่ 8 ได้เข้ายึดตริโปลีได้ ซึ่งในขณะนั้นกองทัพที่ถอยร่นผ่านลิเบียก็กำลังมุ่งหน้าไปยังตำแหน่งมาเรธแล้ว ส่วนหนึ่งของกองทัพที่ 2 ของสหรัฐฯ ข้ามพรมแดนเข้าสู่ตูนิเซียผ่านช่องเขาในเทือกเขาแอตลาสจากแอลจีเรีย ควบคุมพื้นที่ภายในของสามเหลี่ยมที่เกิดจากเทือกเขา ตำแหน่งของพวกเขาทำให้เกิดความเป็นไปได้ที่จะรุกคืบไปทางตะวันออกสู่เมืองสแฟกซ์บนชายฝั่ง เพื่อตัดขาดกองทัพอิตาลีที่หนึ่งที่มาเรธจากกองกำลังของอาร์นิมทางเหนือรอบตูนิส รอมเมลไม่อาจยอมให้เป็นเช่นนั้นได้ จึงวางแผนโจมตีเพื่อขัดขวาง

### ยุทธการที่ซีดิบุซีด

ปฏิบัติการของกองทัพที่ 8 วันที่ 30 มกราคม ถึง 10 เมษายน ค.ศ. 1943 เมื่อวันที่ 30 มกราคม 1943 กองพลยานเกราะที่ 21 ของเยอรมันและกองพลอิตาลี 3 กองพลจากกองทัพยานเกราะที่ 5 ได้ปะทะกับกองกำลังฝรั่งเศสบางส่วนใกล้กับเมืองฟาอิด ซึ่งเป็นเส้นทางหลักจากด้านตะวันออกของเทือกเขาไปยังที่ราบชายฝั่ง เฟรเดนดอลล์ไม่ตอบสนองต่อคำขอของฝรั่งเศสที่จะส่งกำลังเสริมในรูปแบบของรถถังจากกองพลยานเกราะที่ 1 และหลังจากต่อต้านอย่างสุดกำลัง กองกำลังป้องกันของฝรั่งเศสที่ขาดแคลนยุทโธปกรณ์ก็ถูกโจมตีจนพ่ายแพ้ มีการวางแผนโจมตีตอบโต้หลายครั้ง รวมถึงการโจมตีที่ล่าช้าโดยกองบัญชาการรบ B ของกองพลยานเกราะที่ 1 ของสหรัฐฯ แต่การโจมตีเหล่านั้นทั้งหมดถูกกองกำลังของอาร์นิมขับไล่ได้อย่างง่ายดาย เนื่องจากในเวลานั้นกองกำลังของอาร์นิมได้สร้างตำแหน่งป้องกันที่แข็งแกร่งแล้ว หลังจากผ่านไปสามวัน กองกำลังพันธมิตรถูกบังคับให้ถอยร่นและถูกถอนกำลังไปยังที่ราบภายในเพื่อสร้างแนวป้องกันแนวหน้าใหม่ที่สเบตลา ซึ่งเป็นเมืองเล็ก ๆ

ในปฏิบัติการ *Frühlingswind* ("ลมฤดูใบไม้ผลิ") เมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ อาร์นิมได้สั่งให้กองกำลังยานเกราะ 4 กลุ่มเคลื่อนพลไปยังพื้นที่ซีดิบุซีด ซึ่งอยู่ภายใต้การควบคุมของกองพันรบที่ 168 ของกองพลทหารราบที่ 34 และกองบัญชาการรบ A ของกองพลยานเกราะที่ 1 การจัดวางกำลังของฝ่ายป้องกันไม่ดีนัก โดยกำลังพลที่กระจัดกระจาย ทำให้ไม่สามารถให้การสนับสนุนซึ่งกันและกันได้ ในวันที่ 15 กุมภาพันธ์ กองบัญชาการรบ A ได้รับความเสียหายอย่างหนัก ทำให้หน่วยทหารราบถูกตัดขาดจากโลกภายนอกบนยอดเขา กองบัญชาการรบ C ได้รับคำสั่งให้เคลื่อนพลข้ามประเทศไปช่วยเหลือเมืองซีดิบุซีด แต่ถูกขับไล่กลับไปพร้อมกับความสูญเสียอย่างหนัก ในช่วงเย็นของวันที่ 15 กุมภาพันธ์ กองกำลังรบของฝ่ายอักษะ 3 กอง สามารถมุ่งหน้าไปยังเมืองสเบตลา ซึ่งอยู่ห่างออกไปทางตะวันตกเฉียงเหนือ 32 กิโลเมตร (20 ไมล์) หลังจากผลักดันกองกำลังที่เหลืออยู่ของกองบัญชาการรบ A และกองบัญชาการรบ C ออกไป กองกำลังรบก็ได้เผชิญหน้ากับกองบัญชาการรบ B ที่ด้านหน้าเมืองสเบตลา ด้วยความช่วยเหลือจากการสนับสนุนทางอากาศ กองบัญชาการรบ B สามารถต้านทานไว้ได้ตลอดทั้งวัน อย่างไรก็ตาม การสนับสนุนทางอากาศไม่สามารถดำเนินต่อไปได้ และฝ่ายป้องกันเมืองสเบตลาจึงต้องถอนกำลัง และเมืองก็ว่างเปล่าในช่วงเที่ยงของวันที่ 17 กุมภาพันธ์

ทางตอนใต้ ในปฏิบัติการมอร์เกนลุฟท์ ("อากาศยามเช้า") กองกำลังรบของกองทัพอิตาลีที่ 1 ซึ่งประกอบด้วยส่วนที่เหลือของกองทัพน้อยแอฟริกาภายใต้การนำของคาร์ล บูโลวิอุส (Karl Bülowius) ได้รุกคืบไปยังเมืองกาฟซาในยามพลบค่ำของวันที่ 15 กุมภาพันธ์ แต่พบว่าเมืองนั้นถูกทิ้งร้าง ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการถอนกำลังเพื่อลดแนวรบของฝ่ายสัมพันธมิตร เพื่ออำนวยความสะดวกในการจัดระเบียบใหม่ ซึ่งเกี่ยวข้องกับการถอนกำลังของกองทัพฝรั่งเศสที่ 19 เพื่อทำการจัดหาอุปกรณ์ใหม่ กองทัพสหรัฐฯ ที่ 2 ได้ถอนกำลังไปยังแนวเดอร์นายา-คัสเซอรีน-แกป-สบิบา โดยมีกองทัพที่ 19 อยู่ทางปีกซ้าย และถอนกำลังออกจากแนวรบด้านตะวันออกเพื่อไปประจำการร่วมกับกองทัพสหรัฐฯ ช่วงบ่ายของวันที่ 17 กุมภาพันธ์ กองทัพของร็อมเมิลได้เข้ายึดครองเฟเรียน่าและเทเลปเต (ห่างจากกัสรียไปทางตะวันตกเฉียงใต้ ประมาณ 24 กิโลเมตร (15 ไมล์)) ทำให้ต้องอพยพออกจากสนามบินเทเลปเตในเช้าวันที่ 18 กุมภาพันธ์ ซึ่งเป็นฐานทัพอากาศหลักในแนวรบภาคใต้ของกองทัพที่ 1 ของอังกฤษ

### ยุทธการที่ช่องเขากัสรีน

ทหารอเมริกันได้เคลื่อนพลผ่านทางช่องเขากัสรีนพลเอกวิตตอริโอ อัมโบรซิโอ ผู้บัญชาการคนใหม่แห่งคอมมานโด ซูพรีโม(กองบัญชาการสูงสุดของอิตาลี) ได้วางแผนที่จะส่งทหารเยอรมัน 10,000 นายไปยังตูนิส แต่การตัดสินใจดังกล่าวไม่เคยเกิดขึ้นเนื่องจากขาดแคลนกำลังทางเรือของอิตาลี นอกเหนือจากคำสัญญาที่เค็สเซิลริงไม่ได้ปฏิบัติตาม อัมโบรซิโอรู้ว่าแม้จะได้รับการสนับสนุนจากเยอรมัน การป้องกันของอิตาลีก็ไม่อาจต้านทานได้ หลังจากการหารือเพิ่มเติม คอมมานโด ซูพรีโมได้ออกคำสั่งเมื่อวันที่ 19 กุมภาพันธ์ ให้รอมเมลโจมตีผ่านช่องเขากัสรีนและสบิบาไปยังทาลาและเลอเคฟ เพื่อคุกคามปีกของกองทัพที่ 1 ข้อเสนอเดิมของร็อมเมิลคือการโจมตีแบบจำกัดแต่เข้มข้นผ่านคัสเซอรีนเพื่อเผชิญหน้ากับกำลังของกองทัพน้อยที่ 2 ที่เตเบสซาและรับเสบียงที่สำคัญจากคลังเก็บของสหรัฐฯ ที่นั่น แม้ว่าเขาจะได้รับกองพลยานเกราะที่ 10 และ 21 มาอยู่ภายใต้การบังคับบัญชาของเขา รอมเมลก็กังวลว่าแผนใหม่จะทำให้การรวมกำลังของเขาลดลงและทำให้ปีกของเขาเปิดโล่งต่อการคุกคาม

เมื่อวันที่ 19 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1943 ร็อมเมิลได้รับมอบหมายอำนาจควบคุมกองพลยานเกราะที่ 10 และที่ 21 อย่างเป็นทางการ รวมถึงกองกำลังรบจากกองทัพน้อยแอฟริกา เช่นเดียวกับกองกำลังของพลเอกเมสเซที่แนวป้องกันมาเร็ธ (ซึ่งได้เปลี่ยนชื่อเป็นกองทัพที่ 1 ของอิตาลี) เขาได้เริ่มปฏิบัติการที่ต่อมากลายเป็นยุทธการที่ช่องเขากัสรีน โดยคาดหวังจะโจมตีฝ่ายป้องกันที่ไร้ประสบการณ์อย่างไม่ทันตั้งตัว เขาจึงส่งกองกำลังยานเกราะเบาของกองพันลาดตระเวนที่ 3 บุกเข้าไปในช่องเขา กองกำลังสตาร์คของพันเอกอเล็กซานเดอร์ สตาร์ค ซึ่งเป็นกลุ่มกองพลน้อยที่ประกอบด้วยหน่วยทหารสหรัฐฯ และฝรั่งเศส มีหน้าที่รับผิดชอบในการป้องกันช่องเขา แม้จะไม่มีเวลาจัดระเบียบอย่างเหมาะสม แต่ก็สามารถสั่งการยิงปืนใหญ่จากเนินสูงโดยรอบ ซึ่งทำให้หน่วยยานยนต์แนวหน้าของกองทัพน้อยแอฟริกาหยุดชะงักลงได้ ก่อนที่พวกเขาจะรุกคืบต่อไปได้ กองทหารราบต้องถูกส่งขึ้นไปยังที่สูงเพื่อกำจัดภัยคุกคามจากปืนใหญ่ กองกำลังรบภายใต้การนำของฮันส์-เกออร์ก ฮิลเดแบรนด์ ซึ่งรวมถึงรถถังจากกรมยานเกราะที่ 21 กำลังรุกคืบไปทางเหนือจากสไบท์ลาไปยังช่องเขาสบิบา เมื่อมาถึงหน้าเนินเขาทางตะวันออกของสบิบา พวกเขาถูกหยุดโดยกองพลน้อยรักษาการณ์ที่ 1 และกองพันรบที่ 18 ซึ่งได้รับการสนับสนุนอย่างแข็งแกร่งจากปืนใหญ่สนามและปืนใหญ่ต่อต้านรถถัง และได้รับการเสริมกำลังจากกรมทหารราบสองกรมจากกองพลทหารราบที่ 34

ทหารเยอรมันยิงด้วยปืนใหญ่ขนาด 88 มม. ในตูนิเซีย
ในช่วงเช้าของวันที่ 20 กุมภาพันธ์ การสู้รบระยะประชิดอย่างดุเดือดบนเนินเขาเหนือเมืองกัสรีนยังคงดำเนินต่อไป ขณะที่กองกำลังเฉพาะกิจของกองทัพน้อยแอฟริกา และกองพันจากกองพลยานเกราะที่ 131 "เซนทาอูโร" พร้อมด้วยปืนใหญ่เพิ่มเติม เตรียมพร้อมสำหรับการโจมตีอีกครั้งผ่านช่องเขา เมื่อกลุ่มรบของกองพลยานเกราะที่ 10 จากสเบตลา ได้เข้าร่วมด้วย การโจมตีในตอนเช้ามีความคืบหน้าอย่างช้า ๆ แต่แรงกดดันอย่างหนักที่เกิดขึ้นระหว่างการโจมตีครั้งใหม่ในบ่ายวันนั้น ทำให้แนวป้องกันของฝ่ายสัมพันธมิตรพังทลายลง

หลังจากเคลื่อนพลผ่านช่องเขากัสรีนในช่วงบ่ายของวันที่ 20 กุมภาพันธ์ หน่วยต่าง ๆ ของกองพลเซนทาอูโรได้มุ่งหน้าไปทางตะวันตกสู่เตเบสซา โดยแทบไม่พบกับการต่อต้านใด ๆ ตามมาด้วยกองกำลังรบของฟอน โบรช จากกองพันรถถังที่ 10 ซึ่งแยกไปทางขวาเข้าสู่ถนนสู่ทาลา ที่นั่นพวกเขาถูกชะลอโดยกลุ่มรถถังจากกองพลน้อยยานเกราะที่ 26 (กองกำลังกอร์) เนื่องจากรถถังของพวกเขามีอาวุธด้อยกว่า กองกำลังกอร์จึงได้รับความสูญเสียอย่างหนัก แต่ก็ช่วยซื้อเวลาให้กองกำลังนิค ซึ่งเป็นกองกำลังผสมจากกองพลยานเกราะที่ 6 ของอังกฤษ พร้อมด้วยรถถังจากกองพันโลเธียนส์ที่ 2 และบอร์เดอร์ฮอร์สของกองพลน้อยยานเกราะที่ 26 และทหารราบและปืนใหญ่เพิ่มเติม (ซึ่งแอนเดอร์สันได้สั่งให้ส่งออกจากพื้นที่เคสราเมื่อวันก่อนเพื่อเสริมกำลังป้องกันทาลา) เตรียมตำแหน่งป้องกันบนถนนต่อไป ในขณะเดียวกัน เฟรเดนดอลล์ได้ส่งกองพลยานเกราะที่ 1 ของกองบัญชาการรบ B ไปรับมือกับภัยคุกคามต่อเตเบสซา

เมื่อเวลา 13.00 น. ของวันที่ 21 กุมภาพันธ์ กองพันรบฟอน โบรอิค ได้ปะทะกับรถถังที่ขุดหลุมของกองร้อย B แห่งกองพันที่ 2 โลเธียนส์และบอร์เดอร์ ฮอร์ส แห่งกองพลยานเกราะที่ 26 บนถนนทาลา และกำลังรุกคืบอย่างช้า ๆ รอมเมลเข้าควบคุมการโจมตีโดยตรงและบุกทะลวงแนวป้องกันได้ภายในเวลา 16.00 น. อย่างไรก็ตาม กองพลยานเกราะที่ 26 สามารถถอนกำลังอย่างเป็นระเบียบไปยังแนวป้องกันสุดท้ายที่อยู่ด้านหน้าทาลา การต่อสู้ที่ตำแหน่งนี้เริ่มต้นขึ้นในเวลา 19.00 น. และดำเนินต่อไปในระยะประชิดเป็นเวลาสามชั่วโมง โดยไม่มีฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งได้เปรียบอย่างเด็ดขาด กองกำลังนิคได้รับความเสียหายอย่างหนักและไม่คาดว่าจะสามารถต้านทานได้ในวันถัดไป อย่างไรก็ตาม ในช่วงกลางคืน ปืนใหญ่อีก 48 กระบอกจากกองพลทหารราบที่ 9 ของสหรัฐฯ ได้เดินทางมาถึงหลังจากเดินทาง 1,300 กม. (800 ไมล์) จากโมร็อกโกบนถนนที่แย่และสภาพอากาศเลวร้าย เช้าวันที่ 22 กุมภาพันธ์ ขณะที่บรอยช์เตรียมจะเปิดฉากโจมตี แนวหน้าของเขาถูกโจมตีอย่างหนักด้วยปืนใหญ่ รอมเมลสั่งให้บรอยช์รวมกำลังและตั้งรับ ทำให้เสียเปรียบในการโจมตี

กองพลยานเกราะที่ 21 ที่สบิบาไม่สามารถรุกคืบได้ ทางใต้ลงไปอีก กองกำลังรบจากกองทัพน้อยแอฟริกาที่กำลังมุ่งหน้าไปยังเตเบสซาได้ถูกหยุดไว้เมื่อวันที่ 21 กุมภาพันธ์โดยรถถังและปืนใหญ่ของกองบัญชาการรบ B ที่ตั้งมั่นอยู่บนเนินเขาเจเบลฮัมรา ความพยายามที่จะโอบล้อมพวกเขาในคืนวันที่ 21 กุมภาพันธ์นั้นล้มเหลวอย่างสิ้นเชิง การโจมตีอีกครั้งในช่วงเช้าตรู่ของวันที่ 23 กุมภาพันธ์ก็ถูกตีโต้กลับไปอีกครั้ง ในการประชุมที่เต็มไปด้วยความสิ้นหวังกับเคสเซลริงเมื่อวันที่ 22 กุมภาพันธ์ ร็อมเมิลได้แย้งว่า เมื่อเผชิญกับการป้องกันที่แข็งแกร่งขึ้นและข่าวที่ว่ากองกำลังส่วนหน้าของกองทัพที่แปดได้ไปถึงเมดนีนแล้ว ซึ่งอยู่ห่างจากแนวมาเร็ธเพียงไม่กี่กิโลเมตร เขาควรยกเลิกการโจมตีและถอนกำลังไปสนับสนุนการป้องกันที่มาเร็ธ โดยคาดหวังว่าการโจมตีที่คัสเซอรีนจะสร้างความเสียหายมากพอที่จะยับยั้งการรุกใด ๆ จากทางตะวันตก เค็สเซิลริงต้องการให้การรุกดำเนินต่อไป แต่ในที่สุดก็ตกลงในเย็นวันนั้น และคอมมานโด ซูพรีโมได้ยุติปฏิบัติการอย่างเป็นทางการ กองกำลังฝ่ายอักษะจากเมืองกัสรีนได้เคลื่อนพลมาถึงแนวป้องกันมาเร็ธในวันที่ 25 กุมภาพันธ์

### ผลพวง

พลเอก อเล็กซานเดอร์, รองผู้บัญชาการทหารสูงสุดแห่งกองกำลังฝ่ายสัมพันธมิตรในแอฟริกาเหนือ, ได้ปรึกษาหารือเกี่ยวกับปฏิบัติการในตูนิเซียกับผู้บัญชาการทหารสูงสุด, พลเอก ไอเซนฮาวร์
จากการสู้รบก็ได้สงบลงชั่วขณะ และทั้งสองฝ่ายต่างศึกษาผลลัพธ์ของการสู้รบที่ผ่านมา ร็อมเมิลยังคงเชื่อมั่นว่ากองกำลังสหรัฐฯ แทบไม่มีภัยคุกคามใด ๆ ในขณะที่กองทัพอังกฤษและเครือจักรภพมีกำลังทัดเทียมกัน เขาได้ถือความคิดนี้มานานเกินไป และมันจะพิสูจน์ได้ว่าบทเรียนนี้มีราคาแพงมาก ฝ่ายอเมริกันเองก็ศึกษาการสู้รบเช่นกัน และปลดผู้บัญชาการระดับสูงหลายคน พร้อมทั้งออกเอกสาร "บทเรียนที่ได้รับ" หลายฉบับเพื่อปรับปรุงประสิทธิภาพในอนาคต ที่สำคัญที่สุดคือ ในวันที่ 6 มีนาคม 1943 การบังคับบัญชาของกองทัพที่ 2 ของสหรัฐฯ ได้เปลี่ยนจากเฟรเดนดอลไปเป็นจอร์จ เอส. แพตตัน โดยมีโอมาร์ แบรดลีย์เป็นผู้ช่วยผู้บัญชาการกองทัพ ผู้บัญชาการได้รับการเตือนว่าหน่วยขนาดใหญ่ควรอยู่รวมกันเป็นกลุ่มเพื่อให้มีกำลังพลจำนวนมากในสนามรบ แทนที่จะกระจายไปทั่วเหมือนที่เฟรเดนดอลได้จัดวางไว้ ซึ่งมีผลข้างเคียงที่ตั้งใจไว้คือการปรับปรุงการควบคุมการยิงของปืนใหญ่สหรัฐฯ ที่แข็งแกร่งอยู่แล้ว การสนับสนุนทางอากาศระยะใกล้ชิดก็อ่อนแอเช่นกัน (แม้ว่าสิ่งนี้จะถูกขัดขวางโดยสภาพอากาศที่ไม่เอื้ออำนวยโดยทั่วไปก็ตาม)

ในการประชุมที่คาซาบลังกา มีการตัดสินใจแต่งตั้งพลเอก เซอร์ ฮาโรลด์ อเล็กซานเดอร์ เป็นรองผู้บัญชาการทหารสูงสุดของกองกำลังพันธมิตรในแอฟริกาเหนือของฝรั่งเศส การแต่งตั้งนี้มีผลบังคับใช้ในวันที่ 20 กุมภาพันธ์ และในเวลาเดียวกัน เพื่อให้สามารถประสานงานกิจกรรมของกองทัพทั้งสองของเขาในตูนิเซียได้ดียิ่งขึ้น ไอเซนฮาวร์ที่กองบัญชาการกองกำลังฝ่ายสัมพันธมิตร (AFHQ) ได้รวมกองทัพที่ 1 และกองทัพที่ 8 เข้าไว้ภายใต้กองบัญชาการใหม่ คือ กลุ่มกองทัพที่ 18 ซึ่งอเล็กซานเดอร์จะเป็นผู้บัญชาการ หลังจากเข้ารับตำแหน่งใหม่ได้ไม่นาน อเล็กซานเดอร์ก็ได้รายงานไปยังลอนดอน

> ...ผมรู้สึกตกใจกับสถานการณ์ทั้งหมดที่เกิดขึ้นจริง ๆ ...ความผิดที่แท้จริงคือการขาดทิศทางจากเบื้องบนตั้งแต่แรกเริ่ม ส่งผลให้ไม่มีนโยบายและไม่มีแผนงาน
>
>

และการวิพากษ์วิจารณ์ของแอนเดอร์สัน แม้ว่าในภายหลังจะรู้สึกว่าไม่ค่อยยุติธรรมนักก็ตาม เมื่อเขาได้รับมอบอำนาจควบคุมแนวรบทั้งหมดในปลายเดือนมกราคม เป้าหมายของแอนเดอร์สันคือการจัดระเบียบแนวรบใหม่ให้เป็นภาคส่วนระดับชาติที่รวมกัน และสร้างกองกำลังสำรองเพื่อช่วงชิงความได้เปรียบกลับคืนมา ซึ่งเป็นลำดับความสำคัญเดียวกันกับที่ระบุไว้ในคำสั่งของอเล็กซานเดอร์เมื่อวันที่ 20 กุมภาพันธ์

เมื่อวันที่ 21 กุมภาพันธ์ อเล็กซานเดอร์ได้ประกาศเป้าหมายของเขาที่จะทำลายกองกำลังข้าศึกทั้งหมดในตูนิเซีย โดยเริ่มจากการเคลื่อนทัพที่แปดไปทางเหนือของกาบิส ในขณะที่กองทัพที่หนึ่งทำการโจมตีเพื่อดึงกำลังสำรองที่อาจถูกนำมาใช้ต่อต้านกองทัพที่แปดออกไป กองทัพทั้งสองฝ่ายจะยึดสนามบินสำหรับกองทัพอากาศฝ่ายสัมพันธมิตร อำนาจทางบก ทางทะเล และทางอากาศที่ประสานงานกันของฝ่ายสัมพันธมิตรจะล้อมกองกำลังฝ่ายอักษะในตูนิเซียภายในวันที่ 30 เมษายน เพื่อให้เป็นไปตามกำหนดเวลาที่กำหนดไว้ในการประชุมคาซาบลังกา ซึ่งอนุญาตให้มีการบุกเกาะซิซิลีในช่วงสภาพอากาศที่เอื้ออำนวยในเดือนสิงหาคม

ฮันส์-เยือร์เกิน ฟ็อน อาร์นิม (ขวา) ผู้บัญชาการแห่งกองทัพกลุ่มแอฟริกา
การประชุมคาซาบลังกาได้ตกลงที่จะปรับโครงสร้างกองทัพอากาศในทะเลเมดิเตอร์เรเนียนเพื่อให้มีประสานงานอย่างใกล้ชิดยิ่งขึ้น พลอากาศเอก เซอร์ อาร์เธอร์ เทดเดอร์ ได้รับแต่งตั้งเป็นผู้บัญชาการกองบัญชาการกองทัพอากาศเมดิเตอร์เรเนียน ได้รับผิดชอบกิจกรรมทางอากาศทั้งหมดของฝ่ายสัมพันธมิตรในทะเลเมดิเตอร์เรเนียน และพลตรี คาร์ล สปาตซ์ ได้รับแต่งตั้งเป็นผู้บัญชาการกองทัพอากาศแอฟริกาตะวันตกเฉียงเหนือภายใต้การบังคับบัญชาของเทดเดอร์ โดยรับผิดชอบปฏิบัติการทางอากาศทั้งหมดในตูนิเซีย ในวันที่ 23 กุมภาพันธ์ พลอากาศเอก เซอร์ อาร์เธอร์ โคนิงแฮม ได้เข้ารับตำแหน่งต่อจากคูเตอร์ ที่กองบัญชาการสนับสนุนทางอากาศของฝ่ายสัมพันธมิตร ซึ่งต่อมาได้กลายเป็นกองทัพอากาศยุทธวิธีแอฟริกาตะวันตกเฉียงเหนือภายใต้การบังคับบัญชาของสปาตซ์ โดยมีกองทัพอากาศทะเลทรายคอยสนับสนุนกองทัพที่แปด ภายใต้การควบคุมการปฏิบัติการของกองบัญชาการดังกล่าว

โคนิงแฮมได้พบว่า โครงสร้างทางอากาศในตูนิเซียในปี 1941 เมื่อเขาเข้ารับตำแหน่งผู้บัญชาการกองทัพอากาศทะเลทรายเป็นครั้งแรกนั้น มีลักษณะคล้ายกับปฏิบัติการในทะเลทรายตะวันตก บทเรียนจากปฏิบัติการในทะเลทรายไม่ได้ถูกนำมาใช้ในการวางแผนสำหรับปฏิบัติการเพลิง ซึ่งได้จำกัดขีดความสามารถของกองทัพอากาศที่ขาดแคลนเครื่องบินและเสบียงอยู่แล้ว ในการให้การสนับสนุนทางยุทธวิธีแก่กองทัพบกในช่วงการรุกคืบสู่ตูนิส โคนิงแฮมจึงได้รวมหน่วยบัญชาการปฏิบัติการของอังกฤษและอเมริกาเข้าด้วยกัน และฝึกอบรมพวกเขาในแนวทางการปฏิบัติการใหม่ ๆ

ฝ่ายอักษะยังได้จัดตั้งกองบัญชาการร่วมสำหรับกองทัพทั้งสองของตนด้วย ฮิตเลอร์และกองบัญชาการใหญ่กองทัพบกเยอรมัน (OKH) ได้เชื่อว่าอาร์นิมควรเข้ารับตำแหน่งผู้บัญชาการ แต่เคสเซลริงแย้งว่าควรเป็นร็อมเมิล ร็อมเมิลได้รับการแต่งตั้งให้เป็นผู้บัญชาการกองทัพกลุ่มแอฟริกาใหม่ในวันที่ 23 กุมภาพันธ์

## แนวรบทางใต้

### ยุทธการที่เมดนีน

กองทัพที่แปดได้รวมกำลังอยู่ในหน้าแนวป้องกันมาเร็ธ ตั้งแต่วันที่ 17 กุมภาพันธ์ และเริ่มปฏิบัติการโจมตีไปทางทิศตะวันตกในวันที่ 26 กุมภาพันธ์ ในวันที่ 6 มีนาคม 1943 กองพลยานเกราะเยอรมัน 3 กองพล กองพลเบา 2 กองพล และกองพลอิตาลี 9 กองพล ได้เปิดฉากปฏิบัติการกาปรี ซึ่งเป็นการโจมตีลงใต้ไปยังเมดนีน จุดแข็งทางเหนือสุดของอังกฤษ การโจมตีของฝ่ายอักษะถูกขับไล่ด้วยการระดมยิงปืนใหญ่ รถถังฝ่ายอักษะ 55 คันถูกทำลาย ด้วยความล้มเหลวของปฏิบัติการคาปรี รอมเมลจึงตัดสินใจว่าหนทางเดียวที่จะช่วยกองทัพฝ่ายอักษะได้คือการยุติการรบ และในวันที่ 9 มีนาคม เขาเดินทางไปอิตาลีเพื่อหารือกับคอมมานโด ซูพรีโมในกรุงโรม เมื่อไม่ได้รับการสนับสนุน เขาจึงเดินทางไปพบฮิตเลอร์ที่กองบัญชาการในยูเครนในวันที่ 10 มีนาคม เพื่อพยายามโน้มน้าวให้ฮิตเลอร์ละทิ้งตูนิเซียและส่งกองทัพฝ่ายอักษะกลับสู่ยุโรป ฮิตเลอร์ได้ปฏิเสธ และร็อมเมิลถูกสั่งให้ลาป่วยโดยเก็บเป็นความลับอย่างเคร่งครัด อาร์นิมได้ดำรงตำแหน่งผู้บัญชาการกองทัพกลุ่มแอฟริกา

### ยุทธการที่แนวมาเร็ธ

ทหารอิตาลีในทุ่งกระบองเพชรในแนวป้องกันมาเรธ เมื่อวันที่ 31 มีนาคม ค.ศ. 1943
มอนต์โกเมอรีได้เปิดปฏิบัติการนักมวย(Operation Pugilist) ต่อแนวรบมาเร็ธ ในคืนวันที่ 19/20 มีนาคม ค.ศ. 1943 กองทัพน้อยที่ 30 ของกองทัพที่ 8 ได้เริ่มปฏิบัติการนักมวย พร้อมกับกองพลทหารราบที่ 50 (นอร์ธัมเบรียน) พวกเขาแทรกซึมเข้าไปในแนวรบที่กองพลยานเกราะที่ 136 "ยุวชนฟาสซิสต์"(Giovani Fascisti) ยึดครองอยู่ และสร้างหัวสะพานเล็กๆ ทางตะวันตกของซารัท ในวันที่ 20/21 มีนาคม อย่างไรก็ตาม ภูมิประเทศและฝนทำให้ไม่สามารถเคลื่อนพลรถถัง เครื่องบิน และปืนต่อต้านรถถังได้ ทำให้ทหารราบถูกตัดขาด การโจมตีโต้กลับอย่างเด็ดเดี่ยวโดยกองพลยานเกราะที่ 15 และกองพลยุวชนฟาสซิสต์ ในวันที่ 22 มีนาคม สามารถยึดหัวสะพานส่วนใหญ่คืนมาได้ กองทัพน้อยที่ 30 ได้เตรียมการโจมตีครั้งใหม่ไปยังทัลลูฟ ซึ่งกองพลทหารราบอินเดียที่ 4 (พลตรี ฟรานซิส ทูเกอร์) จะทำการโจมตีในเวลากลางคืนในวันที่ 23/24 มีนาคม บริเวณปลายด้านในของแนวรบ เหตุการณ์นี้จะสอดคล้องกับแผนการจู่โจมด้วยปีกซ้ายที่มอนต์โกเมอรีวางแผนไว้ ซึ่งเป็นปฏิบัติการใหม่ที่เรียกว่า "ซูเปอร์ชาร์จ 2"

เมื่อวันที่ 26 มีนาคม กองทัพน้อยที่ 10 (ภายใต้การนำของพลโท ไบรอัน ฮอร์ร็อกส์) ได้รุกคืบอ้อมเนินเขามาทมาตา ยึดช่องเขาเทบากาและเมืองเอลฮัมมาทางตอนเหนือสุดของแนวรบใน "ปฏิบัติการซูเปอร์ชาร์จ 2" ทำให้แนวรบมาเร็ธไม่สามารถรักษาไว้ได้ ในวันถัดมา ปืนต่อต้านรถถังจากหน่วยของเยอรมันและอิตาลีได้สกัดการรุกคืบของกองทัพน้อยที่ 10 เพื่อยืดเวลาการถอนกำลัง ภายใน 48 ชั่วโมงต่อมา กองกำลังฝ่ายอักษะได้ถอนกำลังออกจากแนวรบมาเร็ธ และตั้งแนวป้องกันใหม่ห่างออกไปทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ 60 กิโลเมตร (37 ไมล์) ที่วาดีอาคาริต ใกล้กับกาบิส

### กาบิส

กองทัพน้อยที่ 2 ของสหรัฐฯ ที่ได้รับการจัดระเบียบใหม่ได้รุกคืบจากช่องเขาอีกครั้งและเข้าไปอยู่ด้านหลังแนวรบของฝ่ายอักษะ กองพลยานเกราะที่ 10 ได้ทำการโจมตีโต้กลับในการรบที่เอลเกตตาร์ เมื่อวันที่ 23 มีนาคม รถถังเยอรมันที่กำลังรุกคืบเข้าหาหน่วยแนวหน้าของกองกำลังสหรัฐฯ ได้เข้าไปในทุ่งทุ่นระเบิด และหน่วยปืนใหญ่และหน่วยต่อต้านรถถังของสหรัฐฯ ได้เปิดฉากยิง กองพลยานเกราะที่ 10 สูญเสียรถถังไปอย่างรวดเร็ว 30 คันและถอยออกจากทุ่งทุ่นระเบิด การโจมตีครั้งที่สองที่ได้รับการสนับสนุนจากทหารราบในช่วงบ่ายแก่ ๆ ก็ถูกขับไล่เช่นกัน และกองพลยานเกราะที่ 10 ได้ถอยกลับไปยังกาบิส กองทัพน้อยที่ 2 ของสหรัฐฯ ไม่สามารถใช้ประโยชน์จากความล้มเหลวของเยอรมันได้ และการโจมตีแต่ละครั้งก็ถูกหยุดยั้งโดยการโจมตีโต้กลับของกองพลยานเกราะที่ 10 หรือกองพลยานเกราะที่ 21 บนถนนจากกาบิส การประสานงานของกองกำลังทางอากาศและภาคพื้นดินของฝ่ายสัมพันธมิตรยังคงไม่เป็นที่น่าพอใจ กองทัพที่แปดและกองทัพน้อยที่สองของสหรัฐฯ โจมตีต่อเนื่องเป็นเวลาหนึ่งสัปดาห์ และในวันที่ 28 มีนาคม กองทัพที่แปดก็ยึดเอลฮัมมาได้ ทำให้ฝ่ายอักษะต้องละทิ้งกาบิสและถอยทัพไปทางเหนือสู่กองทัพยานเกราะที่ห้า เนินเขาเบื้องหน้ากองกำลังสหรัฐฯ ถูกทิ้งร้าง ทำให้พวกเขาสามารถเข้าร่วมกับกองกำลังอังกฤษในกาบิสได้ในวันนั้น กองพลที่ 2 ของนิวซีแลนด์และกองพลยานเกราะที่ 1 ไล่ตามกองทัพเยอรมันไปทางเหนือ 225 กิโลเมตร (140 ไมล์) เข้าสู่ตำแหน่งป้องกันในเนินเขาทางตะวันตกของเอนฟิดาวิลล์ ซึ่งรักษาไว้ได้จนกระทั่งสิ้นสุดการรบ

## เขตสงครามทางเหนือ

รถถัง พันท์เซอร์ 3 ของเยอรมันได้รุกผ่านเมืองในตูนิเซีย
เมื่อวันที่ 26 กุมภาพันธ์ อาร์นิมอยู่ในความเข้าใจผิดว่าการสู้รบที่กัสรีนได้บีบให้ฝ่ายสัมพันธมิตรต้องลดกำลังทางเหนือเพื่อเสริมกำลังทางใต้ จึงได้เปิดปฏิบัติการ "โอชเซนคอปฟ์" ("หัววัว") โจมตีทัพที่ 5 ของฝ่ายสัมพันธมิตรในแนวรบกว้าง โดยมีพลเอกเวเบอร์เป็นผู้บัญชาการ การโจมตีหลักมาจากกองทัพน้อยเวเบอร์ ซึ่งประกอบด้วยกองพลทหารราบที่ 334 หน่วยกองกำลังที่เพิ่งมาถึงของกองพลแฮร์มัน เกอริง และส่วนหนึ่งของกองพลยานเกราะที่ 10 ที่ไม่ได้เข้าร่วมในปฏิบัติการฟรุห์ลิงสวินด์ ("ลมฤดูใบไม้ผลิ") กองกำลังของเวเบอร์จะเคลื่อนพลออกเป็นสามกลุ่ม: กลุ่มกลางเคลื่อนไปทางทิศตะวันตกสู่เมดเจซ เอล บาบ; กลุ่มที่สองเคลื่อนพลไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ตามเส้นทางจากมาเทอร์ไปยังเบจา (ซึ่งอยู่ห่างจากเมดเจซไปทางตะวันตกประมาณ 40 กิโลเมตร (25 ไมล์)) และกลุ่มที่สามเคลื่อนพลไปทางทิศตะวันตกห่างจากเมดเจซไปทางใต้ 25 ไมล์ (40 กิโลเมตร) ปีกด้านเหนือของกองทัพเวเบอร์จะได้รับการคุ้มครองโดยกองพลมันท็อยเฟิล รุกคืบไปทางตะวันตก (ปฏิบัติการเอาส์ลาดุง) และขับไล่ฝ่ายสัมพันธมิตรออกจากตำแหน่งรุกคืบตรงข้ามกรีนฮิลล์และสถานีเจฟนาที่ฝ่ายอักษะยึดครองอยู่

เป้าหมายของปฏิบัติการเอาส์ลาดุง ("แรงผลักดันด้านนอก") คือการเข้าควบคุมเมืองสำคัญอย่างเจเบล อาบิออด การโจมตีครั้งนี้โดยกองพลมันท็อยเฟิล ได้ประสบความสำเร็จในการรุกคืบข้ามเนินเขาที่ฝรั่งเศสยึดครองซึ่งมีการป้องกันเบาบางระหว่างแหลมเซอร์รัต และเมืองเซ็ดเจนาเน ซึ่งเป็นเมืองสถานีรถไฟ การโจมตีตอบโต้ที่สร้างความเสียหายอย่างหนักในวันที่ 27 กุมภาพันธ์และ 2 มีนาคม โดยส่วนหนึ่งของกองพลทหารราบที่ 139 กองพลทหารราบที่ 46 หน่วยคอมมานโดที่ 1 และปืนใหญ่สนับสนุน ได้ชะลอการรุกคืบของฝ่ายอักษะ การถอนกำลังของกองพันฝรั่งเศสในพื้นที่เมดเจซเพื่อไปรวมกับกองทัพที่ 19 ทำให้การต่อต้านการยึดครองพื้นที่สูงของเยอรมันซึ่งควบคุมเมืองนั้นลดลง ส่งผลให้พื้นที่ดังกล่าวตกอยู่ในสถานการณ์ที่อันตราย ผลที่ตามมาคือ กองทัพอังกฤษได้ละทิ้งเมืองเซ็ดเจนาเน เมื่อวันที่ 4 มีนาคม และกองพลทหารราบที่ 139 ถูกผลักดันถอยหลังอย่างช้า ๆ ในช่วงสามสัปดาห์ถัดมา เป็นระยะทางประมาณ 24 กิโลเมตร (15 ไมล์) ไปทางเจเบล อาบิออด

### ปฏิบัติการโอเซนคอฟ์

ปืนใหญ่ขนาดกลาง 4.5 นิ้วของอักกฤษ ได้ระดมยิงใส่เป้าหมายที่ถูกชี้จุดโดย RAF
การรุกหลัก, โอเซนคอฟ์ได้นำไปสู่การสู้รบที่ดุเดือด – กองกำลังรบเฉพาะกิจแลง (Kampfgruppe Lang) ที่เข้าโจมตีในภาคเหนือถูกตรึงไว้โดยปืนใหญ่ขนาดเล็กและกองพันหนึ่งของกรมทหารแฮมป์เชียร์ (Hampshire Regiment) เป็นเวลาทั้งวัน ณ ซิดิ นซีร์ (Sidi Nsir) และฟาร์มแฮมป์เชียร์ (Hampshire Farm) ก่อนที่จะถูกโจมตีจนพ่ายแพ้ ความล่าช้านี้มีความสำคัญอย่างยิ่ง และเป็นผลให้กองกำลังอังกฤษสามารถเตรียมพื้นที่สังหารขนาดใหญ่ที่ช่องเขาฮันท์ (Hunts Gap) (พื้นที่ระหว่างเมดเจซ (Medjez) และเบจา (Béja) ไปทางตะวันออกเฉียงเหนือประมาณ 24 กิโลเมตร (15 ไมล์)) ในการโจมตีทางใต้ กองกำลังรบเฉพาะกิจอดอร์ฟ (Kampfgruppe Audorff) สามารถรุกคืบไปทางตะวันตกสู่เมดเจซ เอล บาบ (Medjez el Bab) ได้บ้าง แต่กองกำลังเฉพาะกิจของอังกฤษ กองพลวาย (Y Division) สามารถขับไล่การโจมตีทางใต้ได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลังจากรถถังเชอร์ชิลล์สองคันยิงถล่มขบวนรถขนส่งของเยอรมันทั้งขบวน ณ สถานที่แห่งหนึ่งที่มีชื่อ "ฟาร์มสตรีมโรลเลอร์" (Steamroller Farm) การโจมตีครั้งสุดท้ายของกองกำลังของแลงที่บอบช้ำได้ถูกหยุดยั้งที่ช่องเขาฮันท์โดยกองพลทหารราบที่ 128 แห่งกองพลทหารราบที่ 46 พร้อมด้วยปืนใหญ่จำนวนมาก การสนับสนุนทางอากาศจากกองทัพอากาศอังกฤษ และรถถังเชอร์ชิลล์สองกองร้อยจากกองทหารม้าไอร์แลนด์เหนือภายใต้การบังคับบัญชา

การสู้รบดำเนินต่อไปจนถึงวันที่ 5 มีนาคม และเนื่องจากสภาพอากาศเลวร้าย ปฏิบัติการจึงถูกยกเลิกโดยอาร์นิม ความล้มเหลวดังกล่าวทำให้ฝ่ายอักษะสูญเสียทหารราบและรถถังจำนวนมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งรถถังหนักทีเกอร์จำนวนมาก โอเซนคอฟ์จะเป็นการรุกครั้งใหญ่ครั้งสุดท้ายของฝ่ายอักษะโดยกองทัพยานเกราะที่ 5 เมื่อวันที่ 25 มีนาคม อเล็กซานเดอร์สั่งให้โจมตีโต้กลับแนวรบของกองทัพน้อยที่ 5 และในวันที่ 28 มีนาคม แอนเดอร์สันได้โจมตีด้วยกองพลทหารราบที่ 46 โดยมีกองพลน้อยทหารราบที่ 138 และกองพลน้อยทหารราบที่ 128 เป็นกองกำลังสำรอง และเสริมกำลังด้วยกองพลน้อยทหารราบที่ 36 กองพลน้อยพลร่มที่ 1 และหน่วยทหารฝรั่งเศส รวมถึงกองกำลังทาบอร์ของชาวกูมิเยร์ที่เชี่ยวชาญด้านภูเขา ปืนใหญ่จากสองกองพลบวกกับกำลังเสริมจากกองทัพบก ในเวลาสี่วัน พวกเขาสามารถยึดพื้นที่ที่เสียไปทั้งหมดคืนมาได้ และจับเชลยศึกชาวเยอรมันและอิตาลีได้ 850 คน เมื่อวันที่ 7 เมษายน แอนเดอร์สันได้มอบหมายให้กองพลทหารราบที่ 78 ทำการเคลียร์เส้นทางเบจา-เมดเจซ โดยได้รับการสนับสนุนจากปืนใหญ่และการสนับสนุนทางอากาศ พวกเขาค่อย ๆ รุกคืบไป 16 กิโลเมตร (10 ไมล์) ผ่านภูมิประเทศที่เป็นภูเขาสูงชันในช่วงสิบวันถัดมา และเคลียร์แนวรบกว้าง 16 กิโลเมตร (10 ไมล์) กองพลทหารราบที่ 4 เข้าร่วมการต่อสู้ โดยเข้าประจำตำแหน่งทางด้านซ้ายของกองพลที่ 78 และรุกคืบไปยังซิดิ นซีร์

## ชัยชนะของฝ่ายสัมพันธมิตร

### แผนการของฝ่ายสัมพันธมิตร

ปฏิบัติการการทัพตูนิเซีย วันที่ 20 เมษายน ถึง 13 พฤษภาคม ค.ศ. 1943
ส่วนที่ยื่นออกมาที่เมดเจซได้รับการปลดปล่อยแล้ว และถนนด้านข้างในพื้นที่กองทัพน้อยที่ 5 ก็ถูกเคลียร์ ทำให้แอนเดอร์สันสามารถหันมาให้ความสนใจอย่างเต็มที่กับคำสั่งที่เขาได้รับ เมื่อวันที่ 12 เมษายน จากอเล็กซานเดอร์ เพื่อเตรียมการโจมตีครั้งใหญ่ที่กำหนดไว้ในวันที่ 22 เมษายน เพื่อยึดครองตูนิส ในขั้นตอนนี้ เครื่องบินของฝ่ายสัมพันธมิตรได้ถูกเคลื่อนย้ายไปยังสนามบินในตูนิเซียเพื่อป้องกันการส่งเสบียงทางอากาศให้แก่กองทัพฝ่ายอักษะในแอฟริกาเหนือ (ปฏิบัติการแฟล็กซ์) และเครื่องบินขนส่งของเยอรมันจำนวนมากถูกยิงตกระหว่างเกาะซิซิลีและตูนิส เรือพิฆาตของอังกฤษที่ปฏิบัติการจากเกาะมอลตาได้ขัดขวางการส่งเสบียง การเสริมกำลัง หรือการอพยพออกจากตูนิเซียโดยทางทะเล (ปฏิบัติการการแก้แค้น) พลเรือเอกคันนิงแฮม ผู้บัญชาการกองกำลังเฉพาะกิจทางเรือของไอเซนฮาวร์ ได้ออกคำสั่งแบบเนลสันแก่เรือของเขาว่า "จม เผา ยึด ทำลาย อย่าให้สิ่งใดผ่านไปได้" แต่มีเรือฝ่ายอักษะเพียงไม่กี่ลำเท่านั้นที่พยายามจะผ่านไปได้ ภายในวันที่ 18 เมษายน หลังจากการโจมตีของกองทัพที่แปดจากทางใต้ และการโจมตีโอบล้อมโดยกองทัพน้อยที่เก้าและกองทัพน้อยที่สิบเก้าของฝรั่งเศส กองกำลังฝ่ายอักษะถูกผลักดันไปอยู่ในแนวป้องกันบนชายฝั่งตะวันออกเฉียงเหนือของตูนิส พยายามปกป้องเส้นทางส่งเสบียง แต่ก็แทบไม่มีหวังที่จะต่อสู้ต่อไปได้นาน

อเล็กซานเดอร์ได้วางแผนว่า ในขณะที่กองทัพสหรัฐที่ 2 จะโจมตีทางเหนือไปยังบันซัรต์ กองทัพที่ 1 จะเข้าโจมตีไปยังตูนิส และกองทัพที่ 8 จะโจมตีทางเหนือจากเอนฟิดาวิลล์ แอนเดอร์สันจะประสานงานการปฏิบัติการของกองทัพที่ 1 และกองทัพสหรัฐที่ 2 โดยออกคำสั่งที่เหมาะสมเพื่อให้บรรลุเป้าหมายนี้ แผนของแอนเดอร์สันคือการโจมตีหลักจะอยู่ที่ใจกลางแนวรบของกองทัพน้อยที่ 5 ที่เมดเจซ เพื่อเผชิญหน้ากับแนวป้องกันหลักของฝ่ายอักษะ อย่างไรก็ตาม กองทัพน้อยที่ 9 ทางด้านขวาจะโจมตีไปทางตะวันออกเฉียงเหนือก่อน โดยใช้ความเร็วในการเคลื่อนที่เพื่อแทรกซึมเข้าไปด้านหลังตำแหน่งของเมดเจซและทำลายกองกำลังสำรองยานเกราะของพวกเขา กองทัพที่ 2 ของสหรัฐฯ จะทำการโจมตีสองระลอก: ระลอกแรกเพื่อยึดพื้นที่สูงทางปีกซ้ายของกองทัพน้อยที่ 5 และระลอกที่สองมุ่งหน้าไปยังบันซัรต์ กองทัพน้อยที่ 19 ของฝรั่งเศสจะถูกตรึงไว้จนกว่ากองทัพน้อยที่ 9 และกองทัพที่ 8 จะดึงกำลังฝ่ายตรงข้ามเข้ามาใกล้ จากนั้นจึงจะรุกคืบไปยังปงต์ดูฟาห์ส (Pont du Fahs)

### ปฏิบัติการวัลแคน

กองกำลังพันธมิตรที่ได้จัดระเบียบใหม่ และในคืนวันที่ 19/20 เมษายน กองทัพที่แปดได้ยึดเมืองเอนฟิดาวิลล์ได้สำเร็จ โดยเข้าโจมตีกองพลยานยนต์ที่ 16 "ปิสโตยา" ของอิตาลี ซึ่งได้ทำการโจมตีโต้กลับหลายครั้งในช่วงสามวันถัดมา แต่ก็ถูกขับไล่กลับไปได้ นอกจากนี้ยังมีการสู้รบที่ทาครูนาก็เกิดขึ้นด้วย การรุกคืบไปทางเหนือของกองทัพที่แปดได้ "บีบ" แนวรบด้านตะวันออกของกองทัพน้อยที่สองของสหรัฐฯ ทำให้กองทัพน้อยสามารถถอนกำลังและเปลี่ยนไปประจำการที่ปลายด้านเหนือของแนวรบฝ่ายสัมพันธมิตรได้ อาร์นิมรู้ว่าการรุกของฝ่ายสัมพันธมิตรใกล้จะเกิดขึ้นแล้ว จึงได้ทำการโจมตีเพื่อขัดขวางในคืนวันที่ 20/21 เมษายน ระหว่างเมดเจซและกูเบลลาต์ในแนวรบของกองทัพน้อยที่เก้า กองพลแฮร์มัน เกอริงซึ่งได้รับการสนับสนุนจากรถถังของกองพลยานเกราะที่ 10 สามารถรุกคืบเข้าไปได้ไกลถึง 5 ไมล์ (8.0 กิโลเมตร) ในบางจุด แต่ไม่สามารถบังคับให้ฝ่ายสัมพันธมิตรถอนกำลังทั้งหมดได้ และในที่สุดก็ต้องกลับไปยังแนวรบของตน ไม่มีการหยุดชะงักอย่างร้ายแรงต่อแผนการของฝ่ายสัมพันธมิตร ยกเว้นการโจมตีครั้งแรกของการรุกโดยกองทัพน้อยที่เก้า ซึ่งล่าช้าไปสี่ชั่วโมงจากเวลา 4:00 น. ของวันที่ 22 เมษายน

ช่วงเช้าของวันที่ 22 เมษายน กองพลที่ 46 เข้าโจมตีแนวรบของกองทัพน้อยที่ 9 ทำให้เกิดช่องว่างให้กองพลยานเกราะที่ 6 ผ่านเข้าไปได้ก่อนค่ำ ตามด้วยกองพลยานเกราะที่ 1 ซึ่งรุกคืบไปทางตะวันออกในอีกสองวันถัดมา แต่ก็ไม่เร็วพอที่จะยับยั้งการตั้งแนวป้องกันต่อต้านรถถังที่แข็งแกร่ง ซึ่งหยุดยั้งการรุกคืบของพวกเขา การรบครั้งนี้ดึงกำลังสำรองยานเกราะของฝ่ายอักษะลงใต้ ห่างจากแนวรบกลาง เมื่อเห็นว่าไม่น่าจะมีการรุกคืบต่อไปได้ แอนเดอร์สันจึงถอนกองพลยานเกราะที่ 6 และกองพลทหารราบที่ 46 ส่วนใหญ่กลับเข้าสู่กองกำลังสำรองของกองทัพ การโจมตีของกองทัพน้อยที่ 5 ได้เริ่มขึ้นในช่วงเย็นของวันที่ 22 เมษายน และกองทัพน้อยที่ 2 ของสหรัฐฯ ได้เปิดฉากการรุกในเช้าตรู่ของวันที่ 23 เมษายน ในยุทธการที่เนินเขา 609 ซึ่งกองทัพน้อยที่ 5 สามารถยึดเนินเขาได้สำเร็จ และเปิดเส้นทางสู่บันซัรต์ ในการต่อสู้ประชิดตัวอย่างดุเดือดกับกองพลแฮร์มัน เกอริง กองพลทหารราบที่ 334 และกองพลยานเกราะที่ 15 กองทัพน้อยที่ 5 พร้อมด้วยกองพลทหารราบที่ 1, 4 และ 78 โดยได้รับการสนับสนุนจากรถถังและปืนใหญ่ของกองทัพบก ใช้เวลาแปดวันในการรุกคืบ 9.7 กิโลเมตร (6 ไมล์) และยึดตำแหน่งป้องกันส่วนใหญ่ของฝ่ายอักษะได้

การสู้รบนั้นสร้างความเสียหายให้แก่ทั้งสองฝ่าย แต่ในยุทธการที่เนินเขาลองสต็อป ลองสต็อปได้ถูกยึดครอง ซึ่งเปิดทางไปสู่ตูนิส และแอนเดอร์สันรู้สึกว่าการบุกทะลวงใกล้จะเกิดขึ้นแล้ว เมื่อวันที่ 30 เมษายน หลังจากความพยายามที่ล้มเหลวของกองพลทหารราบที่ 169 แห่งกองพลทหารราบที่ 56 (ลอนดอน) ซึ่งเพิ่งเดินทางมาถึงจากซีเรียเป็นระยะทางกว่า 3,300 ไมล์ ทำให้ทั้งมอนต์โกเมอรีและอเล็กซานเดอร์เห็นได้ชัดว่า การโจมตีของกองทัพที่ 8 ทางเหนือจากเอนฟิดาวิลล์ เข้าสู่ภูมิประเทศที่ยากต่อการป้องกันและมีการป้องกันอย่างแน่นหนา ซึ่งจะไม่ประสบความสำเร็จ พลเอกอเล็กซานเดอร์จึงมอบหมายภารกิจตรึงกำลังให้มอนต์โกเมอรี และโอนย้ายกองพลยานเกราะที่ 7 ของอังกฤษ กองพลทหารราบที่ 4 ของอินเดีย และกองพลยานยนต์รักษาการณ์ที่ 201 จากกองทัพที่ 8 ไปยังกองทัพที่ 1 เพื่อรวมกับกองพลยานเกราะที่ 1 ของอังกฤษ ซึ่งถูกโอนย้ายมาก่อนปฏิบัติการรุกหลัก (ปฏิบัติการสไตรค์)

### ปฏิบัติการสไตรค์

ทหารเยอรมันได้ยอมจำนนต่อพลขับชาวอังกฤษในรถถังสจวตใกล้กับเมือง Frendj, วันที่ 6 พฤษภาคม ค.ศ. 1943
การเคลื่อนพลของฝ่ายสัมพันธมิตรเสร็จสมบูรณ์ในคืนวันที่ 5 พฤษภาคม แอนเดอร์สันได้จัดให้มีการรวมพลรถถังลวงไว้ใกล้บูอาราดาในแนวรบของกองทัพที่ 9 เพื่อเบี่ยงเบนความสนใจจากการมาถึงของกองพลยานเกราะที่ 7 ในแนวรบเมดเจซ และประสบความสำเร็จในการสร้างความประหลาดใจอย่างมากเกี่ยวกับขนาดของกองกำลังยานเกราะเมื่อการโจมตีเริ่มต้นขึ้น การโจมตีครั้งสุดท้ายได้เริ่มขึ้นเวลา 3:30 น. ของวันที่ 6 พฤษภาคม โดยกองทัพที่ 9 ภายใต้การบัญชาการของพลโท ไบรอัน ฮอร์ร็อกส์ ซึ่งรับช่วงต่อจากพลโท จอห์น คร็อกเกอร์ ที่ได้รับบาดเจ็บ กองทัพที่ 5 ภายใต้การบัญชาการของพลโท ชาร์ลส์ วอลเตอร์ ออลเฟรย์ ได้ทำการโจมตีเบื้องต้นเมื่อวันที่ 5 พฤษภาคม เพื่อยึดพื้นที่สูงและรักษาแนวปีกซ้ายของกองทัพที่ 9 กองพลที่ 4 ของอังกฤษและกองพลที่ 4 ของอินเดีย ซึ่งรวมตัวกันในแนวรบแคบ ๆ และได้รับการสนับสนุนจากปืนใหญ่จำนวนมาก ได้เจาะแนวป้องกันเพื่อให้กองพลยานเกราะที่ 6 และ 7 ผ่านไปได้ ในวันที่ 7 พฤษภาคม ยานเกราะของอังกฤษได้เข้าสู่ตูนิส และทหารราบอเมริกันจากกองทัพที่ 2 ซึ่งยังคงรุกคืบไปทางเหนือ ได้เข้าสู่บันซัรต์

### ฝ่ายอักษะยอมจำนน

หกวันหลังจากตูนิสและบันซัรต์เตถูกยึดครอง การต่อต้านครั้งสุดท้ายของฝ่ายอักษะในแอฟริกาได้สิ้นสุดลงด้วยการยอมจำนนของทหารเยอรมันและอิตาลีมากกว่า 170,000 นาย ซึ่งกลายเป็นเชลยศึก (POWs) พลตรี ลูเซียน ทรัสคอตต์ ผู้บัญชาการกองพลทหารราบที่ 3 ของสหรัฐฯ และพลตรี เออร์เนสต์ เอ็น. ฮาร์มอน ผู้บัญชาการกองพลยานเกราะที่ 1 ของสหรัฐฯ ได้รายงานว่า การต่อต้านของเยอรมันในแนวรบอเมริกันได้ยุติลง เมื่อวันที่ 6 พฤษภาคม และทหารเยอรมันเริ่มยอมจำนนเป็นจำนวนมาก เมื่อวันที่ 8 พฤษภาคม กองพลที่ 334 ยอมจำนนต่อกองกำลังอังกฤษระหว่างเมืองมาเทอร์และเตบูร์บา เวลา 10:00 น. ของวันที่ 9 พฤษภาคม กองทัพน้อยที่ 2 ของสหรัฐฯ ภายใต้การนำของพลตรี โอมาร์ แบรดลีย์ ได้โอบล้อมพลตรี กุสตาฟ ฟอน แวร์สต์ และกองกำลังที่เหลืออยู่ของกองทัพยานเกราะที่ 5 ซึ่งยอมจำนนก่อนเที่ยงวัน ทหารเยอรมันอย่างน้อย 12,000 นายยอมจำนนในแนวรบของพลตรี ฟริตซ์ เคร้าส์ (จากจำนวนเชลยศึกชุดแรก 25,000 นาย มีชาวอิตาลีน้อยกว่า 400 นาย) นอกจากนี้ ทหารเยอรมันประมาณ 22,000 นายในแนวรบภูเขาซากูอัน ก็ยุติการต่อสู้และยอมจำนนพร้อมยุทโธปกรณ์แก่กองทัพฝรั่งเศสเสรีในวันที่ 11 พฤษภาคมอีกด้วย

กองกำลังอังกฤษและเครือจักรภพได้รายงานว่าจับกุมเชลยศึกฝ่ายอักษะได้ 150,000 คนในพื้นที่ที่เยอรมนียึดครองระหว่างวันที่ 5 พฤษภาคม ถึง 12 มิถุนายน พลตรี เคานต์ ธีโอดอร์ ฟอน สโปเน็ค ผู้บัญชาการกองพลทหารราบเบาที่ 90 ได้ยอมจำนนอย่างไม่มีเงื่อนไขต่อกองพลนิวซีแลนด์ที่ 2 หลังจากขู่ว่าจะต่อสู้จนถึงกระสุนนัดสุดท้าย อาร์นิมยอมจำนนต่อกรมทหารรอยัลซัสเซ็กซ์ เมสเซ ผู้บัญชาการกองทัพที่ 1 ยังคงรักษาแนวรบทางเหนือของทาครูนาไว้ได้ และในวันที่ 12 พฤษภาคม ได้ส่งโทรเลขไปยังคอมมานโด ซูพรีโม ได้ประกาศว่าจะไม่สู้ต่อแล้ว ในเวลา 19:55 น. ของเย็นวันนั้น หลังจากกองทัพเยอรมันพ่ายแพ้ มุสโสลินีได้ออกคำสั่งให้เมสเซยอมจำนน วันรุ่งขึ้น กองทัพที่ 1 ยังคงรักษาแนวรบตรงข้ามกับเอนฟิดาวิลล์ไว้ได้ แต่ทหารที่เหลืออีก 80,000 นายได้ถูกล้อม กองทัพอากาศและปืนใหญ่ยังคงระดมยิงอย่างต่อเนื่อง และประมาณเที่ยงวัน กองทัพที่ 1 ก็ได้ยอมจำนนต่อกองทัพที่ 8 เมสเซพร้อมด้วยเคิร์ท ไฟรเฮอร์ ฟอน ลีเบนสไตน์ ได้ยอมจำนนต่อกองกำลังอังกฤษและนิวซีแลนด์ภายใต้การนำของพลเอก เบอร์นาร์ด เฟรย์เบิร์ก

## ผลพวง

### การวิเคราะห์

รถถังเชอร์ชิลได้เคลื่อนที่ผ่านเมืองตูนิสในช่วงการปลดปล่อย, วันที่ 8 พฤษภาคม ค.ศ. 1943
ในปี ค.ศ. 1966 ไอ. เอส. โอ. เพลย์แฟร์ นักประวัติศาสตร์อย่างเป็นทางการของอังกฤษ ได้เขียนไว้ว่า

> หากฝ่ายสัมพันธมิตรสามารถตัดขาดการสื่อสารของฝ่ายอักษะได้อย่างแน่นแฟ้นกว่านี้ทันทีหลังจากการยกพลขึ้นบกในปฏิบัติการ "คบเพลิง" พวกเขาอาจจะชนะการรบในตูนิเซียได้ภายในสิ้นปี 1942 และชัยชนะในแอฟริกาโดยรวมอาจจะใกล้เข้ามาแล้ว ในทางกลับกัน ฝ่ายอักษะอาจจะยืดเวลาความพ่ายแพ้ในเดือนพฤษภาคม 1943 ออกไปได้นาน หากกองกำลังของพวกเขาได้รับเสบียงที่จำเป็น
>
>

— เพลย์แฟร์

ในปี 1995 วิลเลียมสัน เมอร์เรย์ นักประวัติศาสตร์ชาวอเมริกัน ได้วิพากษ์วิจารณ์การตัดสินใจเชิงยุทธศาสตร์ของฝ่ายอักษะอย่างรุนแรงมากขึ้น:

> การตัดสินใจเสริมกำลังในแอฟริกาเหนือเป็นหนึ่งในความผิดพลาดครั้งใหญ่ที่สุดของฮิตเลอร์: แม้ว่าจะทำให้ทะเลเมดิเตอร์เรเนียนปิดต่อไปอีกหกเดือน ส่งผลเสียต่อสถานการณ์การขนส่งทางเรือของฝ่ายสัมพันธมิตร แต่ก็ทำให้กองกำลังที่ดีที่สุดของเยอรมนีบางส่วนตกอยู่ในตำแหน่งที่ไม่สามารถป้องกันได้ ซึ่งเหมือนกับสตาลินกราด ที่ไม่มีทางหนีรอดได้ นอกจากนี้ ฮิตเลอร์ยังส่งลุฟท์วัฟเฟอไปสู้รบในสงครามที่ยืดเยื้อภายใต้สภาวะที่ไม่เอื้ออำนวย และต้องประสบกับความสูญเสียที่ไม่อาจรับได้
>
>

— วิลเลียมสัน เมอร์เรย์

การเสี่ยงของฝ่ายอักษะได้ล้มเหลว และต้องแลกมาด้วยความสูญเสียอย่างหนักทั้งกำลังพลและยุทโธปกรณ์ ซึ่งทำได้เพียงชะลอความพ่ายแพ้ที่หลีกเลี่ยงไม่ได้เท่านั้น ฝ่ายสัมพันธมิตรได้รับผลประโยชน์อย่างมาก สามารถควบคุมชายฝั่งแอฟริกาเหนือ และเปิดเส้นทางการเดินเรือในทะเลเมดิเตอร์เรเนียนได้ แม้แต่ความพ่ายแพ้ของสหรัฐฯ ที่กัสรีนก็อาจเป็นผลดีอย่างน่าประหลาดใจ เพราะร็อมเมิลและฝ่ายอักษะหลงคิดว่าสหรัฐฯ มีศักยภาพสูง ในขณะที่ชาวอเมริกันได้เรียนรู้บทเรียนอันมีค่า และทำการเปลี่ยนแปลงเชิงบวกในโครงสร้างการบังคับบัญชาและยุทธวิธีของตน เมื่อแอฟริกาเหนือตกอยู่ในมือของฝ่ายสัมพันธมิตร แผนการต่าง ๆ ก็เปลี่ยนไปสู่การบุกครองเกาะซิซิลีและอิตาลีอย่างรวดเร็ว โยเซ็ฟ เกิบเบิลส์ได้เขียนว่า ความพ่ายแพ้ครั้งนี้มีขนาดเทียบเท่ากับความพ่ายแพ้ในยุทธการที่สตาลินกราด และตูนิสกราดเป็นชื่อที่ถูกตั้งขึ้นเพื่ออธิบายความพ่ายแพ้ครั้งนี้ เกอร์ฮาร์ด ชไรเบอร์ นักประวัติศาสตร์ ได้เขียนว่า "ดูเหมือนจะไม่ใช่เรื่องเกินจริงที่จะกล่าวว่า ในแง่ปริมาณล้วน ๆ แล้ว ตูนิเซียเป็นสตาลินกราดแห่งที่สองสำหรับผู้รุกราน"

เมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม ค.ศ. 1943 มีการจัดเดินสวนสนามทางทหารเพื่อฉลองชัยชนะขึ้นที่เมืองตูนิส โดยมีหน่วยทหารจากกองทัพที่ 1 และกองทัพที่ 8 รวมถึงหน่วยตัวแทนจากกองทัพอเมริกันและฝรั่งเศสเดินสวนสนาม พร้อมวงดนตรีบรรเลงเพลง และนายพลไอเซนฮาวเวอร์ อเล็กซานเดอร์ และฌีโร ได้รับการเคารพจากทหาร

### ความสูญเสีย

#### ฝ่ายสัมพันธมิตร

ฝ่ายสัมพันธมิตรได้สูญเสียกำลังพล 76,020 นาย ซึ่งรวมถึงความสูญเสียของกองทัพที่ 1 ตั้งแต่วันที่ 8 พฤศจิกายน ค.ศ. 1942 และกองทัพที่ 8 ตั้งแต่วันที่ 9 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1943 ฝ่ายอังกฤษและเครือจักรภพได้สูญเสียกำลังพล 38,360 นาย แบ่งออกเป็นเสียชีวิต 6,233 นาย บาดเจ็บ 21,528 นาย และสูญหาย 10,599 นาย ฝ่ายฝรั่งเศสเสรีได้สูญเสียกำลังพล 19,439 นาย แบ่งออกเป็นเสียชีวิต 2,156 นาย บาดเจ็บ 10,276 นาย และสูญหาย 7,007 นาย ฝ่ายอเมริกาได้สูญเสียกำลังพล 18,221 นาย แบ่งออกเป็นเสียชีวิต 2,715 นาย บาดเจ็บ 8,978 นาย และสูญหาย 6,528 นาย

ตั้งแต่วันที่ 22 ถึง 30 พฤศจิกายน 1942 กองทัพอากาศอังกฤษ (RAF) ได้ออกบินปฏิบัติการ 1,710 เที่ยวบิน และสูญเสียเครื่องบินไปอย่างน้อย 45 ลำ ส่วนกองทัพอากาศทหารบกสหรัฐฯ ได้ออกบินปฏิบัติการ 180 เที่ยวบิน และสูญเสียเครื่องบินไปอย่างน้อย 7 ลำ ตั้งแต่วันที่ 1 ถึง 12 ธันวาคม กองทัพอากาศอังกฤษ ได้ออกบินปฏิบัติการ 2,225 เที่ยวบิน และสูญเสียเครื่องบินไปอย่างน้อย 37 ลำ ส่วนกองทัพอากาศทหารบกสหรัฐฯ ได้ออกบินปฏิบัติการ 523 เที่ยวบิน และสูญเสียเครื่องบินไปอีก 17 ลำ ตั้งแต่วันที่ 13 ถึง 26 ธันวาคม กองทัพอากาศอังกฤษ ได้ออกบินปฏิบัติการ 1,940 เที่ยวบิน โดยสูญเสียเครื่องบินไปอย่างน้อย 20 ลำ ในขณะที่กองทัพอากาศทหารบกสหรัฐฯช ได้ออกบินปฏิบัติการ 720 เที่ยวบิน โดยสูญเสียเครื่องบินไป 16 ลำ ตั้งแต่วันที่ 27 ธันวาคม ค.ศ. 1942 ถึง 17 มกราคม ค.ศ. 1943 กองทัพอากาศอังกฤษ ได้ออกบินปฏิบัติการ 3,160 เที่ยวบิน และสูญเสียเครื่องบิน 38 ลำ ในขณะที่กองทัพอากาศทหารบกสหรัฐฯ ได้ออกบินปฏิบัติการประมาณ 3,200 เที่ยวบิน และสูญเสียเครื่องบิน 36 ลำ ตั้งแต่วันที่ 18 มกราคมถึง 13 กุมภาพันธ์ กองทัพอากาศอังกฤษ ได้ออกบินปฏิบัติการ 5,000 เที่ยวบิน ยกเว้นการโจมตีต่อเรือ ส่งผลให้เครื่องบินสูญเสียไป 34 ลำ ขณะที่กองทัพอากาศทหารบกสหรัฐฯ ได้ออกบินปฏิบัติการประมาณ 6,250 เที่ยวบิน ส่งผลให้เครื่องบินสูญเสียไป 85 ลำ ในช่วงที่เหลือของเดือนกุมภาพันธ์จนถึงวันที่ 28 มีนาคม เครื่องบินฝ่ายสัมพันธมิตรสูญหายไป 156 ลำ ระหว่างวันที่ 29 มีนาคมถึง 21 เมษายน เครื่องบินฝ่ายสัมพันธมิตรถูกทำลายไป 203 ลำ ตั้งแต่วันที่ 22 เมษายนจนถึงสิ้นสุดปฏิบัติการ มีการสูญเสียเครื่องบินทิ้งระเบิด 45 ลำและเครื่องบินขับไล่ 110 ลำ โดยเป็นของกองทัพอากาศอังกฤษ 12 ลำและเครื่องบินขับไล่ 47 ลำ กองทัพอากาศทหารบกสหรัฐฯ สูญเสีย 32 ลำและเครื่องบินขับไล่ 63 ลำ ขณะที่ฝรั่งเศสสูญเสียเครื่องบินทิ้งระเบิด 1 ลำ

#### ฝ่ายอักษะ

ทหารอเมริกันกับยุทโธปกรณ์ของเยอรมันที่ถูกทิ้งไว้ รวมถึงรถลำเลียงพลหุ้มเกราะ เอ็ม3 ของอเมริกาที่ถูกยึดมา พฤษภาคม ค.ศ. 1943
กองทัพฝ่ายอักษะสูญเสียกำลังพลประมาณ 170,000 ถึง 180,000 นาย ตัวเลขความสูญเสียไม่แน่นอน แต่คาดการณ์ว่ากองทัพเยอรมันเสียชีวิต 8,500 นาย และกองทัพอิตาลีเสียชีวิต 3,700 นาย นอกจากนี้ยังมีทหารฝ่ายอักษะบาดเจ็บอีก 40,000 ถึง 50,000 นาย ในหนังสือประวัติศาสตร์อย่างเป็นทางการของอังกฤษ เพลย์แฟร์ได้เขียนว่า ฝ่ายสัมพันธมิตรจับเชลยศึกที่ไม่ได้รับบาดเจ็บได้ 238,243 คน ประกอบด้วยชาวเยอรมัน 101,784 คน ชาวอิตาลี 89,442 คน และชาติอื่นๆ 47,017 คน ในปี 2004 ริค แอตกินสัน ได้เขียนว่า จำนวนนักโทษ 250,000 คน เป็นตัวเลขประมาณการที่สมเหตุสมผล เพลย์แฟร์ได้เขียนว่า จี. เอฟ. โฮว์ นักประวัติศาสตร์ทางการของอเมริกา บันทึกการจับกุมทหารฝ่ายอักษะได้ 275,000 นาย การคำนวณของกองทัพที่ 18 ระบุว่ามีเชลยศึก 244,500 คน (รวมถึงชาวเยอรมัน 157,000 คน) รอมเมลประมาณการว่ามีชาวเยอรมันถูกจับเป็นเชลย 130,000 คน และอาร์นิมประมาณการว่ามีเชลยศึกชาวเยอรมัน 100,000 คน และชาวอิตาลี 200,000 คน ดูเหมือนจะมีข้อแตกต่างระหว่างการรบทั้งหมดกับการรบในช่วงไม่กี่สัปดาห์สุดท้ายที่กองกำลังฝ่ายอักษะส่วนใหญ่ถูกจับกุม

ลุฟท์วัฟเฟอได้สูญเสียเครื่องบินไปกว่า 2,422 ลำในเขตสงครามทะเลเมดิเตอร์เรเนียนระหว่างเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 1942 ถึงเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1943 (คิดเป็น 41 เปอร์เซ็นต์ของลุฟท์วัฟเฟอทั้งหมด) เครื่องบินอย่างน้อย 1,045 ลำได้ถูกทำลาย ตั้งแต่วันที่ 22 ถึง 30 พฤศจิกายน ค.ศ. 1942 ลุฟท์วัฟเฟอ ได้ออกบินปฏิบัติการ 1,084 เที่ยวบิน สูญเสียเครื่องบิน 63 ลำ รวมถึง 21 ลำที่ถูกทำลายบนพื้นดิน เรเจีย แอโรนอติกา (กองทัพอากาศหลวงอิตาลี) ได้บันทึกการสูญเสีย 4 ลำ ตั้งแต่วันที่ 1 ถึง 12 ธันวาคม ลุฟท์วัฟเฟอ ได้ออกบินปฏิบัติการ 1,000 เที่ยวบิน และสูญเสียเครื่องบินไป 37 ลำ รวมถึง 9 ลำที่ตกบนพื้นดิน ในขณะที่ฝ่ายอิตาลีสูญเสียเครื่องบินไปอีก 10 ลำ ตั้งแต่วันที่ 13 ถึง 26 ธันวาคม ลุฟท์วัฟเฟอ ได้ออกบินปฏิบัติการ 1,030 เที่ยวบิน และสูญเสียเครื่องบินไป 17 ลำ ขณะที่ฝ่ายอิตาลีสูญเสียไป 3 ลำ ตั้งแต่วันที่ 27 ธันวาคม ค.ศ. 1942 ถึง 17 มกราคม ค.ศ. 1943 ลุฟท์วัฟเฟอได้สูญเสียเครื่องบินไป 47 ลำ ส่วนเรเจีย แอโรนอติกา ไม่ทราบจำนวนเครื่องบินที่สูญเสียไป ตั้งแต่วันที่ 18 มกราคมถึง 13 กุมภาพันธ์ ลุฟท์วัฟเฟอได้สูญเสียเครื่องบินไปอีก 100 ลำ แต่ไม่ทราบจำนวนเครื่องบินที่ฝ่ายอิตาลีสูญเสียไป ตั้งแต่วันที่ 14 กุมภาพันธ์ถึง 28 มีนาคม เครื่องบินเยอรมันสูญหายไป 136 ลำ และเรเจีย แอโรนอติกา ได้สูญเสียไปอีก 22 ลำ ตั้งแต่วันที่ 29 มีนาคมถึง 21 เมษายน เครื่องบินของลุฟท์วัฟเฟอ ได้ถูกทำลายไป 270 ลำ และสูญเสีย "เครื่องบินปฏิบัติการ 46 ลำ และเกือบทั้งหมดของฝูงบินขนส่งทางอากาศที่เหลืออยู่" ตั้งแต่วันที่ 22 เมษายนจนถึงสิ้นสุดสงคราม ลุฟท์วัฟเฟอได้สูญเสียเครื่องบินไป 273 ลำ ประกอบด้วย เครื่องบินทิ้งระเบิด 42 ลำ เครื่องบินขับไล่ 166 ลำ เครื่องบินขนส่ง 52 ลำ และเครื่องบินสังเกตการณ์สตอร์ช 13 ลำ ส่วนฝ่ายอิตาลีสูญเสียเครื่องบินไป 17 ลำ ขณะที่ฝ่ายสัมพันธมิตรยึดเครื่องบินมาได้มากกว่า 600 ลำ

## หมายเหตุ

## อ้างอิง