# กฎอัยการศึกในประเทศโปแลนด์ พ.ศ. 2524 – 2526

รถถังที 55 เอ เคลื่อนที่ไปยังพอซนาน
ตำรวจปราบจลาจลเคลื่อนกำลัง
ผู้นำโปแลนด์ ยารูแซลสกี อ่านประกาศกฎอัยการศึกทางโทรทัศน์แห่งประเทศโปแลนด์ ในวันที่ 13 ธันวาคม พ.ศ. 2524
**กฎอัยการศึกในประเทศโปแลนด์** (โปแลนด์: *Stan wojenny w Polsce*; อังกฤษ: *Martial law in Poland*) หมายถึง ช่วงระหว่างวันที่ 13 ธันวาคม 2524 ถึง 22 กรกฎาคม 2526 เมื่อรัฐบาลคอมมิวนิสต์อำนาจนิยมแห่งสาธารณรัฐประชาชนโปแลนด์จำกัดชีวิตปกติอย่างรุนแรงโดยการใช้กฎอัยการศึกเพื่อพยายามกำราบคู่แข่งทางการเมือง โดยเฉพาะขบวนการโซลิดาริตี

นับตั้งแต่ช่วงปลายทศวรรษ 1970 โปแลนด์ตกอยู่ในภาวะเศรษฐกิจถดถอยอย่างหนัก แอดวาร์ต กีแยแร็ก เลขาธิการลำดับหนึ่งของสหพรรคแรงงานโปแลนด์ ได้กู้ยืมเงินจำนวนมหาศาลจากเจ้าหนี้ต่างประเทศเพื่อหวังกระตุ้นผลผลิตทางเศรษฐกิจ แต่กลับส่งผลให้เกิดวิกฤตภายในประเทศแทน สินค้าอุปโภคบริโภคที่จำเป็นถูกจำกัดปันส่วนอย่างเข้มงวด ซึ่งเป็นแรงกระตุ้นให้เกิดการจัดตั้งสหภาพแรงงานต่อต้านคอมมิวนิสต์แห่งแรกในกลุ่มตะวันออกที่รู้จักกันในชื่อ "โซลิดาริตี" (Solidarność) ในปี 2523 กีแยแร็กซึ่งยอมให้สหภาพแรงงานปรากฏตัวขึ้นตามข้อตกลงกดัญสก์ ถูกปลดออกจากตำแหน่งในเวลาไม่ถึงหนึ่งเดือนต่อมาและถูกกักบริเวณในบ้าน หลังจากมีการนัดหยุดงานและเดินขบวนประท้วงนับไม่ถ้วนโดยลูกจ้างในเขตอุตสาหกรรมหลัก โปแลนด์กำลังเผชิญหน้าสู่ภาวะล้มละลาย พลเอก วอยแชค ยารูแซลสกี เลขาธิการลำดับหนึ่งคนใหม่ มุ่งมั่นที่จะยุติการเดินขบวนประท้วงด้วยกำลังหากจำเป็น

วันที่ 13 ธันวาคม 2524 ยารูเซลสกีประกาศการใช้กฎอัยการศึกผ่านทางโทรทัศน์ หลังจากคณะมนตรีแห่งรัฐลงมติอนุมัติอย่างเป็นทางการในวันก่อนหน้า มีการจัดตั้งสภาทหารเพื่อความรอดแห่งชาติ (WRON) ซึ่งเป็นคณะทหารปกครองนอกรัฐธรรมนูญขึ้นเพื่อปกครองโปแลนด์ในช่วงเวลานั้น กองทัพประชาชนโปแลนด์, กองกำลังอาสาสมัครพลเรือน (MO), หน่วยกึ่งทหารพิเศษของกองกำลังสำรองยานยนต์แห่งกองกำลังอาสาสมัครพลเรือน ("ZOMO") และรถถัง ถูกส่งลงพื้นที่ตามท้องถนนเพื่อลดทอนขวัญกำลังใจของผู้ชุมนุม เริ่มการลาดตระเวน ควบคุมวิสาหกิจเชิงยุทธศาสตร์ และบังคับใช้เวลาห้ามออกนอกเคหสถาน การเดินทางข้ามเมืองโดยไม่มีใบอนุญาตเป็นเรื่องต้องห้าม การขาดแคลนอาหารทวีความรุนแรงขึ้น และมีการเซ็นเซอร์สื่อและการติดต่อสื่อสารทั้งหมด หน่วยบริการความมั่นคง (SB) ทำการดักฟังโทรศัพท์ในตู้สาธารณะและสถาบันของรัฐ นักเคลื่อนไหวฝ่ายค้านหลายพันคนถูกจำคุกโดยไม่มีการพิจารณาคดี และแม้ว่าจะมีการยกเลิกกฎอัยการศึกในปี 2526 แต่นักโทษการเมืองจำนวนมากก็ยังไม่ได้รับการปล่อยตัวจนกว่าจะมีการนิรโทษกรรมทั่วไปในปี 2529 การปราบปรามฝ่ายค้านนำไปสู่การที่รัฐบาลเรแกนประกาศใช้มาตรการคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจต่อโปแลนด์และสหภาพโซเวียตเพื่อนบ้าน ซึ่งทำให้เศรษฐกิจของโปแลนด์ที่แย่อยู่แล้วทรุดหนักลงไปอีก

มีการประท้วงเกิดขึ้นบ้างเพื่อตอบโต้การประกาศใช้กฎอัยการศึก เมื่อวันที่ 16 ธันวาคม ในเหตุการณ์การปราบปรามที่เหมืองวูเยค (Pacification of Wujek) เมื่อหน่วยกองกำลังอาสาสมัครพลเรือนเข้าปราบปรามการนัดหยุดงานของคนงานเหมืองฝ่ายสนับสนุนโซลิดาริตีที่เหมืองถ่านหินวูเยคในเมืองอุตสาหกรรมกาตอวิตแซ ส่งผลให้ผู้ชุมนุมเสียชีวิต 9 ราย การชุมนุมอื่น ๆ ทั่วโปแลนด์ถูกสลายโดยหน่วยทหารหรือกึ่งทหาร ซึ่งใช้รถฉีดน้ำแรงดันสูง แก๊สน้ำตา กระบอง และไม้พลอง ทำให้มีผู้เสียชีวิตรวม 91 ราย อย่างไรก็ตาม ตัวเลขนี้ยังไม่แน่นอนและยังคงเป็นที่ถกเถียงในหมู่นักประวัติศาสตร์ กฎอัยการศึกประสบความสำเร็จในการลดบทบาทขบวนการโซลิดาริตี ซึ่งส่วนใหญ่ต้องหลบไปเคลื่อนไหวอยู่วงนอกจนถึงปลายทศวรรษ 1980 เมื่อผู้คนเข้าร่วมการชุมนุมต่อต้านรัฐบาลน้อยลง กฎอัยการศึกจึงถูกระงับเมื่อวันที่ 31 ธันวาคม 2525 ตามมติที่ได้รับความเห็นชอบเมื่อวันที่ 19 ธันวาคม และถูกยกเลิกอย่างเป็นทางการโดยมติของคณะมนตรีแห่งรัฐเมื่อวันที่ 22 กรกฎาคม 2526 ซึ่งเป็นวันฟื้นฟูโปแลนด์แห่งชาติ ตามคำร้องขอของสภาทหารเพื่อความรอดแห่งชาติ

## อ้างอิง

## หนังสือเพิ่มเติม

* Leopold Labedz, *Poland Under Jaruzelski: A Comprehensive Sourcebook on Poland During and After Martial Law*
* George Sanford, *Military Rule in Poland: The Rebuilding of Communist Power, 1981-1983*

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Solidarity and Martial Law in Poland: 25 Years Later, National Security Archive
* Martial Law in Poland 1981-1983 เก็บถาวร 2011-01-12 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* Martial Law in Poland เก็บถาวร 2008-01-05 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* Martial Law in Poland 1981 เก็บถาวร 2016-03-03 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* on-line Wystawa Fotografii z lat 1979- 89 เก็บถาวร 2012-07-23 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* Video of Jaruzelski declaring martial law, TVP/YouTube
* Photo Gallery by zyziza at pbase.com