# ถ้ำ

ถ้ำ Lechuguilla นิวเม็กซิโก สหรัฐอเมริกา
ถ้ำ
**ถ้ำ** คือโพรงที่ลึกเข้าไปในภูเขา หรือเป็นช่องที่เป็นโพรงลึกเข้าไปในพื้นดินหรือภูเขา มีขนาดใหญ่พอที่มนุษย์สามารถเข้าไปได้ เกิดขึ้นตามธรรมชาติ โดยทั่วไปถ้ำเกิดในหินปูนที่มีน้ำใต้ดินไหลผ่านกัดเซาะ ซึ่งมักพบตามภูเขาหินปูนหรือ ภูเขาชายฝั่งทะเล นอกจากนี้ยังมีถ้ำที่ใช้เป็นที่อยู่อาศัยของมนุษย์ในยุคสังคมบุพกาล

```
     มนุษย์เริ่มอาศัยอยู่ในถ้ำตั้งแต่ยุคหินเก่า เพื่อให้เป็นที่หลบภัยธรรมชาติ และภัยจากสัตว์ร้าย ปัจจุบันก็ยังพบว่ามีชาวจีนภาคเหนือหลายร้อยคนอาศัยอยู่ในบ้านถ้ำบนที่ราบสูงดินเลิสส์
```

## ประเภทของถ้ำ

### แบ่งตามลักษณะและทิศทาง

* **ถ้ำแนวนอน** ทอดตัวยาวลึก
* **ถ้ำชั้น** ภายในแบ่งเป็นหลายๆ ชั้น
* **ถ้ำแนวตั้ง** ทอดตัวแนวตั้งลึกลงไปในดิน
* **ถ้ำแนวลาด** ทอดตัวลาดเท ไม่ขนานหรือตั้งฉากกับระดับพื้น

### แบ่งตามโครงสร้าง

* **ถ้ำหินปูน** เกิดจากการกัดเซาะของน้ำใต้ดินและน้ำฝนจนทำให้เกิดเป็นโพรงถ้ำ
* **ถ้ำน้ำแข็ง** เป็นถ้ำในแถบขั้วโลก ส่วนใหญ่เกิดจากการละลายในธารน้ำแข็ง สามารถเกิดได้ในเขตหุบเขาที่อุณหภูมิต่ำตลอดปีด้วยเช่นกัน
* **โพรงหินชายฝั่ง** หรือ **ถ้ำทะเล** เกิดจากกระบวนการกัดเซาะพื้นหินจนเกิดเป็นโพรงถ้ำมักเจอตามแนวชายฝั่งตามรอยแตกของชั้นหินและรอยเลื่อน
* **ถ้ำภูเขาไฟ** เกิดขึ้นจากการปะทุของภูเขาไฟและการเย็นตัวของลาวาขณะไหลทะลักออกมาจากภูเขาไฟ

### แบ่งตามระบบ

* ถ้ำเป็น คือ ถ้ำที่ยังคงมีน้ำไหลภายในถ้ำ มีการเจริญเติบโตของหินงอกหินย้อย
* ถ้ำตาย คือ ถ้ำที่ไม่มีน้ำไหลผ่านภายในถ้ำ ไม่มีการเจริญเติบโตของหินงอกหินย้อย

## สิ่งที่น่าสนใจในถ้ำ

### หินงอก

ตะกอนหินปูนที่จัดตัวเป็นแท่งสูงจากพื้นถ้ำขึ้นไปหาเพดานถ้ำ เกิดจากหยดน้ำที่ไหลออกจากหินย้อยเมื่อหล่นถึงพื้นถ้ำจะเกิดการสูญเสียคาร์บอนไดออกไซด์ ทำให้สารประกอบคาร์บอเนตเกิดการสะสมตัวและค่อยๆ สูงขึ้นจากพื้นถ้ำ

### หินย้อย

ตะกอนหินปูนที่จับตัวเป็นแท่งหรือแผ่นย้อยลงมาจากเพดานถ้ำ เกิดจากน้ำใต้ดินที่มีหินปูนละลายอยู่หยดลงมาจากรอยแตกบนเพดานถ้ำ และเมื่อน้ำสูญเสียก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ออกไปก็จะทำให้เกิดสารประกอบคาร์บอเนตเริ่มสะสมตัวทีละน้อย และพอกยาวลงมาจากเพดานเรื่อยๆ โดยปกติมักมีลักษณะเป็นหลอดกลวงอยู่ตรงกลาง

### เสาหิน

ลักษณะของหินที่เป็นแท่งหรือเสายาวจากพื้นถ้ำจรดเพดานถ้ำ เกิดจากหินงอกหินย้อยมาบรรจบกัน

### หลอดหินย้อย

สารหินปูนที่จัดตัวเป็นหลอดหรือท่อย้อยลงมาจากเพดานถ้ำ สารประกอบคาร์บอเนตที่เกิดจะมีการเรียงตัวของผลึกในแนวยาวและย้อยลงมาทำให้มีความยาวเพิ่มขึ้น ทำให้ดูคล้ายหลอดกลวงที่มีน้ำหยดออกมา

### หินปูนฉาบ

ตะกอนที่เกิดจากน้ำที่มีสารประกอบคาร์บอเนตไหลเป็นแผ่นบางๆ บนพื้นผิวของพื้นถ้ำ ซึ่งมักจะประกอบไปด้วยหินทราเวอร์ทีน ซึ่งเป็นอีกรูปหนึ่งของสารประกอบคาร์บอเนต

### ม่านถ้ำ

เกิดจากน้ำที่มีสารคาร์บอเนตสูงที่ไหลตามผนังที่เอียงซึ่งเกิดจากแรงตึงผิวของน้ำ เมื่อน้ำเกิดสูญเสียก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์จึงทำให้เกิดการตกตะกอนของสารประกอบคาร์บอเนต มีลักษณะเป็นแผ่นบางๆ ย้อยลงมาจากผนังถ้ำดูคล้ายม่าน บางแห่งจะมีสีน้ำตาลแดงสลับกับสีขาวหรือเหลืองอ่อนมีชื่อเรียกเฉพาะว่า ม่านเบคอน

### ไข่มุกถ้ำ

เกิดขึ้นจากการสะสมแคลไซต์หรืออาราโกไนต์ขนาดเล็กที่เกิดจากการตกตะกอนที่มีศูนย์กลางรอบนิวเคลียส สัมผัสกับน้ำที่ไหลจะทำให้พื้นผิวของไข่มุกถ้ำเงาวาว มีสารประกอบด้วยแคลไซต์เป็นหลัก มีลักษณะเป็นทรงกลมเป็นไข่มุกขนาดเล็ก มักพบในถ้ำหินปูน หากสัมผัสกับอากาศ อาจทำให้เสื่อมสภาพและดูหยาบได้

## สัตว์ในถ้ำ

สัตว์ในถ้ำแบ่งออกเป็น 3 ชนิด ได้แก่

1. **ทร็อกโลไบต์** จะอาศัยอยู่ในถ้ำตั้งแต่เกิดจนตาย ไม่สามารถดำรงชีวิตนอกถ้ำได้ มักอยู่ในส่วนลึกของถ้ำ หาอาหารในถ้ำ เช่น จิ้งโกร่ง แมลงสองง่าม
2. **ทร็อกโลไฟล์** ดำรงชีวิตอยู่ได้ทั้งในถ้ำ และภายนอก เช่น แมงมุม
3. **สัตว์ถ้ำชั่วคราว** ปกติใช้ชีวิตอยู่นอกถ้ำ แต่มักมีพฤติกรรมเข้าๆ ออกๆ จากถ้ำบ่อยๆ เช่น ค้างคาว ผีเสื้อกลางคืน หมี

* แมงมุม
* ค้างคาวดูดเลือด
* หมี

## การเตรียมตัวสำรวจถ้ำ

### อุปกรณ์

เข็มทิศ
กล้องถ่ายรูป
* **เครื่องแต่งกาย**
	+ ไฟฉายติดศีรษะ
	+ หมวกนิรภัย
	+ ชุดสำรวดถ้ำไม่มีกระเป๋า
	+ สนับศอก
	+ สนับเข่า
	+ ถุงมือ
	+ รองเท้าปีนเขา

* **อุปกรณ์พื้นฐาน**
	+ กระเป๋าเป้
	+ ผ้าห่มแบบพกพา
	+ ยาสามัญ
	+ ไฟฉาย
	+ แผนที่ถ้ำ
	+ กล้องถ่ายรูป
	+ เข็มทิศ
	+ ถ่านสำรอง
	+ อาหารยามฉุกเฉิน

* **อุปกรณ์มืออาชีพ**
	+ รองเท้าบู๊ตยาง
	+ เรือยางพับเก็บได้
	+ บันไดเชือก
	+ เชือก

### สิ่งสำคัญ

1. เราจะไม่กลัว ถ้าศึกษาข้อมูลเกี่ยวกับถ้ำ
2. ไม่ควรสำรวจถ้ำคนเดียว ควรไปเป็นหมู่คณะ และมีผู้เชี่ยวชาญนำสำรวจ
3. ก่อนสำรวจ ควรแจ้งสถานีตำรวจ และศูนย์ท่องเที่ยวในบริเวณนั้น
4. การสำรวจถ้ำเสี่ยงต่อการหลงทาง จึงห้ามเดินพลัดหลงคนเดียว
5. ถ้าจะปีนหน้าผา หรือเก็บรังนก ควรฝึกการปีนบันไดเชือกให้แม่นยำก่อน
6. เตรียมอุปกรณ์ข้างต้นให้พร้อมก่อนเดินทาง
7. ระมัดระวังตัว

### กฎและข้อห้าม

* ห้ามนำหินงอกหินย้อยออกจากถ้ำ
* ห้ามขีดเขียนผนังถ้ำ
* ห้ามทิ้งขยะในถ้ำ และแหล่งน้ำในถ้ำ ไม่ว่าตรงไหนก็ตามในถ้ำ
* ห้ามสัมผัสหินงอก หินย้อย

## อ้างอิง

* วิทยาศาสตร์ฉลาดรู้ เรื่อง **สำรวจถ้ำ**

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Australian Speleological Federation (ASF), AU (ในภาษาอังกฤษ)
* British Caving Association (BCA), UK (ในภาษาอังกฤษ)