# ภาษาอาเซอร์ไบจาน

| ภาษาอาเซอร์ไบจาน |
| --- |
| ภาษาอาเซอรี |
| *Azərbaycan dili*, آذربایجان دیلی, Азәрбајҹан дили |
| ออกเสียง | [ɑːzæɾbɑjˈdʒɑn diˈli] |
| ประเทศที่มีการพูด | * ชาติ: อาเซอร์ไบจาน
* ภูมิภาค:
	+ อิหร่าน
* รัสเซีย
* ตุรกี
* อิรัก
* จอร์เจีย
 |
| ภูมิภาค | อาเซอร์ไบจานอิหร่าน, ทรานส์คอเคเซีย |
| ชาติพันธุ์ | ชาวอาเซอร์ไบจาน |
| ผู้พูด | 30 ล้าน (2018) |
| ตระกูลภาษา | เตอร์กิก
* เตอร์กิกทั่วไป
	+ โอคุซ
		- โอคุซตะวันตก
			* **ภาษาอาเซอร์ไบจาน**
 |
| รูปแบบมาตรฐาน | * Shirvani (ในอาเซอร์ไบจาน)
* Tabrizi (ในอาเซอร์ไบจานอิหร่าน)
 |
| ภาษาถิ่น | * อัฟซาร์ Salchuq (สูญหาย) Sonqori อื่น ๆ
 |
| ระบบการเขียน | * ในอาเซอร์ไบจาน: อักษรละติน (ชุดตัวอักษรอาเซอร์ไบจาน)
* ในอิหร่านและอิรัก: อักษรเปอร์เซีย-อาหรับ (ชุดตัวอักษรเปอร์เซีย)
* ในรัสเซีย: อักษรซีริลลิก
* ในจอร์เจีย: อักษรจอร์เจีย (แทบไม่ได้ใช้)
 |
| สถานภาพทางการ |
| ภาษาทางการของ | อาเซอร์ไบจาน ดาเกสถาน (รัสเซีย) Organization of Turkic States |
| ผู้วางระเบียบ | * Azerbaijan National Academy of Sciences (อาเซอร์ไบจานเหนือ)
* ไม่มี (อาเซอร์ไบจานใต้)
 |
| รหัสภาษา |
| ISO 639-1 | `az` |
| ISO 639-2 | `aze` |
| ISO 639-3 | `aze` – รหัสรวม รหัสเอกเทศ: `azj` – อาเซอร์ไบจานเหนือ `azb` – อาเซอร์ไบจานใต้ `slq` – Salchuq `qxq` – แกชฆอยี |
| *Glottolog* | `mode1262` |
| Linguasphere | ส่วนหนึ่งของ 44-AAB-a |
| ผู้พูดภาษาอาเซอร์ไบจานในทรานส์คอเคเซียและอิหร่านตอนเหนือ   บริเวณที่ภาษาอาเซอร์ไบจานเป็นภาษาชนส่วนมาก   บริเวณที่ภาษาอาเซอร์ไบจานเป็นภาษาชนกลุ่มน้อย |
|

**ภาษาอาเซอรี** หรือ **ภาษาอาเซอร์ไบจาน** เป็นภาษาราชการของประเทศอาเซอร์ไบจาน มีชื่อเรียกในภาษาของตนว่า Azərbaycan dili บางสำเนียงของภาษานี้ใช้พูดในอิหร่าน ซึ่งใช้เป็นภาษากลางระหว่างภาษาส่วนน้อยอื่น ๆ คือ ภาษาเคิร์ด ภาษาอาร์มีเนียและภาษาตาเลชิ มีผู้พูดภาษานี้ในสาธารณรัฐดาเกสถานในรัสเซีย จอร์เจียตะวันตกเฉียงใต้ อิหร่านภาคเหนือ และภาคตะวันออกของตุรกี

เป็นภาษาในภาษากลุ่มอัลไต มีผู้พูดเป็นภาษาแม่ประมาณ 23 – 30 ล้านคน โดยมีราว 16- 23 ล้านคนในอิหร่านและ 7 ล้านคนในอาเซอร์ไบจาน และ 800,000 คน ในที่อื่น ๆ เป็นภาษากลุ่มเตอร์กิก ใกล้เคียงกับภาษาตุรกี ได้รับอิทธิพลจากภาษาเปอร์เซียและภาษาอาหรับ ผู้พูดภาษานี้พอจะเข้าใจกันได้กับผู้พูดภาษากลุ่มเตอร์กิก สาขาโอคุซอื่น ๆ เช่น ภาษาตุรกี ที่ใช้พูดในตุรกี ไซปรัสและแหลมบอลข่าน รวมทั้งภาษาเติร์กเมนด้วย

## ระบบเสียง

### เสียงพยัญชนะ

เสียงพยัญชนะในภาษาอาเซอร์ไบจานมาตรฐาน|  | ริมฝีปาก | ฟัน | (หลัง-) ปุ่มเหงือก | เพดานแข็ง | เพดานอ่อน | เส้นเสียง |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| นาสิก | m |  | n |  | (ŋ) |  |
| หยุด/ กักเสียดแทรก | ไม่ก้อง | p | t | t͡ʃ | c | (k) |  |
| ก้อง | b | d | d͡ʒ | (ɟ) | ɡ |  |
| เสียดแทรก | ไม่ก้อง | f | s | ʃ |  | x | h |
| ก้อง | v | z | ʒ |  | ɣ |  |
| เปิด |  |  | l | j |  |  |
| สะบัดลิ้น |  |  | ɾ |  |  |  |

### เสียงสระ

เสียงสระในภาษาอาเซฮร์ไบจาน เรียงลำดับตามอักษรดังนี้: **a** /ɑ/, **e** /e/, **ə** /æ/, **ı** /ɯ/, **i** /i/, **o** /o/, **ö** /ø/, **u** /u/, **ü** /y/

ตารางเสียงสระภาษาอาเซอร์ไบจานใต้ จาก Mokari & Werner (2016:509)

เสียงสระในภาษาอาเซอร์ไบจานมาตรฐาน|  | หน้า | หลัง |
| --- | --- | --- |
| ไม่ห่อ | ห่อ | ไม่ห่อ | ห่อ |
| ปิด | i | y | ɯ | u |
| กลาง | e | ø |  | o |
| เปิด | æ |  | ɑ |  |

## ตัวอักษร

ภาษาอาเซอร์ไบจานเหนือในอาเซอร์ไบจานจะใช้อักษรละตินเป็นอักษรทางการ และยังคงใช้อักษรซีริลลิกในการเขียนอยู่บ้าง ส่วนภาษาอาเซอร์ไบจานใต้ในอิหร่านจะใช้อักษรอาหรับเหมือนภาษาเปอร์เซีย

| อักษรละตินเก่า (ฉบับ ค.ศ. 1929–1938; ไม่ใช่งานแล้ว; แทนที่ด้วยฉบับ ค.ศ. 1991) | อักษรละตินทางการ (อาเซอร์ไบจาน ตั้งแต่ ค.ศ. 1991) | อักษรซีริลลิก (ฉบับ ค.ศ. 1958, เป็นทางการในดาเกสถาน) | อักษรเปอร์เซีย-อาหรับ (อิหร่าน; อาเซอร์ไบจานจนถึง ค.ศ. 1929) | สัทอักษรสากล |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| A a | А а | آ / ـا | /ɑ/ |
| B в | B b | Б б | ب | /b/ |
| Ç ç | C c | Ҹ ҹ | ج | /dʒ/ |
| C c | Ç ç | Ч ч | چ | /tʃ/ |
| D d | Д д | د | /d/ |
| E e | Е е | ئ | /e/ |
| Ə ə | Ә ә | ا / َ / ە | /æ/ |
| F f | Ф ф | ف | /f/ |
| G g | Ҝ ҝ | گ | /ɟ/ |
| Ƣ ƣ | Ğ ğ | Ғ ғ | غ | /ɣ/ |
| H h | Һ һ | ح / ه | /h/ |
| X x | Х х | خ | /x/ |
| Ь ь | I ı | Ы ы | ؽ | /ɯ/ |
| I i | İ i | И и | ی | /i/ |
| Ƶ ƶ | J j | Ж ж | ژ | /ʒ/ |
| K k | К к | ک | /k/, /c/ |
| Q q | Г г | ق | /ɡ/ |
| L l | Л л | ل | /l/ |
| M m | М м | م | /m/ |
| N n | Н н | ن | /n/ |
| Ꞑ ꞑ | - | - | ݣ / نگ | /ŋ/ |
| O o | О о | وْ | /o/ |
| Ө ө | Ö ö | Ө ө | ؤ | /ø/ |
| P p | П п | پ | /p/ |
| R r | Р р | ر | /r/ |
| S s | С с | ث / س / ص | /s/ |
| Ş ş | Ш ш | ش | /ʃ/ |
| T t | Т т | ت / ط | /t/ |
| U u | У у | ۇ | /u/ |
| Y y | Ü ü | Ү ү | ۆ | /y/ |
| V v | В в | و | /v/ |
| J j | Y y | Ј ј | ی | /j/ |
| Z z | З з | ذ / ز / ض / ظ | /z/ |
| - | ʼ | ع | /ʔ/ |

ในอดีตภาษาอาเซอร์ไบจานจะใช้อักษรอาหรับเพียงอย่างเดียวเท่านั้น จนเมื่อปี ค.ศ. 1929 จึงได้เริ่มใช้อักษรละตินในการบันทึกภาษาอาเซอร์ไบจานเหนือ(ซึ่งแตกต่างกับรูปแบบที่ใช้ในปัจจุบัน) และเปลี่ยนมาใช้อักษรซีริลลิกระหว่างปี ค.ศ. 1938 - 1991 และได้กลับมาใช้อักษรละตินอีกครั้งจนถึงปัจจุบัน ส่วนภาษาอาเซอร์ไบจานใต้นั้นยังคงใช้อักษรอาหรับในการบันทึกมาโดยตลอดจนถึงปัจจุบัน

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม

* Brown, Keith, บ.ก. (24 November 2005). *Encyclopedia of Language and Linguistics*. Elsevier. ISBN 9780080547848.
* Kök, Ali (2016). "Modern Oğuz Türkçesi Diyalektlerinde Göçüşme" [Migration in Modern Oghuz Turkish Dialects]. *21. Yüzyılda Eğitim Ve Toplum Eğitim Bilimleri Ve Sosyal Araştırmalar Dergisi* (ภาษาตุรกี). **5** (15). ISSN 2147-0928.
* Mokari, Payam Ghaffarvand; Werner, Stefan (2016), Dziubalska-Kolaczyk, Katarzyna (บ.ก.), "An acoustic description of spectral and temporal characteristics of Azerbaijani vowels", *Poznań Studies in Contemporary Linguistics*, **52** (3), doi:10.1515/psicl-2016-0019, S2CID 151826061
* Mokari, Payam Ghaffarvand; Werner, Stefan (2017). "Azerbaijani". *Journal of the International Phonetic Association*. **47** (2): 207. doi:10.1017/S0025100317000184. S2CID 232347049.
* Sinor, Denis (1969). *Inner Asia. History-Civilization-Languages. A syllabus*. Bloomington. pp. 71–96. ISBN 0-87750-081-9.

## แหล่งข้อมูลอื่น