Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# รัฐสันตะปาปา

| รัฐคริสตจักร |
| --- |
| ค.ศ. 754–1870 ช่วงว่างระหว่างรัชกาล (ค.ศ. 1798–1799, ค.ศ. 1809–1814 และ ค.ศ. 1849) |
|
ด้านบน: ตั้งค่าสถานะจนถึงปี 1808 (ใช้งานได้ยาวนานที่สุด) ธงชาติ (ค.ศ. 1825–1870 (ล่าสุด)

ตราแผ่นดิน (คริสตศตวรรษที่ 15-19)ตราแผ่นดิน (บังลังก์สันตะปาปาว่าง)

 |
| **เพลงชาติ:Marcia trionfale* (1857–1870) (อิตาลี) "มาร์ชชัยชนะยิ่งใหญ่" |
| รัฐสันตะปะปาในปี ค.ศ. 1815 หลังสงครามนโปเลียน |
| สถานะ | พระอาณาจักรแห่งคริสตจักรคาทอลิก |
| เมืองหลวง | โรม |
| ภาษาทั่วไป | ภาษาละติน, ภาษาอิตาลี |
| ศาสนา  | โรมันคาทอลิก |
| การปกครอง | รัฐเดี่ยวภายใต้ระบอบเทวาธิปไตยสมบูรณาญาสิทธิราชย์โดยเลือกตั้ง |
| พระสันตะปาปา |   |
|  |
| • ค.ศ. 754-757 (พระองค์แรก)  | สตีเฟนที่ 2 |
| • ค.ศ. 1846-1870 (พระองค์สุดท้าย)  | ปิอุสที่ 9 |
|  |
| ประวัติศาสตร์ |   |
|  |
| • ก่อตั้ง  | ค.ศ. 754 |
| • ชาร์เลอมาญมอบให้พระสันตะปาปา  | ค.ศ. 781 |
| • ยุบครั้งแรก  | 15 กุมภาพันธ์, ค.ศ. 1798 |
| • การรวมชาติอิตาลี  | 20 กันยายน ค.ศ. 1870 |
| • นครรัฐวาติกัน  | 11 กุมภาพันธ์, ค.ศ. 1929 |
|  |
| สกุลเงิน | สคูโด (-ค.ศ. 1866) ลีรา (ค.ศ. 1866-1870) |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **ก่อนหน้า** | **ถัดไป** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | ราชอาณาจักรอิตาลี (ยุคกลาง) |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ราชอาณาจักรอิตาลี (ค.ศ. 1861–1946) |  |
| นักโทษแห่งวาติกัน |  |

 |

 |

**รัฐสันตะปาปา** (อังกฤษ: *Papal States; Pontifical States*; อิตาลี: *Stati Pontificii*) หรือ **รัฐคริสตจักร** (อังกฤษ: *State(s) of the Church*; อิตาลี: *Stato Ecclesiastico; Stato della Chiesa; Stati della Chiesa*') เป็นหนึ่งในรัฐทางประวัติศาสตร์ของอิตาลีตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 6 จนกระทั่งอิตาลีรวมตัวกันเป็นประเทศเดียวกันในปี ค.ศ. 1861 โดยการนำของราชอาณาจักรซาร์ดิเนีย (หลังจากนั้นรัฐพระสันตะปาปาก็ยังมีอยู่จนปี ค.ศ. 1870) รัฐสันตะปาปาเป็นดินแดนที่อยู่ภายใต้การปกครองโดยตรงของพระสันตะปาปา ในสมัยที่รุ่งเรืองที่สุดมีอาณาเขตครอบคลุมบริเวณประเทศอิตาลีสมัยใหม่ที่รวมทั้งโรมันยา, มาร์เก, อุมเบรีย และลาซีโอ อำนาจในการปกครองนี้เรียกว่า อำนาจการปกครองของพระสันตะปาปา (Temporal power) ซึ่งเป็นอำนาจในการปกครองเรื่องทางโลก โดยเชื่อว่าพระสันตะปาปานั้นถือดาบ 2 เล่ม ด้วยกัน ดาบทางจิตวิญญาณ คือพระอำนาจขององค์สันตะปาปาในฐานะที่เป็นประมุขศาสนาในการปกครองศาสนจักรในฐานะตัวแทนของพระเยซู และดาบทางโลก คืออำนาจในการปกครองการเมืองซึ่งมาจากในฐานะที่พระสันตะปาปาเป็นประมุขและเจ้าปกครองดินแดน ซึ่งดาบเล่มนี้มีหน้าที่บริหารรัฐและปกป้องศูนย์กลางของคริสตจักรจากการครอบงำของอำนาจทางโลก ความเชื่อ ดาบ 2 เล่ม ทำให้ตำแหน่งพระสันตะปาปามีฐานะเป็นทั้งสังฆราชและกษัตริย์ไปในตัว

“Papal States” มักจะเป็นคำที่นิยมมากกว่า ส่วน “Papal State” มักจะใช้กับนครรัฐวาติกัน ซึ่งเป็นอาณาบริเวณภายในตัวกรุงโรม นครรัฐวาติกันก่อตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 1929 เพื่อให้เป็นสันตะสำนักที่เป็นรัฐอิสระ (Holy See) ของพระสันตะปาปา

## ดูเพิ่ม

* นครรัฐวาติกัน

## อ้างอิง

### เชิงอรรถ

### บรรณานุกรม
# พ.ศ. 1243

|  |  |
| --- | --- |
| ศตวรรษ: | * 6
* **7 8
 |
| ปี: | * 1240
* 1241
* 1242
* **1243 1244
* 1245
* 1246
 |

700 ในปฏิทินอื่น| ปฏิทินสุริยคติไทย | 1242–1243 |
| ปฏิทินเกรกอรี | 700 *DCC* |
| Ab urbe condita | 1453 |
| ปฏิทินอาร์มีเนีย | 149 ԹՎ ՃԽԹ |
| ปฏิทินอัสซีเรีย | 5450 |
| ปฏิทินศกบาหลี | 621–622 |
| ปฏิทินเบงกอล | 106–107 |
| ปฏิทินเบอร์เบอร์ | 1650 |
| พุทธศักราช | 1244 |
| ปฏิทินพม่า | 62 |
| ปฏิทินไบแซนไทน์ | 6208–6209 |
| ปฏิทินจีน | 己亥年 (กุนธาตุดิน) 3397 หรือ 3190     *— ถึง —* 庚子年 (ชวดธาตุโลหะ) 3398 หรือ 3191 |
| ปฏิทินคอปติก | 416–417 |
| ปฏิทินดิสคอร์เดีย | 1866 |
| ปฏิทินเอธิโอเปีย | 692–693 |
| ปฏิทินฮีบรู | 4460–4461 |
| ปฏิทินฮินดู |  |
|  - *วิกรมสมวัต* | 756–757 |
|  - *ศกสมวัต* | 621–622 |
|  - *กลียุค* | 3800–3801 |
| ปฏิทินโฮโลซีน | 10700 |
| ปฏิทินอิหร่าน | 78–79 |
| ปฏิทินอิสลาม | 80–81 |
| ปฏิทินญี่ปุ่น | ชูโจ 15 (朱鳥１５年) |
| ปฏิทินชวา | 592–593 |
| ปฏิทินจูเลียส | 700 *DCC* |
| ปฏิทินเกาหลี | 3033 |
| ปฏิทินหมินกั๋ว | 1212 ก่อน ROC 民前1212年 |
| ปฏิทินนานักชาฮี | −768 |
| ซิลูซิดศักราช | 1011/1012 AG |
| ปฏิทินทิเบต | ས་མོ་ཕག་ལོ་ (ธาตุดินเพศเมีย-กุน) 826 หรือ 445 หรือ −327     *— ถึง —* ལྕགས་ཕོ་བྱི་བ་ལོ་ (ธาตุโลหะเพศผู้-ชวด) 827 หรือ 446 หรือ −326 |

**พุทธศักราช 1243** ใกล้เคียงกับ

* เมษายน ค.ศ. 700 - มีนาคม ค.ศ. 701
* มหาศักราช 622

## เหตุการณ์

## วันเกิด

## วันถึงแก่กรรม
# กีฏวิทยา

|  กีฏวิทยา |
| --- |
| วิชาที่ศึกษาเกี่ยวกับแมลง |
| กีฏวิทยาสิ่งแวดล้อม &#150; นิติเวชกีฏวิทยา  |
| กีฏวิทยาอุตสาหกรรม &#150; กีฏวิทยาการเกษตร |
| ไรวิทยา &#150; กีฏวิทยาการแพทย์ |
| แมลงผสมเกษร &#150; กีฏวิทยาการสัตวแพทย์ |
| กล่องนี้: * ดู
* คุย
* แก้
 |

**กีฏวิทยา** (อังกฤษ: *Entomology*) เป็นสาขาวิชาที่ศึกษาเกี่ยวกับสัตว์ในกลุ่มของแมลง แมลงมีความสัมพันธ์มากมายหลายทางต่อมนุษย์และสิ่งมีชีวิตอื่น ๆ สาขาวิชานี้จึงมีความสำคัญในการศึกษาชีววิทยา

## การศึกษากีฏวิทยา

ในประเทศไทยได้มีการศึกษากีฏวิทยา โดยเปิดจัดการเรียนการสอนในระดับอุดมศึกษาในมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์เป็นแห่งแรกของประเทศไทย โดยอยู่ภายใต้คณะเกษตร ในบางมหาวิทยาลัยในประเทศไทย อาจจัดการเรียนการสอนในคณะอื่นที่ไม่เกี่ยวข้องกับทางการเกษตร เช่น ภาควิชาสัตววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

การจัดการเรียนการสอนทางด้านกีฏวิทยาโดยมหาวิทยาลัยชั้นนำ ส่วนใหญ่แบ่งออกเป็น 2 แนวทางคือ กีฏวิทยาสิ่งแวดล้อม และกีฏวิทยาชุมชน โดยกีฏวิทยาสิ่งแวดล้อมจะเปิดสอนในสาขากีฏวิทยาการเกษตร กีฏวิทยาสิ่งแวดล้อม กีฏวิทยาอุตสาหกรรม แมลงผสมเกษร และ ไรวิทยา ส่วนกีฏวิทยาชุมชนจะเปิดสอนในสาขานิติเวชกีฏวิทยา กีฏวิทยาชุมชน กีฏวิทยาการแพทย์ และกีฏวิทยาการ

## กีฏวิทยาประยุกต์

นักกีฏวิทยาจำนวนมากได้ศึกษาแมลงซึ่งมีประโยชน์หรือโทษโดยตรงต่อมนุษย์ การศึกษาแมลงที่มีประโยชน์อย่าง เช่น ผึ้งและตัวไหม จะเน้นสนใจในด้านนิเวศวิทยาและพฤติกรรม เพื่อให้เข้าใจถึงวิธีการเพาะเลี้ยงและเพิ่มผลผลิต

ในทางกลับกัน การศึกษาแมลงที่มีโทษมักจะเน้นสนใจในด้านสรีรวิทยา โดยมีเป้าหมายเพื่อหาวิธีควบคุมแมลงที่ได้ผลดีและเกิดผลข้างเคียงน้อยที่สุด ตัวอย่างเช่น สารฆ่าแมลงหลายชนิดถูกผลิตให้มีผลเฉพาะภายในร่างกายของแมลง โดยไม่ก่อให้เกิดอันตรายต่อสัตว์ชนิดอื่น แต่ก็ทำให้แมลงที่มีประโยชน์ต้องตายไปด้วย จึงได้มีการค้นคว้าเพื่อหาวิธีการควบคุมทางชีววิทยา อย่างเช่นการใช้ปรสิตและโรคเฉพาะแมลงแต่ละชนิด รวมทั้งการควบคุมทางพันธุกรรม อย่างเช่นการปล่อยแมลงที่ทำหมันแล้วเข้าไปปะปนในประชากรของแมลง

นิติเวชกีฏวิทยาเป็นสาขาวิชาที่เกี่ยวกับแมลงที่กินซากศพ ความรู้เกี่ยวกับพฤติกรรมของแมลงเหล่านี้มีประโยชน์ในการพิสูจน์หลักฐานทางอาชญากรรม อย่างเช่นเวลาการตายโดยประมาณ โดยอาศัยการสังเกตวงจรชีวิตของแมลงว่าอยู่ในช่วงใด

## นักกีฏวิทยา

นักกีฏวิทยา (ภาษาอังกฤษ : Entomologist) นักวิทยาศาสตร์ที่มีความเชี่ยวชาญทางแมลง ผู้ศึกษาค้นคว้าวิจัยแมลง

## ดูเพิ่ม

* แมลง

## อ้างอิง
# กาลานุกรม

**กาลานุกรม** (อังกฤษ: almanac, almanack หรือ almanach) เป็นสิ่งพิมพ์รายปีซึ่งรวมสารสนเทศอย่างพยากรณ์อากาศ วันที่เพาะปลูกของเกษตรกร ตารางน้ำขึ้นลง และข้อมูลตารางอื่นที่มักจัดเรียงตามปฏิทิน พบเทห์วัตถุและสถิติต่าง ๆ ได้ในกาลานุกรม เช่น เวลาขึ้นและตกของดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ วันที่เกิดอุปราคา เวลาน้ำขึ้นลงสุด และเทศกาลศาสนา

## แหล่งข้อมูลอื่น

* American Almanacs collection, Ball State University Digital Media Repository, includes representative samples for almanacs published in the United States primarily during the 18th century.
* Time, Tide and Tonics: The Patent Medicine Almanac in America. United States National Library of Medicine.
* The World almanac and encyclopedia (1917) - Typical 20th century almanac, in times before Internet, TV, and widely usage of radio, however covering the world from American point of view
* Sunpreview The Modern Almanac Project
* The Old Farmer's Almanac
* The Farmers' Almanac
# ภาษากากาอุซ

| ภาษากากาอุซ |
| --- |
| gagauz dili, gagauzça |
| ประเทศที่มีการพูด | มอลโดวา, ยูเครน, โรมาเนีย, บัลแกเรีย, กรีซ และ คาซัคสถาน |
| ภูมิภาค | กากาอูซียา |
| ผู้พูด | 150,000 คน |
| ตระกูลภาษา | ภาษากลุ่มเตอร์กิก
* ภาษากลุ่มโอคุซ
	+ ภาษากลุ่มตุรกี
		- **ภาษากากาอุซ**
 |
| ระบบการเขียน | อักษรละติน |
| สถานภาพทางการ |
| ภาษาทางการของ | กากาอูเซีย |
| รหัสภาษา |
| ISO 639-2 | `tut` |
| ISO 639-3 | `gag` |
| ELP | Gagauz |

**ภาษากากาอุซ** เป็นภาษากลุ่มเตอร์กิกที่พูดโดยชาวกากาอุซ เป็นภาษาราชการของกากาอูซียาในประเทศมอลโดวา มีผู้พูดราว 150,000 คน เริ่มแรกเขียนด้วยอักษรกรีก เปลี่ยนมาใช้อักษรซีริลลิกในพ.ศ. 2500 ปัจจุบันเขียนด้วยอักษรละตินแบบที่ใช้กับภาษาตุรกี

## อ้างอิง
# โธมัสอัครทูต

| โธมัส |
| --- |
| “ความกังขาของนักบุญโธมัส” โดย คาราวัจโจ |
| อัครทูต |
| เสียชีวิต | ราว ค.ศ. 72 ใกล้เมืองเจนไน ประเทศอินเดีย |
| นิกาย / เคารพใน | โรมันคาทอลิก
ออร์ทอดอกซ์
แองกลิคัน
นิกายลูเธอรัน
คอปติกออร์โธด็อกซ์ |
| วันฉลอง | 3 กรกฎาคม (โรมันคาทอลิก)
26 Pashons (คอปติกออร์โธด็อกซ์)
วันอาทิตย์ทอมัส (วันอาทิตย์แรก Pascha)
6 ตุลาคม และ 30 มิถุนายน (ออร์ทอดอกซ์) |
| สัญลักษณ์ | แฝด, นิ้วจิ้มแผลพระเยซู, หอก และฉาก |
| องค์อุปถัมภ์ | สถาปนิก |

**โธมัส** (กรีก: Απόστολος Θωμάς *อะโปสโตโลส ธอมัส*) เป็นนักบุญและมรณสักขีในศาสนาคริสต์ เสียชีวิตเมื่อราว ค.ศ. 72 ใกล้เมืองเจนไนในประเทศอินเดีย เป็นหนึ่งในอัครทูตสิบสององค์ของพระเยซู ผู้เป็นที่รู้จักว่าเป็นผู้ที่ไม่เชื่อว่าพระเยซูคืนชีพหลังจากที่ทรงถูกตรึงกางเขนจริงเมื่อได้รับข่าว แต่เมื่อพระเยซูมาทรงปรากฏตัวโธมัสก็อุทานว่า “My Lord and my God” นักบุญทอมัสเป็นผู้เดียวในบรรดาอัครทูตที่ได้เดินทางไปเผยแพร่ศาสนานอกจักรวรรดิโรมัน รวมทั้งเปอร์เชีย รัฐเกรละ (ในอินเดียปัจจุบัน) และประเทศจีน

## ในพระวรสารนักบุญยอห์น

นักบุญโธมัสปรากฏสองสามครั้งในพระวรสารนักบุญยอห์น 11:16 หลังจากลาซารัสเพิ่งเสียชีวิต สาวกหลายคนของพระเยซูไม่เห็นด้วยกับการที่จะทรงเดินทางกลับไปยูเดียซึ่งเป็นที่ที่โดนชนยิวโจมตีโดยการปาก้อนหิน แต่พระองค์ยังทรงต้องการเสด็จไป นักบุญโธมัสจึงกล่าวด้วยความกล้าหาญว่า “เราไปด้วยกันเถอะ และเราอาจจะตายกับพระองค์”

นอกจากนั้นนักบุญโธมัสยังพูดในโอกาสอาหารค่ำมื้อสุดท้าย (ยอห์น 14:5) เมื่อพระเยซูทรงย้ำว่าทรงทราบว่าจะเสด็จไปไหนแต่นักบุญโธมัสประท้วงว่าไม่มีใครทราบจุดหมาย พระเยซูทรงตอบนักบุญโธมัสและนักบุญฟีลิปอัครทูตที่ถามถึงความสัมพันธ์ของพระเยซูและพระเจ้าพระบิดา

รูปปั้นโดยอันเดรีย เดล เวอร์โรชชิโอ แสดงความสงสัยของนักบุญโธมัส
แต่ฉากที่สำคัญที่สุดของนักบุญโธมัสเป็นฉากในพันธสัญญาใหม่ ยอห์น 20:24-29 ที่นักบุญโธมัสมีความสงสัยในการคืนพระชนม์ของพระเยซูและขอพิสูจน์โดยการสัมผัสรอยแผลของพระองค์ก่อนที่จะยอมเชื่อที่เห็นได้จากภาพวาด “ความสงสัยของนักบุญโธมัส” โดย การาวัจโจ เรื่องนี้เป็นที่มาของวลี “ทอมัสขี้สงสัย” (Doubting Thomas) หลังจากที่เห็นว่าพระเยซูฟื้นขึ้นมาจริง (พระคัมภีร์ไบเบิลมิได้ระบุว่านักบุญทอมัสแตะแผลพระเยซู) นักบุญโธมัสก็อุทานว่า “My Lord and my God” และถูกเรียกว่า “โธมัสผู้มีความเชื่อ”

## อ้างอิง

* St. Thomas the Apostle เก็บถาวร 2012-06-06 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
# การสตัฟฟ์สัตว์

เสือที่ถูกสตัฟฟ์ในพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์ของมหาวิทยาลัย Brigham Young
ปลาที่ถูกสตัฟฟ์ไว้
**การสตัฟฟ์สัตว์** (อังกฤษ: Taxidermy: มาจากภาษากรีก แปลว่า การจัดการผิวหนัง) คือ ศิลปะของการเตรียมการ การยัด และการเก็บรักษาผิวหนังสัตว์อย่างถาวร หรือเทคนิคการทำให้ซากสัตว์คงสภาพเหมือนมีชีวิต โดยเฉพาะกับสัตว์ที่มีกระดูกสันหลัง เพื่อการจัดแสดงหรือการศึกษา การสตัฟฟ์สัตว์สามารถทำได้ในสายพันธุ์ของสัตว์ที่มีกระดูกสันหลัง สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม สัตว์ปีก สัตว์น้ำ สัตว์เลื้อยคลาน และสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก

บุคคลผู้ที่ทำงานเกี่ยวกับการสตัฟฟ์สัตว์เรียกว่า เจ้าหน้าที่สตัฟฟ์สัตว์ (taxidermist) ซึ่งอาจจะได้รับการฝึกฝนอย่างเชี่ยวชาญสำหรับพิพิธภัณฑ์ หรือธุรกิจสำหรับนักล่าสัตว์และชาวประมง หรือในฐานะมือสมัครเล่น เช่น นักสะสม นักล่าสัตว์ และชาวประมงเอง เป็นต้น สำหรับการสตัฟฟ์สัตว์นั้น ผู้กระทำควรที่จะคุ้นเคยอย่างมากเกี่ยวกับหลักกายวิภาคศาสตร์ ประติมากรรม จิตรกรรม และการฟอกหนัง

## อ้างอิง
# แนวคิดดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลาง

ระบบสุริยะซึ่งมีดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลาง
**แนวคิดดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลาง** เป็นทฤษฎีที่ว่าดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลางของระบบสุริยะ ภาษาอังกฤษเรียกว่า **Heliocentrism** มีที่มาจากรากศัพท์ภาษากรีกโบราณว่า ἥλιος (hḗlios) = ดวงอาทิตย์ และ κέντρον (kéntron) = ศูนย์กลาง แนวคิดนี้เป็นแนวคิดตรงกันข้ามกับแนวคิดโลกเป็นศูนย์กลาง เริ่มขึ้นตั้งแต่ 300 ปีก่อนคริสตกาล นักคิดคนแรกคือชาวกรีกชื่ออาริสตาร์โคสแห่งซาโมส ได้ริเริ่มแนวคิดที่ว่า โลกและดวงดาวต่าง ๆ เดินทางไปรอบ ๆ ดวงอาทิตย์ที่อยู่นิ่ง แต่เวลาล่วงเลยไปจนกระทั่งถึงคริสต์ศตวรรษที่ 16 นักดาราศาสตร์และนักคณิตศาสตร์ชาวโปแลนด์ชื่อ นิโคเลาส์ โคเปอร์นิคัส จึงได้นำเสนอแบบจำลองทางคณิตศาสตร์ที่แสดงว่า ดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลางของจักรวาล โดยมีหลักฐานการสังเกตการณ์ทางดาราศาสตร์ของกาลิเลโอ กาลิเลอีช่วยสนับสนุน

## ดูเพิ่ม

* แนวคิดโลกเป็นศูนย์กลาง

## อ้างอิง

* Ajram, K. (1992). Miracle of Islamic Science, Appendix B. Knowledge House Publishers. ISBN 0-911119-43-4.