# ชาวซิท

หวีซิทจากซาโลคา ต้นศตวรรษที่ 4 ก่อนคริสต์ศักราช
**ชาวซิท** (อังกฤษ: *Scyths*) หรือ **ชาวซิเทีย** (อังกฤษ: *Scythians*) เป็นคนเร่ร่อนในอดีต ปกครองอยู่บริเวณที่ราบกว้างพอนทิก ราว 700 ถึง 300 ปีก่อนคริสต์ศักราช มีวัฒนธรรมที่รู้จักในชื่อ วัฒนธรรมซิท วัฒนธรรมนี้แผ่ไปถึงที่ราบกว้างยูเรเซีย ที่รวมถึงกลุ่มต่าง ๆ มากมาย เพราะเหตุนี้เอง แนวคิดที่เรียกชนเร่เร่อนยูเรเซียจึงหมายถึง ชาวซิทในบางครั้ง

เชื่อว่าชาวซิทมีต้นกำเนิดจากกลุ่มชนอิหร่าน พวกเขาพูดภาษาซิท หนึ่งในแขนงของภาษากลุ่มอิหร่านตะวันออก

ในช่วง 700 ปีก่อนคริสต์ศักราช ชาวซิทข้ามเทือกเขาคอเคซัสและปล้นพวกตะวันออกกลางอยู่บ่อยครั้ง ร่วมกับชาวซิมเมเรีย โดยมีบทบาทสำคัญทางการเมืองในภูมิภาคนั้น ราว 650–630 ปีกก่อนคริสต์ศักราช ชาวซิทได้เข้าปกครองชาวมีดซ์ในช่วงสั้น ๆ บริเวณตะวันตกของที่ราบอิหร่านตะวันตก ได้แผ่ขยายอำนาจไปถึงชายแดนอียิปต์ ชาวซิทเข้ามาก้าวก่ายในเหตุการณ์ในตะวันออกกลาง โดยเป็นผู้นำในการทำลายจักรวรรดิอัสซีเรียที่เมืองนิเนเวห์ เมื่อ 662 ปีก่อนคริสต์ศักราช ชาวซิทได้ปะทะกับจักรวรรดิอะคีเมนิดอยู่บ่อยครั้งในเวลาต่อมา ชาวซิทพ่ายแพ้ให้กับราชอาณาจักรมาเกโดนีอาเมื่อ 400 ปีก่อนคริสต์ศักราช ค่อย ๆ พ่ายให้ชาวซาร์มาเทีย ชาวอิหร่านที่อาศัยอยู่ทางตะวันออก ในปลายศตวรรษที่ 2 ก่อนคริสตกาล เมืองหลวงชองชาวซิทที่ชื่อ ซิเทียนนีอาโพลิส (Scythian Neapolis) ในไครเมีย ถูกครอบครองโดยมิทริเดทีสที่ 6 ดินแดนถูกรวมเข้ากับราชอาณาจักรบอสโพรัน ในช่วงเวลานี้ถูกกลืนเข้ากับวัฒนธรรมกรีกโบราณ และศตวรรษที่ 3 ชาวซาร์มาเทียและชาวซิทที่หลงเหลือถูกปกครองโดยชาวอลันและชาวกอท ต่อมาต้นยุคกลาง ชาวซิทและซาร์มาเทียได้ถูกกลืนเข้ากับพวกสลาฟยุคแรก

## ชื่อ

### ศัพทมูล

เหยือกซิทจากโวโรเนจ ศตวรรษที่ 4 ก่อนคริสต์ศักราช Hermitage Museum
ชื่อ *Scythians* หรือ *Scyths* ในภาษาอังกฤษมาจากชื่อในภาษากรีกโบราณว่า *Skuthēs* (Σκυθης) และ *Skuthoi* (Σκυθοι) มาจากชื่อเรียกตนเองของชาวซิทว่า *Skuδatā* เนื่องจากกการเปลี่ยนเสียงจาก /δ/ ไปเป็น /l/ ในภาษาไซเทีย ทำให้คำนี้พัฒนาไปเป็น *\*Skulatā* ชื่อนี้ได้รับการบันทึกในภาษากรีกเป็น *Skōlotoi* (Σκωλοτοι) ซึ่งเฮโรโดตุสระบุเป็นชื่อที่เผ่าซิทหลวงเรียกตนเอง

ชาวอัสซีเรียเรียกชาวซิทว่า *Ishkuzai* (แอกแคด: , ทับศัพท์: *Iškuzaya* หรือ *Askuzai* (แอกแคด: , ทับศัพท์: *Asguzaya*, , ทับศัพท์: *mat Askuzaya*, , ทับศัพท์: *mat Ášguzaya*)

ชาวเปอร์เซียโบราณเรียกชาวซิทในภาษาเปอร์เซียเก่าว่า "*ซากา*ที่อยู่ไกลกว่าทะเล" (𐎿𐎣𐎠 𐏐 𐎫𐎹𐎡𐎹 𐏐 𐎱𐎼𐎭𐎼𐎹, ทับศัพท์: *Sakā tayaiy paradraya*) และเรียนสั้น ๆ ว่า *Sakā* (𓋴𓎝𓎡𓈉, ทับศัพท์: *sk*; 𓐠𓎼𓈉, ทับศัพท์: *sꜣg*)
ในภาษาอียิปต์โบราณ คำนี้มาจากชื่อกรีก-โรมันว่า *Sacae* (กรีกโบราณ: Σακαι, อักษรโรมัน: *Sakai*; ละติน: *Sacae*)

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

### ข้อมูลช่วงต้น

* Callimachus (1921). *Callimachus, Hymns and Epigrams. Lycophron. Aratus*. แปลโดย Mair, A. W.; Mair, G. W. Heinemann.
* Camden, William (1701). *Camden's Britannia*. J. B.
* Clement (1885). Roberts, Alexander; Donaldson, James (บ.ก.). *The Instructor*. Ante-Nicene Christian Library. แปลโดย Wilson, William. T&T Clark.
* Galen (1881). *Galeni pergamensis de temperamentis, et de inaequali intemperie* (ภาษาละติน). แปลโดย Linacre, Thomas. Cambridge University Press.
* Gregory (1995). "Book II". *Against Eunomius*. Nicene and Post-Nicene Fathers: Second series. แปลโดย Wilson, Rev. H. A. Hendrickson. pp. 101–135. ISBN 1-56563-121-8.
* Herodotus (1910). *The History of Herodotus*. แปลโดย Rawlinson, George. J. M. Dent.
* Herodotus (2003). *The Histories*. แปลโดย De Selincourt, Aubrey. London: Penguin Books. ISBN 9780140449082.
* Hippocrates (1886). *Περί αέρων, υδάτων, τόπων* [*Airs, Waters, Places*]. แปลโดย Jones, W. H. S. Harvard University Press.
* Marcellinus, Ammianus (1862). *Roman History*. แปลโดย Yonge, Charles Duke. Bohn.
* Pliny (1855). *The Natural History*. แปลโดย Bostock, John. Taylor & Francis.
* Spenser, Edmund (1970). *A View of the Present State of Ireland*. Clarendon Press. ISBN 978-0-19-812408-5.

### ข้อมูลสมัยใหม่

* Anthony, David W. (2010). *The Horse, the Wheel, and Language: How Bronze-Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World*. Princeton University Press. ISBN 978-1-4008-3110-4.
* Barnett, R. D. (1991). "Urartu". ใน Boardman, John; Edwards, I. E. S.; Hammond, N. G. L.; Sollberger, E. (บ.ก.). *The Cambridge Ancient History*. Vol. 3.1. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 314–371. ISBN 978-1-139-05428-7.
* Batty, Roger (2007). *Rome and the Nomads: The Pontic-Danubian Realm in Antiquity*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-198-14936-1.
* Beckwith, Christopher I. (2009). *Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present*. Princeton University Press. ISBN 978-1-4008-2994-1.
* Beighton, Peter H.; Grahame, Rodney; Bird, Howard A. (2011). *Hypermobility of Joints*. Springer. ISBN 978-1-84882-085-2. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2017-11-05.
* Belier, Wouter W. (1991). *Decayed Gods: Origin and Development of Georges Dumézil's "Idéologie Tripartie"*. BRILL. ISBN 9004094873.
* Brzezinski, Richard; Mielczarek, Mariusz (2002). *The Sarmatians 600 BC–AD 450*. Bloomsbury USA. ISBN 1-84176-485-X.
* Cernenko, E. V. (2012). *The Scythians 700–300 BC*. Bloomsbury Publishing. ISBN 978-1-78096-773-8.
* Cook, J. M. (1985). "The Rise of the Achaemenids and Establishment of Their Empire". ใน Gershevitch, Ilya (บ.ก.). *The Cambridge History of Iran*. Vol. 2. Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press. pp. 200–291. ISBN 978-0-521-20091-2.
* Cunliffe, Barry (2019). *The Scythians: Nomad Warriors of the Steppe*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-255186-3.
* Dandamayev, Muhammad (1994). "Media and Achaemenid Iran". ใน Harmatta, János Harmatta (บ.ก.). *History of Civilizations of Central Asia: The Development of Sedentary and Nomadic Civilizations, 700 B. C. to A. D. 250*. Vol. 1. UNESCO. pp. 35–64. ISBN 9231028464.
* David, Bruno; McNiven, Ian J. (2018). *The Oxford Handbook of the Archaeology and Anthropology of Rock Art*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-060735-7.
* Davis-Kimball, Jeannine; Bashilov, Vladimir A.; Yablonsky, Leonid T. (1995). *Nomads of the Eurasian Steppes in the Early Iron Age*. Zinat Press. ISBN 978-1-885979-00-1.
* Day, John V. (2001). *Indo-European Origins: The Anthropological Evidence*. Institute for the Study of Man. ISBN 0-941694-75-5.
* Diakonoff, I. M. (1985). "Media". ใน Gershevitch, Ilya (บ.ก.). *The Cambridge History of Iran: Volume*. Vol. 2. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-20091-2.
* Dickens, Mark (2018). "Scythians (Saka)". ใน Nicholson, Oliver (บ.ก.). *The Oxford Dictionary of Late Antiquity*. Oxford University Press. pp. 1346–1347. ISBN 978-0-19-174445-7. สืบค้นเมื่อ April 27, 2020.
* Di Cosmo, Nicola (1999). "The Northern Frontier in Pre-Imperial China (1,500 – 221 BC)". ใน Loewe, Michael; Shaughnessy, Edward L. (บ.ก.). *The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC*. Cambridge University Press. pp. 885–996. ISBN 0-521-47030-7.
* Dolukhanov, Pavel Markovich (1996). *The Early Slavs: Eastern Europe from the Initial Settlement to the Kievan Rus*. Longman. ISBN 0-582-23618-5.
* Francfort, Henri-Paul (1988). "Central Asia and Eastern Iran". ใน Boardman, John; Hammond, N. G. L.; Lewis, D. M.; Ostwald, M. (บ.ก.). *The Cambridge Ancient History*. Vol. 4. Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press. pp. 165–193. ISBN 978-0-521-22804-6.
* Frederici, Georg (2008) [1906]. Griffin, Anastasia M. (บ.ก.). *"Scalping and Similar Warfare Customs in America" with a critical introduction*. ISBN 9780549562092.
* Grousset, René (1970). *The Empire of the Steppes*. Rutgers University Press. ISBN 0-8135-1304-9.
* Grayson, A. K. (1991). "Assyria: Sennacherib and Esarhaddon". ใน Boardman, John; Edwards, I. E. S.; Hammond, N. G. L.; Sollberger, E.; Walker, C. B. F. (บ.ก.). *The Cambridge Ancient History*. Vol. 3.2. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 103–141. ISBN 978-1-139-05429-4.
* Harmatta, János (1996). "The Scythians". ใน Herrmann, Joachim; Zürcher, Erik (บ.ก.). *History of Humanity: From the seventh century B.C. to the seventh century A.D.* Vol. 3. UNESCO. pp. 181–182. ISBN 923102812X.
* Harmatta, János (1999). "Alexander the Great in Central Asia". *Acta Antiqua Academiae Scientiarum Hungaricae*. **39** (1–4): 129–136. doi:10.1556/aant.39.1999.1-4.11. S2CID 162246561. สืบค้นเมื่อ July 4, 2022.
* Hughes, Dennis D. (1991). *Human Sacrifice in Ancient Greece*. Psychology Press. ISBN 0-415-03483-3.
* Ivantchik, Askold (1993). *Les Cimmériens au Proche-Orient* [*The Cimmerians in the Near East*] (PDF) (ภาษาฝรั่งเศส). Fribourg, Switzerland; Göttingen, Germany: Editions Universitaires (Switzerland); Vandenhoeck & Ruprecht (Germany). ISBN 978-3-727-80876-0.
* Ivantchik, Askold (April 25, 2018). "Scythians". *Encyclopædia Iranica*.
* Jacobson, Esther (1995). *The Art of the Scythians: The Interpenetration of Cultures at the Edge of the Hellenic World*. BRILL. ISBN 90-04-09856-9.
* Lomazoff, Amanda; Ralby, Aaron (2013). "Scythians and Sarmatians". *The Atlas of Military History*. Simon & Schuster. p. 63. ISBN 978-1-60710-985-3.
* Lubotsky, Alexander (2002). "Scythian Elements In Old Iranian" (PDF). *Proceedings of the British Academy*. Oxford University Press. **116** (2): 189–202.
* Mallory, J. P. (1991). "The Iranians". *In Search of the Indo-Europeans: Language Archeology and Myth*. Thames & Hudson. pp. 48–56.
* Mallory, J. P.; Adams, Douglas Q. (1997). *Encyclopedia of Indo-European Culture*. Taylor & Francis. ISBN 1-884964-98-2.
* Melyukova, A. I. (1990). Sinor, Denis (บ.ก.). *The Cambridge History of Early Inner Asia*. Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press. pp. 97–117. ISBN 978-0-521-24304-9.
* Minns, Ellis Hovell (2011). *Scythians and Greeks: A Survey of Ancient History and Archaeology on the North Coast of the Euxine from the Danube to the Caucasus*. Cambridge University Press. ISBN 978-1-108-02487-7.
* Olbrycht, Marek Jan (2021). *Early Arsakid Parthia (ca. 250-165 B.C.): At the Crossroads of Iranian, Hellenistic, and Central Asian History*. Leiden, Netherlands ; Boston, United States: Brill. ISBN 978-9-004-46076-8.
* Parfitt, Tudor (2003). *The Lost Tribes of Israel: The History of a Myth*. Phoenix. ISBN 1-84212-665-2.
* Potts, Daniel T. (1999). *The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-56496-4.
* Rolle, Renate (1989). *The World of the Scythians*. University of California Press. ISBN 0-520-06864-5.
* Rostovtzeff, Michael (1922). *Iranians & Greeks In South Russia*. Clarendon Press.
* Sulimirski, T. (1985). "The Scyths". ใน Gershevitch, I. (บ.ก.). *The Cambridge History of Iran*. Vol. 2. Cambridge University Press. pp. 149–199. ISBN 978-1-139-05493-5.
* Sulimirski, Tadeusz; Taylor, T. F. (1991). "The Scythians". ใน Boardman, John; Edwards, I. E. S.; Hammond, N. G. L.; Sollberger, E.; Walker, C. B. F. (บ.ก.). *The Cambridge Ancient History*. Vol. 3.2. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 547–590. ISBN 978-1-139-05429-4.
* Szemerényi, Oswald (1980). *Four old Iranian ethnic names: Scythian – Skudra – Sogdian – Saka* (PDF). Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften. ISBN 0-520-06864-5.
* Testen, David (1997). "Ossetic Phonology". ใน Kaye, Alan S. (บ.ก.). *Phonologies of Asia and Africa: (including the Caucasus)*. Vol. 2. Eisenbrauns. pp. 707–733. ISBN 1-57506-019-1.
* Tsetskhladze, Gocha R. (December 17, 2002) [1998]. "Who Built the Scythian and Thracian Royal and Elite Tombs?". *Oxford Journal of Archaeology*. Wiley. **17** (1): 55–92. doi:10.1111/1468-0092.00051.
* Tsetskhladze, Gocha R. (2010). *North Pontic Archaeology: Recent Discoveries and Studies*. BRILL. ISBN 978-9004120419.
* Watson, William (October 1972). "The Chinese Contribution to Eastern Nomad Culture in the Pre-Han and Early Han Periods". *World Archaeology*. Taylor & Francis, Ltd. **4** (2): 139–149. doi:10.1080/00438243.1972.9979528. JSTOR 123972.
* Waśko, Andrzej (April 1997). "Sarmatism or the Enlightenment: The Dilemma of Polish Culture". *Sarmatian Review*. Oxford University Press. **XVII** (2).
* West, Stephanie (2002). "Scythians". ใน Bakker, Egbert J.; de Jong, Irene J. F.; van Wees, Hans (บ.ก.). *Brill's Companion to Herodotus*. Brill. pp. 437–456. ISBN 978-90-04-21758-4.
* Young, T. Cuyler (1988). "The early history of the Medes and the Persians and the Achaemenid empire to the death of Cambyses". ใน Boardman, John; Hammond, N. G. L.; Lewis, D. M.; Ostwald, M. (บ.ก.). *The Cambridge Ancient History*. Vol. 4. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 1–52. ISBN 978-0-521-22804-6.

### อ่านเพิ่ม

* Baumer, Christoph (2012). *The History of Central Asia: The Age of the Steppe Warriors*. I.B.Tauris. ISBN 978-1-78076-060-5.
* Davis-Kimball, Jeannine (2003). *Warrior Women: An Archaeologist's Search for History's Hidden Heroines*. Grand Central Publishing. ISBN 0-446-67983-6.
* Gamkrelidze, Thomas V.; Ivanov, Vjaceslav V. (2010). *Indo-European and the Indo-Europeans: A Reconstruction and Historical Analysis of a Proto-Language and Proto-Culture*. Walter de Gruyter. ISBN 978-3-11-081503-0.
* Humbach, Helmut; Faiss, Klauss (2012). *Herodotus's Scythians and Ptolemy's Central Asia: Semasiological and Onomasiological Studies*. Reichert Verlag. ISBN 978-3-89500-887-0.
* Jaedtke, Wolfgang (2008). *Steppenkind: Ein Skythen-Roman* (ภาษาเยอรมัน). Piper. ISBN 978-3-492-25146-4.
* Johnson, James William (April 1959). "The Scythian: His Rise and Fall". *Journal of the History of Ideas*. University of Pennsylvania Press. **20** (2): 250–257. doi:10.2307/2707822. JSTOR 2707822.
* Lebedynsky, Iaroslav (2001). *Les Scythes* (ภาษาฝรั่งเศส). Ed. Errance. ISBN 2877722155.
* Rostovtzeff, Michael (1993). *Skythien und der Bosporus* (ภาษาเยอรมัน). Vol. 2. Franz Steiner Verlag. ISBN 3-515-06399-4.
* Torday, Laszlo (1998). *Mounted Archers: The Beginnings of Central Asian History*. Durham Academic Press. ISBN 1-900838-03-6.

## แหล่งข้อมูลอื่น

* ชาวซิท ที่ *Encyclopædia Iranica*
* Велична Скіфія – Протоукраїна: науково-енциклопедичне видання / Гладкий М. В., Цибулькін В. В. – К.:  ТОВ «НОВИЙ ДРУК», 2025. – 432 с.