# ระบอบการเมือง

ในรัฐศาสตร์ **ระบอบการเมือง** (อังกฤษ: *political system*) หมายถึง ประเภทของการจัดองค์กรทางการเมือง ที่สามารถจำแนก สังเกต หรือประกาศได้โดยรัฐ

ระบอบการเมืองกำหนดกระบวนการในการตัดสินใจอย่างเป็นทางการของรัฐบาล โดยปกติจะประกอบด้วย ระบบกฎหมาย และระบบเศรษฐกิจ ระบบสังคม และระบบวัฒนธรรม ของรัฐบาล และระบบอื่น ๆ ที่เฉพาะเจาะจงของรัฐและรัฐบาล อย่างไรก็ตาม นี่เป็นมุมมองที่เรียบง่ายมากของระบบหมวดหมู่ที่ซับซ้อนกว่ามาก ซึ่งเกี่ยวข้องกับคำถามที่ว่าใครควรมีอำนาจ และรัฐบาลควรมีอิทธิพลต่อประชาชนและเศรษฐกิจอย่างไร

ประเภทหลักของระบอบการเมืองที่ได้รับการยอมรับคือ ประชาธิปไตย (democracies)

ระบอบเผด็จการเบ็ดเสร็จ และอีกระบบหนึ่งที่อยู่ระหว่างสองระบบนี้คือ ระบอบอำนาจนิยม ซึ่งมีระบอบลูกผสม (hybrid regimes) ที่หลากหลาย ระบบการจำแนกประเภทสมัยใหม่ยังรวมถึงราชาธิปไตย เป็นหน่วยงานอิสระหรือเป็นระบอบลูกผสมของสามระบบหลัก

## คำจำกัดความ

ตามที่ เดวิด อิสตัน (David Easton) กล่าวไว้ว่า "ระบบการเมืองสามารถกำหนดให้เป็นปฏิสัมพันธ์ที่ค่านิยมต่าง ๆ ถูกจัดสรรอย่างเป็นทางการสำหรับสังคม" ระบบการเมืองหมายถึงกระบวนการที่กฎหมายถูกสร้างขึ้นและทรัพยากรสาธารณะถูกจัดสรรในสังคม และความสัมพันธ์ระหว่างผู้ที่มีส่วนร่วมในการตัดสินใจเหล่านี้

## สังคมศาสตร์การเมือง

รายชื่อประเทศตามระบอบการปกครอง (ดูแหล่งข้อมูลในบทความ):

---

ระบบรัฐสภา: หัวหน้ารัฐบาลมาจากการเลือกตั้งหรือการเสนอชื่อโดยสภานิติบัญญัติและต้องรับผิดชอบต่อสภานิติบัญญัติ
  ราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ
  สาธารณรัฐระบบรัฐสภาที่มีประธานาธิบดีพิธีการ
  สาธารณรัฐแบบรัฐสภากับประธานาธิบดีบริหาร

---

**ระบบประธานาธิบดี:** หัวหน้ารัฐบาล (ประธานาธิบดี) มาจากการเลือกตั้งโดยประชาชนและอิสระจากสภานิติบัญญัติ
  ระบบประธานาธิบดี

---

**ระบบผสม:**
  สาธารณรัฐแบบกึ่งประธานาธิบดี: ประธานาธิบดีบริหารอิสระจากสภานิติบัญญัติ หัวหน้ารัฐบาลแต่งตั้งโดยประธานาธิบดีและต้องรับผิดชอบต่อสภานิติบัญญัติ
  สาธารณรัฐอิสระจากสภา: หัวหน้ารัฐบาล (ประธานาธิบดีหรือคณะผู้บริหาร) มาจากการเลือกตั้งโดยสภานิติบัญญัติ แต่ไม่ต้องรับผิดชอบต่อสภานิติบัญญัติ

---

  สาธารณรัฐแบบศาสนา: ผู้นำสูงสุดมีอำนาจบริหารและนิติบัญญัติอย่างมีนัยสำคัญ
  ระบอบประชาธิปไตยแบบมีพระมหากษัตริย์จำกัดอำนาจ: พระมหากษัตริย์มีอำนาจบริหารหรือนิติบัญญัติอย่างมีนัยสำคัญ
  สมบูรณาญาสิทธิราชย์: พระมหากษัตริย์มีอำนาจไม่จำกัด
  รัฐพรรคการเมืองเดียว: อำนาจเชื่อมโยงกับพรรคการเมืองเดียวตามรัฐธรรมนูญ
  คณะผู้ยึดอำนาจการปกครอง: คณะผู้บัญชาการทหารควบคุมรัฐบาล รัฐธรรมนูญถูกระงับ
  รัฐบาลเฉพาะกาล: ไม่มีพื้นฐานตามรัฐธรรมนูญสำหรับระบอบการปกครองปัจจุบัน

---

  ดินแดนภายใต้การปกครองและสถานที่ที่ไม่มีรัฐบาล

---

**หมายเหตุ:** แผนภูมินี้แสดงระบบการปกครองโดยนิตินัย (de jure) ไม่ใช่ระดับความเป็นประชาธิปไตยโดยพฤตินัย (de facto)
* ด
* ค
* ก

ความสนใจทางสังคมวิทยาในระบบการเมืองคือการหาว่าใครมีอำนาจภายในความสัมพันธ์ระหว่างรัฐบาลกับประชาชน และอำนาจของรัฐบาลถูกใช้อย่างไร ตามที่ศาสตราจารย์ ฮวน โฮเซ่ ลินซ์ (Juan José Linz) แห่งมหาวิทยาลัยเยลกล่าวว่า ปัจจุบันมีระบบการเมืองหลักอยู่สามประเภท ได้แก่ ประชาธิปไตย ระบอบเผด็จการเบ็ดเสร็จ และอีกระบบหนึ่งที่อยู่ระหว่างสองระบบนี้คือ ระบอบอำนาจนิยม (ซึ่งมีระบอบลูกผสม) ระบบการจำแนกประเภทสมัยใหม่อีกระบบหนึ่งรวมถึงราชาธิปไตย เป็นหน่วยงานอิสระหรือเป็นระบอบลูกผสมของสามระบบหลัก โดยทั่วไปแล้ว นักวิชาการจะอ้างถึง ระบอบเผด็จการ ว่าเป็นรูปแบบหนึ่งของระบอบอำนาจนิยมหรือระบอบเผด็จการเบ็ดเสร็จ

### ประชาธิปไตย

ประชาธิปไตย (อังกฤษ: *democracy*; มาจาก กรีกโบราณ: δημοκρατία, อักษรโรมัน: *dēmokratía*, *dēmos* 'ประชาชน' กับ *kratos* 'กฎระเบียบ') เป็นระบบการปกครองแบบหนึ่งซึ่งพลเมืองเป็นเจ้าของอำนาจอธิปไตยและเลือกผู้ปกครองซึ่งทำหน้าที่ออกกฎหมาย โดยพลเมืองอาจใช้อำนาจของตนด้วยตนเองหรือผ่านผู้แทนที่เลือกไปใช้อำนาจแทนก็ได้ การตัดสินว่าผู้ใดเป็นพลเมืองบ้างและการแบ่งปันอำนาจในหมู่พลเมืองเป็นอย่างไรนั้นมีการเปลี่ยนแปลงตามเวลาและแต่ละประเทศเปลี่ยนแปลงในอัตราไม่เท่ากัน นอกจากการเลือกตั้งแล้ว ความคิดที่เป็นรากฐานของประชาธิปไตย ได้แก่ เสรีภาพในการชุมนุมและการพูด การไม่แบ่งแยกและความเสมอภาค สิทธิพลเมือง ความยินยอม สิทธิในการมีชีวิตและสิทธิฝ่ายข้างน้อย นอกจากนี้ ประชาธิปไตยยังทำให้ทุกฝ่ายตระหนักถึงผลประโยชน์ของตนและแบ่งอำนาจจากกลุ่มคนมาเป็นชุดกฎเกณฑ์แทน

### อำนาจนิยม

อำนาจนิยม (อังกฤษ: *authoritarianism*) บ้างเรียก อาญาสิทธิ์ เป็นรูปแบบการจัดระเบียบทางสังคมซึ่งมีลักษณะของการอ่อนน้อมต่ออำนาจหน้าที่ ตามปกติมักตรงข้ามกับปัจเจกนิยมและอิสรนิยม ในทางการเมือง รัฐบาลอำนาจนิยมเป็นรัฐบาลซึ่งอำนาจหน้าที่ทางการเมืองกระจุกตัวอยู่กับนักการเมืองกลุ่มเล็ก

### เผด็จการ

ระบบรวบอำนาจเบ็ดเสร็จ (อังกฤษ: *totalitarianism*) เป็นระบบการเมืองที่รัฐถืออำนาจเบ็ดเสร็จเหนือสังคมและมุ่งควบคุมทุกแง่มุมของชีวิตสาธารณะและชีวิตส่วนตัวตามที่เห็นจำเป็น

### ระบอบราชาธิปไตย

ราชาธิปไตย (อังกฤษ: *monarchy*) เป็นรูปแบบการปกครองที่ตำแหน่งประมุขแห่งรัฐโดยปกติถืออยู่กระทั่งสวรรคตหรือสละราชสมบัติ โดยมากมักได้อำนาจมาโดยการสืบราชสมบัติในราชวงศ์เดียวกัน แต่ก็มีพระมหากษัตริย์ที่มาจากการเลือกตั้งหรือตั้งตนเป็นเจ้าด้วยเช่นกัน ขณะที่ในระบอบสาธารณรัฐ ประมุขของรัฐ (ซึ่งมักเรียกว่าประธานาธิบดี) โดยปกติมาจากการเลือกตั้ง และทำหน้าที่อยู่ในช่วงในเวลาที่แน่นอน เช่น 4 ปี 6 ปี เป็นต้น

ราชาธิปไตยเป็นหนึ่งในระบอบการปกครองที่เก่าแก่ที่สุด อาจถือกำเนิดขึ้นจากระบบการปกครองแบบหัวหน้าเผ่า (tribal kingship) หรือสมณเพศหลวง (royal priesthood) ในอดีต บางประเทศเชื่อว่าพระมหากษัตริย์ทรงได้เทวสิทธิ์ให้มาปกครองประเทศตามพระประสงค์ของพระเป็นเจ้า หรือบางประเทศอาจเชื่อว่าพระมหากษัตริย์เป็นเทพเจ้ามาจุติหรืออวตาร พระมหากษัตริย์ยังอาจมาจากพฤติการณ์รุนแรงของกลุ่มรุกรานต่อชุมชนท้องถิ่น ซึ่งแย่งชิงสิทธิของชุมชนเหนือประเพณี ผู้นำของกลุ่มที่แย่งชิงสิทธินั้นมักสถาปนาตนเป็นพระมหากษัตริย์ สถานะพระมหากษัตริย์กล่าวกันว่าเป็นผลซึ่งเผยถึงความสัมพันธ์ระหว่างทรัพยากร ชุมชน พระมหากษัตริย์และตำแหน่งของพระองค์

### ระบอบลูกผสม

Page 'ระบอบลูกผสม' not found
## การจัดประเภททางสังคมวิทยาและมานุษยวิทยาสังคม

นักมานุษยวิทยาทางสังคม โดยทั่วไปยอมรับระบบการปกครอง 4 ประเภท ซึ่ง 2 ประเภทไม่มีศูนย์กลางและ 2 ประเภทมีศูนย์กลาง

* ระบบที่ไม่มีศูนย์กลาง:
	+ สังคมกลุ่มเล็ก (Band society):
		- กลุ่มครอบครัวขนาดเล็ก ไม่ใหญ่กว่าครอบครัวขยายหรือตระกูล มีสมาชิกไม่เกิน 30-50 คน
		- กลุ่มเล็กสามารถเลิกกิจกรรมได้หากมีเพียงกลุ่มเล็ก ๆ เดินออกไป
	+ เผ่า (Tribe):
		- โดยทั่วไปมีขนาดใหญ่กว่า ประกอบด้วยหลายครอบครัว มีสถาบันทางสังคมมากกว่า เช่น หัวหน้าหรือผู้เฒ่าผู้แก่
		- มีความมั่นคงกว่าสังคมกลุ่มเล็ก เผ่าหลายเผ่าแบ่งออกเป็นกลุ่มเล็ก ๆ
* รัฐบาลที่มีศูนย์กลาง
	+ หัวหน้าเผ่า (Chiefdom)
		- ซับซ้อนกว่าเผ่าหรือสังคมกลุ่มเล็ก และซับซ้อนน้อยกว่ารัฐหรืออารยธรรม
		- มีลักษณะเด่นคือความไม่เท่าเทียมกันอย่างแพร่หลายและการรวมอำนาจศูนย์กลาง
		- ตระกูล/ครอบครัวเดียวของชนชั้นสูงกลายเป็นชนชั้นปกครองของหัวหน้าเผ่า
		- หัวหน้าเผ่ายุคใหม่มีสองหรือสามระดับของลำดับชั้นทางการเมือง
		- "หน่วยการเมืองอิสระที่ประกอบด้วยหมู่บ้านหรือชุมชนจำนวนหนึ่งภายใต้การควบคุมอย่างถาวรของหัวหน้าสูงสุด"
	+ รัฐเอกราช (Sovereign state)
		- รัฐที่มีประชากรถาวร อาณาเขตที่กำหนด รัฐบาลและความสามารถในการเข้าสู่ความสัมพันธ์กับรัฐอธิปไตยอื่น
* ระบบการเมืองเหนือชาติ
	+ ระบบการเมืองเหนือชาติถูกสร้างขึ้นโดยประเทศอิสระเพื่อบรรลุเป้าหมายร่วมกันหรือได้รับความแข็งแกร่งจากการก่อตั้งพันธมิตร
* จักรวรรดิ
	+ จักรวรรดิเป็นรัฐที่แพร่หลาย ประกอบด้วยผู้คนที่มีเชื้อชาติต่างกันภายใต้การปกครองเดียว มักมีความก้าวหน้าอย่างมากในด้านโครงสร้างทางการเมือง การสร้างและสร้างโครงสร้างพื้นฐานของเมือง และรักษาความสุภาพภายในชุมชนที่หลากหลาย เนื่องจากองค์กรที่ซับซ้อนของจักรวรรดิ จึงมักสามารถถือครองอำนาจส่วนใหญ่ในระดับสากลได้
* ลีกส์ (Leagues)
	+ เป็นองค์การระหว่างประเทศที่ประกอบด้วยรัฐมารวมตัวกันเพื่อจุดประสงค์ร่วมเดียว ในทางนี้ ลีกส์แตกต่างจากจักรวรรดิ เนื่องจากพวกเขาเพียงต้องการบรรลุเป้าหมายเดียว

มักมีการก่อตั้งลีกส์บนขอบเหวของการล่มสลายทางทหารหรือเศรษฐกิจ การประชุมและการพิจารณาคดีจะดำเนินการในสถานที่ที่เป็นกลาง โดยมีตัวแทนของทุกประเทศที่เกี่ยวข้องเข้าร่วม

## ดูเพิ่ม

* โครงสร้างการเมือง
* หน่วยการเมือง
* ระบบการลงคะแนน

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

## อ่านเพิ่ม

* Douglas V. Verney (15 April 2013). *The Analysis of Political Systems*. Routledge. ISBN 978-1-135-03477-1.
* อัลมอนด์, กาเบรียล เอ. และคณะ ''การเมืองเปรียบเทียบวันนี้: มุมมองโลก'' (ฉบับที่เจ็ด) 2000. ISBN 0-316-03497-5
* เฟอร์ริส, เคอร์รี และจิลล์ สไตน์ “The Real World An Introduction to Sociology” พิมพ์ครั้งที่ 3 นครนิวยอร์ก: WW Norton & Co, 2012 พิมพ์
* "political system". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc., 2012. เว็บ. 02 ธ.ค. 2012.

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Topic guide on political systems at Governance and Social Development Resource Centre