Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ทาน

**ทาน** หมายถึง *การให้, การแบ่งปัน, การเสียสละ, การเอื้อเฟื้อ* หรืออีกความหมายหนึ่งคือ *วัตถุที่พึงให้*

ทานที่แปลว่า *การให้, การแบ่งปัน, การเสียสละ, การเอื้อเฟื้อ* หมายถึงการให้ทานด้วยจิตใจที่ดีงาม มุ่งเพื่อบูชาพระคุณ เช่นที่ให้แก่บิดามารดา ถวายแก่พระสงฆ์ เป็นต้นบ้าง มุ่งเพื่อสงเคราะห์ เช่นที่ให้แก่คนตกทุกข์ได้ยาก ให้แก่คนทั่วไปด้วยความกรุณาสงสารบ้าง

ทานที่แปลว่า *วัตถุที่พึงให้* ย่อมาจาก "ทานวัตถุ" หมายถึงสิ่งของสำหรับให้สำหรับเสียสละให้ผู้อื่น ได้แก่สิ่งของที่ถวายพระ สิ่งของที่ควรนำไปให้เพื่อตอบแทนบุญคุณแก่ผู้มีพระคุณ เช่นพ่อแม่ ครู อาจารย์ ญาติผู้ใหญ่ เรียกว่าไทยทาน บ้าง ไทยธรรม บ้าง มี 10 อย่าง ทานสูตร
ได้แก่ อาหาร, น้ำ, เครื่องนุ่งห่ม, ยานพาหนะ, มาลัยและดอกไม้, ของหอม (ธูปเทียน), เครื่องลูบไล้ (สบู่เป็นต้น), ที่นอน, ที่อยู่อาศัย, และประทีป (ไฟหรือไฟฟ้า) การให้ทานวัตถุ 10 อย่างนี้มีผลอานิสงส์มากเพราะเป็นสิ่งที่ให้ประโยชน์อย่างเดียว ไม่มีโทษ ไม่มีพิษภัยแก่ผู้รับ การเลือกของที่จะให้บัณฑิตสรรเสริญ ด้วยจิตใจที่ดีงาม

ทานเป็นบุญอย่างหนึ่ง เรียกว่า "ทานมัย" คือบุญที่เกิดจากการให้ เป็นสังคหวัตถุ คือเป็นเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจกันไว้ได้ และเป็นบ่อเกิดแห่งบารมีที่เรียกว่า **ทานบารมี**

การให้ทานมีวัตถุประสงค์สำคัญในการคลายความตระหนี่ ความเห็นแก่ตัว ความโลภในจิตใจมนุษย์ ส่งผลให้เกิดความ ใส สว่าง สะอาดของจิตใจขึ้นมา

## ประเภทของทาน

1. อามิสทาน คือการให้วัตถุสิ่งของ พระพุทธเจ้าตรัสว่า ข้าว (อาหาร) และน้ำเป็นทรัพย์โดยปรมัตถ์ สิ่งอื่นเป็นทรัพย์โดยบัญญัติเพราะเกิดจากการสมมุติของของคนที่ทำให้เกิดความจำเป็น เช่น เสื้อผ้าถ้าใส่กันอาย เงินทองเพชรที่กินไม่ได้และไม่มีประโยชน์ (อามิสแปลว่าวัตถุสิ่งของ)
2. ธรรมทาน คือการให้ที่ไม่เป็นวัตถุสิ่งของ ได้แก่ ให้สติ ให้ธรรมะ สอนคุณธรรม ให้กำลังใจ ให้อภัย (อภัยทาน) ให้วิทยาความรู้วิทยาทาน
3. อภัยทาน คือการยกโทษด้วยการไม่พยาบาทจองเวร บัณฑิตกล่าวเป็นทานที่ให้ได้ยากที่สุด โดยเฉพาะการให้อภัยศัตรูหรือผู้ที่ทำร้ายตนอย่างสาหัส

## หลักธรรมที่กล่าวถึงทาน

* บุญกิริยาวัตถุ
* ทศพิธราชธรรม
* บารมี 10

## ดูเพิ่ม

* จาคะ

## อ้างอิง

* พระธรรมกิตติวงศ์ (ทองดี สุรเตโช) ป.ธ. ๙ ราชบัณฑิต *พจนานุกรมเพื่อการศึกษาพุทธศาสน์ ชุด **คำวัด,  วัดราชโอรสาราม กรุงเทพฯ พ.ศ. 2548
# สัตวโลก

ในศาสนาพุทธ **สัตวโลก** หมายถึง หมู่สัตว์ (บาลี: สตฺต) คือสิ่งมีชีวิต มีพิชาน มีขันธ์ แต่ยังไม่บรรลุเป็นพระอรหันต์ จึงยังไม่พ้นทุกข์ ต้องเวียนว่ายตายเกิดในสังสารวัฏ

## ศัพทมูล

คำว่า *สตฺต* มาจากรากศัพท์ในภาษาบาลี *สชฺ* (ติด, ข้อง) ลง *ต* ปัจจัย กลายเป็น *สตฺต* แปลว่า ผู้ติด ผู้ข้องอยู่

## การส่อความ

ในพระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย ขันธวารวรรค สัตตสูตร พระโคตมพุทธเจ้าตรัสกับพระราธะ อธิบายความหมายของ "สัตว์" ว่าหมายถึง บุคคลผู้ข้องติดอยู่ในความพอใจ ความกำหนัด ความเพลิดเพลิน ความทะยานอยากในขันธ์ เหมือนเด็กที่ยังสนุกกับการเล่นปั้นดินเป็นบ้าน จึงอาลัย อยากเล่น หวงแหน ยึดถือบ้านดินนั้น ไม่ยอมให้ใครมาแตะต้อง ต่อเมื่อเบื่อแล้วจึงรื้อทำลายบ้านนั้นด้วยมือและเท้าของตนเอง แล้วทรงสอนให้พระราธะพิจารณารื้อทำลายขันธ์ 5 จนไม่มีความยินดี สิ้นตัณหา นั่นคือนิพพาน

## อ้างอิง
# โอโช

ในภาษาญี่ปุ่น **โอโช** (ญี่ปุ่น: 和尚, oshō) เป็นคำเรียกนักบวชระดับสูงในศาสนาพุทธนิกายเซนและนิกายโจโดะ

## ศัพทมูล

คำว่า 和尚 ตรงกับภาษาจีนกลางว่า **เหอซั่ง** มาจากคำว่า "อุปาธฺยาย" (สันสกฤต: उपाध्याय) ซึ่งแปลว่า อุปัชฌาย์ ต่อมาในภาษาจีนความหมายเปลี่ยนไปเป็นภิกษุระดับสูง แต่ในปัจจุบันกลายเป็นภิกษุโดยทั่วไป

ในภาษาญี่ปุ่นปัจจุบันคำว่า 和尚 ยังคงหมายถึงนักบวชระดับสูง เช่น เจ้าอาวาส อุปัชฌาย์ แต่แต่ละนิกายออกเสียงแตกต่างกัน โดยนิกายเซนและโจโดะอ่านว่า *โอโช* (oshō) นิกายเทนไดและเคงนอ่านว่า *คาโช* (kashō) ส่วนนิกายชินงน ฮสโซ ริตสึ และโจโดะชิน อ่านว่า *วาโจ* (wajō)

## อ้างอิง

เชิงอรรถ

บรรณานุกรม

* Shinmura, Izuru Ed. (1998), *Kōjien. Fifth Edition*, Tokyo: Iwanami Shoten
* Tōdō, Akiyasu Ed. (2007), *Kanjigen. Revised Fourth Edition*, Tokyo: Gakushu Kenkyusha
# เซ็นเซ

| *ซินแส* |
| --- |
|  |
| ชื่อภาษาจีน |
| จีน | 先生 |
| ความหมายตามตัวอักษร | "[ผู้]เกิดก่อน" > "ผู้อาวุโส" |
|

| ขยายการถอดเสียง |
| --- |
| ภาษาจีนมาตรฐาน |
| พินอิน | xiānshēng |
| เวด-ไจลส์ | hsien1-sheng1 |
| IPA | [ɕjɛ́n.ʂə́ŋ] |
| อู๋ |
| การถอดเป็นอักษรโรมัน | shien san |
| ฮากกา |
| พักฟ้าซื้อ | sîn-sâng |
| กวางตุ้งมาตรฐาน |
| การถอดเป็นอักษรโรมันแบบเยล | sīn-sāang |
| ยฺหวิดเพ็ง | sin1 saang1 |
| หมิ่นใต้ |
| ฮกเกี้ยน เป่อ่วยยี | sian-siⁿ |
| Tâi-lô | sian-sinn |
| ผูเซียน |
| Hinghwa BUC | sĭng-săng |
| จีนสมัยกลาง |
| จีนสมัยกลาง | sen-shang |
| จีนเก่า |
| Baxter–Sagart (2014) | /\*sˤər sreŋ/ |
| เจิ้งจาง | /\*sɯːn sʰleːŋ/ |

 |
| ชื่อภาษาเวียดนาม |
| จื๋อโกว๊กหงือ | *Tiên sinh* |
| ฮ้าน-โนม | 先生 |
| ชื่อภาษาเกาหลี |
| ฮันกึล | 선생 |
|

| ขยายการถอดเสียง |
| --- |
| อาร์อาร์ | seonsaeng |

 |
| ชื่อภาษาญี่ปุ่น |
| คันจิ | 先生 |
| ฮิรางานะ | せんせい |
| คาตากานะ | センセイ |
|

| ขยายการถอดเสียง |
| --- |
| โรมาจิ | sensei |

 |
|  |

คำศัพท์ "先生" อ่านเป็น เซ็นเซ (ญี่ปุ่น), เซียนเชิง/ซินแส (จีน), ซ็อนแซ็ง (เกาหลี) และ tiên sinh (เวียดนาม) เป็นคำแสดงความเคารพที่ใช้ในเขตวัฒนธรรมเอเชียตะวันออก โดยมีความหมายตรงตัวว่า "บุคคลที่เกิดก่อน" หรือ "ผู้มาก่อน" ในการใช้งานทั่วไปใช้คำนี้หลังชื่อบุคคล และมีความหมายว่า "ครู" คำนี้ยังสามารถใช้เป็นตำแหน่งเพื่ออ้างถึง หรือเรียกอาชีพกับผู้มีอำนาจประเภทอื่น เช่น นักบวช นักบัญชี ทนาย แพทย์ และนักการเมือง หรือเพื่อแสดงความเคารพต่อผู้ที่บรรลุถึงระดับความเชี่ยวชาญในศิลปะรูปแบบหนึ่งหรือทักษะอื่น ๆ

## ศัพทมูลวิทยา

อักษรสองตัวที่เป็นต้อตอคำศัพท์นี้แปลตรงตัวเป็น "เกิดก่อน" และเป็นนัยถึงผู้สอนโดยอาศัยภูมิปัญญาผ่านวัยและประสบการณ์

ในภาษาจีน คำนี้มีความหมายว่าผู้เกิดก่อนเช่นกัน ใช้เรียกแพทย์ อาจารย์ หรือผู้รู้ แต่ปัจจุบัน ในภาษาจีนกลาง คำนี้แปลว่า นาย คือคำที่ใช้นำหน้าผู้ชาย หรือใช้เรียกผู้ชาย เช่น 先生: คุณผู้ชาย 林先生: คุณผู้ชายลิ้ม

## ดูเพิ่ม

* จีน: ซือฝู
* สันสกฤต: คุรุ
* เซ็มไป
* โรชิ

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* What is a Sensei in Judo?
* Karate: What is a Sensei in Karate? เก็บถาวร 2018-08-21 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
# บูชา

**บูชา** คือ *การแสดงความเคารพ การกราบไหว้ การยกย่องนับถือบุคคลที่ควรเคารพนับถือ* เช่น พระพุทธรูป พระสงฆ์ บิดามารดา คณุอาจารย์ ญาติผู้ใหญ่ ถือเป็นเหตุนำความสุข ความเจริญ และความก้าวหน้าในชีวิตมาให้แก่ผู้ทำ

## ประเภท

1. **อามิสบูชา** เป็นการบูชาด้วยสิ่งของ ปรนนิบัติดูแล ให้ข้าวน้ำ ที่อยู่อาศัย ยารักษาโรค ค่าใช้จ่าย และบูชาด้วยดอกไม้ ธูป เทียน
2. **ปฏิบัติบูชา** เป็นการบูชาด้วยการปฏิบัติ คือ ปฏิบัติตามแบบที่ท่านทำ ปฏิบัติตามคำที่ท่านสอน ได้แก่ทานปฏิบัติ มาอย่างไรก็ปฏิบัติตาม ท่านสอนอย่างไร แนะนำอย่างไรก็ทำตามด้วยความเต็มใจ

## อ้างอิง

* พระธรรมกิตติวงศ์ (ทองดี สุรเตโช) ป.ธ. ๙ ราชบัณฑิต. *พจนานุกรมเพื่อการศึกษาพุทธศาสน์ ชุด คำวัด*. กรุงเทพฯ : วัดราชโอรสาราม, พ.ศ. 2548.
# สัมมัปปธาน 4

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | ตารางสัมมัปปธาน 4 |  |
|   |   | *ดับไป* | *เกิดขึ้น* |   |
| อกุศลธรรม | **ยับยั้งบาป** | **ลดละเลิก** |
| กุศลธรรม | **บังเกิดบุญ** | **บำรุงธรรม** |
|   |   |   |

**สัมมัปปธาน 4** หรือ **ปธาน 4** (บาลี: **sammappadhāna**; สันสกฤต: **samyak-pradhāna** หรือ **samyakprahāṇa**) คือ ความเพียรชอบหรือความเพียรใหญ่ ประกอบด้วย 4 ประการ คือ

1. สังวรปธาน คือ เพียรระวังยับยั้งบาปอกุศลธรรมที่ยังไม่เกิด มิให้เกิดขึ้น
2. ปหานปธาน คือ เพียรละบาปอกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว
3. ภาวนาปธาน คือ เพียรทำกุศลธรรมที่ยังไม่เกิด ให้เกิดมี
4. อนุรักขนาปธาน คือ เพียรรักษากุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้วให้ตั้งมั่นและให้เจริญยิ่ง

สัมมปปธาน 4 เกี่ยวข้องกับหลักธรรมมรรคมีองค์แปด กล่าวคือ *สัมมาวายามะ* (ความเพียรชอบ) และหลักธรรมพละ 5 กล่าวคือ *วิริยะ* (ความพยายาม) และเป็นหนึ่งในเจ็ดธรรมของโพธิปักขิยธรรมซึ่งเป็นธรรมปัยจัยอันฝักฝ่ายหนทางแห่งความตรัสรู้

| ตารางสัมมัปปธาน 4 |
| --- |
|  | กุศลธรรม | อกุศลธรรม |
| ให้เกิดขึ้น | เพิ่มบุญบารมี (3) |  |
| ให้ตั้งอยู่ | ประคองบุญ (4) | ประคองศีล (1) |
| ให้ดับไป |  | ยกระดับศีล (2) |

## อ้างอิง
# กัปปิยการก

**กัปปิยการก** (อ่านว่า กับ-ปิ-ยะ-กา-รก) แปลว่า *ผู้ทำให้เป็นกัปปิยะ ผู้ทำสิ่งที่สมควรให้แก่สมณะ* หมายถึงผู้ปฏิบัติภิกษุในเรื่อง **ปัจจัย 4** หรือหมายถึงลูกศิษย์ของภิกษุ ผู้จัดของที่สมควรถวายแก่ภิกษุ ผู้ทำหน้าที่ปฏิบัติดูแลภิกษุในเรื่องการขบฉัน ทั้งยังทำหน้าที่ช่วยเหลือภิกษุมิให้ต้องอาบัติหรือความผิดทางพระวินัย เช่น ทำสิ่งที่เป็นอกัปปิยะอันไม่สมควรแก่สมณะให้เป็นกัปปิยะก่อนถวาย เป็นต้นว่า ปอกผลไม้ที่มีเปลือกหนาก่อนถวาย

## อ้างอิง

* พระธรรมกิตติวงศ์ (ทองดี สุรเตโช) ป.ธ. ๙ ราชบัณฑิต *พจนานุกรมเพื่อการศึกษาพุทธศาสน์ ชุด **คำวัด,  วัดราชโอรสาราม กรุงเทพฯ พ.ศ. 2548
# สาวก

**ศราวก** (สันสกฤต) หรือ **สาวก** (บาลี) แปลว่า *ผู้ฟัง* คือผู้ฟังตามครูบาอาจารย์ผู้สั่งสอนหลักธรรม ใช้สำหรับบุรุษ ถ้าเป็นสตรีใช้ว่า **สาวิกาสาวก** ในคำวัดใช้หมายถึงผู้ฟังโอวาทนุสาสนี หรือคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าโดยเคารพ ใช้เรียกทั้งที่เป็นบรรพชิตและคฤหัสถ์ เช่นใช้ว่า พระอรหันตสาวก พระสงฆ์สาวก ภิกษุสาวก ภิกษุณีสาวิกาและใช้หมายถึงลูกศิษย์ของศาสดาอื่น ๆ ด้วย เช่น สาวกของนิครนถ์นาฏบุตร สาวกของพราหมณ์พาวรี

## อ้างอิง

* พระธรรมกิตติวงศ์ (ทองดี สุรเตโช) ป.ธ. ๙ ราชบัณฑิต *พจนานุกรมเพื่อการศึกษาพุทธศาสน์ ชุด **คำวัด,  วัดราชโอรสาราม กรุงเทพฯ พ.ศ. 2563

## ดูเพิ่ม

* นักบวช
# ศาสนาพุทธในประเทศบรูไน

**ศาสนาพุทธ** เป็นศาสนาที่มีผู้นับถือมากเป็นอันดับ 3 ในประเทศบรูไน โดยเป็นรองจากศาสนาอิสลามและศาสนาคริสต์ จำนวนผู้นับถือโดยประมาณการหลากหลาย แต่รายงานบางส่วนระบุไว้ที่ประมาณ 30,000 คน และมีผู้นับถือศาสนาพุทธโดยประมาณที่ 7-8% ของประชากรทั้งหมด รายงานจากข้อมูลทางการของบรูไนใน ค.ศ. 2016 มีประชากรที่นับถือศาสนาพุทธ 7% (29,495 คน)

## ประวัติ

ศาสนาพุทธเริ่มเข้ามาในบรูไนตั้งแต่สมัยอาณาจักรศรีวิชัย ที่เรืองอำนาจจากฝั่งคาบสมุทรมลายูอย่างกว้างขวางในคริสต์ศตวรรษที่ 6 เป็นต้นมา จนถึงพุทธศตวรรษที่ 20 จึงอ่อนกำลังลงไปแล้วเงียบหาย คงเหลือแต่อิทธิพลทางภาษา ไว้เท่านั้น ต่อมาจนถึงปัจจุบันก็มีคลื่นชาวจีนโพ้นทะเลอพยพมาสู่ดินแดนนี้เพื่อประกอบอาชีพ เช่นเดียวกันกับประเทศมุสลิมใกล้เคียง จนมีศาสนิกชนเป็นจำนวนมาก และก็มีชาวญี่ปุ่น ชาวไทย ฯลฯ แม้ปัจจุบัน ประเทศนี้จะมีชาวพุทธเพียงร้อยละ 13 เท่านั้น แต่ก็สร้างความหลากหลายทางวัฒนธรรมของประเทศบรูไนได้เป็นอย่างดี แต่ประเทศนี้เป็นประเทศมุสลิม การที่จะเผยแผ่พระศาสนา จึงเป็นไปได้ยาก เช่นเดียวกันกับมาเลเซีย และอินโดนีเซีย

การนับถือพระพุทธศาสนาของประชาชนในประเทศบรูไน ดารุสซาลาม ส่วนมากคล้าย ๆ กับประเทศอินโดนีเซีย มาเลเซีย เพราะว่าเป็นชนกลุ่มน้อย รวมตัวกันช่วยกันส่งเสริมบริหารจัดการองค์กรเป็นกลุ่มเฉพาะของตน ส่วนมากจะได้รับการสนับสนุนการเผยแผ่ธรรมจากไต้หวัน หรือประเทศไทย (มีสาขาของวัดพระธรรมกายที่ไปดำเนินกิจกรรมร่วมกับชาวพุทธเดือนละ 1 ครั้ง)

## สถิติประชากร

ประชากรชาวบรูไนที่นับถือศาสนาพุทธในอดีต| ปี | ประชากร | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1971 | 18,373 | —     |
| 1981 | 27,063 | +47.3% |
| 1991 | 33,387 | +23.4% |
| 2001 | 28,480 | −14.7% |
| 2011 | 30,814 | +8.2% |
| 2016 | 29,495 | −4.3% |
| ข้อมูล: Bruneian Department of Statistics  |

มีประชากรชาวพุทธจำนวนมากที่มีเชื้อสายจีน ซึ่งมีจำนวนร้อยละ 10.2 ของประชากรทั้งประเทศ และนับถือศาสนาพุทธประมาณร้อยละ 65 จำนวนร้อยละของผู้นับถือศาสนาพุทธลดลงตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 1990 ชาวพุทธประมาณหนึ่งในสามมีสิทธิพลเมือง ส่วนที่เหลือเป็นผู้อยู่อาศัยถาวรหรือชั่วคราว ศาสนาพุทธนิกายมหายานเป็นนิกายที่มีผู้นับถือมากที่สุด เพราะเป็นนิกายที่มีผู้นับถือในจีนและรัฐรอบ ๆ

จำนวนในแต่ละเขต| บรูไนมัวรา | เบอไลต์ | ตูตง | เติมบูรง |
| --- | --- | --- | --- |
| 19,134 | 8,814 | 1,415 | 132 |

## ดูเพิ่ม

* ศาสนาพุทธในประเทศมาเลเซีย
* ศาสนาพุทธในประเทศอินโดนีเซีย
* ศาสนาพุทธในประเทศฟิลิปปินส์

## อ้างอิง
# วันสำคัญทางศาสนาพุทธ

**วันสำคัญทางศาสนาพุทธ** นิยมระบุตามปฏิทินจันทรคติ โดยปกติจะเป็นวันที่เคยมีเหตุการณ์สำคัญเมื่อครั้งพุทธกาล หรือเมื่อถึงกำหนดต้องปฏิบัติประเพณีสำคัญตามธรรมเนียมในศาสนาพุทธ

วันสำคัญทางศาสนาพุทธ มีดังนี้

* **วันโกน **วันวิสาขบูชา**: วันประสูติของพระพุทธเจ้า เป็นหนึ่งในวันสำคัญที่สุดของปี จัดในช่วงขึ้น 15 ค่ำแรก เดือน 6 หากปีใดเป็นปีอธิกมาสจะเลื่อนไปเป็นขึ้น 15 ค่ำ เดือน 7 ในเดือนพฤษภาคม หรือเดือน 4 ซึ่งมักเกิดในช่วงพฤษภาคมหรือมิถุนายนในช่วงปีอธิกสุรทินจันทรคติ ในบางประเทศไม่เป็นเพียงแค่วันประสูติเท่านั้น แต่ยังเป็นวันตรัสรู้และปรินิพพานด้วย
* **วันปรินิพพาน**: หรือวันนิพพาน เป็นวันหยุดของศาสนาพุทธนิกายมหายานที่ฉลองในเอเชียตะวันออก มักจัดในวันที่ 15 กุมภาพันธ์
* **วันมาฆบูชา**: เป็นที่เกิดเหตุการณ์ 4 อย่างโดยมิได้นัดหมาย (จาตุรงคสันนิบาต) และเป็นวันสำคัญในประเทศไทย กัมพูชา ศรีลังกา และลาว จัดในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 3 (มักอยู่ในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ถึงมีนาคม) แต่ถ้าปีใดมีเดือนอธิกมาส คือ มีเดือน 8 สองครั้ง วันมาฆบูชาก็จะเลื่อนไปเป็นวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 4
* **พุทธชยันตี**: จัดในเกาหลีใต้และจีนในวันที่ 8 เมษายน ตามจันทรคติ มีอีกชื่อว่า "ฮานามัตสึริ" ในประเทศญี่ปุ่นจะมีการใช้น้ำชาล้างพระพุทธรูปในวัยทารก
* **วันอัฏฐมีบูชา** หรือ วันถวายพระเพลิงพระพุทธเจ้า ตรงกับวันแรม 8 ค่ำ แห่งเดือนวิสาขะ (เดือน 6) หากปีใดเป็นอธิกมาสจะเลื่อนไปเป็นวันแรม 8 ค่ำ เดือน 7
* **วันอาสาฬหบูชา**: หรือ "วันธรรม" ฉลองในเรื่องการสั่งสอนครั้งแรกของพระพุทธเจ้า จัดในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 8 ประมาณเดือนกรกฎาคม หากปีใดเป็นปีธิกมาสจะเลื่อนไปเป็นวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 8-8 (เดือน 8 หลัง)
* **วันพระ**: มีอีกชื่อว่าวันประชุม มีอยู่ 4 ช่วง คือ ขึ้น 8 ค่ำ ขึ้น 15 ค่ำ แรม 8 ค่ำ และแรม 15 ค่ำของทุกเดือน
* **วันทอดกฐิน**: จัดในช่วงสิ้นสุดวันเข้าพรรษา
* **วันอภิธรรม**: รายงานจากธรรมเนียมพม่า มีการฉลองในช่วงที่พระพุทธเจ้าเสด็จไปที่สวรรค์ชั้นดุสิตเพื่อสอนพระอภิธรรมให้กับพระมารดา ฉลองในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 7 ตามปฏิทินจันทรคติพม่า ซึ่งเริ่มต้นในเดือนเมษายน
* **วันลอยกระทง**: เมื่อแม่น้ำและคลองเอ่อล้นไปด้วยน้ำ เทศกาลนี้จัดในทุกภาคของประเทศไทยในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12 ในกระทงมีใบไม้ เทียน และธูป แล้วนำไปลอยบนน้ำ สื่อถึงการปัดโชคร้ายออกไป
* **Madhu Purnima**: จัดในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน Bhadro (สิงหาคม/กันยายน) จัดขึ้นเนื่องในวันที่พระพุทธเจ้าเสด็จออกจากป่าปาริเลยยกะเพื่อนำสันติสุขมายังเหล่าศิษย์ที่ขัดแย้งกัน
* **แรกนาขวัญ**: ในช่วงพระจันทร์ครึ่งดวงในเดือนพฤษภาคม จะมีโคสองตัวลากคันไถทอง ตามมาด้วยสตรีชุดขาวที่โปรยเมล็ด โดยเป็นวันฉลองที่พระพุทธเจ้าตรัสรู้ครังแรก
* **เทศกาลช้าง**: พระพุทธเจ้ายกตัวอย่างถึงช้างป่าที่ไม่ถูกฝึกกับช้างที่ถูกฝึก พระองค์ตรัสว่าผู้ที่เพิ่งนับถือศาสนาพุทธควรมีความสัมพันธ์กับชาวพุทธที่นับถือมาก่อน เทศกาลนี้จัดขึ้นในวันเสาร์ที่สามของเดือนพฤศจิกายน
* **เทศกาลฟัน**: ในประเทศศรีลังกา มีวัดที่เก็บฟันของพระพุทธเจ้า จัดขึ้นทุก ๆ ขึ้น 15 ค่ำ ในเดือนสิงหาคมทุก ๆ ปี
* **วันสารทจีน**: "วันบรรพบุรุษ" ฉลองในวันแรกถึงวันที่ 15 ของเดือน 8 ตามจันทรคติ โดยเป็นวันที่สามเณรสำเร็จจากการเข้าพรรษา
* **วันประสูติของอวโลกิเตศวร**: จัดในวันขึ้น 15 ค่ำ ในเดือนมีนาคม ตามแบบมหายานที่ประเทศทิเบตเกาหลี และจีน
* **วันโพธิ์**: เป็นวันที่พระพุทธเจ้าได้รับการตรัสรู้

## อ้างอิง
# ยุคสิบแปดรัฐ

ตำแหน่งโดยประมาณของทั้งสิบแปดอาณาจักร
**ยุคสิบแปดรัฐ** (จีนตัวย่อ: 十八国; จีนตัวเต็ม: 十八國; พินอิน: *Shíbā guó*; อังกฤษ: *Eighteen Kingdoms*) หรืออีกชื่อหนึ่งคือ **รัฐทั้งสิบแปดในอาณัติเซี่ยงอวี่** (项羽十八诸侯列表) คือ รัฐสิบแปดแห่งที่ฌ้อปาอ๋อง (ชื่อเดิม เซี่ยงอวี่ –項羽) ผู้นำทางทหารในจีน แต่งตั้งขุนนางต่าง ๆ ไปครอบครองเมื่อ 206 ปีก่อนคริสตศักราชหลังการล่มสลายของราชวงศ์ฉิน รายละเอียดของสิบแปดรัฐและผู้ปกครองรัฐ มีดังนี้

| ชื่อรัฐ (ภาษาไทย) | ชื่อรัฐ (ภาษาจีนตัวย่อ) | ชื่อรัฐ (ภาษาจีน) | ผู้ปกครองรัฐ (เจ้านครรัฐ) | อาณาเขต (เทียบกับจีนในปัจจุบัน) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ฉู่ตะวันตก | 西楚 | 西楚 | ฌ้อปาอ๋อง (จีนกลาง *ฉู่ป้าหวาง*) | มณฑลเจียงซู, มณฑลอานฮุยทางเหนือ, มณฑลเจ้อเจียงทางเหนือ, มณฑลเหอหนานทางตะวันออก และตอนใต้ |
| ฮั่น | 汉 | 漢 | หลิวปัง | มณฑลเสฉวน, ฉงชิ่ง, มณฑลส่านซีตอนใต้ |
| ยง1 | 雍 | 雍 | จางหาน (นายพลใน ราชวงศ์ฉิน) | มณฑลส่านซีตอนกลาง, และกังซูทางตะวันออก |
| ไซ1 | 塞 | 塞 | ซือหม่า ซิน (นายพลใน ราชวงศ์ฉิน) | มณฑลส่านซีทางตะวันออกเฉียงเหนือ |
| ตี๋1 | 翟 | 翟 | ตงอี้ (นายพลใน ราชวงศ์ฉิน) | มณฑลส่านซีทางเหนือ |
| เหิงชาน | 衡山 | 衡山 | อู๋ หรุ่ย (นายพลใน ราชวงศ์ฉิน โดยมีรัฐเยว่สนับสนุน) | มณฑลหูเป่ย์ทางตะวันออก, มณฑลเจียงซี |
| หาน | 韩 | 韓 | หาน เฉิง (พระบรมวงศานุวงศ์ชาวฮั่น) | มณฑลเหอหนานทางตะวันตกเฉียงใต้ |
| ไต้ | 代 | 代 | เจ้า เซีย (พระบรมวงศานุวงศ์ชาวเจ้า) | มณฑลส่านซีทางเหนือ, มณฑลหูเป่ย์ทางตะวันตกเฉียงเหนือ |
| เหอหนาน | 河南 | 河南 | เซิน หยาง | มณฑลเหอหนานทางตะวันตกเฉียงเหนือ |
| ฉางชาน | 常山 | 常山 | Zhang Er | มณฑลหูเป่ย์ตอนกลาง |
| ยิน | 殷 | 殷 | Sima Ang (นายพลใน รัฐจ้าว) | มณฑลเหอหนานทางเหนือ, มณฑลหูเป่ย์ทางใต้ |
| เว่ยตะวันตก | 西魏 | 西魏 | Wei Bao (พระบรมวงศานุวงศ์ชาวรัฐเว่ย) | มณฑลส่านซีทางใต้ |
| จิ่วเจียง | 九江 | 九江 | Ying Bu (พระบรมวงศานุวงศ์ชาวฉู่) | มณฑลอานฮุยตอนกลาง และตอนใต้ |
| หลินเจียง | 临江 | 臨江 | Gong Ao (นายพลฉู่) | มณฑลหูเป่ย์ทางตะวันตก, มณฑลเหอหนานทางเหนือ |
| เหยิน | 燕 | 燕 | Zang Tu (นายพลชาวเหยิน) | มณฑลหูเป่ย์, ปักกิ่ง, เทียนจินตอนเหนือ |
| เหลียวตง | 辽东 | 遼東 | Han Guang (พระบรมวงศานุวงศ์ชาวเหยิน) | มณฑลเหลียวหนิงตอนใต้ |
| ฉี2 | 齐 | 齊 | Tian Du (นายพลฉี) | มณฑลชานตงตอนกลางและตะวันตก |
| เจียวตง2 | 胶东 | 膠東 | เทียนฟู่ (พระบรมวงศานุวงศ์ชาวฉี) | มณฑลชานตงทางตะวันออก |
| จี้เป่ย2 | 济北 | 濟北 | Tian An (ผู้นำกบฏชาวฉี) | มณฑลชานตงตอนเหนือ |

ยุคสิบแปดรัฐมีอายุสั้นมาก การสิ้นสุดอาจนับจากการก่อกบฏในรัฐฉี เมื่อเทียนหรงเข้ายึดครองเจียวตงและจี้เป่ยเป็นการรวมรัฐฉีเดิม ในขณะเดียวกันฌ้อปาอ๋องได้สังหารพระเจ้าฉู่อี้ และเฉิงเจ้านครรัฐหาน จากนั้นหลิวปังได้พิชิตดินแดนสามของรัฐฉิน และเกิดสงครามฉู่-ฮั่น ซึ่งในเวลาไม่นานฮั่นนำโดยหลิวปังชนะฉู่ และปราบรัฐอื่น ๆ ทั้งหมดได้ หลิวปังจึงตั้งตนเป็นจักรพรรดิองค์แรกแห่งราชวงศ์ฮั่น ในปี 202 ก่อนคริสตกาล

## อ้างอิง
# รัฐจ้าว

| จ้าว趙 |
| --- |
| 403 ปีก่อนคริสตกาล–222 ปีก่อนคริสตกาล |
|  |
| สถานะ | ราชอาณาจักร |
| เมืองหลวง | จิ้นหยาง (晉陽), หานตาน (邯郸) |
| ศาสนา  | ศาสนาพื้นเมืองจีน การบูชาบรรพบุรุษ |
| การปกครอง | ราชาธิปไตย |
| ยุคประวัติศาสตร์ | ยุครณรัฐ |
|  |
| • รัฐจิ้นล่มสลาย  | 403 ปีก่อนคริสตกาล |
| • รัฐฉินผนวก  | 222 ปีก่อนคริสตกาล |
|  |
| สกุลเงิน | เงินพลั่ว และเหรียญกระษาปณ์อื่น ๆ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **ก่อนหน้า** | **ถัดไป** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | รัฐจิ้น |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ราชวงศ์ฉิน |  |

 |

 |

**จ้าว** (จีนตัวย่อ: 赵; จีนตัวเต็ม: 趙; พินอิน: *Zhào*) เป็นหนึ่งในเจ็ดรัฐใหญ่ระหว่าง ยุครณรัฐ (戰國時代) ในยุคจีนโบราณ เกิดขึ้นเมื่อรัฐจิ้นแยกออกเป็นสามรัฐ คือ รัฐจ้าว, รัฐหาน (韓國), และรัฐเว่ย์ (魏國), ในศตวรรษที่ 5 ก่อนคริสตกาล. รัฐจ้าว ได้รับความแข็งแกร่งอย่างมากจากการปฏิรูปทางทหารที่ริเริ่มในช่วงระหว่างรัชสมัยพระเจ้าจ้าวอู่หลิง (趙武靈王) แต่ก็พ่ายแพ้อย่างยับเยินให้แก่ รัฐฉิน (秦國) ในยุทธการที่ฉางผิง (長平之戰) อาณาเขตของรัฐจ้าวรวมถึงพื้นที่ในปัจจุบันของมองโกเลียใน, เหอเป่ย์, ชานซี, และฉ่านซี. รายล้อมด้วยดินแดนของรัฐฉิน, รัฐเว่ย์, ซฺยงหนู (匈奴), และหานตาน (邯郸). รัฐจ้าวขึ้นขื่อเรื่อง กองทหารม้า ที่มีชื่อเสียงเลื่องลือด้านฝีมือการรบไปทั่วแผ่นดินจีน

รัฐจ้าวเป็นบ้านของนักปรัชญาการบริหาร เชิ่น เต้า (慎到) นักนิติปรัชญา, กงซุนหลง (公孫龍) นักตรรกวิทยา, และสฺวินข้วง (荀況) ปรัชญาเมธีลัทธิขงจื๊อ.

## รายนามผู้ปกครองรัฐจ้าว

### ผู้นำสกุลจ้าวแห่งรัฐจิ้น ก่อนแบ่งแผ่นดินสามจิ้น

ตำแหน่งเจ้าขุนนางสกุลจ้าวในที่นี่คือเจ้าขุนนางชั้น จื่อ (เทียบเท่าไวส์เคานท์ของทางยุโรป, อาจเทียบกับบรรดาศักดิ์ขุนนางไทยได้คร่าวๆ ประมาณชั้นหลวง)

* จ้าวเฉิงจื่อ (จ้าว ชุ่ย)
* จ้าวซวนจื่อ (จ้าว ตุ้น)
* จ้าวจวงจื่อ (จ้าว ซัว)
* จ้าวเหวินจื่อ (จ้าว อู่)
* จ้าวจิงจื่อ (趙景子)
* จ้าวเจียนจื่อ (趙簡子)
* จ้าวเซียนจื่อ (趙襄子)
* จ้าวหวนจื่อ (趙桓子)

### ผู้ปกครองรัฐจ้าว หลังแบ่งแผ่นดินสามจิ้น

* จ้าวเซี่ยนโหว (獻侯), ชื่อตัวว่า Huan (浣), ครองเมือง 424–409 ก่อน ค.ศ., ได้รับการแต่งตั้งเป็นโหว (เทียบเท่าพระยา) จากกษัตริย์ราชวงศ์โจว
* จ้าวเลี่ยโหว (烈侯), ชื่อตัวว่า Ji (籍), บุตรของจ้าวเซี่ยนโหว, ครองเมือง 409–387 ก่อน ค.ศ., เป็นผู้นำการปฏิรูปหลายประการในแคว้น
* จ้าวจิ้งโหว (敬侯), ชื่อตัวว่า Zhang (章), บุตรของจ้าวเลี่ยโหว ครองเมือง 387–375 ก่อน ค.ศ.
* จ้าวเฉิวโหว (成侯), ชื่อตัวว่า Zhong (種), บุตรของจ้าวจิ้งโหว ครองเมือง 375–350 ก่อน ค.ศ.
* จ้าวซูโหว (肅侯), ชื่อตัวว่า Yu (語), บุตรของ จ้าวเฉิวโหว ครองเมือง 350–326 ก่อน ค.ศ.
* จ้าวอู่หลิงหวาง (武靈王), ชื่อตัวว่า Yong (雍), โอรสของจ้าวซูโหว ครองเมือง 326–Spring 299 ก่อน ค.ศ., ยกฐานะตนเองจากโหวเป็นอ๋อง (กษัตริย์) ฐานะเสมอกับกษัตริย์ราชวงศ์โจว
* จ้าวฮุ่ยเหวินหวาง (惠文王), ชื่อตัวว่า He (何), โอรสของจ้าวอู่หลิงหวาง ครองเมือง Spring 299–266 ก่อน ค.ศ.
* จ้าวเซียวเฉิงหวาง (孝成王), ชื่อตัวว่า Dan (丹), โอรสของจ้าวฮุ่ยเหวินหวาง ครองเมือง 266–245 ก่อน ค.ศ.
* จ้าวตาวเซียงหวาง (悼襄王), ชื่อตัวว่า Yan (偃), โอรสของจ้าวเซียวเฉิงหวาง ครองเมือง 245–236 ก่อน ค.ศ.
* จ้าวโยวมิ่วหวาง (幽繆王), ชื่อตัวว่า Qian (遷), โอรสของจ้าวตาวเซียงหวาง ครองเมือง 236–228 ก่อน ค.ศ.
* ไต้หวาง (代王), ชื่อตัวว่า Jia (嘉), เชษฐาต่างพระมารดาของจ้าวโยวมิ่วหวาง ครองเมือง 228–222 ก่อน ค.ศ.
* จ้าวหวางเซีย (趙王歇), ครองเมือง 209–205 ก่อน ค.ศ. รู้จักกันในชื่อจ้าว เซีย อ่องแห่งรัฐจ้าวที่ถูกฟื้นฟูขึ้นใหม่ในช่วงจลาจลแห่งรัชกาลของจิ๋นยี่ซีฮ่องเต้ ถูกหลิว ปัง ปราบปรามและสังหาร

## อ้างอิง
# พระเจ้าฉินฮุ่ยเหวิน

| พระเจ้าฉินฮุ่ยเหวิน |
| --- |
| กษัตริย์แห่ง รัฐฉิน |
| ครองราชย์ | 338-311 ปีก่อนคริสตกาล |
| ก่อนหน้า | ฉินเซี่ยวกง |
| ถัดไป | พระเจ้าฉินอู่ |
|  |
| ประสูติ | 356 ปีก่อนคริสตกาล |
| สวรรคต | 311 ปีก่อนคริสตกาล |
| คู่อภิเษก | พระราชินีฮุ่ยเหวิน เซฺวียนไท่โฮ่ว |
| พระราชบุตร | พระเจ้าฉินอู่ พระเจ้าฉินเจ้าเซียง |
| พระราชบิดา | ฉินเซี่ยวกง |

**พระเจ้าฉินฮุ่ยเหวิน** (秦惠文王; 356 - 311 ปีก่อนคริสตกาล) เป็นกษัตริย์แห่ง รัฐฉิน ระหว่าง 338 ถึง 311 ปีก่อนคริสตกาล ระหว่าง ยุครณรัฐ ใน ประวัติศาสตร์จีน และเป็นบรรพชนของ จิ๋นซีฮ่องเต้ พระองค์เป็นกษัตริย์องค์แรกของรัฐฉินที่ใช้สรรพนามว่า "หวาง" หรือ "อ๋อง" (王; กษัตริย์) แทน "กง" (公; เจ้าพระยา)

## พระราชประวัติ

## อ้างอิง
# พระเจ้าฉินเซี่ยวเหวิน

| พระเจ้าฉินเซี่ยวเหวิน 秦孝文王 |
| --- |
| ครองราชย์ | 12 พฤศจิกายน 251 ปีก่อนคริสต์ศักราช – 14 พฤศจิกายน 251 ปีก่อนคริสต์ศักราช |
| ก่อนหน้า | พระเจ้าฉินเจ้าเซียง |
| ถัดไป | พระเจ้าฉินจฺวังเซียง |
| ประสูติ | 303 ปีก่อนคริสต์ศักราช |
| สวรรคต | 251 ปีก่อนคริสต์ศักราช (พระชันษา 51–52 ปี) |
| คู่อภิเษก | พระพันปีหัวหยาง พระพันปีเซี่ย |
| พระราชบุตร | พระเจ้าฉินจฺวังเซียง |
|

| พระนามเต็ม |
| --- |
| ตระกูล: หยิง (嬴) พระนาม: จู้ (柱) |

 |
| พระราชบิดา | พระเจ้าฉินเจ้าเซียง |
| พระราชมารดา | พระพันปีถัง |

**พระเจ้าฉินเซี่ยวเหวิน** (303–251 ปีก่อนคริสต์ศักราช) เป็นพระมหากษัตริย์ฉิน ผู้ครองราชย์เป็นระยะเวลาสั้น ๆ เมื่อ 251 ปีก่อนคริสต์ศักราช พระองค์เป็นพระอัยกาของจิ๋นซีฮ่องเต้

ฉินเซี่ยวเหวิน เป็นพระโอรสในพระเจ้าฉินเจ้าเซียงและพระนางถัง และเป็นพระราชนัดดาพระพันปีซ่วน ปกครองรัฐฉินเป็นเวลาไม่ถึงหนึ่งปี และสิ้นพระชนม์สามวันหลังพระราชพิธีราชาภิเษก ซึ่งก่อให้เกิดทฤษฎีมากมายเกี่ยวกับการครองราชย์เป็นระยะเวลาสั้น ๆ ของพระองค์ ข้อสันนิษฐานที่ได้รับการยอมรับมากที่สุดคือพระองค์มีพระชนมายุมากเมื่อขึ้นครองบัลลังก์ ซึ่งพระราชบิดาของพระองค์ปกครองนานกว่า 50 ปี อย่างไรก็ตามมีทฤษฎีสมคบคิด ที่ว่าลฺหวี่ ปู้เหวย์วางยาพิษหรือลอบปลงพระชนม์ เพื่อสถาปนากษัตริย์องค์ต่อไปคือพระเจ้าฉินจฺวังเซียงขึ้นสู่บัลลังก์ ซึ่งข้อสันนิษฐานนี้ได้รับการสนับสนุนจากข้อเท็จจริงที่ว่า พระเจ้าฉินจฺวังเซียง ครองราชย์ได้เพียง 3 ปี

## อ้างอิง
# จักรพรรดิจิ้นคัง

| จิ้นคังตี้ 晉康帝 |
| --- |
| *จักรพรรดิจีน* |
| จักรพรรดิแห่งราชวงศ์จิ้น |
| ครองราชย์ | 27 กรกฎาคม ค.ศ. 342 – 17 พฤศจิกายน ค.ศ. 344 |
| ก่อนหน้า | จิ้นเฉิงตี้ |
| ถัดไป | จิ้นมู่ตี้ |
|  |
| ประสูติ | 322 |
| สวรรคต | 344 (อายุ 21–22) เจี้ยนคัง, จักรวรรดิจิ้น |
| คู่อภิเษก | จักรพรรดินีคังเซียน |
| พระราชบุตร | จิ้นมู่ตี้ |
|

| พระนามเต็ม |
| --- |
| ชื่อสกุล: **ซือหม่า** (司馬; sī mǎ) ชื่อ: **เยว่** (岳, yuè) |
| รัชศก |
| Jianyuan (建元): 343 – 344 |
| พระสมัญญานาม |
| คัง (康) |

 |
| ราชวงศ์ | จิ้นตะวันออก |
| พระราชบิดา | จิ้นหมิงตี้ |
| พระราชมารดา | จักรพรรดินีหมิงมู่ |

**จักรพรรดิจิ้นคัง** (จีนตัวย่อ: 晋康帝; จีนตัวเต็ม: 晉康帝; พินอิน: *Jìn Kāng Dì*; เวด-ไจลส์: *Chin K'ang-ti*; อังกฤษ: *Emperor Kang of Jin*; ค.ศ. 322 – 17 พฤศจิกายน ค.ศ. 344) พระนามเดิมว่า **ซือหม่า เยว่** (司馬岳) เป็นจักรพรรดิองค์ที่ 9 แห่ง ราชวงศ์จิ้น และเป็นพระราชโอรสในจักรพรรดิจิ้นหมิง พระราชอนุชาของจักรพรรดิจิ้นเฉิง รัชสมัยของพระองค์สั้นมากครองราชย์เพียงสองปีเท่านั้น

## พระราชประวัติ

จักรพรรดิจิ้นคังพระราชสมภพในปีค.ศ. 322 เป็นพระโอรสคนที่สองในจักรพรรดิจิ้นหมิง และพระมารดาจักรพรรดินีหมิงมู่ ในปี ค.ศ. 325 จักรพรรดิจิ้นเฉิง พระเชษฐาขึ้นครองราชย์ต่อจากการสวรรคตของพระราชบิดา ซือหม่าเยว่ถูกสถาปนาเป็นอู่หวังในปี ค.ศ. 326 ต่อมาในปี ค.ศ. 327 พระปิตุลา (อา) ซือหม่ายฺวี่แห่งหลางหยา ต้องการตำแหน่งที่มีเกียรติมากกว่านั้น ซือหม่ายฺวี่จึงได้รับสถาปนาเป็นกุ้ยจีหวัง (會稽王) และสุมาเยว่ก็เป็นหลางหยาหวัง (琅琊王) สงครามในช่วงปีค.ศ. 326–328 ไม่มีหลักฐานแน่ชัดว่าพระองค์เป็นองค์ประกันเหมือนพระเชษฐาที่แคว้นอู๋ และในช่วงการครองราชย์ของจักรพรรดิจิ้นเฉิง (พระเชษฐา) แม้พระองค์ได้รับความก้าวหน้าในด้านยศศักดิ์แต่ไม่มีหลักฐานการมีส่วนร่วมในงานราชการสำคัญ

## อ้างอิง