# พระโพธิธรรม

**"พระโพธิธรรม"** โดยโยะชิโทะชิ (ค.ศ. 1877)
**พระโพธิธรรม** (สันสกฤต: โพธิธรฺม, เทวนาครี बोधिधर्म; อักษรโรมัน (NLAC) : bōdhidharma; จีน: 菩提達摩, พินอิน: Pútídámó , Dámó) แต่ในนิยายกำลังภายในในประเทศไทยมักเรียก **ตักม้อ** หรือ **ตั๊กม้อ** (สำเนียงแต้จิ๋ว ตรงกับจีนกลางว่า ต๋าหมัว) เป็นพระภิกษุมหายานผู้ก่อตั้งนิกายฉานขึ้นในประเทศจีน มีประวัติไม่ชัดเจนนัก แต่เชื่อกันว่ามีตัวตนอยู่จริง และเป็นผู้สถาปนาวัดเส้าหลิน ในจีน ทั้งยังได้เผยแพร่วิชามวยจีนในหมู่พระเณรของวัดเส้าหลิน จนมีชื่อเสียงมาจวบจนทุกวันนี้

ตามตำนานระบุว่า ท่านเกิดเมื่อราวคริสต์ศตวรรษที่ 6 เป็นพระราชโอรสองค์ที่ 3 ของพระมหากษัตริย์แคว้นคันธาระ ประเทศอินเดีย ใกล้เมืองมัทราสในปัจจุบัน มีนัยน์ตาสีฟ้า ตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์ ก็ทรงปราดเปรื่องและแตกฉานในคัมภีร์ของทุก ๆ ศาสนา ตลอดจนวรรณคดี อักษรศาสตร์โบราณ นับเป็นปราชญ์เอกแห่งยุค

เมื่อพระบิดาสิ้นพระชนม์ พระองค์สามารถนั่งสมาธิเข้าฌานสมาบัติชั้นสูง อยู่เบื้องพระบรมศพของพระบิดานานตลอดถึง 7 วัน หลังจากนั้น จึงไปศึกษาแสวงธรรมอยู่กับพระปรัชญาตาระเถระ ผู้เป็นพระสังฆปรินายกองค์ที่ 27 แห่งนิกายเซน (ซึ่งอ้างว่าสืบมาตั้งแต่พระมหากัสสปะในสมัยพุทธกาล ถือเป็นพระปฐมสังฆปริณายกของนิกายเซนในประเทศจีน) หลังจากนั้นท่านได้จาริกจากอินเดียไปเมืองจีน เมื่อราว ค.ศ. 526 ได้เดินทางไปยังเมืองกวางตุ้งของจีน เข้าเฝ้าจักรพรรดิเหลียงอู่ตี้ และไม่นานต่อมาได้ก่อตั้งอารามขึ้นในเมืองลั่วหยาง และใช้เวลาปฏิบัติวิปัสนากรรมฐานถึง 9 ปีในการเพ่งผนังถ้ำ

ฝ่ายมหายาน ถือว่าพระโพธิธรรมเป็นสังฆปริณายกองค์ที่ 28 ที่สืบสายโดยตรงมาจากพระโคตมพุทธเจ้าผ่านทางพระมหากัสสปะ และยังเป็นผู้สถาปนานิกายเซนขึ้นมาในประเทศจีนอีกด้วย เนื่องจากคำสอนของท่านจะเน้นไปที่การเข้าฌาน แนวทางคำสอนของท่านจึงมักจะเรียกกันว่า **ฌาน** (สันสกฤต: [ธฺยาน] ध्यान : dhyan ) ในภาษาจีนเรียกว่า 'ฉาน'(สำเนียงจีนกลาง ส่วนสำเนียงแต้จิ๋วเรียกว่า เซี้ยง) และภาษาญี่ปุ่นว่า 'เซน'

ประวัติชีวิตของท่านถือเป็นตำนาน ขาดหลักฐานที่แน่นอน เช่น ตำนานหนึ่งเล่าว่า ท่านได้ตัดหนังตาทิ้ง เนื่องจากโมโหที่เผลอหลับไปขณะทำสมาธิ เมื่อหนังตานั้นตกถึงพื้น ก็เติบโตกลายเป็นต้นชา และตำนานยังเล่าต่อว่า ด้วยเหตุดังกล่าวภิกษุนิกายเซนจึงนิยมดื่มน้ำชา เพราะจะได้ไม่ง่วงเวลาทำสมาธิ

พ.ศ. 1079 มีการสร้างสถูปอุทิศถวายท่านขึ้นในเมืองเหอหนาน ภายหลังรัชสมัยจักรพรรดิถังไท่จง

ตุ๊กตาล้มลุกของญี่ปุ่น ที่เรียกว่า "ดารูมะ" ก็เชื่อกันว่าสืบมาจากท่านตั๊กม้อนี้

## อ้างอิง

* Avari, Burjor (2007), *India: The Ancient Past*, New York: Routledge.
* Broughton, Jeffrey L. (1999), *The Bodhidharma Anthology: The Earliest Records of Zen*, Berkeley: University of California Press, ISBN 0-520-21972-4
* Dumoulin, Heinrich (2005), *Zen Buddhism: A History*, vol. 1: *India and China*, Bloomington, IN: World Wisdom, ISBN 0-941532-89-5
* Dumoulin, Heinrich (1993), "Early Chinese Zen Reexamined: A Supplement to *Zen Buddhism: A History*" (PDF), *Japanese Journal of Religious Studies*, **20** (1): 31–53, ISSN 0304-1042, คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2009-03-04, สืบค้นเมื่อ 2010-07-30.
* Faure, Bernard (1986), "Bodhidharma as Textual and Religious Paradigm", *History of Religions*, **25** (3): 187–198, doi:10.1086/463039
* Ferguson, Andrew. *Zen's Chinese Heritage: The Masters and their Teachings*. Somerville: Wisdom Publications, 2000. ISBN 0-86171-163-7.
* Hu, William; Bleicher, Fred (1965), "The Shadow of Bodhidharma", *Black Belt Magazine*, Black Belt Inc. (May 1965, Vol. III, No. 5): 36–41.
* Kohn, Michael H., บ.ก. (1991), *The Shambhala Dictionary of Buddhism and Zen*, Boston: Shambhala.
* Lin, Boyuan (1996), *Zhōngguó wǔshù shǐ* 中國武術史*,* Taipei 臺北: Wǔzhōu chūbǎnshè 五洲出版社
* Maguire, Jack (2001), *Essential Buddhism*, New York: Pocket Books, ISBN 0-671-04188-6
* Mahajan, Vidya Dhar (1972), *Ancient India*, S. Chand & Co. OCLC 474621
* Red Pine, บ.ก. (1989), *The Zen Teaching of Bodhidharma: A Bilingual Edition*, New York: North Point Press, ISBN 0-86547-399-4.
* Soothill, William Edward and Hodous, Lewis. *A Dictionary of Chinese Buddhist Terms*. London: RoutledgeCurzon, 1995.
* Sutton, Florin Giripescu (1991), *Existence and Enlightenment in the* Laṅkāvatāra Sūtra*: A Study in the Ontology and Epistemology of the Yogācāra School of Mahāyāna Buddhism*, Albany: State University of New York Press, ISBN 0-7914-0172-3.
* Suzuki, D.T., บ.ก. (1932), *The Lankavatara Sutra: A Mahayana Text*, คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2012-02-04, สืบค้นเมื่อ 2010-07-30.
* Suzuki, D.T. (1948), *Manual of Zen Buddhism* (PDF), คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2011-07-21, สืบค้นเมื่อ 2010-07-30.
* Suzuki, D.T. (1949), *Essays in Zen Buddhism*, New York: Grove Press, ISBN 0-8021-5118-3
* Watts, Alan. *The Way of Zen*. New York: Vintage Books, 1985. ISBN 0-375-70510-4
* Watts, Alan (1958), *The Spirit of Zen*, New York: Grove Press.
* Williams, Paul. *Mahayana Buddhism: The Doctrinal Foundations*. ISBN 0-415-02537-0.
* Zvelebil, Kamil V. (1987), "The Sound of the One Hand", *Journal of the American Oriental Society*, Journal of the American Oriental Society, Vol. 107, No. 1, **107** (1): 125–126, doi:10.2307/602960.
* 金实秋. *Sino-Japanese-Korean Statue Dictionary of Bodhidharma* (中日韩达摩造像图典). 宗教文化出版社, 2007-07. ISBN 7-80123-888-5

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Essence of Mahayana Practice เก็บถาวร 2016-11-13 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน By Bodhidharma, with annotations. Also known as "The Outline of Practice." translated by Chung Tai Translation Committee
* Bodhidharma เก็บถาวร 2007-01-29 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* Bodhidharma