Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# รูม่านตาขยาย

| ม่านตาขยาย (Mydriasis) |
| --- |
| รูม่านตาขยายของดวงตามนุษย์ |
| บัญชีจำแนกและลิงก์ไปภายนอก |
| ICD-10 | H57.0 |
| ICD-9 | 379.43 |
| OMIM | 159420 159410 106240 |
| DiseasesDB | 8603 |

**รูม่านตาขยาย** หรือ **ม่านตาขยาย** (อังกฤษ: *mydriasis*) คือภาวะซึ่งมีการขยายของรูม่านตา ส่วนใหญ่นิยามนี้เมื่อเป็นการขยายของรูม่านตาที่ไม่ใช่ภาวะปกติ (non-physiologic) แต่บางครั้งก็นิยามรวมถึงภาวะซึ่งอาจจะเป็นการตอบสนองปกติของรูม่านตาก็ได้ สาเหตุซึ่งไม่ใช่สาเหตุทางสรีรวิทยา (ปกติ) ของการมีม่านตาขยายอาจมาจากโรค การบาดเจ็บ หรือยาบางอย่าง ปกติแล้วรูม่านตาจะขยายเมื่ออยู่ในที่มืด และหดตัวเมื่ออยู่ในที่สว่าง เพื่อปรับแสงที่เข้าสู่ตาให้เหมาะสมกับการมองเห็น และไม่เป็นอันตรายต่อจอตา

ในภาวะม่านตาขยายนี้ รูม่านตาจะขยาย แต่ม่านตาจะหด

## อ้างอิง
# สนธิสัญญาสฟาลบาร์

สนธิสัญญาสฟาลบาร์| สนธิสัญญาว่าด้วยการยอมรับอธิปไตยของนอร์เวย์เหนือหมู่เกาะสปิตส์เบอร์เกน ซึ่งรวมเกาะหมี Treaty recognising the sovereignty of Norway over the Archipelago of Spitsbergen, including Bear Island *Traité reconnaissant la souveraineté de la Norvège sur l’archipel du Spitsberg, y compris l’île aux Ours* |
| --- |
| ประเทศที่ให้สัตยาบัน |
| วันลงนาม | 9 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1920 |
| ที่ลงนาม | ปารีส ประเทศฝรั่งเศส |
| วันมีผล | 14 สิงหคม ค.ศ. 1925 |
| เงื่อนไข | การให้สัตยาบันโดยผู้ลงนามทั้งหมด |
| ภาคี | 46 - ดูรายการ |
| ผู้เก็บรักษา | รัฐบาลสาธารณรัฐฝรั่งเศส |
| ภาษา | ฝรั่งเศสและอังกฤษ |
| ข้อความทั้งหมด |
|  Spitsbergen Treaty ที่ วิกิซอร์ซ |

**สนธิสัญญาสฟาลบาร์** (เดิมมีชื่อว่า **สนธิสัญญาสปิตส์เบอร์เกน**) เป็นสนธิสัญญาที่รับรองอธิปไตยของนอร์เวย์เหนือหมู่เกาะสปิตส์เบอร์เกน (ปัจจุบัน คือสฟาลบาร์) โดยสมบูรณ์ อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติ อธิปไตยนี้ยังมีเงื่อนไขบางประการและไม่ใช่กฎหมายนอร์เวย์ทั้งหมดที่มีผลบังคับใช้เหนือสฟาลบาร์ สนธิสัญญาดังกล่าวเพียงกำหนดให้สฟาลบาร์เป็นเขตปลอดทหารบางส่วน ประเทศผู้ลงนามทั้งหมดได้รับสิทธิเท่าเทียมกันในการดำเนินกิจกรรมเชิงพาณิชย์ (ส่วนใหญ่เป็นการทำเหมืองถ่านหิน) ในหมู่เกาะดังกล่าว ข้อมูลเมื่อ 2012 มีเพียงนอร์เวย์และรัสเซียที่ใช้สิทธินี้

เฉพาะหมู่เกาะนี้เป็นเขตปลอดวีซ่าตามเงื่อนไขในสนธิสัญญาสฟาลบาร์

มีการลงนามเมื่อวันที่ 9 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1920 และได้รับการเสนอให้ได้รับการลงทะเบียนใน *ประมวลสนธิสัญญาสันนิบาตชาติ* ในวันที่ 21 ตุลาคม ค.ศ. 1920 เดิมมีเพียง 14 ประเทศ: เดนมาร์ก, ฝรั่งเศส, อิตาลี, ญี่ปุ่น, เนเธอร์แลนด์, นอร์เวย์, สวีเดน, สหราชอาณาจักร (รวมประเทศในเครือจักรภพอย่างออสเตรเลีย, แคนาดา, นิวซีแลนด์, แอฟริกาใต้, อินเดีย) และสหรัฐ ในกลุ่มประเทศผู้ลงนามเดิม ญี่ปุ่นเป็นประเทศสุดท้ายที่ให้สัตยาบันสนธิสัญญาดังกล่าวเมื่อวันที่ 2 สิงหาคม ค.ศ. 1925 ต่อมา วันที่ 14 สิงหาคม ค.ศ. 1925 สนธิสัญญาดังกล่าวได้มีผลบังคับใช้

หลังบังคับใช้แล้ว มีหลายชาติที่เข้าร่วมสนธิสัญญาเพิ่มเติม ข้อมูลเมื่อ 2018 มีประเทศที่เข้าร่วมสัญญา 46 ประเทศ

## ดูเพิ่ม

* รายชื่อสนธิสัญญา
* ระบบสนธิสัญญาแอนตาร์กติก

## อ้างอิง

## อ่านเพิ่ม

* Moe, Arild; Schei, Peter Johan (2005-11-18). "The High North – Challenges and Potentials" (PDF). Prepared for French-Norwegian Seminar at IFRI, Paris, 24 November 2005. Fridtjof Nansen Institute (www.fni.no). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 7 December 2008. สืบค้นเมื่อ 2008-08-11. `{{cite journal}}`: Cite journal ต้องการ `|journal=` (help)

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Treaty between Norway, The United States of America, Denmark, France, Italy, Japan, the Netherlands, Great Britain and Ireland and the British overseas Dominions and Sweden concerning Spitsbergen signed in Paris 9th February 1920.
* Treaty Concerning the Archipelago of Spitsbergen
* Svalbard Treaty and Ratification (ในภาษานอร์เวย์)
* Svalbard – an important arena – Speech by Norwegian Minister of Foreign Affairs, 15 April 2006.
# ปลาซัสเดโซเบรานิอา

| ปลาซัสเดโซเบรานิอา
*Plazas de soberanía* (สเปน) |
| --- |
| *ปลาซัสเดโซเบรานิอา* รวมทั้งเซวตา (กับเกาะเปเรฆิล) และเมลียาบนแผ่นดินใหญ่ และเกาะอัลโบรันซึ่งอยู่ห่างจากชายฝั่งไปทางเหนือ 50 กม. |
|  |
| ประเทศ | สเปน |
| การปกครอง |
|  • ประเภท | นครปกครองตนเอง (*ปลาซัสมาโยเรส*) พื้นที่ที่ยังไม่มีการปกครองตนเอง (โดยพฤตินัย) ภายใต้การบริหารของกระทรวงกลาโหม (*ปลาซัสเมโนเรส*) |
| พื้นที่ |
|  • ทั้งหมด | 0.40 ตร.กม. (0.15 ตร.ไมล์) |
| เขตเวลา | UTC+01:00 (เวลายุโรปกลาง) |
|  • ฤดูร้อน (เวลาออมแสง) | UTC+02:00 (เวลาออมแสงยุโรปกลาง) |

**ปลาซัสเดโซเบรานิอา** (สเปน: *plazas de soberanía*, ออกเสียง: [ˈplaθas ðe soβeɾaˈni.a]; แปลตรงตัว 'ฐานที่มั่นของอธิปไตย') เป็นกลุ่มดินแดนส่วนแยกของสเปน ตั้งอยู่กระจัดกระจายตามชายฝั่งเมดิเตอร์เรเนียน ติดกับประเทศโมร็อกโกในแอฟริกาหรือใกล้กับแอฟริกามากกว่ายุโรป ศัพท์นี้ใช้เรียกดินแดนที่เป็นส่วนหนึ่งของสเปนนับตั้งแต่การก่อตั้งประเทศสมัยใหม่ (ค.ศ. 1492–1556) ซึ่งเป็นคนละส่วนกับดินแดนในแอฟริกาที่สเปนได้รับมาผ่านลัทธิอาณานิคมในทวีปแอฟริกาในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 19 ถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20

ในอดีต มีการแยกความแตกต่างระหว่าง *ปลาซัสมาโยเรส* (*plazas mayores*; แปลตรงตัว 'ฐานที่มั่นใหญ่') ซึ่งประกอบด้วยนครปกครองตนเองเซวตาและเมลียา กับ *ปลาซัสเมโนเรส* (*plazas menores*; แปลตรงตัว 'ฐานที่มั่นน้อย') ซึ่งประกอบด้วยเกาะเล็กเกาะน้อย (และคาบสมุทรขนาดเล็ก) ริมชายฝั่ง แต่ในปัจจุบัน ศัพท์ *ปลาซัสเดโซเบรานิอา* หมายถึงดินแดนกลุ่มหลังเป็นหลัก

ประเทศโมร็อกโกอ้างสิทธิ์เหนือดินแดนเหล่านี้ (ยกเว้นเกาะอัลโบรันซึ่งอยู่ไกลจากแอฟริกาออกไป) นับตั้งแต่เป็นเอกราชใน ค.ศ. 1956

## ประวัติ

## อ้างอิง
# อัลลีล

**อัลลีล** (อังกฤษ: *allele*) คือรูปแบบหนึ่ง จากหลายๆ รูปแบบของยีนหนึ่ง บางครั้งอัลลีลที่แตกต่างกันอาจทำให้เกิดลักษณะที่แสดงออก เช่น สีตา สีผม ที่แตกต่างกันได้ บางครั้งอัลลีลที่แตกต่างกันอาจไม่ได้ทำให้มีลักษณะแสดงออกที่แตกต่างกันก็ได้

สิ่งมีชีวิตหลายเซลล์ส่วนใหญ่มีโครโมโซมสองชุด เรียกว่าเป็นสิ่งมีชีวิตแบบดิพลอยด์ โครโมโซมเหล่านี้เรียกว่าเป็นโครโมโซมที่เป็นโฮโมโลกัสกัน สิ่งมีชีวิตแบบดิพลอยด์จะมียีนหนึ่ง ๆ หนึ่งยีน (และหมายถึงอัลลีลหนึ่ง ๆ หนึ่งอัลลีล) บนโครโมโซมแต่ละอัน หากทั้งสองอัลลีลเป็นอัลลีลที่เหมือนกัน เรียกว่าเป็นอัลลีลที่เป็นโฮโมไซกัส ถ้าไม่เหมือนกันเรียกว่าเป็นเฮเทอโรไซกัส

## อ้างอิง
# ทรัพยากรธรรมชาติ

**ทรัพยากรธรรมชาติ** เกิดขึ้นตามธรรมชาติในสิ่งแวดล้อมที่ค่อนข้างปลอดการรบกวนจากมนุษย์ ในรูปแบบของธรรมชาติ ทรัพยากรธรรมชาติมักมีลักษณะของปริมาณความหลากหลายทางชีวภาพและความหลากหลายของภูมิประเทศในหลายระบบนิเวศ

ทรัพยากรธรรมชาติมาจากสิ่งแวดล้อม บางทรัพยากรสำคัญต่อการดำรงชีพของมนุษย์ ขณะที่ส่วนใหญ่ถูกใช้เพื่อตอบสนองความต้องการ ทรัพยากรธรรมชาติยังอาจจำแนกต่อไปได้อีกหลายวิธีเช่นการทำสิ่งต่าง ๆ ที่เป็นประโยชน์

ทรัพยากรธรรมชาติเป็นวัสดุและองค์ประกอบที่สามารถพบได้ในสิ่งแวดล้อม ผลิตภัณฑ์ทุกอย่างที่มนุษย์ทำขึ้นประกอบด้วยทรัพยากรธรรมชาติ (ในระดับมูลฐาน) ทรัพยากรธรรมชาติอาจมีเป็นสิ่งแยกกัน เช่น น้ำและอากาศบริสุทธิ์ เช่นเดียวกับสิ่งมีชีวิตอย่างปลา หรืออาจมีอยู่ในรูปผลัด (alternative) ที่ต้องผ่านขบวนการเพื่อให้ได้มาซึ่งทรัพยากร เช่น แร่โลหะ น้ำมันและพลังงานรูปส่วนใหญ่

มีการถกเถียงอย่างมากทั่วโลกในเรื่องการจัดสรรทรัพยากรธรรมชาติ ซึ่งบางส่วนเป็นเพราะความขาดแคลนที่เพิ่มขึ้น (การหมดไปของทรัพยากร) แต่ยังเนื่องจากการส่งออกทรัพยากรธรรมชาติเป็นพื้นฐานของเศรษฐกิจหลายประเทศ (โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับประเทศพัฒนาแล้ว)

บางทรัพยากรธรรมชาติสามารถพบได้ทุกหนแห่ง เช่น แสงอาทิตย์และอากาศ อย่างไรก็ดี ทรัพยากรส่วนมากมิได้พบทั่วไป เพียงเกิดขึ้นในพื้นที่เล็ก ๆ กระจัดกระจายกัน ทรัพยากรกลุ่มนี้เรียกว่า ทรัพยากรท้องถิ่น มีทรัพยากรน้อยชนิดมากที่ถูกพิจารณาว่าใช้แล้วไม่หมด (inexhaustible) คือ จะไม่หมดไปในอนาคตอันใกล้ ทรัพยากรกลุ่มนี้ ได้แก่ รังสีดวงอาทิตย์ พลังงานความร้อนใต้พิภพ และอากาศ (แม้การเข้าถึงอากาศที่สะอาดอาจหมดไปได้) อย่างไรก็ดี ทรัพยากรส่วนใหญ่เป็นประเภทที่ใช้แล้วหมดไป (exhaustible) หมายความว่า มีปริมาณจำกัด และหมดไปได้หากจัดการอย่างไม่เหมาะสม ทรัพยากรธรรมชาติเป็นวัสดุ ซึ่งสิ่งมีชีวิตสามารถได้รับจากธรรมชาติเพื่อดำรงชีพหรือองค์ประกอบอื่นของสิ่งแวดล้อมตามธรรมชาติที่มนุษย์สามารถใช้ประโยชน์ได้เพื่อเพิ่มสวัสดิการของตนก็ถูกพิจารณาว่าเป็นทรัพยากรธรรมชาติเช่นกัน
# ไม้

ภาพตอไม้
ภาพของประดับที่ทำจากไม้
ภาพพื้นไม้ปาร์เกต์
ภาพไม้แปรรูป
ไฟเบอร์บอร์ดความหนาแน่นปานกลาง
**ไม้** เป็นวัสดุแข็งที่ทำจากแก่นลำต้นของต้นไม้ ส่วนใหญ่เป็นไม้ยืนต้น โดยแบ่งเป็นไม้เนื้อแข็ง เช่น ไม้เต็ง ไม้แดง และไม้เนื้ออ่อน เช่น ไม้สัก ไม้ยางพารา ไม้โอ๊ก โดยนิยามแล้วไม้ จะหมายถึงเนื้อเยื่อไซเล็มชั้นที่สอง  *(Xylem)*  ของต้นไม้ แต่ในความเข้าใจไม้ อาจหมายรวมไปถึงวัสดุใดๆ ที่มีส่วนประกอบทำมาจากไม้ด้วย

ไม้สามารถใช้ประโยชน์ได้หลากหลาย ประโยชน์อย่างหนึ่งคือ ใช้เป็นเชื้อเพลิง เช่น ถ่านหรือฟืน บางครั้งก็ใช้ในงานศิลปะ ทำเฟอร์นิเจอร์ ทำอาวุธ หรือเป็นวัสดุก่อสร้าง
ไม้ยังคงเป็นส่วนประกอบสำคัญในการก่อสร้าง ตั้งแต่มนุษย์เริ่มสามารถสร้างบ้านที่อยู่อาศัย หรือเรือ โดยเรือแทบทุกลำในช่วงปี 80 ทำมาจากไม้แทบทั้งสิ้น ซึ่งในปัจจุบันบ้านหรือเรือที่ทำจากไม้ เริ่มมีจำนวนลดลง โดยปัจจุบันมีการนำวัสดุอื่นมาใช้ในการสร้างแทน แต่ว่าไม้ยังคงมีส่วนสำคัญในด้านการเสริมโครงสร้าง หรือเป็นวัสดุเสริม โดยเฉพาะอย่างยิ่งในการสร้างหลังคา และของประดับนอกบ้าน ไม้ที่ใช้ในงานก่อสร้างรู้จักกันในชื่อ ไม้แปรรูป

ไม้โดยสภาพแล้ว ไม่เหมาะที่จะนำมาใช้ในการก่อสร้างโดยตรง เนื่องจากอาจจะมีการแตกหักในโครงสร้าง จึงต้องนำไปแปรรูปเป็นอย่างอื่นก่อน เช่น ไม้อัด,chipboard, engineered wood, hardboard, medium-density fiberboard (MDF) , oriented strand board (OSB) เป็นต้น ไม้ดังกล่าวนี้ใช้ประโยชน์กันในวงกว้าง อีกทั้งเยื่อไม้ยังเป็นส่วนประกอบสำคัญในการผลิตกระดาษอีกด้วย เซลลูโลสที่อยู่ในไม้ยังใช้การทำวัสดุสังเคราะห์ ซึ่งไม้ยังใช้ประโยชน์ในการทำอุปกรณ์อื่นนอกเหนือจากการก่อสร้าง เช่น ใช้ทำตะเกียบ เครื่องดนตรี เฟอร์นิเจอร์ ฯลฯ

## ดูเพิ่ม

* ไม้อัด

## อ้างอิง

* Raven, Peter H.; Ever, R.F., and Eichhorn, S.E. (1992). Biology of Plants. New York, NY, U.S.A.: Worth Publishers. pp. 791.
# รัฐซัลตา

| รัฐซัลตา
Provincia de Salta |
| --- |
| รัฐ |
| ธงตราอาร์ม |
| สมญา: *La Linda* (The beautiful) |
| ที่ตั้งของรัฐซัลตา (สีแดง) ในประเทศอาร์เจนตินา |
| ประเทศ |  อาร์เจนตินา |
| เมืองหลวง | ซัลตา |
| หน่วยการปกครอง | อำเภอ: 23, เทศบาล: 58 |
| การปกครอง |
|  • ผู้ว่าการ | Gustavo Sáenz (PAIS) |
|  • รองผู้ว่าการ | Antonio Marocco (PJ) |
|  • สมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งรัฐ | สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรรัฐซัลตา (60) สมาชิกวุฒิสภารัฐซัลตา (23) |
|  • สภานิติบัญญัติอาร์เจนตินา | 7 |
|  • วุฒิสภาอาร์เจนตินา | 3 |
| พื้นที่ |
|  • ทั้งหมด | 155,488 ตร.กม. (60,034 ตร.ไมล์) |
|  • อันดับ | ที่ 6 |
| ประชากร (สำมะโน ค.ศ. 2022) |
|  • ทั้งหมด | 1,440,672 คน |
|  • อันดับ | ที่ 7 |
|  • ความหนาแน่น | 9.3 คน/ตร.กม. (24 คน/ตร.ไมล์) |
| เดมะนิม | *salteño/a* |
| ผลิตภัณฑ์มวลรวม |
|  • รวม | 31 พันล้านเปโซ (6.7 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ) (2012) |
| เขตเวลา | UTC−3 (ART) |
| รหัส ISO 3166 | AR-A |
| ดัชนีการพัฒนามนุษย์ (ค.ศ. 2021) | 0.844 สูงมาก (ที่ 7) |
| เว็บไซต์ | www.salta.gov.ar |

**ซัลตา** (สเปน: *Salta*) เป็นรัฐในประเทศอาร์เจนตินา ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือของประเทศ อยู่ติดกับรัฐอื่นดังนี้ (เริ่มจากทางทิศตะวันออก หมุนตามเข็มนาฬิกา) รัฐฟอร์โมซา รัฐชาโก รัฐซานเตียโกเดลเอสเตโร รัฐตูกูมัน และรัฐกาตามาร์กา และทิศเหนือติดกับรัฐฆูฆุย มีชายแดนติดกับประเทศโบลิเวียและปารากวัยทางทิศเหนือ ติดกับประเทศชิลีทางทิศตะวันตก

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## อ้างอิง
# ภาษาคาเรเลีย

| ภาษาคาเรเลีย |
| --- |
| *karjala, karjalan kieli kard'al, kard'alan kiel' kariela, karielan kieli* |
| ประเทศที่มีการพูด | รัสเซีย, ฟินแลนด์ |
| ภูมิภาค | สาธารณรัฐคาเรเลีย, แคว้นตเวียร์ (Tver Karelia) |
| ชาติพันธุ์ | ชาวคาเรเลีย |
| ผู้พูด | พูดเป็นภาษาแม่ 9000 คน, ทั้งหมด 14,000 คน (ในรัสเซีย) (2020) 11,000 คน พูดได้คล่อง, 30,000 คนมีความรู้ในภาษานี้ (ฟินแลนด์) |
| ตระกูลภาษา | ยูรัล
* ฟินนิก
	+ Northern Finnic
		- Ladogan?
			* **ภาษาคาเรเลีย**
 |
| ภาษาถิ่น | * Livvi
* Karelian proper
* Bjarmian †
 |
| ระบบการเขียน | ลาติน (อักษรคาเรเลีย)
อักษรซีริลลิก (ในอดีต, 1820–1940, ก่อนจะเปลี่ยนเป็นอักษรลาตินในปี 1989) |
| สถานภาพทางการ |
| ภาษาชนกลุ่มน้อย ที่รับรองใน |  ฟินแลนด์  รัสเซีย
* คาเรเลีย
 |
| รหัสภาษา |
| ISO 639-2 | `krl` |
| ISO 639-3 | `krl` |
| *Glottolog* | `kare1335` |
| ELP | Karelian |
| การกระจายของภาษาคาเรเลียและภาษาลูดิกในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 |
| ภาษาคาเรเลียจัดอยู่ในภาษา "อยู่ในภาวะใกล้สูญอย่างแน่นอน " ของยูเนสโก ระบุใน *Atlas of the World's Languages in Danger* |
|

**ภาษาคาเรเลีย** (Karelian) เป็นหนึ่งในกลุ่มภาษาฟินนิก ซึ่งมีผู้พูดส่วนใหญ่คือ ชาวคาเรเลีย ในสาธารณรัฐคาเรเลีย ประเทศรัสเซีย ในทางภาษาศาสตร์ ภาษาคาเรเลียมีความเกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิดกับภาษาถิ่นฟินแลนด์ที่พูดในประเทศฟินแลนด์ ตะวันออก และนักภาษาศาสตร์ชาวฟินแลนด์บางคนถึงกับจัดให้ภาษาคาเรเลียเป็นภาษาถิ่นของฟินแลนด์ด้วยซ้ำ แต่ในปัจจุบัน มองว่าเป็นภาษาที่แยกจากภาษาอื่น ในสำมะโนประชากรรัสเซีย ค.ศ. 2020–2021 มีคนประมาณ 9,000 คน ที่พูดภาษาคาเรเลียเป็นภาษาแม่ แต่มีประมาณ 14,000 คน ที่ระบุว่าตนสามารถพูดภาษาคาเรเลียได้ มีผู้พูดภาษาคาเรเลียประมาณ 11,000 คน อยู่ในฟินแลนด์ และคนฟินแลนด์ราว 30,000 คน มีความรู้เกี่ยวกับภาษาคาเรเลียนอย่างน้อยบางส่วน

## อ้างอิง
# รับบี

ราไบโมเช ไฟน์สไตน์ผู้นำคนสำคัญของศาสนายูดาห์ออร์ทอดอกซ์ของครึ่งหลังของคริสต์ศตวรรษที่ 20
**รับบี** (ฮีบรู: רב *รับบี*; อังกฤษ: *Rabbi* /ˈræbaɪ/, *แรบาย*) เป็นภาษาฮิบรูแปลว่า “อาจารย์” เป็นคำที่ใช้ในศาสนายูดาห์ที่หมายถึงผู้สอนศาสนา

คำว่า “rabbi” มีรากมาจากภาษาฮิบรูว่า “רַב” หรือ “rav” ที่ในคัมภีร์ฮีบรูหมายความว่า “ยิ่งใหญ่” หรือ “เป็นที่เคารพ” คำนี้มีรากมาจากรากภาษากลุ่มเซมิติก R-B-B เทียบเท่ากับภาษาอาหรับ “ربّ” หรือ “rabb” ที่แปลว่า “lord” ที่โดยทั่วไปเป็นการเอ่ยถึงพระเจ้าทางโลกด้วย เพื่อเป็นการแสดงความนับถือบางครั้งรับบีผู้มีชื่อเสียงก็จะเรียกกันว่า “The Rav.”

รับบีไม่ใช่งานอาชีพตามคัมภีร์โทราห์ ฉะนั้นจึงไม่มีการใช้ตำแหน่งที่เกี่ยวข้องเช่น “Rabban” “Ribbi” หรือ “Rab” เพื่อกล่าวถึงนักปราชญ์ในบาบิโลเนียหรือในอิสราเอล แม้แต่ศาสดาผู้มีความสำคัญในพระคัมภีร์ก็ยังไม่เรียกว่ารับบี แต่เรียกว่า “ฮักไก” ตำแหน่ง “รับบัน” หรือ “รับบี” เริ่มใช้กันเป็นครั้งแรกในคัมภีร์ฮีบรูในมิชนาห์ (ราว 200 ปีก่อนคริสต์ศักราช) คำนี้ใช้เป็นครั้งแรกสำหรับรับบันกามาลิเอลผู้อาวุโส (Rabban Gamaliel the elder), ราบันซิเมอันลูกชาย และโยฮานัน เบน ซัคไค ซึ่งต่างก็เป็นประธานสภาซันเฮดริน คำนี้ในภาษากรีกพบในพระวรสารนักบุญมัทธิว พระวรสารนักบุญมาระโก และพระวรสารนักบุญยอห์นในพันธสัญญาใหม่เมื่อกล่าวถึงพระเยซู.

การพัฒนาความคิดเกี่ยวกับรับบีเริ่มขึ้นในสมัยฟาริสีและทาลมุด เมื่อปรจารย์มาประชุมกันเพื่อร่างกฎเกี่ยวกับศาสนายูดาห์ทั้งทางภาษาเขียนและภาษาพูด ในคริสต์ศตวรรษที่ผ่านมา หน้าที่ของรับบีก็ยิ่งเพิ่มความมีอิทธิพลมากขึ้น ที่ทำให้เกิดคำใหม่ๆ เช่น “รับบีแท่นเทศน์” (pulpit rabbi) และในคริสต์ศตวรรษที่ 19 หน้าที่ของราไบก็รวมการเทศนา, การให้คำปรึกษา และ การเป็นผู้แทนชองประชาคมในโลกภายนอกก็เพิ่มความสำคัญขึ้นเป็นลำดับ

ในนิกายต่าง ๆ ของศาสนายูดาห์ ข้อกำหนดเกี่ยวกับกฎเกณฑ์ในการแต่งตั้งรับบีก็แตกต่างกันออกไป หรือกฎที่ใครควรจะเรียกว่าเป็นรับบี

## อ้างอิง

## ดูเพิ่ม

* ศาสนายูดาห์

## แหล่งข้อมูลอื่น

* *Rabbi*, Jewishencyclopedia.com
# RISC

**Reduced instruction set computer (RISC)** เป็นไมโครโพรเซสเซอร์ชนิดหนึ่งที่มีชุดคำสั่งจำนวนไม่มากนัก ตรงข้ามกับ CISC (complex instruction set computer) คอมพิวเตอร์แบบ RISC สามารถกระทำการตามคำสั่งได้อย่างรวดเร็วมากเพราะคำสั่งจะสั้น นอกจากนั้นชิพแบบ RISC ยังผลิตได้ง่ายกว่าอีกด้วย (เนื่องจากใช้จำนวนทรานซิสเตอร์น้อยกว่า) ตัวอย่างชิพประเภทนี้ ได้แก่ ARM, DEC Alpha, PA-RISC, SPARC, MIPS และ PowerPC

RISC เป็นสถาปัตยกรรมคอมพิวเตอร์ที่นิยมใช้ในปัจจุบัน และยังมีแนวโน้มจะเพิ่มมากขึ้นเป็นลำดับในอนาคต ทั้งนี้เพราะการใช้สถาปัตยกรรมแบบนี้เป็นวิธีหนึ่งที่ทำให้คอมพิวเตอร์ทำงานเร็วขึ้น ปกติ หากพิจารณาจำนวนบิตที่เท่ากันระหว่างสถาปัตยกรรมคอมพิวเตอร์แบบ CISC กับ RISC แล้ว จะพบว่าคอมพิวเตอร์แบบ RISC จะเร็วกว่าแบบ CISC ประมาณ 3 เท่า หลักการอย่างง่ายของเครื่องคอมพิวเตอร์แบบ RISC คือ ออกแบบให้ซีพียู (CPU) ทำงานในวงรอบสัญญาณนาฬิกา (cycle) ที่แน่นอน โดยพยายามลดจำนวนคำสั่งลงให้เหลือเป็นคำสั่งพื้นฐานมากที่สุด แล้วใช้หลักการไปป์ไลน์ (pipeline) คือ การทำงานแบบคู่ขนานชนิดเหลื่อมกัน (overlap) ปกติแล้วการทำงานใน 1 ชุดคำสั่งจะใช้เวลามากกว่า 1 วงรอบสัญญาณนาฬิกา (cycle) หากแต่การทำคำสั่งเหล่านั้นให้มีการทำงานในลักษณะเป็นแถว (pipe) และขนานกันด้วย จึงทำให้ได้ค่าเฉลี่ยโดยรวมของเวลาเป็นคำสั่งละหนึ่งวงรอบสัญญาณนาฬิกา (cycle)

ตัวอย่างสถาปัตยกรรมแบบ RISC ได้แก่ mips รุ่น R 2000 ได้ออกแบบชุดคำสั่งไว้ชัดเจนว่ามีการทำงานแบบ 5 ขั้นตอน นั่นคือเป็นการทำงานแบบขนานถึง 5 ระดับด้วยกัน

## อ้างอิง
# ร้อยแก้ว

**ร้อยแก้ว** เป็นภาษารูปแบบหนึ่งซึ่งใช้โครงสร้างไวยากรณ์ปกติและการไหลของถ้อยคำอย่างเป็นธรรมชาติ แทนที่จะใช้โครงสร้างเป็นจังหวะดังในกวีนิพนธ์ แม้จะมีการถกเถียงเชิงวิจารณ์ต่อการสร้างร้อยแก้ว แต่ด้วยความเรียบง่ายและโครงสร้างที่นิยามอย่างหลวม ทำให้ร้อยแก้วถูกนำมาใช้ในบทสนทนาเป็นส่วนใหญ่ วจนิพนธ์ข้อเท็จจริง ตลอดจนการเขียนเฉพาะเรื่องและบันเทิงคดี ร้อยแก้วเป็นรูปแบบภาษาที่ใช้กันสามัญ เช่น ในวรรณกรรม หนังสือพิมพ์ นิตยสาร สารานุกรม การแพร่สัญญาณทางสื่อต่าง ๆ หนังสือทางประวัติศาสตร์และปรัชญา กฎหมาย และการสื่อสารอีกหลายรูปแบบ

## แหล่งค้นคว้าเพิ่มเติม

* สมิทธ์ ถนอมศาสนะ. (2558, เม.ย.-มิ.ย.). กำเนิด “เรื่องอ่านเล่นร้อยแก้วสมัยใหม่”: ความสัมพันธ์ระหว่างรูปแบบและบริบททางความคิด. *สงขลานครินทร์ ฉบับสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์*, *21*(2), 133-190.
# การเล่าเรื่อง

**การเล่าเรื่อง** (อังกฤษ: *storytelling*) เป็นการสื่อสารที่เก่าแก่ที่สุดของมนุษย์ เป็นวิธีการใช้ดึงความรู้ที่อยู่ในคน (tacit knowledge) ออกมา เพราะเรื่องเล่าถือได้ว่าเป็นวิธีการสื่อที่ผสมผสานทั้งบริบท (context) และเนื้อหา (content) เรื่องเล่าจึงมีทั้งอารมณ์ ความรู้สึก ความเชื่อของผู้เล่าปนลงไปด้วย การเล่าเรื่องมีสภาพที่แตกต่างออกไปตามบริบท

## ประวัติศาสตร์

### ยุคก่อนประวัติศาสตร์

ในยุคก่อนมีระบบอักษร มนุษย์ใช้การเล่าเรื่องด้วยวาจา ภาพวาดในถ้ำ และพิธีกรรม
# โฟรินต์ฮังการี

โฟรินต์ฮังการี| Magyar forint (ในภาษาฮังการี) |
| --- |
| ธนบัตรของโฟรินต์ฮังการี |
| ISO 4217 |
| รหัส | HUF (ตัวเลข: 348) |
| จุดทศนิยม | 0.01 |
| หน่วย |
| พหุพจน์ | ไม่มีการใช้ |
| สัญลักษณ์ | Ft‎ |
| การตั้งชื่อ |
| หน่วยย่อย |  |
|  1/100 | fillér (ยกเลิกไปแล้ว) |
| ธนบัตร | 500 โฟรินต์, 1000 โฟรินต์, 2000 โฟรินต์, 5000 โฟรินต์, 10,000 โฟรินต์, 20,000 โฟรินต์ |
| เหรียญ | 5 โฟรินต์, 10 โฟรินต์, 20 โฟรินต์, 50 โฟรินต์, 100 โฟรินต์, 200 โฟรินต์ |
| ข้อมูลการใช้ |
| วันที่เริ่มใช้ | 1 สิงหาคม 19468.700/1946 (VII.29) Decree of the Prime Minister |
| ผู้ใช้ |  ฮังการี |
| การตีพิมพ์ |
| ธนาคารกลาง | ธนาคารแห่งชาติฮังการี |
|  เว็บไซต์ | www.mnb.hu |
| เจ้าของโรงพิมพ์ | Pénzjegynyomda Zrt. Budapest |
|  เว็บไซต์ | www.penzjegynyomda.hu |
| โรงพิมพ์ธนบัตร | Hungarian Mint Ltd. |
|  เว็บไซต์ | www.penzvero.hu |
| การประเมินค่า |
| อัตราเงินเฟ้อ | 1.3% |
|  ที่มา | กรกฎาคม 2014 |

**โฟรินต์** (สัญลักษณ์: **Ft**; โค้ต: **HUF**) เป็นสกุลเงินของ ประเทศฮังการี ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1946 โดยที่ หนึ่งโฟรินต์แบ่งออกเป็น 100 Fillér (ปัจจุบันถูกยกเลิกไปแล้ว)

## เหรียญและธนบัตร

เหรียญที่ใช้ได้แก่ เหรียญ 5, 10, 20, 50, 100 และ 200 โฟรินต์ ธนบัตรที่ใช้ได้แก่ ธนบัตร 500, 1000, 2000, 5000, 10000 และ 20000 โฟรินต์

### รายชื่อธนบัตรแบบปัจจุบัน

ธนบัตรทุกฉบับมีขนาด 154 × 70 mm ทุกขนาด

แบบปัจจุปัน| จำนวน | ภาพ | สีหลัก | แบบธนบัตร | แบบแรก | แบบล่าสุด |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ด้านหน้า | ด้านหลัง | ด้านหน้า | ด้านหลัง |
| 500 โฟรินต์ |  |  | ส้ม และ น้ำตาล | prince sovereign Francis II Rákóczi | Castle of Sárospatak | แบบปี 1998 | แบบปี 2013 |
| 1000 โฟรินต์ |  |  | ฟ้า | King Matthias Corvinus | the Hercules Fountain from the Castle of Visegrád | แบบปี 1998 | แบบปี 2015 |
| 2000 โฟรินต์ |  |  | น้ำตาล | prince sovereign Gabriel Bethlen | Viktor Madarász painting "Gábor Bethlen among his scientists" | แบบปี 1998 | แบบปี 2013 |
| 5000 โฟรินต์ |  |  | เหลือง | count István Széchenyi | the Széchenyi Mansion in Nagycenk | แบบปี 1999 | แบบปี 2009 |
| 10000 โฟรินต์ |  |  | แดง และ ฟ้า | King Stephen I | view of Esztergom | แบบปี 1997 | แบบปี 2014 |
| 20,000 โฟรินต์ |  |  | เทา และ reddish | Ferenc Deák | the old House of Representatives in Pest | แบบปี 2001 | แบบปี 2015 |

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Official Daily Exchange Rates Archive เก็บถาวร 2004-10-12 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, Hungarian National Bank
* bankjegy.szabadsagharcos.org (Hungarian banknote catalog) (ในภาษาฮังการีและอังกฤษ)
* www.numismatics.hu (Roman and Hungarian related numismatic site) (ในภาษาฮังการีและอังกฤษ)
* papirpenz.hu เก็บถาวร 2016-11-05 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน (pictures of Hungarian banknotes) (ในภาษาฮังการี)
* www.eremgyujtok.hu (homepage of the Hungarian Coin Collectors' Society) (ในภาษาฮังการี อังกฤษ เยอรมัน และฝรั่งเศส)
* Hungarian banknotes เก็บถาวร 2003-10-13 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน (high resolution pictures, also including old forint banknotes)
* Comprehensive catalog of Hungarian coins
* Hungarian National Bank – "Information on forint banknotes and their security features, and forint coins" เก็บถาวร 2010-06-13 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
# เคาะวาริจญ์

**เคาะวาริจญ์** (อาหรับ: الخوارج, อักษรโรมัน: *al-Khawārij*, เอกพจน์ อาหรับ: خارجي, อักษรโรมัน: *khāriji*, แปลว่า "ผู้ที่ออกไป") หรือ **อัชชุรอต** (อาหรับ: الشراة, อักษรโรมัน: *al-Shurāt*, แปลว่า "ผู้แลกเปลี่ยน") เป็นกลุ่มคนที่ปรากฏครั้งแรกในฟิตนะฮ์ครั้งที่หนึ่ง (ค.ศ. 656–661) เดิมเคาะวาริจญ์เป็นผู้สนับสนุนอะลี อิบน์ อะบี ฏอลิบแต่ก่อขบถหลังอะลียอมรับอนุญาโตตุลาการเพื่อยุติความขัดแย้งกับมุอาวิยะฮ์ที่ 1 ในยุทธการที่ศิฟฟีนในค.ศ. 657 เคาะวาริจญ์ยืนกรานว่า "การตัดสินเป็นของพระเป็นเจ้าเท่านั้น" และกบฏอย่างมุอาวิยะฮ์สมควรถูกปราบตามคำสั่งห้ามในอัลกุรอาน อะลีเอาชนะเคาะวาริจญ์ในยุทธการที่นะฮ์เราะวานใน ค.ศ. 658 แต่การกบฏยังดำเนินต่อไป อะลีถูกลอบสังหารใน ค.ศ. 661 โดยอับดุรเราะฮ์มาน อิบน์ มุลญัม เคาะวาริจญ์ผู้ต้องการแก้แค้นความพ่ายแพ้ที่นะฮ์เราะวาน

หลังมุอะวิยะฮ์ตั้งรัฐเคาะลีฟะฮ์อุมัยยะฮ์ใน ค.ศ. 661 ข้าหลวงของมุอะวิยะฮ์ยังคงควบคุมเคาะวาริจญ์ไว้ได้ แต่สุญญากาศทางอำนาจจากฟิตนะฮ์ครั้งที่สอง (ค.ศ. 680–692) เอื้อให้เคาะวาริจญ์ก่อกบฏอีกครั้ง อัลอะซาริเกาะฮ์และนัจญ์ดาต สองกลุ่มแยกของเคาะวาริจญ์ครองพื้นที่จำนวนมากในเปอร์เซียและอาระเบีย อย่างไรก็ตามปัญหาและความแตกแยกภายในบั่นทอนกำลังเคาะวาริจญ์ก่อนจะพ่ายแพ้ให้กับกองทัพอุมัยยะฮ์ช่วง ค.ศ. 696–699 ต่อมาในคริสต์ทศวรรษ 740 เคาะวาริจญ์ก่อกบฏครั้งใหญ่ทั่วรัฐเคาะลีฟะฮ์ แต่ถูกปราบปรามจนสิ้น กระนั้นกบฏเคาะวาริจญ์ยังดำเนินต่อไปจนถึงสมัยอับบาซียะฮ์ (ค.ศ. 750–1258) ก่อนเคาะวาริจญ์หัวรุนแรงจะค่อย ๆ เสื่อมลงและแทนที่ด้วยสายกลางอย่างอิบาฎียะฮ์ที่สืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน ด้านกลุ่มอิบาฎียะฮ์ปฏิเสธความเกี่ยวข้องกับเคาะวาริจญ์ ทั้งยังประณามเคาะวาริจญ์ว่าเป็นพวกสุดโต่ง

เคาะวาริจญ์เชื่อว่ามุสลิมไม่ว่าจะเชื้อสายหรือชาติพันธุ์ใด หากผ่านการรับรองความเชื่อความศรัทธาย่อมมีคุณสมบัติเป็นเคาะลีฟะฮ์ จุดยืนนี้แตกต่างจากซุนนีย์ที่ยอมรับผู้นำจากเผ่ากุเรช ขณะที่ชีอะฮ์ยืนยันว่าตำแหน่งผู้นำเป็นของอะลีและทายาท อัลอะซาริเกาะฮ์และนัจญ์ดาตเชื่อว่าเป็นหน้าที่ของมุสลิมในการขับไล่เคาะลีฟะฮ์ที่ผิดบาป เคาะวาริจญ์สุดโต่งอย่างอะซาริกาถือว่าการฆ่ากาฟิร (ผู้ไม่ยอมรับ) ไม่ใช่เรื่องผิด และการแต่งงานระหว่างเคาะวาริจญ์กับกาฟิรเป็นเรื่องต้องห้าม ขณะที่นัจญดัตอนุญาตการแต่งงานกับผู้ไม่ใช่เคาะวาริจญ์ เคาะวาริจญ์หลายคนเป็นนักพูดและกวีที่มีความสามารถ หัวข้อบทกวีของพวกเขามักเป็นเรื่องศรัทธา ความกล้าหาญและชะฮีด เคาะวาริจญ์สมัยคริสต์ศตวรรษที่ 8 และ 9 มีส่วนในการถกเถียงทางเทววิทยาซึ่งมีส่วนพัฒนาต่อมาเป็นเทววิทยาอิสลามกระแสหลัก

ประวัติศาสตร์และความเชื่อของเคาะวาริจญ์มาจากนักเขียนสมัยคริสต์ศตวรรษที่ 9 และ 10 ที่เป็นปฏิปักษ์กับเคาะวาริจญ์ การขาดหลักฐานจากทางเคาะวาริจญ์ทำให้ยากต่อการค้นหาเจตนาที่แท้จริงของพวกเขา มุสลิมดั้งเดิมมองเคาะวาริจญ์ว่าเป็นกลุ่มสุดโต่งที่โหดร้าย ขณะที่มุสลิมสมัยใหม่เปรียบเทียบรัฐอิสลามอิรักและลิแวนต์ อัลกออิดะฮ์ ภราดรภาพมุสลิมและเตฮ์รีกีตอลิบานปากีสถานกับเคาะวาริจญ์ในแง่อุดมการณ์เชิงมูลวิวัติและการใช้กำลัง อย่างไรก็ตามนักประวัติศาสตร์อาหรับบางคนเน้นด้านสมภาคนิยมและแนวโน้มก่อนประชาธิปไตยของเคาะวาริจญ์ ปัจจุบันมุมมองของนักประวัติศาสตร์ต่อมูลเหตุเคาะวาริจญ์แบ่งเป็นจุดประสงค์ทางศาสนา ปัจจัยทางสังคมเศรษฐกิจ หรือการตอบสนองของเบดูอินต่อการจัดตั้งรัฐที่เป็นแบบแผน

## อ้างอิง
# มูลนิธิวิทยาศาสตร์แห่งชาติสหรัฐ

**มูลนิธิวิทยาศาสตร์แห่งชาติสหรัฐอเมริกา** (National Science Foundation ย่อว่า NSF) เป็นหน่วยงานรัฐบาลของสหรัฐที่สนับสนุนงานวิจัยและงานด้านการศึกษา สำหรับองค์กรหรือสถานศึกษาในด้านวิทยาศาสตร์และวิศวกรรมศาสตร์ โดยในปี พ.ศ. 2550 มูลนิธิมีงบประมาณ 6 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ

มูลนิธิก่อตั้งเมื่อ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2493 ปัจจุบันตั้งอยู่ที่เมืองอาร์ลิงตันในรัฐเวอร์จิเนีย

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* เว็บไซต์มูลนิธิวิทยาศาสตร์แห่งชาติสหรัฐอเมริกา
# เบปีโคลอมโบ

**เบปีโคลอมโบ** (อังกฤษ: *BepiColombo*) เป็นภารกิจสำรวจดาวพุธจากความร่วมมือขององค์การอวกาศยุโรป (ESA) กับองค์การสำรวจอวกาศญี่ปุ่น (JAXA) โดยประกอบไปด้วยดาวเทียมสองดวงได้แก่ **Mercury Planetary Orbiter** (**MPO**) และ Mio (**Mercury Magnetospheric Orbiter**, **MMO**) โดยได้ถูกปล่อยสู่อวกาศเมื่อวันที่ 20 ตุลาคม พ.ศ. 2561 เวลา 1.45 น. (UTC) และมีกำหนดเข้าสู่วงโคจรของดาวพุธในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2568 โดยจะเดินทางไปสำรวจสนามแม่เหล็กชั้นแม็กนีโตสเฟียร์ และส่วนประกอบภายในของดาวพุธ ซึ่งทั้งสองลำมีอายุการใช้งาน 1 ปีและพร้อมต่ออายุใช้งานได้อีก 1 ปี

## อ้างอิง