# ภาษาตังกุต

| ภาษาตังกุต |
| --- |
| ซีเซี่ย |
| 𗼇𗟲 |
| จารึกทางพระพุทธศาสนาเขียนด้วยอักษรตังกุต |
| ประเทศที่มีการพูด | เซี่ยตะวันตก |
| ชาติพันธุ์ | ชาวตังกุต |
| ยุค | ยืนยันที่ ค.ศ. 1036–1502 |
| ตระกูลภาษา | จีน-ทิเบต
* เชียง
	+ เจียรง
		- ตะวันตก
			* **ภาษาตังกุต**
 |
| ระบบการเขียน | อักษรตังกุต |
| สถานภาพทางการ |
| ภาษาทางการของ | เซี่ยตะวันตก |
| รหัสภาษา |
| ISO 639-3 | `txg` |
| นักภาษาศาสตร์ | `txg` |
| *Glottolog* | `tang1334` |

หน้าจาก 番漢合時掌中珠
**ภาษาตังกุต** (Tangut) หรือ **ภาษาซีเซี่ย** (ตังกุต: 𗼇𗟲; จีน: 西夏语; พินอิน: *Xī Xiàyǔ*; แปลตรงตัว: "ภาษาเซี่ยตะวันตก") เป็นตระกูลภาษาย่อยทิเบต-พม่าโบราณใช้พูดในจักรวรรดิตังกุต มีความใกล้เคียงกับภาษาทิเบต ภาษาพม่า และอาจมีความใกล้เคียงกับภาษาจีนด้วย เป็นภาษาราชการในจักรวรรดิตังกุต (ภาษาจีนเรียก ซีเซี่ย 西夏) ซึ่งเป็นอิสระในสมัยราชวงศ์ซ่ง(ซ้อง)เมื่อราว พ.ศ. 1544 และถูกปราบปรามโดยจักรวรรดิมองโกลใน พ.ศ. 1770 มีอักษรเป็นของตนเองเรียกอักษรตังกุต

## การจัดลำดับ

นับตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 2010 นักตังกุตวิทยา (Tangutologists) หลายคนจัดให้ภาษาตังกุตอยู่ในกลุ่มภาษาเชียงหรือกลุ่มภาษาเจียรง Lai et al. (2020) จัดให้ภาษาตังกุตอยู่ในกลุ่มภาษาเจียรงตะวันตกตามหลักฐานทั้งทางวิทยาหน่วยคำและคำศัพท์

## การค้นพบ

เอกสารภาษาตังกุตที่เก่าที่สุดเป็นพระสูตรทางพุทธศาสนาอายุราว พ.ศ. 1745 ซึ่งแสดงว่าภาษานี้ยังคงใช้อยู่ในช่วง 300 ปีหลังจากการล่มสลายของจักรวรรดิตังกุต

เอกสารภาษาตังกุตส่วนใหญ่ที่พบพบที่เมืองคารา-โคโต (Khara-Khoto) เมื่อ พ.ศ. 2451 โดย Pyotr Kuzmich Kozlov ปัจจุบันเอกสารเหล่านี้เก็บรักษาไว้ที่สถาบันตะวันออกศึกษา สาขาเซนต์ปีเตอร์สเบิร์กของสมาคมวิทยาศาสตร์รัสเซีย เอกสารที่เก็บรักษาไว้นี้ประกอบด้วยเอกสาร 10,000 เล่ม ส่วนใหญ่เป็นพระสูตรทางพุทธศาสนา กฎหมายและเอกสารทางราชการ อายุราว พุทธศตวรรษที่ 16-18 ในกลุ่มของเอกสารทางพุทธศาสนา มีเอกสารที่มีลักษณะเฉพาะซึ่งไม่ปรากฏในฉบับภาษาจีนและภาษาทิเบตในปัจจุบัน และยังพบเอกสารเกี่ยวพระอวโลกิเตศวรที่พบเฉพาะในภาษาตังกุต นอกจากนี้มีการเก็บรักษาเอกสารภาษษตังกุตจำนวนน้อยในพิพิธภัณฑ์บริติช หอสมุดแห่งชาติที่ปักกิ่ง ห้องสมุดของมหาวิทยาลัยปักกิ่งและห้องสมุดอื่น ๆ

การวิจัยที่เกี่ยวข้องกับอักษรตังกุตเริ่มเมื่อพุทธศตวรรษที่ 25 เมื่อ M. Maurisse ได้รับสำเนาของพระสูตรดอกบัวที่เขียนด้วยภาษาตังกุต โดยเป็นการวิจัยร่วมกับนักวิจัยชาวจีน หลังการค้นพบห้องสมุดคารา-โคโตโดย Pyotr Kuzmich Kozlov ตัวอักษรนี้ถูกจำแนกว่าเป็นของจักรววรดิตังกุตในซีเซี่ย จากนั้นจึงเริ่มศึกษาวิจัยอย่างจริงจัง นักวิจัยที่มีบทบาทสำคัญคือ N.A. Nevskij ชาวรัสเซียที่สร้างพจนานุกรมภาษาตังกุตเล่มแรก และสร้างความหมายของหน่วยทางไวยากรณ์ของภาษาตังกุตขึ้นมาใหม่ ทำให้มีความเป็นไปได้ที่จะอ่านและเข้าใจภาษาตังกุต งานวิจัยของเขาได้รับการเผยแพร่เมื่อ พ.ศ. 2503 และได้รับรางวัลจากสหภาพโซเวียต แต่ความสำเร็จในการเข้าใจภาษาตังกุตอย่างสมบูรณ์ยังห่างไกล โดยเฉพาะเรื่องโครงสร้างประโยคที่ยังค้นไม่พบ

## การจัดโครงสร้างใหม่

ความเชื่อมโยงระหว่างการเขียนและการอ่านออกเสียงของภาษาตังกุตเข้าใจยากกว่าระหว่างอักษรจีนกับภาษาจีนปัจจุบัน มีลักษณะของอักษรจีน 90% ที่แสดงหน่วยทางสัทศาสตร์ แต่พบเพียง 10% ในภาษาตังกุต จากงานของ Sufronov การสร้างการออกเสียงของชาวตังกุตขึ้นมาใหม่ จำเป็นต้องอาศัยข้อมูลจากแหล่งอื่น

การค้นพบเอกสารสองภาษาจีน-ตังกุต ทำให้ Ivanov และ Laufur สามารถเริ่มต้นการสร้างใหม่และศึกษาเปรียบเทียบภาษาตังกุตได้ แหล่งข้อมูลอีกแหล่งหนึ่งคือคู่มือการแปลภาษาทิเบตเป็นภาษาตังกุตซึ่งมีการศึกษาเป็นครั้งแรกโดย Nevsky แต่ข้อมูลทั้งสองแหล่งยังไม่เพียงพอสำหรับการสร้างระบบภาษาตังกุตขึ้นมาทั้งหมด ในคู่มือไม่ได้แสดงการออกเสียงที่ถูกต้องของภาษาตังกุต โดยเป็นคู่มืออย่างง่ายเพื่อช่วยชาวต่างชาติออกเสียงและจดจำคำของภาษาหนึ่งด้วยคำของอีกภาษาหนึ่งที่พวกเขาสามารถจดจำได้ แหล่งที่สามมีพื้นฐานมาจากการสร้างใหม่ในปัจจุบัน ประกอบด้วยพจนานุกรมภาษาตังกุตฉบับต่างๆ การบันทึกการออกเสียงในพจนานุกรมนี้ใช้หลักการของ fanqie ซึ่งยืมมาจากรูปแบบการออกเสียงภาษาจีน

N.A. Nevsky ได้สร้างรูปแบบทางไวยากรณ์ของภาษาตังกุตขึ้นมาใหม่และสร้างพจนานุกรมตังกุต-จีน-อังกฤษควบคู่ไปกับการนำเสนอผลงานเมื่อ พ.ศ. 2503 ในปัจจุบันมีการสอนทางด้านตังกุตศึกษาในจีนมากขึ้น รวมถึงมีการเรียนการสอนในไต้หวัน ญี่ปุ่น อังกฤษ และสหรัฐอเมริกา

สำหรับในอังกฤษนั้น ในปี พ.ศ. 2561 ทางภาควิชาภาษาตะวันออก แห่งมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ ก็ได้เปิดการเรียนภาษาตังกุตขั้นพื้นฐาน โดย ดร. เผิงเซี่ยงเฉียน (彭向前) ผู้เชี่ยวชาญภาษาตังกุตจากมหาวิทยาลัยหนิงเซี่ย ประเทศจีน มาทำการสอนที่เคมบริจด์เป็นเวลาหนึ่งปี ซึ่งอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของ ดร. อิมเร กลัมบอส (Dr Imre Galambos) ผู้เชี่ยวชาญด้านตังกุตวิทยาและตุนหวงวิทยาแห่งมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ ทำให้มหาวิทยาลัยเคมบริจด์เป็นหนึ่งในสถาบันการศึกษาหลักที่สำคัญด้านตังกุตวิทยา (Tangutology) ประจำภูมิภาคยุโรป ที่ยังทำการสอนด้านนี้อยู่ในปัจจุบัน

## สัทวิทยา

พยางค์ในภาษาตังกุตมีโครงสร้างแบบ CVC และมีวรรณยุกต์สองเสียง

### พยัญชนะ

| ชื่อภาษาจีน | คำแปลภาษาอังกฤษ | ศัพท์ใหม่ | Arakawa | Gong |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 重唇音類 | heavy lip | bilabials | p, ph, b, m | p, ph, b, m |
| 軽唇音類 | light lip | labio-dentals | f, v, w |  |
| 舌頭音類 | tongue tip | dentals | t, th, d, n | t, th, d, n |
| 舌上音類 | upper tongue |  | ty', thy', dy', ny' |  |
| 牙音類 | ga-like | velars | k, kh, g, ng | k, kh, g, ŋ |
| 歯頭音類 | tooth tip | dental affricates and fricatives | ts, tsh, dz, s | ts, tsh, dz, s |
| 正歯音類 | true tooth | palatal affricates and fricatives | c, ch, j, sh | tɕ, tɕh, dʑ, ɕ |
| 候音類 |  | laryngeals | ', h | ., x, ɣ |
| 流風音類 | flowing air | resonants | l, lh, ld, z, r, zz | l, lh, z, r, ʑ |

### สระ

|  | 普通母音 | 緊候母音 | 捲舌母音 |
| --- | --- | --- | --- |
| close | i I u | iq eq uq | ir Ir ur |
| mid | e o | eq2 oq | er or |
| open | a | aq | ar |

## อ้างอิง

### ข้อมูล

* Jacques, Guillaume (2009). The origin of vowel alternations in the Tangut verb Language and Linguistics. 10.1:17–27.
* Jacques, Guillaume (2011). The structure of the Tangut verb Journal of Chinese Linguistics. 39.2:419–441.

## แหล่งข้อมูลอื่น

* James Matisoff, 2004. "Brightening" and the place of Xixia (Tangut) in the Qiangic subgroup of Tibeto-Burman
* Ксения Кепинг. Последние статьи и документы. (Ksenia Kepping. Last Works and Documents.) (ในภาษารัสเซียและอังกฤษ)
* 西夏に関するページ (ในภาษาญี่ปุ่น)
* Translating Chinese Tradition and Teaching Tangut Culture An open access monograph by Imre Galambos about Tangut translations of Chinese literary texts. First chapters of the work contain a detailed account on the discovery of Tangut material and the history of Tangutology
* Downes Alan How does Tangut work? PhD thesis, Macquarie University 2018