Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# องค์การกำหนดหมายเลขอินเทอร์เน็ต

องค์การกำหนดหมายเลขอินเทอร์เน็ต
(IANA)|  |
| ก่อตั้ง | 1988 (1988) |
| ผู้ก่อตั้ง | รัฐบาลกลางสหรัฐ |
| สํานักงานใหญ่ | 12025 Waterfront Drive, Suite 300, Los Angeles, CA 90094-2536, USA |
| ที่ตั้ง | * พลายาวิสตา รัฐแคลิฟอร์เนีย สหรัฐ
 |
| เจ้าของ | ICANN |
| บุคลากรหลัก | คิม เดวีส์ |
| เว็บไซต์ | www.iana.org |

**องค์การกำหนดหมายเลขอินเทอร์เน็ต** (อังกฤษ: *Internet Assigned Numbers Authority*, ย่อ: **IANA**) เป็นหน่วยงานซึ่งควบคุมดูแลการจัดสรรหมายเลขไอพีทั่วโลก การจัดสรรหมายเลขระบบอิสระ การจัดการ root zone ในระบบการตั้งชื่อโดเมน ประเภทสื่อ ตลอดจนหมายเลขและสัญลักษณ์อื่นที่เกี่ยวข้องกับโพรโทคอลอินเทอร์เน็ต IANA ดำเนินการโดย ICANN

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* เว็บไซต์ทางการ
* IANA MIME media types list
* IANA character sets
* Numbers Resource Organization
* USC/ICANN transition agreement
* IANA Functions Purchase Order of the United States Department of Commerce
* ICANN contract for IANA, March 2003
* IANA List of Registrars
# เจซัน

| JavaScript Object Notation |
| --- |
|  |
| นามสกุลไฟล์ |
.json |
| ชนิดสื่ออินเทอร์เน็ต |
application/json |
| รหัสประเภท (Type code) | TEXT |
| UTI | public.json |
| ประเภทของรูปแบบ | Data interchange |
| ขยายจาก | JavaScript |
| มาตรฐาน | STD 90 (RFC 8259), ECMA-404, ISO/IEC 21778:2017 |
| รูปแบบเปิด? | Yes |
| เว็บไซต์ | json.org |

**เจซัน** (อังกฤษ: *JSON: JavaScript Object Notation* /ˈdʒeɪsən/ แปลว่า *สัญกรณ์วัตถุจาวาสคริปต์*) เป็นฟอร์แมตสำหรับแลกเปลี่ยนข้อมูลคอมพิวเตอร์ ฟอร์แมต JSON นั้นอยู่ในรูปข้อความธรรมดา (plain text) ที่ทั้งมนุษย์และโปรแกรมคอมพิวเตอร์สามารถอ่านเข้าใจได้

มาตรฐานของฟอร์แมต JSON คือ RFC 4627 มี Internet media type เป็น `application/json` และมีนามสกุลของไฟล์เป็น `.json`

ปัจจุบัน JSON นิยมใช้ในเว็บแอปพลิเคชัน โดยเฉพาะ AJAX โดย JSON เป็นฟอร์แมตทางเลือกในการส่งข้อมูล นอกเหนือไปจาก XML ซึ่งนิยมใช้กันอยู่แต่เดิม สาเหตุที่ JSON เริ่มได้รับความนิยมเป็นเพราะกระชับและเข้าใจง่ายกว่า XML

Douglas Crockford ผู้สร้างฟอร์แมตเจซัน
## โครงสร้างของฟอร์แมต

เจสัน เป็นรูปแบบสายอักขระ (String) ชนิดหนึ่งที่ถูกจัดเก็บในรูปแบบที่สามารถอ่านและเข้าใจได้ง่าย ถ้าจะให้เข้าใจง่าย ๆ ก็คือเจสันเปรียบเสมือนรูปแบบของ อาเรย์ (Array) ชนิดหนึ่งที่ใช้รับส่งข้อมูลผ่านอาแจ็กซ์เพราะซึ่งปกติแล้วถ้าเราต้องการรับ-ส่งข้อมูลผ่านอาแจ็กซ์ต่าง ๆ นั้น จะต้องรับ-ส่งมาในรูปแบบของสายอักขระทั้งก้อน และเมื่อฝั่งอาแจ็กซ์ทำการรับค่าที่ทำการส่งค่ากลับมาจากเซิร์ฟเวอร์ ก็จะต้องนำสายอักขระ เหล่านั้นมาตัดตำแหน่งที่ต้องการ เพื่อเอาสายอักขระตัวที่ต้องการมาใช้ แต่สำหรับเจสันแล้ว สามารถรับส่งชุดค่าตัวแปรได้ทั้งฝั่งไคลเอนต์ (Client) และฝั่งเซิร์ฟเวอร์ (Server) โดยทั้ง 2 ฝั่งสามารถทำการเข้ารหัสและถอดรหัสโดยใช้เจสันเอนโค้ด (Json Encode) และ เจสันดีโค้ด (Json Decode) เพื่ออ่านค่าตัวแปรเหล่านั้น และจะเรียกใช้งานมันได้อย่างไร ซึ่งปกติแล้วจะอยู่ในรูปแบบของอาเรย์และสำหรับตัวแปรเจสันนั้นไม่จำกัดแค่รับส่งข้อมูลผ่านเว็บเบราว์เซอร์เท่านั้น แต่ยังสามารถนำเจสันไปประยุกต์กับการรับส่งข้อมูลในรูปแบบอื่น ๆ ได้ เช่นการจับเก็บข้อมูลในรูปแบบของ สายอักขระในข้อความหรือการรับส่งผ่านตัวให้บริการเว็บไซต์ (Web Service) ก็สามารถทำได้เช่นเดียวกัน

JSON นั้นใช้ความสัมพันธ์ของภาษาจาวาสคริปต์ แต่ไม่ถูกมองว่าเป็นภาษาโปรแกรม กลับถูกมองว่าเป็นภาษาในการแลกเปลี่ยนข้อมูลมากกว่า ในปัจจุบันมีไลบรารีของภาษาโปรแกรมอื่นๆ ที่ใช้ประมวลผลข้อมูลในรูปแบบ JSON มากมาย

โค้ดตัวอย่างของ JSON เป็นดังนี้

```
 {
 "firstName": "John",
 "lastName": "Smith",
 "address": {
 "streetAddress": "21 2nd Street",
 "city": "New York",
 "state": "NY",
 "postalCode": "10021"
 },
 "phoneNumbers": [
 "212 555-1234",
 "646 555-4567"
 ]
 }

```

### ประเภทข้อมูล

* จำนวน: จำนวนทศนิยม, ไม่สามารถมีค่าที่ไม่มีค่าที่เป็นตัวเลขเช่นค่าไม่ใช่จำนวนได้
* สายอักขระ (อังกฤษ: *String*)
* ชนิดข้อมูลแบบบูล (อังกฤษ: *Boolean*)
* แถวลำดับ (อังกฤษ: *Array*)

## แหล่งข้อมูลอื่น

* เว็บไซต์ JSON
* รูปแบบ JSON
* รูปแบบออนไลน์ JSON
* ผู้ดู JSON

## ภาษาที่ใช้ในการแลกเปลี่ยนข้อมูลระหว่างระบบ

ในการส่งข้อมูลและบันทึกข้อมูลระหว่างระบบมีหลากหลายรูปแบบ รูปแบบที่เป็นที่นิยมคือ

* XML
* JSON
* BSON (
# ตัวเชื่อมความกว้างศูนย์

**ตัวเชื่อมความกว้างศูนย์** (**ZWJ** ย่อมาจาก zero-width joiner) คืออักขระควบคุมที่ใชัในการเรียงพิมพ์ในคอมพิวเตอร์ ใช้เพื่อจัดการการเชื่อมต่อระหว่างอักษรตัวเขียนบางชนิด เช่นอักษรอาหรับ หรือ อักษรตระกูลพราหมี เมื่อใส่ตัวเชื่อมความกว้างศูนย์ลงไปก่อนหรือหลังตัวอักษร จะเป็นการบังคับให้อักษรนั้นแสดงผลในรูปแบบที่เชื่อมต่อกับตัวเชื่อม เสมือนว่ามีอักษรอื่นอีกตัวอยู่ตรงตัวเชื่อมนั้น หรือใช้เพื่อเปลี่ยนการแปลงรูปอักษรเชื่อมต่อให้เป็นแบบอื่น ซึ่งอาจจำเป็นต้องใช้ในบางโอกาส ปกติแล้วตัวเชื่อมความกว้างศูนย์จะไม่สามารถมองเห็นได้ แต่อาจสังเกตได้จากอักษรรูปแบบเชื่อมต่อที่วางอยู่ลอย ๆ ในข้อความ

ตัวเชื่อมความกว้างศูนย์มีรหัสยูนิโคด U+200D และมี HTML เอนทิตี เป็น &#8205; &#x200D; และ &zwj; ในผังแป้นพิมพ์แบบ InScript ซึ่งใช้สำหรับภาษาในประเทศอินเดีย จะพิมพ์ตัวเชื่อมความกว้างศูนย์โดยใช้แป้น Ctrl+Shift+1 ร่วมกัน อย่างไรก็ตาม ผังแป้นพิมพ์อื่นจำนวนมากใช้ตำแหน่งเดียวกับแป้น ']' ของแป้นพิมพ์แบบเควอร์ตี สำหรับพิมพ์อักขระนี้

## ตัวอย่าง

อักษรเทวนาครี| ลำดับอักขระ | การแสดงผล |
| --- | --- |
| [ka क] [virāma ्] | क् |
| [ka क] [virāma ्] [ZWJ] | क्‍ |
| [ka क] [virāma ्] [ṣa ष] | क्ष |
| [ka क] [virāma ्] [ZWJ] [ṣa ष] | क्‍ष |

อักษรมลยาฬัม
(จนถึงยูนิโคดรุ่น 5.0; ในรุ่นหลังจากนั้น จะมีการจัดสรรตำแหน่งเฉพาะในตารางรหัส)| ลำดับอักขระ | การแสดงผล |
| --- | --- |
| [Na ണ] [virāma ്] [ZWJ] | ണ്‍ |
| [na ന] [virāma ്] [ZWJ] | ന്‍ |
| [ra ര] [virāma ്] [ZWJ]  | ര്‍ |
| [la ല] [virāma ്] [ZWJ]  | ല്‍ |
| [La ള] [virāma ്] [ZWJ]  | ള്‍ |

## อ้างอิง

## ดูเพิ่ม

* ตัวไม่เชื่อมความกว้างศูนย์
* ช่องว่างความกว้างศูนย์
* ช่องว่างไม่ตัดคำความกว้างศูนย์

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Proposal on Clarification and Consolidation of the Function of ZERO WIDTH JOINER in Indic Scripts
# เอบซีดิก

**เอบซีดิก** หรือ **รหัสสับเปลี่ยนเลขฐานสิบเข้ารหัสฐานสองแบบขยาย** (อังกฤษ: *EBCDIC: Extended Binary Coded Decimal Interchange Code*) เป็นรหัสอักขระ 8 บิตที่พัฒนาโดยบริษัท IBM ซึ่งพัฒนาสำหรับระบบปฏิบัติการขนาดใหญ่ โดยเป็นรหัสสำหรับไฟล์ข้อความที่ใช้กับระบบปฏิบัติการ IBM OS-390 สำหรับเครื่องแม่ข่าย S/390 และบริษัทจำนวนมากใช้กับโปรแกรมประยุกต์ legacy application และฐานข้อมูล ในไฟล์เอบซีดิก ตัวอักษรพยัญชนะและตัวเลขได้รับการนำเสนอเป็นเลขฐานสอง 8 บิต (8 ตัวอักษรของ 0 และ 1) ทำให้สามารถสร้างรหัสได้ 256 รหัส (2 ยกกำลัง 8) ได้แก่ ตัวพยัญชนะ ตัวเลข และเครื่องหมายพิเศษ แต่ในปัจจุบันนิยมใช้รหัสแอสกี (ASCII) มากกว่า

## อ้างอิง

2.
# นขลิขิต

**นขลิขิต** หรือ **วงเล็บ** ( ) เป็นเครื่องหมายวรรคตอนชนิดหนึ่ง มีลักษณะโค้งเหมือนรอยเล็บ เครื่องหมายด้านซ้ายเรียกว่า *วงเล็บเปิด* ส่วนด้านขวาเรียกว่า *วงเล็บปิด* (สำหรับภาษาที่เขียนจากขวาไปซ้ายก็จะเรียกกลับกัน) ปกติใช้สำหรับคลุมข้อความที่ขยายหรืออธิบายจากข้อความอื่นให้ความหมายชัดเจนมากขึ้น

## การใช้งาน

* ใช้ขยายหรืออธิบายความที่อยู่ข้างหน้า ซึ่งการตัดข้อความในวงเล็บออกก็ไม่ได้ทำให้เนื้อความเสียไป
	+ ตำบลพระยาไกร อำเภอยานนาวา จังหวัดพระนคร (ปัจจุบันคือ แขวงวัดพระยาไกร เขตบางคอแหลม กรุงเทพมหานคร)
* ใช้ขยายความให้ชัดเจนยิ่งขึ้นเพื่อลดความกำกวม
	+ พระยาอนุมานราชธน (ยง เสฐียรโกเศศ)
	+ เจ้าพระยาพระคลัง (หน)
* ใช้กำกับหัวข้อย่อย ซึ่งอาจเป็นตัวอักษรหรือตัวเลข สามารถใช้วงเล็บปิดเพียงอย่างเดียวก็ได้
	+ (ก) (ข) (ค) (ง)
	+ 1) 2) 3)
* ใช้คลุมตัวระบุเชิงอรรถหรือการอ้างอิง
	+ เสียงลือเสียงเล่าอ้าง อันใดพี่เอย (๑)
	+ ประเพณีเป็นบ่อเกิดของวัฒนธรรม [3]
* สำหรับวงเล็บเหลี่ยม ใช้คลุมข้อความที่เติมขึ้นเองในการยกอ้างอิงคำกล่าวเพื่อให้อธิบายความหมายได้ดีขึ้น
	+ "ขายอย่าให้แพง คนเขาจะได้กินลง ฉันขาย [ปลาที่ปู่เย็นหาได้] ถูก ๆ เอาไปเถอะ ซื้อไปแกงให้พอหม้อ"
	+ "I appreciate it [the honor], but I must refuse"
	+ "Yf they say the mone is belewe / We must believe that it is true [If they say the moon is blue, we must believe that it is true]"
	+ มีการใช้ […] แทนส่วนที่ถูกตัดทิ้งไประหว่างกลาง และ [sic] สำหรับจุดที่สะกดคำผิดพลาดตามต้นฉบับ
* ในทางคณิตศาสตร์ และการเขียนโปรแกรม นขลิขิตมักจะหมายถึงส่วนที่มีความสำคัญ ต้องดำเนินการก่อน
	+ (2 + 4) × 3 = 6 × 3 = 18
	+ `$ch = 0x80 | ($codepoint >> 6) & 0x3f;`
	+ ทั้งนี้ไม่รวมถึงไวยากรณ์เฉพาะของแต่ละภาษาที่ใช้วงเล็บชนิดต่าง ๆ เป็นส่วนหนึ่งของไวยากรณ์

การเขียนวงเล็บ ควรเว้นวรรคก่อนวงเล็บเปิดหนึ่งเคาะ หลังวงเล็บปิดหนึ่งเคาะ ส่วนข้อความภายในให้เขียนติดกับวงเล็บ เช่น xxx (yyy) zzz

## นขลิขิตรูปแบบอื่น

* *วงเล็บเหลี่ยม* หรือ *วงเล็บก้ามปู* [ ] ใช้กับสูตรคณิตศาสตร์ สูตรเคมี การเขียนโปรแกรม สัทอักษรสากล และยังใช้ในพจนานุกรม สำหรับบอกคำอ่าน
* *วงเล็บปีกกา* { } ใช้กับสูตรคณิตศาสตร์เช่น เซต และการเขียนโปรแกรม
* *วงเล็บแหลม* หรือ *วงเล็บสามเหลี่ยม* < > ⟨ ⟩ ประกอบขึ้นจากเครื่องหมายน้อยกว่าและมากกว่า ใช้กับการเขียนโปรแกรมเช่น HTML และใช้กับสูตรคณิตศาสตร์ในบางโอกาส

วงเล็บต่อไปนี้เป็นส่วนหนึ่งของไวยากรณ์ภาษาญี่ปุ่นและภาษาจีน มีหน้าที่ใช้งานที่แตกต่างกัน ซึ่งเมื่อเขียนในแนวตั้งก็จะคลุมข้อความตามแนวตั้ง

* *วงเล็บภูเขา* (山括弧) 〈 〉
* *วงเล็บภูเขาสองชั้น* (二重山括弧) 《 》 ใช้คลุมชื่อหนังสือ
* *วงเล็บตะขอ* (鉤括弧) 「 」 ใช้เน้นข้อความคล้ายอัญประกาศ
* *วงเล็บตะขอสองชั้น* (二重鉤括弧) 『 』 ใช้เน้นข้อความคล้ายอัญประกาศ
* *วงเล็บมุมทึบ* (隅付き括弧) 【 】 ใช้คลุมการอ่านออกเสียง
* *วงเล็บมุมโปร่ง* (隅付き括弧(白)) 〖 〗 ใช้คลุมการอ่านออกเสียง
* *วงเล็บกระดองเต่า* (亀甲括弧) 〔 〕
* *วงเล็บกระดองเต่าสองชั้น* (二重亀甲括弧) 〘 〙

## อ้างอิง

* วงเล็บ หรือ นขลิขิต คลังความรู้ ราชบัณฑิตยสถาน
# โทะ

| โทะ |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **ฮิรางานะ**  | **คาตากานะ**  |

 |
| การถอดอักษร | *to* |
| การถอดอักษรกับดากูเต็ง | *do* |
| มังโยงานะของฮิรางานะ | 止 |
| มังโยงานะของคาตากานะ | 止 |
| รหัสเรียกขาน | 東京のト (โทเกียว โนะ โทะ) |
| ยูนิโคด | *U+3068, U+30C8* |
| อักษรเบรลล์ |  |
| รหัสมอร์ส | ・・－・・ |

**โทะ** เป็นคะนะของภาษาญี่ปุ่นตัวหนึ่ง ฮิระงะนะเขียนว่า と มีที่มาจากตัวเขียนหวัดของมันโยงะนะ 止 และคะตะกะนะเขียนว่า ト มีที่มาจากส่วนบนของมันโยงะนะ 止 ออกเสียงว่า เมื่อเติมดะกุเต็งจะออกเสียงว่า

と เป็นอักษรลำดับที่ 20 อยู่ระหว่าง て (เทะ) กับ な (นะ) ในการจัดลำดับอักษรปัจจุบัน ส่วนการจัดลำดับแบบอิโระฮะ と เป็นอักษรลำดับที่ 7 อยู่ระหว่าง へ (เฮะ) กับ ち (ชิ)

| รูปแบบ | โรมะจิ | ฮิระงะนะ | คะตะกะนะ | เสียงอ่าน | รูปแบบ | โรมะจิ | ฮิระงะนะ | คะตะกะนะ | เสียงอ่าน |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ธรรมดา | to | と | ト | โทะ-โตะ | ธรรมดา +ดะกุเต็ง | do | ど | ド | โดะ |
| tou tō | とう, とぅ とお, とぉ とー, と～ | トウ, トゥ トオ, トォ トー, ト～ | โท-โต | dou dō | どう, どぅ どお, どぉ どー, ど～ | ドウ, ドゥ ドオ, ドォ ドー, ド～ | โด |
| ทวิอักษร | twa | とぁ | トァ | ทฺวะ-ตฺวะ | ทวิอักษร +ดะกุเต็ง | dwa | どぁ | ドァ | ดฺวะ |
| twi | とぃ | トィ | ทฺวิ-ตฺวิ | dwi | どぃ | ドィ | ดฺวิ |
| tu, twu | とぅ | トゥ | ทุ-ตุ, ทฺวุ-ตฺวุ | du, dwu | どぅ | ドゥ | ดุ, ดฺวุ |
| twe | とぇ | トェ | ทฺเวะ-ตฺเวะ | dwe | どぇ | ドェ | ดฺเวะ |

## อักษรแบบอื่น

ภาษาไอนุใช้คะตะกะนะแบบเติมฮันดะกุเต็ง ト゚ สำหรับใช้แทนเสียง [tu͍] ซึ่งสามารถเขียนด้วย ツ゚ แทนก็ได้ และใช้คะตะกะนะขนาดเล็ก ㇳ เป็นพยัญชนะสะกด [t̚] เหมือนการสะกดด้วย -ต

| อักขระ | ยูนิโคด | จิส เอกซ์ 0213 | ความหมาย |
| --- | --- | --- | --- |
| と | U+3068 | 1-4-40 | ฮิระงะนะ โทะ |
| ど | U+3069 | 1-4-41 | ฮิระงะนะ โดะ |
| ト | U+30C8 | 1-5-40 | คะตะกะนะ โทะ |
| ド | U+30C9 | 1-5-41 | คะตะกะนะ โดะ |
| ト゚ | U+30C8 U+309A | 1-5-94 | คะตะกะนะ ทุ |
| ㇳ | U+31F3 | 1-6-81 | คะตะกะนะ โทะ ตัวเล็ก |
| ㋣ | U+32E3 | 1-12-78 | คะตะกะนะ โทะ ในวงกลม |
| ﾄ | U+FF84 | *ไม่มี* | คะตะกะนะ โทะ ครึ่งความกว้าง |

## ลำดับขีด

|  |  |
| --- | --- |
| ลำดับขีดในการเขียน と | ลำดับขีดในการเขียน ト |

ฮิระงะนะ と มีลำดับขีด 2 ขีดดังนี้

1. ขีดเส้นเฉียงลงทางขวาขนาดสั้น จากตำแหน่งบน หยุดที่กึ่งกลางบรรทัด
2. ขีดเส้นโค้งคล้ายตัว C ที่อ้ากว้าง เชื่อมกับปลายเส้นแรก

คะตะกะนะ ト มีลำดับขีด 2 ขีดดังนี้

1. ขีดเส้นตั้งจากบนลงล่าง
2. ขีดเส้นเฉียงลงทางขวาขนาดสั้น โดยเริ่มจากกึ่งกลางของเส้นแรก

## คันจิ

ตัวอย่างคันจิที่อ่านว่าโทะ และขึ้นต้นด้วยโทะ มีดังนี้

兎 吐 堵 塗 妬 屠 徒 斗 杜 渡 登 菟 賭 途 都 鍍 砥 砺 努 度
土 奴 怒 倒 党 冬 凍 刀 唐 塔 塘 套 宕 島 嶋 悼 投 搭 東 桃
梼 棟 盗 淘 湯 涛 灯 燈 当 痘 祷 等 答 筒 糖 統 到 董 蕩 藤
討 謄 豆 踏 逃 透 鐙 陶 頭 騰 闘 働 動 同 堂 導 憧 撞 洞 瞳
童 胴 萄 道 銅 峠 鴇 匿 得 徳 涜 特 督 禿 篤 毒 独 読 栃 橡
## อ้างอิง
# ชิ (し)

| ชิ |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **ฮิรางานะ**  | **คาตากานะ**  |

 |
| การถอดอักษร | *shi, si* |
| การถอดอักษรกับดากูเต็ง | *ji, zi* |
| มังโยงานะของฮิรางานะ | 之 |
| มังโยงานะของคาตากานะ | 之 |
| รหัสเรียกขาน | 新聞のシ (ชิมบุง โนะ ชิ) |
| ยูนิโคด | *U+3057, U+30B7* |
| อักษรเบรลล์ |  |
| รหัสมอร์ส | －－・－・ |

**ชิ** เป็นคะนะของภาษาญี่ปุ่นตัวหนึ่ง ฮิระงะนะเขียนว่า し มีที่มาจากตัวเขียนหวัดของมันโยงะนะ 之 และคะตะกะนะเขียนว่า シ มีที่มาจากการดัดแปลงตัวเขียนหวัดของมันโยงะนะ 之 ออกเสียงว่า แต่ในการพูดจริงอาจแปรเป็น [ʃi] เมื่อเติมดะกุเต็งจะออกเสียงว่า หรือ [d͡ʑi] แต่ในการพูดจริงอาจแปรเป็น [ʒi] หรือ [d͡ʒi] เสียงอ่านที่เปลี่ยนไปจากปกติเนื่องจากเหตุผลทางสัทศาสตร์

คะตะกะนะที่เติมดะกุเต็ง ジ นิยมใช้แทนเสียง [d͡ʒ], [ʒ] ที่มาจากภาษาต่างประเทศโดยการแปรเสียงสระ ในบางโอกาสที่พบได้น้อยใช้ทับศัพท์ di แทนที่จะใช้ ヂ หรือ ディ เช่น Aladdin ทับศัพท์ว่า アラジン (อะระจิง) หรือ radio ทับศัพท์ว่า ラジオ (ระจิโอะ) เป็นต้น

し เป็นอักษรลำดับที่ 12 อยู่ระหว่าง さ (ซะ) กับ す (ซุ) ในการจัดลำดับอักษรปัจจุบัน ส่วนการจัดลำดับแบบอิโระฮะ し เป็นอักษรลำดับที่ 42 อยู่ระหว่าง み (มิ) กับ ゑ (เวะ)

| รูปแบบ | โรมะจิ | ฮิระงะนะ | คะตะกะนะ | เสียงอ่าน | รูปแบบ | โรมะจิ | ฮิระงะนะ | คะตะกะนะ | เสียงอ่าน |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ธรรมดา | shi, si | し | シ | ชิ | ธรรมดา +ดะกุเต็ง | ji, zi | じ | ジ | จิ-ญิ |
| shī | しい, しぃ しー, し～ | シイ, シィ シー, シ～ | ชี | jī | じい, じぃ じー, じ～ | ジイ, ジィ ジー, ジ～ | จี-ญี |
| ทวิอักษร | sha | しゃ | シャ | ชะ | ทวิอักษร +ดะกุเต็ง | ja | じゃ | ジャ | จะ-ญะ |
| shu | しゅ | シュ | ชุ | ju | じゅ | ジュ | จุ-ญุ |
| she | しぇ | シェ | เชะ | je | じぇ | ジェ | เจะ-เญะ |
| sho | しょ | ショ | โชะ | jo | じょ | ジョ | โจะ-โญะ |

## อักษรแบบอื่น

ภาษาไอนุออกเสียง シ เป็น [ʃi] นอกจากนี้ก็ใช้คะตะกะนะขนาดเล็ก ㇱ เป็นพยัญชนะสะกด [ɕ] เหมือนการสะกดด้วย -ช หรือ -ซ

| อักขระ | ยูนิโคด | จิส เอกซ์ 0213 | ความหมาย |
| --- | --- | --- | --- |
| し | U+3057 | 1-4-23 | ฮิระงะนะ ชิ (si) |
| じ | U+3058 | 1-4-24 | ฮิระงะนะ จิ (zi) |
| シ | U+30B7 | 1-5-23 | คะตะกะนะ ชิ (si) |
| ジ | U+30B8 | 1-5-24 | คะตะกะนะ จิ (zi) |
| ㇱ | U+31F1 | 1-6-79 | คะตะกะนะ ชิ (si) ตัวเล็ก |
| ㋛ | U+32DB | 1-12-70 | คะตะกะนะ ชิ (si) ในวงกลม |
| ｼ | U+FF7C | *ไม่มี* | คะตะกะนะ ชิ (si) ครึ่งความกว้าง |

## ลำดับขีด

|  |  |
| --- | --- |
| ลำดับขีดในการเขียน し | ลำดับขีดในการเขียน シ |

ฮิระงะนะ し มีลำดับขีด 1 ขีดดังนี้

1. ขีดเส้นตั้งจากบนลงมา เมื่อเกือบถึงล่างให้โค้งขึ้นไปทางขวา คล้ายตัว J กลับด้าน

คะตะกะนะ シ มีลำดับขีด 3 ขีดดังนี้

1. ขีดเส้นเฉียงเล็ก ๆ ในตำแหน่งบน
2. ขีดเส้นเฉียงเล็ก ๆ ในตำแหน่งกลาง ค่อนไปทางซ้ายเล็กน้อย
3. ขีดเส้นโค้งจากล่างขึ้นไปทางขวา

## คันจิ

ตัวอย่างคันจิที่อ่านว่าชิ และขึ้นต้นด้วยชิ มีดังนี้

仕 仔 伺 使 刺 司 史 嗣 四 士 始 姉 姿 子 屍 市 師 志 思 指
支 孜 斯 施 旨 枝 止 死 氏 獅 祉 私 糸 紙 紫 肢 脂 至 視 詞
詩 試 誌 諮 資 賜 雌 飼 歯 事 似 侍 児 字 寺 慈 持 時 次 滋
治 爾 璽 痔 磁 示 而 耳 自 蒔 辞 汐 鹿 式 識 鴫 竺 軸 宍 雫
七 叱 執 失 嫉 室 悉 湿 漆 疾 質 実 蔀 篠 偲 柴 芝 屡 蕊 縞
## อ้างอิง
# ซุ

| ซุ |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **ฮิรางานะ**  | **คาตากานะ**  |

 |
| การถอดอักษร | *su* |
| การถอดอักษรกับดากูเต็ง | *zu* |
| มังโยงานะของฮิรางานะ | 寸 |
| มังโยงานะของคาตากานะ | 須 |
| รหัสเรียกขาน | すずめのス (ซุซุเมะ โนะ ซุ) |
| ยูนิโคด | *U+3059, U+30B9* |
| อักษรเบรลล์ |  |
| รหัสมอร์ส | －－－・－ |

**ซุ** เป็นคะนะของภาษาญี่ปุ่นตัวหนึ่ง ฮิระงะนะเขียนว่า す มีที่มาจากตัวเขียนหวัดของมันโยงะนะ 寸 และคะตะกะนะเขียนว่า ス มีที่มาจากส่วนขวาล่างของมันโยงะนะ 須 ออกเสียงว่า เมื่อเติมดะกุเต็งจะออกเสียงว่า ชาวญี่ปุ่นอาจออกเสียงซุที่อยู่ท้ายคำหรือท้ายประโยคเป็น [s] โดยละเสียงสระเพื่อความสะดวกในการสนทนา

す เป็นอักษรลำดับที่ 13 อยู่ระหว่าง し (ชิ) กับ せ (เซะ) ในการจัดลำดับอักษรปัจจุบัน ส่วนการจัดลำดับแบบอิโระฮะ す เป็นอักษรลำดับที่ 47 อยู่ระหว่าง せ (เซะ) กับ ん (อึง) (ถ้านับ ん เป็นลำดับสุดท้ายด้วย)

| รูปแบบ | โรมะจิ | ฮิระงะนะ | คะตะกะนะ | เสียงอ่าน | รูปแบบ | โรมะจิ | ฮิระงะนะ | คะตะกะนะ | เสียงอ่าน |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ธรรมดา | su | す | ス | ซุ | ธรรมดา +ดะกุเต็ง | zu | ず | ズ | ซุ |
| sū, swu | すう, すぅ すー, す～ | スウ, スゥ スー, ス～ | ซู | zū, zwu | ずう, ずぅ ずー, ず～ | ズウ, ズゥ ズー, ズ～ | ซู |
| ทวิอักษร | swa | すぁ, すゎ | スァ, スヮ | ซฺวะ | ทวิอักษร +ดะกุเต็ง | zwa | ずぁ, ずゎ | ズァ, ズヮ | ซฺวะ |
| swi, si | すぃ | スィ | ซฺวิ, ซิ | zwi, zi | ずぃ | ズィ | ซฺวิ, ซิ |
| swe | すぇ | スェ | ซฺเวะ | zwe | ずぇ | ズェ | ซฺเวะ |
| swo | すぉ | スォ | ซฺโวะ | zwo | ずぉ | ズォ | ซฺโวะ |

## อักษรแบบอื่น

ภาษาไอนุใช้คะตะกะนะขนาดเล็ก ㇲ เป็นพยัญชนะสะกด [s] เหมือนการสะกดด้วย -ซ แทนที่จะเป็นเสียงปรกติ [ɕ] อย่างไรก็ดี [s] และ [ɕ] เป็นหน่วยเสียงเดียวกัน

| อักขระ | ยูนิโคด | จิส เอกซ์ 0213 | ความหมาย |
| --- | --- | --- | --- |
| す | U+3059 | 1-4-25 | ฮิระงะนะ ซุ (su) |
| ず | U+305A | 1-4-26 | ฮิระงะนะ ซุ (zu) |
| ス | U+30B9 | 1-5-25 | คะตะกะนะ ซุ (su) |
| ズ | U+30BA | 1-5-26 | คะตะกะนะ ซุ (zu) |
| ㇲ | U+31F2 | 1-6-80 | คะตะกะนะ ซุ (su) ตัวเล็ก |
| ㋜ | U+32DC | 1-12-71 | คะตะกะนะ ซุ (su) ในวงกลม |
| ｽ | U+FF7D | *ไม่มี* | คะตะกะนะ ซุ (su) ครึ่งความกว้าง |

## ลำดับขีด

|  |  |
| --- | --- |
| ลำดับขีดในการเขียน す | ลำดับขีดในการเขียน ス |

ฮิระงะนะ す มีลำดับขีด 2 ขีดดังนี้

1. ขีดเส้นนอนจากซ้ายไปขวา ในตำแหน่งกึ่งบน
2. ขีดเส้นตั้งจากบนตัดกับเส้นแรก โดยค่อนไปทางขวาเล็กน้อย เมื่อถึงกึ่งกลางให้ม้วนเป็นเลข 9

คะตะกะนะ ス มีลำดับขีด 2 ขีดดังนี้

1. ขีดเส้นนอนจากซ้ายไปขวาในตำแหน่งบน แล้วหักลงโค้งไปทางซ้าย
2. ขีดเส้นเฉียงลงขวา โดยเริ่มจากกึ่งกลางโค้งของเส้นแรก

## คันจิ

ตัวอย่างคันจิที่อ่านว่าซุ และขึ้นต้นด้วยซุ มีดังนี้

笥 諏 須 酢 図 厨 逗 吹 垂 帥 推 水 炊 睡 粋 翠 衰 遂 酔 錐
錘 随 瑞 髄 崇 嵩 数 枢 趨 雛 据 杉 椙 菅 頗 雀 裾 澄 摺 寸
## อ้างอิง
# การย้ายถิ่นออกนอกประเทศ

โปสเตอร์ของรัฐบาลญี่ปุ่นในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 ส่งเสริมการอพยพไปยังอเมริกาใต้ โดยเน้นที่บราซิล
**การย้ายถิ่นออกนอกประเทศ**, **การอพยพออกจากประเทศ** หรือ **การย้ายถิ่นออก** (อังกฤษ: *emigration*) คือการออกจากประเทศที่มีถิ่นที่อยู่หรือสถานที่ที่อยู่อาศัย ด้วยความตั้งใจที่จะตั้งถิ่นฐานในที่อื่น (เพื่อออกจากประเทศอย่างถาวร) ในทางกลับกัน การย้ายถิ่นเข้าประเทศ (immigration) หมายถึงการเคลื่อนย้ายผู้คนจากอีกประเทศหนึ่งไปยังอีกประเทศหนึ่ง (เพื่อย้ายไปยังประเทศใดประเทศหนึ่งอย่างถาวร)

นักประชากรศาสตร์อธิบายว่า ปัจจัยผลักและดึงดูด เพื่อให้ผู้คนถูกขับออกจากสถานที่หนึ่งและไปยังอีกสถานที่หนึ่ง อาจมีเพราะต้องการที่จะหลีกหนีจากสถานการณ์เชิงลบ เช่น การขาดแคลนที่ดินหรืองาน หรือการปฏิบัติที่ไม่เป็นธรรม ผู้ย้ายถิ่นฐานไปหาโอกาสที่มีอยู่ในที่อื่นได้ การหลบหนีจากสภาพแวดล้อมที่กดดัน การเป็นผู้ลี้ภัย และการขอสถานะผู้ลี้ภัย เพื่อให้ได้สถานะผู้ลี้ภัย ในต่างประเทศอาจนำไปสู่การอพยพถาวร

## อ้างอิง
# ชาวลีซู

ชาวลีซู| ꓡꓲ‐ꓢꓴ လီဆူ 傈僳 |
| --- |
| สตรีชาวลีซูทางตอนเหนือของประเทศพม่า |
| ประชากรทั้งหมด |
| ราว 1,400,000 คน |
| ภูมิภาคที่มีประชากรอย่างมีนัยสำคัญ |
|  จีน (ยูนนาน, เสฉวน) | 762,296 คน (ค.ศ. 2020) |
|  พม่า (รัฐฉานและกะชีน) | 600,000 คน |
|  ไทย | 55,000 คน |
|  อินเดีย (รัฐอรุณาจัลประเทศ) | 5,000 คน |
| ภาษา |
| ลีซู, ลีโป, แลแม, นอว์; ภาษาจีนกลางตะวันตกเฉียงใต้ (จีน), พม่า, ไทย |
| ศาสนา |
| ศาสนาคริสต์, ผี, และพุทธ |
| กลุ่มชาติพันธุ์ที่เกี่ยวข้อง |
| * กลุ่มชาติพันธุ์ Lolo-Burmese
* (Yi people, Nakhi, Qiang, Tujia, Bamar people)
 |

| ชาวลีซู |
| --- |
|  |
| ชื่อภาษาจีน |
| จีน | 傈僳族 |
|

| การถอดเสียง |
| --- |
| ภาษาจีนมาตรฐาน |
| พินอิน | Lìsùzú |

 |
| ชื่อภาษาพม่า |
| พม่า | လီဆူလူမျိုး |
| ชื่อภาษาไทย |
| ไทย | ลีซู |
|  |

**ชาวลีซู** หรือ **ลีซอ** (Lisu: ꓡꓲ‐ꓢꓴ ꓫꓵꓽ; พม่า: လီဆူလူမျိုး, [lìsʰù]; จีน: 傈僳族; พินอิน: *Lìsùzú*) เป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่พูดภาษาในตระกูลภาษาย่อยทิเบต-พม่า อาศัยอยู่ในพื้นที่ภูเขาของประเทศพม่า ทางตะวันตกเฉียงใต้ของจีน ประเทศไทย และรัฐอรุณาจัลประเทศ ประเทศอินเดีย

ชาวลีซูประมาณ 730,000 คน อาศัยอยู่ในเขตปกครองต่าง ๆ ของมณฑลยูนนานและมณฑลเสฉวนของจีน เช่น เมืองลี่เจียง เป่าซาน นู่เจียง ตี๋ชิ่งและเต๋อหง ในประเทศจีน ชาวลีซูได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการว่าเป็นหนึ่งใน 56 กลุ่มชาติพันธุ์ของประเทศ ในประเทศพม่า ชาวลีซูได้รับการยอมรับว่าเป็นหนึ่งใน 135 กลุ่มชาติพันธุ์ โดยมีประชากรประมาณ 600,000 คน อาศัยอยู่ทางตอนเหนือของประเทศ ได้แก่ รัฐกะชีน (เช่น ปูเตา มยิจีนา ดาไน เวงมอว์ และบะมอ) รัฐฉาน (เช่น โมเม็ก นำซาน ล่าเสี้ยว โห่ป่าง และโกก้าง) รวมถึงพื้นที่ตอนใต้ของรัฐฉาน (เช่น น้ำสั่น ดอยแหลม เมืองโต๋น) นอกจากนี้ยังพบในเขตซะไกง์ (เช่น กะถะ และคำตี) และเขตมัณฑะเลย์ (เช่น โม่โกะ และปยีนอู้ลวีน) ในประเทศไทย มีชาวลีซูประมาณ 55,000 คน และถือเป็นหนึ่งใน 6 กลุ่มชาติพันธุ์ชาวเขากลุ่มหลัก โดยส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในพื้นที่ภูเขาห่างไกลและทุรกันดาร โดยอาศัยอยู่หนาแน่นในจังหวัดเชียงใหม่ เชียงราย และแม่ฮ่องสอน และบางส่วนกระจายตัวอยู่ในจังหวัดพะเยา ตาก กำแพงเพชร เพชรบูรณ์ และสุโขทัย

## อ้างอิง
# ถู่

ถู่
土族| ชาวถู่ ในเทศกาลนาดุน |
| ภูมิภาคที่มีประชากรอย่างมีนัยสำคัญ |
| ภาษา |
| ภาษาถู่ และภาษาอู่ถุน |
| ศาสนา |
| พุทธนิกายวัชรยาน, ลัทธิเต๋า และความเชื่อพื้นเมือง |
| กลุ่มชาติพันธุ์ที่เกี่ยวข้อง |
| มองโกล |

**ถู่** (จีนตัวย่อ: 土昆; จีนตัวเต็ม: 土族; พินอิน: *Tǔzú*) หรือ **มองโกลขาว** (จีน: 察罕蒙古尔) เป็นชนกลุ่มน้อยในประเทศจีน อาศัยอยู่แถบที่ราบสูงชิงไห่ มณฑลชิงไห่ ทางภาคตะวันตกเฉียงเหนือ มีประชากรประมาณ 2 แสน

ชาติพันธุ์ชาวถู่มีความใกล้ชิดกับชาวมองโกลมาก ตำนานคำบอกเล่าของชาวเผ่าถู่ก็เล่ากันว่าบรรพบุรุษของชาวถู่มาจากมองโกล และยังมีบางส่วนที่มาจากเมืองเก๋อรื่อลี่เท่อ (格日利特 Gérìlìtè) ซึ่งเป็นดินแดนที่อยู่ในอำนาจการปกครองของเจงกิสข่าน จากนั้นแต่งงานข้ามเผ่าพันธุ์กับชนเผ่าพื้นเมืองฮั่วเอ๋อร์ (霍尔人Huò’ěr rén) สืบทอดเชื้อสายต่อกันมาจนเป็นชาวถู่ในปัจจุบัน ในอดีตชาวถู่ยังเคารพบูชาเมืองเก๋อรื่อลี่เท่อว่าเป็นบ้านเกิดบรรพบุรุษของตน

## อ้างอิง
# ชาวบันจาร์

บันจาร์| * *Urang Banjar* اورڠ بنجر‎
 |
| --- |
| คู่สมรสชาวบันจาร์สามคู่ในชุดพื้นถิ่นในจังหวัดกาลีมันตันใต้ ประเทศอินโดนีเซีย |
| ประชากรทั้งหมด |
| 5.7 ล้าน |
| ภูมิภาคที่มีประชากรอย่างมีนัยสำคัญ |
| **อินโดนีเซีย** | 4,127,124 (2010) |
|          จังหวัดกาลีมันตันใต้ | 2,686,627 |
|          กาลีมันตันกลาง | 464,260 |
|          กาลีมันตันตะวันออก | 440,453 |
|          รีเวา | 227,239 |
|          สุมาตราเหนือ | 125,707 |
|          จัมบี | 102,237 |
|          กาลีมันตันตะวันตก | 14,430 |
|          ชวาตะวันออก | 12,405 |
|          สุมาตราตะวันตก | 11,811 |
|          ชวาตะวันตก | 9,383 |
|          จาการ์ตา | 8,572 |
| **มาเลเซีย** | 221,000 |
| ภาษา |
| * **ภาษาแม่**:
	+ บันจาร์
	+ อินโดนีเซีย
* **สำเนียง**:
	+ บันจาร์ฮูลู, บันจาร์กูอาลา, บันจาร์ปาซีซีร์
* **อื่น ๆ** :
	+ ชวา, ไดยัก, บูกิซ, มลายู
 |
| ศาสนา |
| อิสลามสุหนี่ |
| กลุ่มชาติพันธุ์ที่เกี่ยวข้อง |
| * ไดยักเมอราตุซ
* บากุมปาอี
* งาจู
* มาอันยัน
* ลาวาญัน
* กูไต
* ชวา
* มลายู
 |

**บันจาร์** (บันจาร์: *Urang Banjar*) เป็นกลุ่มชาติพันธุ์ออสโตรนีเซีย มีถิ่นกำเนิดในภูมิภาคบันจาร์โดยเฉพาะในบันจาร์มาร์ซิน บันจาร์บารู อำเภอบันจาร์ และในจังหวัดกาลีมันตันใต้ ประเทศอินโดนีเซีย ปัจจุบันชาวบันจาร์สามารถพบได้ในพื้นที่อื่น ๆ นอกแถบบันจาร์ในประเทศอินโดนีเซีย โดยมีชุมชนนอกอินโดนีเซียในบรูไน สิงคโปร์ และมาเลเซียโดยเฉพาะรัฐเประ เซลาโงร์ เกดะฮ์ และยะโฮร์

ชาวบันจาร์ส่วนใหญ่นับถือศาสนาฮิสลาม กระนั้นโดยทั่วไปแล้วยังคงมีธรรมเนียมปฏิบัติที่มีรากฐานจากคติชนกาฮารีญันของเดิม ซึ่งมีการนำมาปรับเข้ากับศาสนาอิสลามที่รับมาในภายหลัง เช่น ธรรมเนียม *บายุนอานัก* (baayun anak) ที่ดั้งเดิมเป็นธรรมเนียมสู่ขวัญเด็กโดยการใช้บทมนตร์บาลีอัน (Balian) ซึ่งปัจจุบันกลายมาใช้บทจากอัลกุรอานแทน เป็นต้น

ชาวบันจาร์มีธรรมเนียมในการกล่อมทารกนอนโดยการแขวนทารกตั้งตรงดิ่งบนผ้าที่มัดเป็นเชือก เรียกว่าวิธี บาปูกุง (bapukung)

## ประวัติศาสตร์

ในปี ค.ศ. 520 อาณาจักรตันจุงปูรีสถาปนาขึ้นในบริเวณที่ปัจจุบันคือนครตันจุง อำเภอตาบาลง ในศตวรรษที่ 14 เอิมปู จัตมีกา (Empu Jatmika) อพยพจากเกอลิงในอาณาจัแรเกอดีรี มาสถาปนาอาณาจักรนครทีป ริมฝั่งแม่น้ำตาปิน และต่อมาถูกยึดครองโดยอาณาจักรมัชปาหิตโดยราชวงศ์ราชสะ ถือเป็นจุดเริ่มต้นของระบบในวังแบบชวาเป็นครั้งแรกในกาลีมันตันใต้ สมัยนี้ซึ่งศาสนาฮินดูเฟื่องฟูได้มีอิทธิพลอย่างมากต่อกาลีมันตันในเวลาต่อมา นครทีปถูกสืบทอดต่อโดยนครทหะในศตวรรษที่ 15

เจ้าชายสมุทรซึ่งเป็นผู้สืบทอดบัลลังก์ของนครทหะถูกบังคับให้ต้องลี้ภัยเนื่องจากลุงก่อการปฏิวัติ ต่อมาเจ้าชายสมุทรได้รับการต้อนรับจากผู้คนจากเมืองบันดาร์มาซิฮ์ (Bandar Masih; ท่ามลายู) ภายใต้การสนับสนุนของรัฐสุลต่านเดอมักบนเกาะชวา เจ้าชายสมุทรสถาปนาอาณาจักรบันจาร์ขึ้นในปี 1526 โดยมีบันจาร์มาซิฮ์เป็นราชธานี ที่ซึ่งต่อมาได้เปลี่ยนชื่อมาเป็นนครบันจาร์มาร์ซินในปัจจุบัน

## อ้างอิง