# ภาษาไอนุ

| ภาษาไอนุ |
| --- |
| Ainuic |
| ภูมิภาค: | ปัจจุบันอยู่ในเกาะฮกไกโด; อดีตรวมถึงพื้นที่เกาะซาฮาลินตอนใต้และตอนกลาง หมู่เกาะคูริล และอาจรวมถึงเกาะฮนชูตอนเหนือ |
| การจําแนก ทางภาษาศาสตร์: | หนึ่งในตระกูลของภาษาหลักของโลก |
| กลุ่มย่อย: | * ไอนุฮกไกโด
* †ไอนุซาฮาลิน
* †ไอนุคูริล
 |
| ISO 639-2 / 5: | `ain` |
| ISO 639-3: | `ain` |
| กลอตโตลอก: | `ainu1252` |
| แผนที่บริเวณที่มีการใช้ภาษาและภาษาย่อยไอนุ |

**ภาษาไอนุ** หรือ **ไอนู** /ˈaɪnuː/ (ไอนุ: アイヌ イタㇰ *ไอนู อีตัก*; ญี่ปุ่น: アイヌ語 *ไอนูโงะ*) เป็นภาษาของชาวไอนุ ชนกลุ่มน้อยในเกาะฮกไกโด ครั้งหนึ่งเคยใช้พูดในหมู่เกาะคูริล ทางภาคเหนือของเกาะฮนชูและภาคใต้ของเกาะซาฮาลิน คำหลายคำของภาษาไอนุก็ได้กลายเป็นคำในภาษาญี่ปุ่นเลยด้วย เช่นชื่อเมืองซัปโปโระบนเกาะฮกไกโด และคำว่ารักโกะ ที่แปลว่าแมวน้ำ

## การจัดลำดับ

Vovin (1993) แยก "ภาษาย่อย" ไอนุได้ ดังนี้:

* **ไอนุดั้งเดิม**
	+ ฮกไกโด–คูริลดั้งเดิม
		- ภาษาย่อยฮกไกโด
		- ภาษาย่อยคูริล
	+ ซาฮาลินดั้งเดิม
		- ภาษาย่อยซาฮาลิน

## ไวยากรณ์

ภาษาไอนุเรียงประโยคแบบประธาน - กรรม - กริยา ใช้ปรบท ประธานและกรรมระบุด้วยปรบทคำนามสามารถจับกลุ่มกันเพื่อขยายกันเอง คำหลักอยู่ข้างท้าย ลักษณะทางไวยากรณ์ทั่วไปใกล้เคียงกับภาษาญี่ปุ่นและภาษาเกาหลี

## สัทศาสตร์

### เสียงสระ

ภาษาไอนุมีสระอยู่ 5 เสียง โดยในสำเนียงฮกไกโดจะไม่มีการแยกความยาวเสียงสระ แต่สำเนียงซาฮารินจะมีการแยกความแตกต่างระหว่างเสียงสั้นกับเสียงยาว

| คาตากานะ | อักษรละติน | IPA | เทียบภาษาไทย |
| --- | --- | --- | --- |
| ア | a | a | อา |
| イ | i | i | อี |
| ウ | u | u | อู |
| エ | e | e | เอ |
| オ | o | o | โอ |

### เสียงพยัญชนะต้น

ภาษาไอนุมีเสียงพยัญชนะต้นอยู่ 12 เสียง โดยจะไม่มีการแยกเสียงพ่นลมกับเสียงไม่พ่นลม และเสียงก้องกับเสียงไม่ก้อง โดยพื้นฐานแล้ว k, t, c, p จะออกเสียงเป็นแบบไม่ก้องไม่พ่นลม [k], [t], [t͡ʃ], [p] (เทียบเท่ากับเสียง ก, ต, จ, ป ในภาษาไทย) แต่ก็สามารถออกเสียงเป็น [g], [d], [d͡ʒ], [b] ได้เช่นกัน โดยถือเป็นหน่วยเสียงเดียวกัน

s [s] กับ sh [ʃ] ถือเป็นหน่วยเสียงเดียวกัน ไม่มีการแยกความแตกต่าง แต่อาจออกเสียงต่างไปตามสำเนียงหรือผู้พูดหรือตำแหน่งในคำ

| คาตากานะ | อักษรละติน | IPA | เทียบภาษาไทย |
| --- | --- | --- | --- |
| ア, イ, ウ, エ, オ | - | ʔ | อ |
| カ, キ, ク, ケ, コ | k | k ~ g | ก |
| サ, シ, ス, セ, ソ シャ, シュ, シェ, ショ | s sh | s ʃ | ซ ช |
| タ, トゥ, テ, ト | t | t ~ d | ต |
| チャ, チ, チュ, チェ, チョ | c | t͡ʃ ~  d͡ʒ t͡s ~ d͡z | จ |
| ナ, ニ, ヌ, ネ, ノ | n | n | น |
| ハ, ヒ, フ, ヘ, ホ | h | h | ฮ |
| パ, ピ, プ, ペ, ポ | p | p ~ b | ป |
| マ, ミ, ム, メ, モ | m | m | ม |
| ヤ, ユ, イェ, ヨ | y | j | ย |
| ラ, リ, ル, レ, ロ | r | ɾ | ร |
| ワ, ウィ, ウェ, ウォ | w | w | ว |

### เสียงตัวสะกด

ภาษาไอนุมีเสียงตัวสะกดทั้งหมด 10 เสียง อย่างไรก็ตาม เสียงตัวสะกด h จะมีในสำเนียงซาฮารินเท่านั้น ไม่มีในสำเนียงฮกไกโด

| คาตากานะ | อักษรละติน | IPA | เทียบภาษาไทย |
| --- | --- | --- | --- |
| ㇰ | -k | -k̚ | ก |
| ㇱ, ㇲ | -s -sh | -s -ɕ | ส ช |
| ッ, ㇳ | -t | -t̚ | ต |
| ㇴ, ン | -n | -n | น |
| ㇵ, ㇶ,ㇷ, ㇸ, ㇹ | -h | -x | ฮ |
| ㇷ゚ | -p | -p̚ | ป |
| ㇺ | -m | -m | ม |
| イ | -y | -j | ย |
| ㇻ, ㇼ, ㇽ, ㇾ, ㇿ | -r | -ɾ | ร์ |
| ウ | -w | -w | ว |

ในการเขียนด้วยอักษรคาตากานะ อักษรตัวเล็กจะถูกใช้แทนตัวสะกด เช่น ㇰ, ㇷ゚, ㇺ เป็นอักษรตัวเล็กของ ク, プ, ム ใช้แทนตัวสะกด ก, ป, ม เป็นต้น

สำหรับ r นั้นจะใช้ ㇻ, ㇼ, ㇽ, ㇾ, ㇿ (อักษรตัวเล็กของ ラ, リ, ル, レ, ロ) ขึ้นอยู่กับเสียงสระที่นำหน้า

## ผู้พูด

พิพิธภัณฑ์ปีร์กาโคตัน ศูนย์กลางภาษาและวัฒนธรรมไอนุในเมืองซัปโปะโระ
ภาษาไอนุถือเป็นภาษาใกล้ตายหรือใกล้สูญพันธุ์อย่างวิกฤต ในปี ค.ศ. 1960 ชาวไอนุในญี่ปุ่นกว่า 15,000 คน ใช้ภาษาญี่ปุ่นเป็นภาษาแม่เพียงภาษาเดียว ปี ค.ศ. 1980 ในเมืองนิบูตานิยังเหลือผู้ใช้ภาษาไอนุกว่าร้อยคนแต่มีเพียง 15 คนเท่านั้นที่ใช้พูดกันในชีวิตประจำวัน และในปี พ.ศ. 2550 มีผู้พูดเหลืออยู่เพียง 10 คน ซึ่งผู้พูดมีอายุมากกว่า 80 ปี และผู้ใช้ที่พูดเป็นภาษารองหรือพอพูดได้บ้างก็มีอายุกว่า 60 ปี

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม

* Vovin, Alexander (1993). *A Reconstruction of Proto-Ainu*. Leiden: Brill. ISBN 978-90-04-09905-0.

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Literature and materials for learning Ainu
* The Book of Common Prayer in Ainu, translated by John Batchelor, digitized by Richard Mammana and Charles Wohlers
* Institute for the Study of Languages and Cultures of Ainu in Samani, Hokkaido
* *A Grammar of the Ainu Language* by John Batchelor
* *An Ainu-English-Japanese Dictionary*, including *A Grammar of the Ainu Language* by John Batchelor
* "The 'Greater Austric' hypothesis" by John Bengtson (undated)
* *Ainu for Beginners* by Kane Kumagai, translated by Yongdeok Cho
* (ในภาษาญี่ปุ่น) Radio lessons on Ainu language presented by Sapporo TV
* *A talking dictionary of Ainu: a new version of Kanazawa's Ainu conversational dictionary*, with recordings of Mrs. Setsu Kurokawa