# อักษรมายา

| อักษรมายา  |
| --- |
| หน้า 6, 7 และ 8 ของเดรสเดินโคเดกซ์ แสดงตัวอักษร ตัวเลข และภาพที่มักมีส่วนกับระบบการเขียนมายา |
| ชนิด |  ตัวหนังสือคำ
 |
| ช่วงยุค | ศตวรรษที่ 3 ก่อนคริสต์ศักราช – คริสต์ศตวรรษที่ 16 |
| ทิศทาง | ผสม |
| ภาษาพูด | ตระกูลภาษามายา |
| ISO 15924 |
| ISO 15924 | Maya (090), ​Mayan hieroglyphs |
| ยูนิโคด |
| ช่วงยูนิโคด | ไม่มี (tentative range U+15500–U+159FF) |
|

**อักษรมายา** (อังกฤษ: *Maya script*) หรือ **รูปอักขระมายา** (*Maya glyphs*) เป็นระบบการเขียนในอดีตของอารยธรรมมายาในมีโซอเมริกาและเป็นระบบการเขียนมีโซอเมริกาอันเดียวที่มีการถอดรหัสแล้ว จารึกแรกสุดที่ถูกบันทึกเป็นอักษรมายาอยู่ในช่วงศตวรรษที่ 3 ก่อนคริสต์ศักราชที่ซันบาร์โตโล ประเทศกัวเตมาลา อักษรมายายังคงมีผู้ใช้งานทั่วมีโซอเมริกาจนกระทั่งการพิชิตมายาของสเปนในคริสต์ศตวรรษที่ 16 ถึง 17

อักษรมายาใช้ตัวหนังสือคำที่เติมเต็มด้วยชุดรูปอักขระพยางค์ ซึ่งคล้ายกับระบบในอักษรญี่ปุ่นสมัยใหม่ นักสำรวจชาวยุโรปยุคแรกในคริสต์ศตวรรษที่ 18 ถึง 19 เคยเรียกอักษรมายาเป็น "ไฮเออโรกลีฟ" เพราะพบว่ามีรูปร่างทั่วไปที่ทำให้นึกถึงไฮเออโรกลีฟอียิปต์ ถึงแม้ว่าทั้งสองระบบการเขียนจะไม่มีส่วนเกี่ยวข้องใด ๆ ก็ตาม

ถึงแม้ว่าตระกูลภาษามายาสมัยใหม่เกือบทั้งหมดเขียนด้วยอักษรละตินมากกว่าอักษรมายา ในปัจจุบัน มีการพัฒนาและส่งเสริมให้มีการฟื้นฟูรูปอักขระมายาแบบดั้งเดิม

## การค้นพบ

อักษรมายารุ่นแรกที่พบอายุราว พ.ศ. 293 แต่อาจพัฒนามาก่อนหน้านี้ การค้นพบของนักโบราณคดีในปัจจุบันพบว่า อารยธรรมมายาน่าจะเริ่มต้นราว 2,457 ปีก่อนพุทธศักราช ราว พ.ศ. 2109 บิช็อปคนแรกแห่งยูกาตัน ดีโก เด ลันดา เรียบเรียงวิธีเขียนภาษามายาด้วยอักษรละตินแบบสเปน 27 ตัว และรูปอักษรมายาที่มีเสียงเดียวกัน เป็นที่รู้จักในเวลาต่อมาว่าอักษรลันดา และช่วยในการถอดความจารึกภาษามายา

นักวิชาการส่วนใหญ่เชื่อว่าอักษรมายาไม่ใช่ระบบการเขียนที่สมบูรณ์ ต่อมา พ.ศ. 2493 นักชาติพันธุ์วิทยาชาวรัสเซีย ยูริ วาเลนติโนวิช คโนโรซอฟ (Yuri Valentinovich Knorosov) เสนอว่า อักษรมายาใช้เขียนภาษามายายูคาแทซ แนวคิดนี้ไม่ได้รับการยอมรับมากนัก จนช่วง พ.ศ. 2513 – 2532 มีความก้าวหน้าในการถอดความมากขึ้น จนส่วนใหญ่สามารถอ่านได้แล้วในปัจจุบัน

## ลักษณะ

ข้อความภาษามายาส่วนใหญ่มักเขียนเป็นแนวตั้งกว้างสองรูปอักษร โดยแต่ละคู่แนวตั้งจะอ่านจากซ้ายไปขวา บนลงล่าง
อักษรมายามี 550 ตัว (แทนคำทั้งคำ) และ 150 ตัวแทนพยางค์ 100 ตัวแทนชื่อสถานที่และชื่อเทพเจ้า ราว 300 ตัวใช้โดยทั่วไป ตัวอย่างของอักษรพบตามจารึกหินและเขียนบนเปลือกไม้ เครื่องปั้นดินเผา และเอกสารบางส่วนในกัวเตมาลา เม็กซิโก และภาคเหนือของเบลีซ หลายพยางค์เขียนด้วยรูปอักษรมากกว่า 1 ตัว เขียนในคอลัมน์คู่ อ่านจากซ้ายไปขวา และบนลงล่างในแนวซิกแซ็ก

## พยางค์

พยางค์มักอยู่ในรูปพยัญชนะ + สระ โดยแนวนอนข้างบนประกอบด้วยรูปสระ ส่วนแนวตั้งซ้ายเป็นรูปพยัญชนะที่มีวิธีการออกเสียง รูปอะพอสทรอฟี (') แสดงเป็นเสียงหยุด เส้นเสียง รูปอักขระในช่องตารางเดียวกันมีรูปเขียนแตกต่างกัน ช่องว่างคือส่วนที่ยังไม่ทราบรูปอักขระ

|  | a | e | i | o | u |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |     |   |   |  |         |
| b’ |    |  |    |  |   |
| ch /tš/ |     |  |   |  |  |
| ch’ |   |  |  |  |  |
| h /h/ |  |  |   |  |  |
| j /x/ |    |   |    |   |  |
| k |    |   |   |  |   |
| k’ |   |  |  |  |   |
| l |   |  |    |  |  |
| m |     |  |   |  |   |
| n |    |    |   |   |    |
| p |   |  |  |  |  |
| s |      |  |  |  |  |
| t |      |  |   |    |  |
| t’ |  |  |  |  |  |
| tz /ts/ |  |  |   |  |  |
| tz’ |  |  |  |  |   |
| w |   |  |  |  |  |
| x /š/ |  |  |  |  |  |
| y /j/ |   |   |  |   |  |
|  | a | e | i | o | u |

## ตัวอย่าง

จากสุสานของ Kʼinich Janaabʼ Pakal:

maya exx

ทับศัพท์| แถว | รูปอักขระ | เสียงอ่าน |
| --- | --- | --- |
| I | J | I | J |
| 4 | ya k’a wa | ʔu(?) K’UH hu lu | *yak’aw* | *ʔuk’uhul* |
| 5 | PIK | 1-WINAAK-ki | *pik* | *juʔn winaak* |
| 6 | pi xo ma | ʔu SAK hu na la | *pixoʔm* | *ʔusak hunal* |
| 7 | ʔu-ha | YAX K’AHK’ K’UH? | *ʔuʔh* | *Yax K’ahk’ K’uh?* |
| 8 | ʔu tu pa | K’UH? ? | *ʔutuʔp* | *k’uh(ul)? ...l* |
| 9 | ʔu KOʔHAW wa | ?[CHAAK] ...m | *ʔukoʔhaw* | *Chaahk (‘GI’)* |
| 10 | SAK BALUʔN | - | *Sak Baluʔn* | - |

**ข้อความ:Yak’aw ʔuk’uhul pik juʔn winaak pixoʔm ʔusak hunal ʔuʔh Yax K’ahk’ K’uh(?) ʔutuʔp k’uh(ul)? ...l ʔukoʔhaw Chaahk (‘GI’) Sak Baluʔn.*

**แปล:** «เขาประทานเครื่องแต่งกายแก่เทพเจ้า [ประกอบด้วย] เครื่องสวมศีรษะยี่สิบเก้าอัน, ริบบิ้นสีขาว, สร้อยคอ, ต่างหูของเทพแห่งไฟองค์แรก และหมวกตราทรงสี่เหลี่ยมของเทพเจ้าให้แก่ Chaahk Sak-Balun»

## ดูเพิ่ม

* เลขมายา
* ระบบการเขียนในอเมริกากลาง

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม

* Coe, Michael D.; Van Stone, Mark L (2005). *Reading the Maya Glyphs*. London: Thames & Hudson. ISBN 978-0-500-28553-4.
* Coe, Michael D. (1992). *Breaking the Maya Code*. London: Thames & Hudson. ISBN 0-500-05061-9.
* Gronemeyer, Sven (2012). "Statements of Identity: Emblem Glyphs in the Nexus of Political Relations". ใน Jarosław Źrałka; Wiesław Koszkul; Beata Golińska (บ.ก.). *Maya Political Relations and Strategies. Proceedings of the 14th European Maya Conference, Cracow, 2009*. Contributions in New World Archaeology. Vol. 4. Cracow: Polska Akademia Umiejętności and Uniwersytet Jagielloński. pp. 13–40.
* Guéguen-Leclair, Guy (2012). *Écriture maya. L’Alphabet consonantique dans les anciens textes mayas* (Research papers).
* Houston, Stephen D. (1993). *Hieroglyphs and History at Dos Pilas: Dynastic Politics of the Classic Maya*. Austin: University of Texas Press. ISBN 0-292-73855-2.
* Houston, Stephen D. (1986). *Problematic Emblem Glyphs: Examples from Altar de Sacrificios, El Chorro, Rio Azul, and Xultun*. Research Reports on Ancient Maya Writing, 3. (Mesoweb online facsimile ed.). Washington D.C.: Center for Maya Research. ASIN B0006EOYNY. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2021-02-24. สืบค้นเมื่อ 2022-01-15.
* Kettunen, Harri; Helmke, Christophe (2020). *Introduction to Maya Hieroglyphs* (PDF) (ภาษาอังกฤษ, สเปน, ฝรั่งเศส, โปแลนด์, เดนมาร์ก, สโลวัก และ อิตาลี). Wayeb. สืบค้นเมื่อ 2021-11-11.
* Lacadena, Alfonso; Wichmann, Søren (2004). "On the Representation of the Glottal Stop in Maya Writing". *The Linguistics of Maya Writing*. Salt Lake City: University of Utah Press. pp. 103–162.
* Lacadena García-Gallo, Alfonso; Ciudad Ruiz, Andrés (1998). "Reflexiones sobre la estructura política maya clásica". ใน Andrés Ciudad Ruiz; Yolanda Fernández Marquínez; José Miguel García Campillo; Maria Josefa Iglesias Ponce de León; Alfonso Lacadena García-Gallo; Luis T. Sanz Castro (บ.ก.). *Anatomía de una Civilización: Aproximaciones Interdisciplinarias a la Cultura Maya* (ภาษาสเปน). Madrid: Sociedad Española de Estudios Mayas. ISBN 84-923545-0-X.
* de Landa, Diego (1566) [From 1958 Porrua edition, with page numbers in parenthesis]. Prager, Christian (บ.ก.). "Relacion de las Cosas de Yucatán" (PDF) (ตีพิมพ์ 2002) – โดยทาง Wayeb.org.
* Lebrun, David (Director) Guthrie, Rosey (producer) (2008). *Breaking the Maya Code* (Documentary). Night Fire Films. ASIN B001B2U1BE.
* Mathews, Peter (1991). "Classic Maya emblem glyphs". ใน Culvert, T. Patrick (บ.ก.). *Classic Maya Political History: Hieroglyphic and Archaeological Evidence*. School of American Research Advanced Seminars. Cambridge and New York: Cambridge University Press. pp. 19–29. ISBN 0-521-39210-1.
* Marcus, Joyce (1976). *Emblem and State in the Classic Maya Lowlands: an Epigraphic Approach to Territorial Organization*. Dumbarton Oaks Other Titles in Pre-Columbian Studies. Washington D.C.: Dumbarton Oaks Research Library and Collection, Harvard University Press. ISBN 0-88402-066-5.
* McKillop, Heather (2004). *The ancient Maya : new perspectives*. New York, N.Y.: W. W. Norton & Company, Inc. ISBN 978-0-393-32890-5.
* Montgomery, John (2004). *How to Read Maya Hieroglyphs*. Hippocrene Practical Dictionaries. New York: Hippocrene Books. ISBN 978-0-7818-1020-3.
* Montgomery, John (2002). *Dictionary of Maya Hieroglyphs*. New York: Hippocrene Books. ISBN 978-0-7818-0862-0.
* Saturno, William A.; Stuart, David; Beltrán, Boris (3 March 2006). "Early Maya writing at San Bartolo, Guatemala" (PDF *Science* Express republ.). *Science*. **311** (5765): 1281–3. Bibcode:2006Sci...311.1281S. doi:10.1126/science.1121745. PMID 16400112. S2CID 46351994. สืบค้นเมื่อ 2007-06-15.
* Schele, Linda; Miller, Mary Ellen (1992) [1986]. *Blood of Kings: Dynasty and Ritual in Maya Art*. Justin Kerr (photographer) (reprint ed.). New York: George Braziller. ISBN 0-8076-1278-2.
* Schele, Linda; Freidel, David (1990). *A Forest of Kings: The Untold Story of the Ancient Maya*. New York: William Morrow. ISBN 0-688-07456-1.
* Soustelle, Jacques (1984). *The Olmecs: The Oldest Civilization in Mexico*. New York: Doubleday and Co. ISBN 0-385-17249-4.
* Stuart, David; Houston, Stephen D. (1994). *Classic Maya Place Names*. Dumbarton Oaks Pre-Columbian Art and Archaeology Series. Vol. 33. Washington D.C.: Dumbarton Oaks Research Library and Collection, Harvard University Press. ISBN 0-88402-209-9.
* Tedlock, Dennis (2010). *2000 Years of Mayan Literature*. California: University of California Press. ISBN 978-0-520-23221-1.
* Thompson, John Eric Sidney (1978). *Maya hieroglyphic writing: An introduction (Civilization of the American Indian series)*. California: University of Oklahoma Press. ISBN 978-0-8061095-8-9.
* Van Stone, Mark L (2010). *2012: Science and Prophecy of the Ancient Maya*. California: Tlacaelel Press. ISBN 978-0-9826826-0-9.

## แหล่งข้อมูลอื่น

* The European Association of Mayanists (Wayeb) has resources, including full books, on their Electronic Resources page
* A partial transcription, transliteration, and translation of the Temple of Inscriptions text by Michael D. Carrasco เก็บถาวร 2006-09-01 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* A Preliminary Classic Maya-English/English-Classic Maya Vocabulary of Hieroglyphic Readings by Erik Boot
* FAMSI resources on Maya Hieroglyphic writing
* Maya Writing in: Guatemala, Cradle of the Maya Civilization
* Wolfgang Gockel's morphemic interpretation of the glyphs
* Corpus of Maya Hieroglyphic Inscriptions Program at the Peabody Museum of Archaeology and Ethnology, Harvard University เก็บถาวร 2011-09-27 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* Corpus of Maya Hieroglyphic Inscriptions, Volumes 1–9. Published by the Peabody Museum Press and distributed by Harvard University Press
* Talakh Viktor (2011-03-19). "Introduction to hieroglyphic script of the Maya. Manual" (PDF). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2012-08-29. สืบค้นเมื่อ 2022-02-05. (in Ukrainian)
* Time Line of Decipherment