# การถอดเป็นอักษรโรมันแบบเฮปเบิร์น

เจมส์ เคอร์ติส เฮปเบิร์น ผู้คิดค้นการถอดเป็นอักษรโรมันแบบเฮปเบิร์น
**การถอดเป็นอักษรโรมันแบบเฮปเบิร์น** (ヘボン式ローマ字 (*Hebon-shiki rōmaji*; "อักษรโรมันแบบเฮปเบิร์น")) เป็นระบบการถอดเป็นอักษรโรมันสำหรับภาษาญี่ปุ่น เผยแพร่ครั้งแรกใน ค.ศ. 1867 โดยมิชชันนารีชาวอเมริกัน เจมส์ เคอร์ติส เฮปเบิร์น เพื่อเป็นมาตรฐานในพจนานุกรมภาษาญี่ปุ่น–ภาษาอังกฤษ ฉบับแรกของเขา ระบบนี้แตกต่างจากวิธีการถอดเป็นอักษรโรมันอื่น ๆ อย่างชัดเจนที่การใช้อักขรวิธีภาษาอังกฤษในการถอดเสียงตามหลักสัทศาสตร์ เช่น สระ [ɕi] (*しรหัส: jpn เลื่อนระดับเป็นรหัส: ja* ) ถอดเป็น **shi** และ [tɕa] (*ちゃรหัส: jpn เลื่อนระดับเป็นรหัส: ja* ) ถอดเป็น **cha** ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงการสะกดแบบภาษาอังกฤษของระบบนี้ (เมื่อเปรียบเทียบกับการถอดเป็น **si** และ *tya* ในระบบนิฮงชิกิและคุนเรชิกิที่มีความเป็นระบบมากกว่า)

ใน ค.ศ. 1886 เฮปเบิร์นตีพิมพ์พจนานุกรมฉบับที่สามของเขา โดยจัดระเบียบแบบทบทวนใหม่ซึ่งเป็นที่รู้จักในทุกวันนี้คือ "เฮปเบิร์นแบบดั้งเดิม" และใน ค.ศ. 1908 เขาตีพิมพ์แบบทบทวนเพิ่มเติมหรือที่รู้จักกันในชื่อ "เฮปเบิร์นแบบแก้ไขเพิ่มเติม"

แม้ว่าการถอดเป็นอักษรโรมันแบบคุนเรชิกิจะได้รับการยอมรับโดยรัฐบาลญี่ปุ่น แต่เฮปเบิร์นยังคงเป็นวิธีการถอดเป็นอักษรโรมันของภาษาญี่ปุ่นที่เป็นที่นิยมมากที่สุด มีการเรียนการสอนโดยใช้ระบบเฮปเบิร์นในนักเรียนภาษาต่างชาติ และมีการใช้ระบบนี้ในการถอดชื่อ สถานที่ และข้อมูลอื่น ๆ เป็นอักษรโรมัน อาทิ ตารางการเดินรถไฟและป้ายถนน เนื่องด้วยระบบนี้ใช้อักขรวิธีที่อิงจากอักขรวิธีภาษาอังกฤษแทนการการถอดเสียงอย่างเป็นระบบจากชุดตัวหนังสือพยางค์ภาษาญี่ปุ่น ผู้พูดที่สามารถพูดได้แต่ภาษาอังกฤษหรือกลุ่มภาษาโรมานซ์ จะพูดได้อย่างถูกต้องกว่าเมื่อต้องออกเสียงคำที่ไม่คุ้นเคยด้วยการถอดเสียงแบบเฮปเบิร์น เมื่อเปรียบเทียบกับระบบอื่น ๆ

## แบบ

มีการถอดเป็นอักษรโรมันแบบเฮปเบิร์นหลายแบบ โดยสองแบบทั่วไปคือ:

* **เฮปเบิร์นแบบดั้งเดิม** (Traditional Hepburn): ตามนิยามในพจนานุกรมของเฮปเบิร์นหลายฉบับ โดยในฉบับที่สาม (ค.ศ. 1886) ระบุว่าการถอดแบบดั้งเดิมเป็นที่ยอมรับและเชื่อถือได้ (แม้ว่าต้องรับผิดชอบการเปลี่ยนของการใช้คานะ) เฮปเบิร์นแบบดั้งเดิมมีเอกลักษณ์ที่การแทนพยางค์ *n* ด้วย *m* ก่อนหน้าพยัญชนะ *b*, *m* และ *p*: เช่น *Shimbashi* สำหรับคำว่า 新橋
* **เฮปเบิร์นแบบแก้ไขเพิ่มเติม** (Modified Hepburn) หรือ **เฮปเบิร์นทบทวนใหม่** (Revised Hepburn): ยกเลิกการแทนพยางค์ *n* ด้วย *m* ก่อนหน้าบางพยัญชนะ (*Shinbashi* สำหรับคำว่า 新橋) การถอดแบบแก้ไขเพิ่มเติมถูกตีพิมพ์ในฉบับที่สาม (ค.ศ. 1954) และฉบับถัดมาของ*พจนานุกรมภาษาญี่ปุ่น–ภาษาอังกฤษใหม่ของเค็งกีวชะ* มักเป็นที่ยอมรับและเชื่อถือได้ เฮปเบิร์นแบบแก้ไขเพิ่มเติมเป็นแบบที่เป็นที่นิยมและถูกนำไปใช้มากที่สุด

ในประเทศญี่ปุ่น มีการกำหนดแบบอย่างเป็นทางการบางส่วนเพื่อนำไปใช้ในหลากหลายการใช้งาน:

* **มาตรฐานการรถไฟ** (鉄道掲示基準規程, "Railway Standard") เหมือนเฮปเบิร์นแก้ไขเพิ่มเติม แต่การแทนพยางค์ *n* ยังคงเหมือนแบบดั้งเดิม กลุ่มบริษัทรถไฟญี่ปุ่นและบริษัทให้บริการรถไฟรายใหญ่อื่น ๆ นำไปใช้เป็นชื่อสถานี
* **ป้ายถนนโรมาจิ (เฮปเบิร์น)** (道路標識のローマ字, "Road Sign Romaji (Hepburn)") ใช้สำหรับป้ายบนถนน เหมือนเฮปเบิร์นแบบแก้ไขเพิ่มเติม แต่ระบุอย่างชัดเจนว่าจะไม่ใช้เครื่องหมายกำกับเสียง (macron)
* **มาตรฐานหนังสือเดินทางกระทรวงการต่างประเทศ** (外務省旅券規定, "Ministry of Foreign Affairs Passport Standard") แทนพยางค์ *n* ด้วย *m* ก่อนหน้าพยัญชนะ *b*, *m* และ *p* สระเสียงยาวจะไม่มีสัญลักษณ์กำกับ เช่น สระเสียงยาว *ō* จะถอดเป็นอักษรโรมันด้วย *oh*, *oo* หรือ *ou* (*Satoh*, *Satoo* หรือ *Satou* สำหรับคำว่า 佐藤)

### แบบพ้นสมัยแล้ว

|  |  |
| --- | --- |
| รุ่นสอง
* エ และ ヱ เขียนเป็น *ye*: Yedo
* ズ และ ヅ เขียนเป็น *dzu*: kudzu, tsudzuku
* キャ, キョ, และ キュ เขียนเป็น *kiya*, *kiyo* และ *kiu*
* クヮ (ปัจจุบัน: カ) เขียนเป็น *kuwa*
 | รุ่นแรก
ในรุ่นแรกนั้นมีการเปลี่ยนแปลงเพิ่มเติมจากรุ่นสอง:
* ス เขียนเป็น *sz*
* ツ เขียนเป็น *tsz*
* ズ และ ヅ เขียนเป็น *du*

  |

## ลักษณะ

ในการถอดเป็นอักษรโรมันแบบเฮปเบิร์น สระผสมที่สร้างเสียงลากยาวมักเขียนแมครอน (◌̄) ประกอบ สระประชิด (adjacent vowel) อื่น ๆ ที่ถูกแยกด้วยขอบเขตหน่วยคำ (morpheme boundary) จะเขียนแยกกัน:

สระที่มีหน่วยคำเดียวกัน|  | ในเฮปเบิร์นดั้งเดิม | ในเฮปเบิร์นแก้ไขเพิ่มเติม |
| --- | --- | --- |
| A + A | aa: お婆(ばあ)さん – *obaasan* 'ย่า, ยาย' (ba + a) | ā: お婆(ばあ)さん – *obāsan* 'ย่า, ยาย' (ba + a) |
| I + I | ii: 新(にい)潟(がた) – *Niigata* (ni + i) |
| U + U | ū: 数(すう)学(がく) – *sūgaku* 'คณิตศาสตร์' (su + u) |
| E + E | ee: お姉(ねえ)さん – *oneesan* 'พี่สาว' (ne + e) | ē: お姉(ねえ)さん – *onēsan*  'พี่สาว' (ne + e) |
| O + O | ō: 遠(とお)回(まわ)り – *tōmawari* 'ทางเบี่ยง' (to + o) |
| O + U | ō: 勉(べん)強(きょう) – *benkyō* 'การเรียน' (kyo + u) |

สระที่มีหน่วยคำแยกกัน|  | ในเฮปเบิร์นแบบดั้งเดิม และแบบแก้ไขเพิ่มเติม |
| --- | --- |
| A + A | aa: 邪(じゃ)悪(あく) – *ja* + *aku* – *jaaku* 'ชั่วร้าย' |
| I + I | ii: 灰(はい)色(いろ) – *hai* + *iro* – *haiiro* 'สีเทา' |
| U + U | uu: 湖(みずうみ) – *mizu* + *umi* – *mizuumi* 'ทะเลสาบ' |
| E + E | ee: 濡(ぬ)れ縁(えん) – *nure* + *en* – *nureen* 'เฉลียงแบบเปิด' |
| O + O | oo: 小(こ)躍(おど)り – *ko* + *odori* – *koodori* 'การเต้นอย่างมีความสุข' |
| O + U | ou: 仔(こ)牛(うし) – *ko* + *ushi* – *koushi* 'ลูกวัว' |

สระผสมอื่น ๆ เขียนแยกกันทั้งหมด:

* **E + I**: 制(せい)服(ふく) – *sei* + *fuku* – *seifuku* 'เครื่องแบบ' (แม้ E + I มักออกเสียงเป็น E ยาว)
* **U + I**: 軽(かる)い – *karu* + *i* – *karui* 'เบา'
* **O + I**: 甥(おい) – *oi* – *oi* 'หลานชาย'

#### คำยืม

ในคำยืมต่างประเทศ สระเสียงยาวที่ตามด้วย *โชองปุ* (ー) จะเขียนแมครอนประกอบ:

* セーラー: *se* + (ー) + *ra* + (ー) = *sērā* '(ชุด)กะลาสี'
* タクシー: *ta* + *ku* + *shi* + (ー) = *takushī* 'แท็กซี่'
* コンクール: *ko* + *n* + *ku* + (ー) + *ru* = *konkūru* 'การแข่งขัน'
* バレーボール: *ba* + *re* + (ー) + *bo* + (ー) + *ru* = *barēbōru* 'วอลเลย์บอล'
* ソール: *so* + (ー) + *ru* = *sōru* 'ฝ่าเท้า'

สระประชิดในคำยืมจะเขียนแยกกัน:

* バレエ: *ba* + *re* + *e* – *baree* 'บัลเลต์'
* ミイラ: *mi* + *i* + *ra* – *miira* 'มัมมี่'
* ソウル: *so* + *u* + *ru* – *souru* 'วิญญาณ', 'โซล'

### คำช่วย

ในเฮปเบิร์นแบบดั้งเดิมและแก้ไขเพิ่มเติม:

* เมื่อ は ทำหน้าที่เป็นคำช่วย จะเขียนเป็น *wa*

ในเฮปเบิร์นแบบดั้งเดิม:

* เมื่อ へ ทำหน้าที่เป็นคำช่วย เฮปเบิร์นเคยแนะนำให้ใช้ *ye* ไม่ใช้การสะกดแบบนี้แล้ว และมักเขียนเป็น *e* แทน
* เมื่อ を ทำหน้าที่เป็นคำช่วย เขียนเป็น *wo*

ในเฮปเบิร์นแบบแก้ไขเพิ่มเติม:

* เมื่อ へ ทำหน้าที่เป็นคำช่วย, เขียนเป็น *e*
* เมื่อ を ทำหน้าที่เป็นคำช่วย, เขียนเป็น *o*

### พยางค์ *n*

ในเฮปเบิร์นแบบดั้งเดิม::

พยางค์ *n* (ん) เขียนเป็น *n* ก่อนหน้าพยัญชนะ แต่เขียนเป็น *m* ก่อน พยัญชนะเสียงริมฝีปาก: *b*, *m*, และ *p*. บางครั้งเขียนเป็น *n-* (มียัติภังค์) ก่อนหน้าสระ และ *y* (เพื่อหลีกเลี่ยงความสับสนระหว่างทั้งสอง เช่น んあ *n + a* และ な *na*, และ んや *n + ya* and にゃ *nya*)
* 案内（あんない）: *annai* – การนำทาง
* 群馬（ぐんま）: *Gumma* – กุมมะ
* 簡易（かんい）: *kan-i* – ความเรียบง่าย
* 信用（しんよう）: *shin-yō* – ความเชื่อใจ

ในเฮปเบิร์นแบบแก้ไขเพิ่มเติม:

ยกเลิกการเขียนด้วย *m* ก่อนหน้าพยัญชนะเสียงริมฝีปาก และแทนด้วยการเขียนเป็น *n* และยังเขียน *n'* (มีอะพอสทรอฟี) ก่อนหน้าสระและ *y*
* 案内（あんない）: *annai* – การนำทาง
* 群馬（ぐんま）: *Gunma* – กุมมะ
* 簡易（かんい）: *kan'i* – ความเรียบง่าย
* 信用（しんよう）: *shin'yō* – ความเชื่อใจ

### พยัญชนะเสียงยาว

เสียงซ้ำพยัญชนะ (geminate consonant sound) จะซ้ำพยัญชนะตัวข้างหน้าที่ตามด้วยโซกูอง (っ) สำหรับพยัญชนะที่เป็นทวิอักษร (digraph) ในเฮปเบิร์น (*sh*, *ch*, *ts*) จะซ้ำแค่พยัญชนะตัวแรกเท่านั้น ยกเว้น *ch* จะแทนด้วย *tch*

* 結果（けっか）: *kekka* – ผลลัพธ์
* さっさと: *sassato* – อย่างรวดเร็ว
* ずっと: *zutto* – ตลอด
* 切符（きっぷ）: *kippu* – ตั๋ว
* 雑誌（ざっし）: *zasshi* – นิตยสาร
* 一緒（いっしょ）: *issho* – ด้วยกัน
* こっち: *kotchi* (ไม่ใช้ *kocchi*) – ทางนี้
* 抹茶（まっちゃ）: *matcha* (ไม่ใช่ *maccha*) – มัตจะ
* 三つ（みっつ）: *mittsu* – สาม

## ตารางการถอดเป็นอักษรโรมัน

| โกจูอง | โยอง |
| --- | --- |
| あ ア *a* | い イ *i* | う ウ *u* | え エ *e* | お オ *o* |
|  |
| か カ *ka* | き キ *ki* | く ク *ku* | け ケ *ke* | こ コ *ko* | きゃ キャ *kya* | きゅ キュ *kyu* | きょ キョ *kyo* |
| さ サ *sa* | し シ *shi* | す ス *su* | せ セ *se* | そ ソ *so* | しゃ シャ *sha* | しゅ シュ *shu* | しょ ショ *sho* |
| た タ *ta* | ち チ *chi* | つ ツ *tsu* | て テ *te* | と ト *to* | ちゃ チャ *cha* | ちゅ チュ *chu* | ちょ チョ *cho* |
| な ナ *na* | に ニ *ni* | ぬ ヌ *nu* | ね ネ *ne* | の ノ *no* | にゃ ニャ *nya* | にゅ ニュ *nyu* | にょ ニョ *nyo* |
| は ハ *ha* | ひ ヒ *hi* | ふ フ *fu* | へ ヘ *he* | ほ ホ *ho* | ひゃ ヒャ *hya* | ひゅ ヒュ *hyu* | ひょ ヒョ *hyo* |
| ま マ *ma* | み ミ *mi* | む ム *mu* | め メ *me* | も モ *mo* | みゃ ミャ *mya* | みゅ ミュ *myu* | みょ ミョ *myo* |
| や ヤ *ya* |  | ゆ ユ *yu* |  | よ ヨ *yo* |  |
| ら ラ *ra* | り リ *ri* | る ル *ru* | れ レ *re* | ろ ロ *ro* | りゃ リャ *rya* | りゅ リュ *ryu* | りょ リョ *ryo* |
| わ ワ *wa* | ゐ ヰ *i* † |  | ゑ ヱ *e* † | を ヲ *o* ‡ |  |
|  | ん ン *n* /*n'* |  |
|  |
| が ガ *ga* | ぎ ギ *gi* | ぐ グ *gu* | げ ゲ *ge* | ご ゴ *go* | ぎゃ ギャ *gya* | ぎゅ ギュ *gyu* | ぎょ ギョ *gyo* |
| ざ ザ *za* | じ ジ *ji* | ず ズ *zu* | ぜ ゼ *ze* | ぞ ゾ *zo* | じゃ ジャ *ja* | じゅ ジュ *ju* | じょ ジョ *jo* |
| だ ダ *da* | ぢ ヂ *ji* | づ ヅ *zu* | で デ *de* | ど ド *do* | ぢゃ ヂャ *ja* | ぢゅ ヂュ *ju* | ぢょ ヂョ *jo* |
| ば バ *ba* | び ビ *bi* | ぶ ブ *bu* | べ ベ *be* | ぼ ボ *bo* | びゃ ビャ *bya* | びゅ ビュ *byu* | びょ ビョ *byo* |
| ぱ パ *pa* | ぴ ピ *pi* | ぷ プ *pu* | ぺ ペ *pe* | ぽ ポ *po* | ぴゃ ピャ *pya* | ぴゅ ピュ *pyu* | ぴょ ピョ *pyo* |

* แต่ละช่องประกอบด้วย ฮิรางานะ คาตากานะ และการถอดเป็นอักษรโรมันแบบเฮปเบิร์น ตามลำดับ
* † — อักษรสีแดง เป็นตัวอักษรในอดีตและไม่มีการใช้ในภาษาญี่ปุ่นปัจจุบันแล้ว ในการถอดเป็นอักษรโรมันแบบเฮปเบิร์นปัจจุบัน ไม่พบหลักเกณฑ์การถอดอย่างชัดเจน
* ‡ — อักษรสีน้ำเงิน มักไม่พบเห็นในหน้าที่อื่นนอกจากการทำหน้าที่เป็นคำช่วยในภาษาญี่ปุ่นปัจจุบัน การถอดเป็นอักษรโรมันเป็นไปตามกฎด้านบน

### คาตากานะเสียงควบกล้ำ

การผสมเหล่านี้มักใช้เพื่อแทนเสียงในคำภาษาอื่น

ทวิอักษรที่มีพื้นหลังสีส้ม เป็นทวิอักษรที่มีการใช้โดยทั่วไปในคำยืมหรือสถานที่หรือชื่อต่างประเทศ ทวิอักษรที่มีพื้นหลังสีน้ำเงิน ถูกใช้เพื่อการถอดอักษรของเสียงต่างชาติให้ถูกต้องที่สุด ซึ่งทั้งสองนี้กระทรวงศึกษาธิการ วัฒนธรรม กีฬา วิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยีภายใต้คณะรัฐมนตรีญี่ปุ่นเป็นผู้เสนอ คาตานากะควบกล้ำที่มีพื้นหลังสีเบจ สถาบันมาตรฐานแห่งชาติอเมริกัน และ สถาบันมาตรฐานอังกฤษ เป็นผู้เสนอให้เป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่สามารถใช้ได้ ทวิอักษรที่มีพื้นหลังสีม่วง ปรากฏอยู่ในการถอดเป็นอักษรโรมันแบบ*เฮียวจุน-ชิกิ* ค.ศ. 1974 ของเฮปเบิร์น

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | イィ *yi* |  | イェ *ye* |  |
| ウァ *wa*\* | ウィ *wi* | ウゥ *wu*\* | ウェ *we* | ウォ *wo* |
|  | ウュ *wyu* |  |
| ヴァ *va* | ヴィ *vi* | ヴ *vu*⁑ | ヴェ *ve* | ヴォ *vo* |
| ヴャ *vya* |  | ヴュ *vyu* | ヴィェ *vye* | ヴョ *vyo* |
|  | キェ *kye* |  |
|  | ギェ *gye* |  |
| クァ *kwa* | クィ *kwi* |  | クェ *kwe* | クォ *kwo* |
| クヮ *kwa* |  |
| グァ *gwa* | グィ *gwi* |  | グェ *gwe* | グォ *gwo* |
| グヮ *gwa* |  |
|  | シェ *she* |  |
|  | ジェ *je* |  |
|  | スィ *si* |  |
|  | ズィ *zi* |  |
|  | チェ *che* |  |
| ツァ *tsa* | ツィ *tsi* |  | ツェ *tse* | ツォ *tso* |
|  | ツュ *tsyu* |  |
|  | ティ *ti* | トゥ *tu* |  |
|  | テュ *tyu* |  |
|  | ディ *di* | ドゥ *du* |  |
|  | デュ *dyu* |  |
|  | ニェ *nye* |  |
|  | ヒェ *hye* |  |
|  | ビェ *bye* |  |
|  | ピェ *pye* |  |
| ファ *fa* | フィ *fi* |  | フェ *fe* | フォ *fo* |
| フャ *fya* |  | フュ *fyu* | フィェ *fye* | フョ *fyo* |
|  | ホゥ *hu* |  |
|  | ミェ *mye* |  |
|  | リェ *rye* |  |
| ラ゚ *la* | リ゚ *li* | ル゚ *lu* | レ゚ *le* | ロ゚ *lo* |
| ヷ *va*⁂ | ヸ *vi*⁂ |  | ヹ *ve*⁂ | ヺ *vo*⁂ |

* \* — การใช้ ウ ทั้งสองกรณีนี้เพื่อแทนเสียง *w* พบเห็นได้ยากในภาษาญี่ปุ่นปัจจุบัน เว้นแต่จะเป็นสแลงอินเทอร์เน็ตและใช้เพื่อการถอดเสียงละติน [w] ให้เป็นคาตากานะ เช่น ミネル**ウァ** (*Mineru**wa "มิเนอร์วา", จากละติน *MINER**VA [mɪˈnɛr**wa**]); **ウゥ**ルカーヌス (Wu**rukānusu* "วัลแคน", จากละติน VV**LCANVS*, Vu**lcānus* [**wʊ**lˈkaːnʊs]) เสียงภาษาต่างประเทศจำพวก *wa* (เช่น *watt* หรือ *white* ในภาษาอังกฤษ) มักถอดเสียงเป็น ワ (*wa*) ขณะที่ เสียงจำพวก *wu* (เช่น *wood* หรือ *woman* ในภาษาอังกฤษ) ถอดเสียงเป็น ウ (*u*) หรือ ウー (*ū*)
* ⁑ — ヴ มีรูปฮิรางานะที่พบเห็นได้ยากคือ ゔ เขียนเป็น *vu* ในระบบการถอดเป็นอักษรโรมันแบบเฮปเบิร์น
* ⁂ — อักษรสีเขียว ไม่มีการใช้หรือใช้น้อยมากในภาษาญี่ปุ่นปัจจุบันแล้ว

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Preface of first edition of Hepburn's original dictionary, explaining romanization
* Preface of third edition of Hepburn's original dictionary, explaining romanization