# ภาษาฮาจิโจ

| ภาษาฮาจิโจ |
| --- |
| 島言葉 *sima kotoba* |
| ออกเสียง | [ɕima kotoba] |
| ประเทศที่มีการพูด | ประเทศญี่ปุ่น |
| ภูมิภาค | หมู่เกาะอิซุตอนใต้ และหมู่เกาะไดโต |
| ผู้พูด | น้อยกว่า 1,000 คน (2011) |
| ตระกูลภาษา | ญี่ปุ่น
* บนเกาะ
	+ ญี่ปุ่น?
		- **ภาษาฮาจิโจ**
 |
| รูปแบบก่อนหน้า | ตระกูลภาษาญี่ปุ่นดั้งเดิม
* ภาษาญี่ปุ่นเก่า?
	+ ภาษาญี่ปุ่นตะวันออกเก่า
 |
| ระบบการเขียน | อักษรญี่ปุ่น (คาตากานะ, ฮิรางานะ, โรมาจิ) |
| รหัสภาษา |
| ISO 639-3 | – |
| ISO 639-6 | `hhjm` |
| *Glottolog* | `hach1239` |
| ELP | Hachijo |
| ตำแหน่งของหมู่เกาะอิซุ |

**ภาษาฮาจิโจ** (八丈語, *Hachijō-go*) หรือ **กลุ่มภาษาถิ่นฮาจิโจ** (八丈方言, *Hachijō hōgen*) ภาษาแม่เรียกว่า **ชิมะโคโตบะ** (島言葉, *Shima Kotoba*; [ɕima kotoba], "ภาษาพูดเกาะ") อาจจัดเป็นภาษาถิ่นของภาษาญี่ปุ่นที่ต่างจากภาษาถิ่นอื่น ๆ มากที่สุด หรือจัดเป็นอีกสาขาหนึ่งของตระกูลภาษาญี่ปุ่น (ควบคู่ไปกับภาษาญี่ปุ่นแผ่นดินใหญ่ รีวกีวเหนือ และรีวกีวใต้) ขึ้นอยู่กับการจำแนกประเภท ปัจจุบันมีผู้พูดภาษาฮาจิโจบนหมู่เกาะอิซุสองแห่งทางใต้ของโตเกียว (ฮาจิโจจิมะและอาโองาชิมะที่เล็กกว่า) และหมู่เกาะไดโตของจังหวัดโอกินาวะที่มีผู้ตั้งถิ่นฐานจากฮาจิโจชิมะในยุคเมจิ ก่อนหน้านี้ยังเคยมีผู้ใช้ภาษานี้บนเกาะฮาจิโจน้อย (八丈小島, *Hachijō-kojima*) แต่อพยพออกไปจากเกาะทั้งหมด เมื่ออิงจากเกณฑ์ความเข้าใจร่วมกัน ภาษาฮาจิโจอาจถือเป็นภาษาตระกูลญี่ปุ่นเฉพาะมากกว่าภาษาถิ่นของภาษาญี่ปุ่น

ภาษาฮาจิโจสืบทอดมาจากภาษาญี่ปุ่นตะวันออกเก่า โดยยังคงคุณลักษณะทางไวยากรณ์และการออกเสียงที่เป็นเอกลักษณ์หลายประการที่บันทึกไว้กวีภาษาถิ่นอาซูมะอย่าง *มังโยชู* และ *ฟูโดกิ* ในแคว้นฮิตาจิในคริสต์ศตวรรษที่ 8 ภาษาฮาจิโจยังมีความคล้ายคลึงกันทางคำศัพท์กับภาษาถิ่นคีวชู และกลุ่มภาษารีวกีว แต่ก็ไม่เพียงพอที่จะอธิบายว่าชาวหมู่เกาะอิซุใต้นั้นอพยพมาจากดินแดนดังกล่าว บ้างก็ว่าผู้ใช้ภาษานี้อาจเป็นภาษาที่ชาวเรือในหมู่เกาะตอนใต้ยืมคำมา และบ้างก็ว่าเป็นภาษาดั้งเดิมจากภาษาญี่ปุ่นเก่า

ภาษาฮาจิโจเป็นภาษาใกล้สูญ ซึ่งมีประชากรที่พูดภาษานี้โดยหลักเป็นผู้สูงอายุที่มีจำนวนน้อยและลดลง นับตั้งแต่อย่างน้อย ค.ศ. 2009 เมืองฮาจิโจได้สนับสนุนความพยายามในการให้ความรู้เกี่ยวกับภาษาแก่คนรุ่นเยาว์ผ่านชั้นเรียนระดับประถมศึกษา เกม*คารูตะ* และการแสดงละครภาษาฮาจิโจ อย่างไรก็ตาม คาดว่าเจ้าของภาษาพื้นเมืองมีจำนวนเพียงประมาณ "ร้อยต้น ๆ" และคนรุ่นใหม่ไม่ได้เรียนรู้หรือใช้ภาษาฮาจิโจที่บ้าน

## การจัดอันดับและภาษาถิ่น

ภาษาถิ่นฮาจิโจแห่งหมู่เกาะอิซุจัดออกเป็น 8 กลุ่ม ตามหมู่บ้านในประวัติศาสตร์หลายแห่งในกิ่งจังหวัดฮาจิโจ บนเกาะฮาจิโจแบ่งเป็นโอกาโง, มิตสึเนะ, นากาโนโง, คาชิตาเตะ และซูเอโยชิ บนเกาะฮาจิโจน้อยแบ่งเป็น อุตสึกิและโทริอูจิ และหมู่บ้านอาโองาชิมะเป็นกลุ่มเฉพาะ ภาษาถิ่นโอกาโงและมิตสึเนะมีความคล้ายกันมาก เช่นเดียวกันกับภาษาถิ่นนากาโนโงกับคาชิตาเตะ ส่วนภาษาถิ่นอาโองาชิมะกับซูเอโยชิมีความแตกต่างจากสองกลุ่ม ภาษาถิ่นอุตสึกิและโทริอูจิไม่ได้อยู่ในกลุ่มย่อยในฮาจิโจ แม้มีผู้ระบุว่าภาษาถิ่นโทริอูจิมีความคล้ายคลึงกับภาษาถิ่นโอกาโงมากในด้านสัทวิทยา ภาษาถิ่นหมู่เกาะไดโตยังคงไม่ได้รับการจัดหมวดหมู่

ภาษาและภาษาถิ่นฮาจิโจได้รับการจัดอันดับโดย John Kupchik และ National Institute for Japanese Language and Linguistics (NINJAL) ตามลำดับภายในตระกูลภาษาญี่ปุ่น ดังนี้:

* **ตระกูลภาษาญี่ปุ่นดั้งเดิม**
	+ **ภาษาญี่ปุ่นดั้งเดิม**
		- **ภาษาญี่ปุ่นตะวันออกเก่า **ภาษาฮาจิโจ**
				+ ภาษาถิ่นโอกาโงและมิตสึเนะ (ภาษาถิ่นใต้เนิน)
				+ ภาษาถิ่นนากาโนโงและคาชิตาเตะ (ภาษาถิ่นบนเนิน)
				+ ภาษาถิ่นซูเอโยชิ
				+ ภาษาถิ่นอาโองาชิมะ
		- ภาษาญี่ปุ่นเก่ากลาง (รวมภาษาญี่ปุ่นตะวันตกเก่า)
			* ภาษาญี่ปุ่น
	+ ภาษารีวกีวดั้งเดิม
		- กลุ่มภาษารีวกีว

เช่นเดียวกันกับหมู่บ้าน ภาษาถิ่นเกาะฮาจิโจมักเรียกเป็น "บนเนิน" (坂上, *sakaue*) หรือ "ใต้เนิน" (坂下, *sakashita*) หมู่บ้านโอกาโงและมิตสึเนะทางตะวันตกเฉียงเหนืออยู่ใต้เนิน ส่วนหมู่บ้านนากาโนโง คาชิตาเตะ และซูเอโยชิทางใต้อยู่บนเนิน แม้ว่าภาษาถิ่นซูเอโยชิไม่ได้อยู่ใกล้กับหมู่บ้าน"บนเนิน"อื่น ๆ เป็นการเฉพาะก็ตาม ดังนั้น ภาษาถิ่นซูเอโยชิจึงมักถูกตัดออกจาก "สำเนินบนเนิน"

เนื่องจากจำนวนผู้พูดภาษาฮาจิโจที่เหลืออยู่ทั้งหมดยังไม่เป็นที่ทราบแน่ชัด จึงไม่ทราบจำนวนผู้พูดภาษาถิ่นแต่ละถิ่นที่เหลืออยู่เช่นกัน นับตั้งแต่การละทิ้งเกาะฮาจิโจน้อยใน ค.ศ. 1969 ผู้พูดภาษาถิ่นอุตสึกิและโทริอูจิบางส่วนได้ย้ายมาอยู่ที่เกาะฮาจิโจ และยังคงพูดภาษาฮาจิโจต่อไป แม้ว่าภาษาของพวกเขาดูเหมือนจะบรรจบกับภาษาถิ่นใต้เนินก็ตาม เมื่อปลาย ค.ศ. 2009 ภาษาถิ่นโทริอูจิเหลือผู้พูดอย่างน้อยเพียงคนเดียว ส่วนภาษาถิ่นอุตสึกิมีอย่างน้อย 5 คน

## ไวยากรณ์

ภาษาฮาจิโจจะใช้กริยาช่วย "อารุ" กับทุกอย่างทั้งมีชีวิตและไม่มีชีวิต และยังแยกแยะระหว่างกริยาและคุณศัพท์ที่เปลี่ยนรูปกับที่ใช้ระบุประธานต่าง ๆ ทั้งนี้การแยกไวยากรณ์ให้เป็นคนละหัวข้อเช่นนี้ปรากฏในภาษาญี่ปุ่นยุคกลางตอนต้น และสาบสูญไปแล้วในภาษาญี่ปุ่นถิ่นอื่นในปัจจุบัน

## ศัพท์

ภาษาฮาจิโจยังคงรักษาสำนวน (phrase) ที่ไม่มีแล้วในภาษาญี่ปุ่นถิ่นอื่น ๆ เช่น มางูเรรุ (まぐれる, *magureru*) แต่ในภาษาญี่ปุ่นมาตรฐานจะใช้ว่า คิเซ็ตสึซูรุ (気絶する, *kizetsu suru*) แปลว่า "เป็นลม" นอกจากนี้ยังคำที่เหมือนกันภาษาญี่ปุ่นมาตรฐาน แต่มีความหมายที่ต่างกัน ได้แก่

| คำฮาจิโจ | คำญี่ปุ่น | ความหมาย | คำญี่ปุ่นที่ใกล้เคียง |
| --- | --- | --- | --- |
| ยามะ | ฮาตาเกะ | ทุ่ง | "ยามะ" แปลว่า 'ภูเขา' |
| อูเรชิ นารุ | เบียวกิ งะ นาอตเตะ คุรุ | ฟื้นไข้ | "อูเรชิกุ นารุ" แปลว่า 'มีความสุข' |
| โคไว | สึกาเรรุ | เหนื่อย | "โคไว" แปลว่า 'ยาก, ดื้อรั้น' |
| โกมิ | ทากิงิ | ฟืน | "โกมิ" แปลว่า 'ขยะ' |

## อ้างอิง

### ข้อมูล

* Frellesvig, Bjarke (2010). *A History of the Japanese language*. Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-40409-0.
* Iannucci, David J. (2019). *The Hachijō Language of Japan: Phonology and Historical Development* (PhD dissertation). University of Hawaiʻi at Mānoa.
* Kaneda, Akihiro (2001). *Hachijō-kata gen dōshi no kiso kenkyū* 八丈方言動詞の基礎研究 [*Basic Research on Verbs in the Hachijō Dialect*]. 笠間書院 (Kasama Shoin Co., Ltd.). ISBN 978-4305702326.
* Kibe, Nobuko, บ.ก. (2013), *Hachijō-kata gen chōsa hōkoku-sho* 八丈方言調査報告書 [*Research Report on Hachijo Dialect*] (PDF), Inter-University Research Institute Corporation
* Kupchik, John E. (2011). *A Grammar of the Eastern Old Japanese Dialects* (PhD dissertation). University of Hawaiʻi.
* NINJAL (1950). *Hachijōjima no gengochōsa* 八丈島の言語調査 [*Language Survey of Hachijō-jima*].
* Vovin, Alexander (2017). "Origins of the Japanese Language". *Oxford Research Encyclopedia of Linguistics*. Oxford University Press. doi:10.1093/acrefore/9780199384655.013.277. ISBN 978-0-19-938465-5.
* Vovin, Alexander (2009). *A Descriptive and Comparative Grammar of Western Old Japanese, Part 2*. Global Oriental. ISBN 978-1-905246-82-3.

## อ่านเพิ่ม

* (ในภาษาญี่ปุ่น) Sound clip and transcription of Hachijō
* (ในภาษาอังกฤษ) Database of Endangered Languages of Japan