# สัทอักษรสากล

| สัทอักษรสากล  |
| --- |
| คำว่า "IPA" ใน IPA ([aɪ pʰiː eɪ]) |
| ชนิด |  อักษร
 บางส่วนเป็นลักษณะเฉพาะ |
| ช่วงยุค | ตั้งแต่ ค.ศ.1888 |
| ภาษาพูด | ใช้เป็นสัทศาสตร์และหน่วยเสียงของแต่ละภาษา |
| อักษรที่เกี่ยวข้อง |
| ระบบแม่ | Palaeotype alphabet, English Phonotypic Alphabet* Romic alphabet
	+ สัทอักษรสากล
 |
| ISO 15924 |
| ISO 15924 | Latn (215), ​Latin |
| ยูนิโคด |
| ยูนิโคดแฝง | Latin |

ตารางสัทอักษรสากลรุ่น ค.ศ. 2020
**สัทอักษรสากล** (อังกฤษ: *International Phonetic Alphabet: IPA*) คือสัทอักษรชุดหนึ่งที่พัฒนาโดยสมาคมสัทศาสตร์สากล โดยมุ่งหมายให้เป็นสัญกรณ์มาตรฐานสำหรับการแทนเสียงพูดในทุกภาษา นักภาษาศาสตร์ใช้สัทอักษรสากลเพื่อแทนหน่วยเสียงต่าง ๆ ที่อวัยวะออกเสียงของมนุษย์สามารถเปล่งเสียงได้ โดยแทนหน่วยเสียงแต่ละหน่วยเสียงด้วยสัญลักษณ์เฉพาะที่ไม่ซ้ำกัน สัญลักษณ์ในสัทอักษรสากลนั้นส่วนใหญ่นำมาจากหรือดัดแปลงจากอักษรโรมัน สัญลักษณ์บางตัวนำมาจากอักษรกรีก และบางตัวประดิษฐ์ขึ้นใหม่โดยไม่สัมพันธ์กับอักษรภาษาใดเลย สำหรับ ตารางสัทอักษรในภาษาไทย ดูได้ที่ ภาษาไทย

## ประวัติ

สัทอักษรสากลเมื่อเริ่มแรกพัฒนาขึ้นโดยคณะของครูสอนภาษาอังกฤษและภาษาฝรั่งเศส ซึ่งนำโดย พอล แพสซี พร้อม ๆ กับการก่อตั้งสมาคมสัทศาสตร์สากลขึ้นในกรุงปารีสเมื่อ ค.ศ. 1886 (ทั้งสมาคมและสัทอักษรสากลใช้คำย่อในภาษาอังกฤษว่า IPA เหมือนกัน) สัทอักษรสากลรุ่นแรกอย่างเป็นทางการได้รับการตีพิมพ์ใน Passy (1888) โดยคณะผู้พัฒนาใช้อักษรโรมิก (Romic alphabet) ของ เฮนรี สวีต (Sweet 1880-1881, 1971) เป็นพื้นฐาน ซึ่งอักษรโรมิกนั้นก็นำรูปแบบมาจากอักษรฟอนอไทปิก (Phonotypic Alphabet) ของ ไอแซก พิตแมน และ แอลิกแซนเดอร์ จอห์น เอลลิส อีกทีหนึ่ง (Kelly 1981)

หลังจากนั้น สัทอักษรสากลได้ผ่านการชำระปรับปรุงอีกหลายครั้ง โดยครั้งที่สำคัญที่สุดครั้งหนึ่งมีขึ้นในการประชุมของสมาคมฯ ที่คีลเมื่อ ค.ศ. 1989 การชำระครั้งล่าสุดมีขึ้นใน ค.ศ. 1993 และมีการปรับปรุงอีกครั้งใน ค.ศ. 1996

## รายละเอียด

ในชุดสัทอักษรสากล ส่วนใหญ่ของสัญลักษณ์แทนหน่วยเสียงพยัญชนะที่มีรูปร่างเหมือนกับพยัญชนะในอักษรละตินนั้น จะมีค่าของเสียง (sound-value) สัมพันธ์กับเสียงของพยัญชนะเดียวกันในภาษายุโรปส่วนใหญ่ รวมทั้งภาษาอังกฤษด้วย สัญลักษณ์ในประเภทนี้ประกอบด้วย [p], [b], [t], [d], [k], [g], [m], [n], [f], [v], [s], [h], [z], [l] และ [w]

สัญลักษณ์แทนหน่วยเสียงสระที่มีรูปร่างเหมือนกับสระในอักษรละติน ซึ่งได้แก่ [a], [e], [i], [o], [u] จะมีค่าของเสียงสัมพันธ์กับสระเดียวกันในภาษาเยอรมัน สเปน หรืออิตาลี โดยประมาณ หรืออาจเทียบกับเสียงสระในภาษาไทยได้เป็น *อะ*, *เอะ*, *อิ*, *โอะ* และ *อุ* ตามลำดับ

สัญลักษณ์อื่น ๆ ที่เหลือในส่วนที่นำมาจากอักษรละตินนั้น เช่น [j], [r], [c] และ [y] จะสัมพันธ์กับเสียงของตัวอักษรเดียวกันในภาษาอื่นที่ไม่ใช่ภาษาอังกฤษ เช่น [j] มีค่าของเสียงเหมือนกับ *j* ในภาษาเยอรมัน สแกนดิเนเวีย หรือดัตช์ หรืออาจเทียบได้กับเสียง *ย* ในภาษาไทย เป็นต้น ข้อสำคัญของหลักเกณฑ์การกำหนดใช้สัทอักษรสากลคือ ใช้สัญลักษณ์เพียงตัวเดียวสำหรับหน่วยเสียงแต่ละหน่วย โดยหลีกเลี่ยงการประสมอักษรอย่างเช่น sh และ th ในการเขียนภาษาอังกฤษ

อักษรหลายตัวมาจากอักษรกรีก แต่ส่วนมากจะถูกดัดแปลง ได้แก่ ⟨ɑ⟩, ⟨ꞵ⟩, ⟨ɣ⟩, ⟨ɛ⟩, ⟨ɸ⟩, ⟨ꭓ⟩, และ ⟨ʋ⟩ ซึ่งอยู่ในยูนิโคดแยกต่างหาก ยกเว้น ⟨θ⟩

อักษรที่มีตะขอด้านขวา ⟨ʈ ɖ ɳ ɽ ʂ ʐ ɻ ɭ⟩ บอกถึงปลายลิ้นม้วน มาจากตัว *r*

## แผนภูมิสัทอักษรสากล

|  |
| --- |
| บทความนี้มีสัญลักษณ์สัทอักษรสากลปรากฏอยู่ คุณอาจต้องการไทป์เฟซที่รองรับยูนิโคดเพื่อการแสดงผลที่สมบูรณ์ |

### พยัญชนะ (ใช้ลมปอด)

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ตำแหน่งเกิดเสียง → | ริมฝีปาก | ลิ้นส่วนหน้า | ลิ้นส่วนหลัง | โคนลิ้น | (ไม่มี) |
| ลักษณะการออกเสียง ↓ | ริมฝีปาก | ริมฝีปากกับฟัน | ฟัน | ปุ่มเหงือก | หลังปุ่มเหงือก | ปลายลิ้นม้วน | เพดานแข็ง | เพดานอ่อน | ลิ้นไก่ | ช่องคอ | ลิ้นปิดกล่องเสียง | เส้นเสียง |
| นาสิก |    m |    ɱ |    n |    ɳ |    ɲ |    ŋ |    ɴ |   |
| ระเบิด | p b | p̪ b̪ | t d | ʈ ɖ | c ɟ | k ɡ | q ɢ |   | ʡ | ʔ |   |
| เสียดแทรก | ɸ β | f v | θ ð | s z | ʃ ʒ | ʂ ʐ | ç ʝ | x ɣ | χ | ʁ | ħ | ʕ | ʜ | ʢ | h ɦ |
| เปิด |    β̞ |    ʋ |    ɹ |    ɻ |    j |    ɰ |   |   |   |
| รัว |    ʙ |  |    r |    \* |  |  |    ʀ |  |    \* |   |
| ลิ้นกระทบหรือลิ้นสะบัด |    ̟ (ѵ̟) |     (ѵ) |    ɾ |    ɽ |   |  |   |   |    \* |   |
| เสียดแทรกข้างลิ้น |  | ɬ ɮ | \*    | \*    | \*    |   |   |
| เปิดข้างลิ้น |  |    l |    ɭ |    ʎ |    ʟ |   |  |
| สะบัดข้างลิ้น |   |    ɺ |    \* |    \* |    \* |   |   |

* ในแถวที่มีสัญลักษณ์ปรากฏคู่กัน (อ็อบสตรูอันต์) ตัวซ้ายมือจะแทนเสียงอโฆษะหรือเสียงไม่ก้อง และตัวขวามือจะแทนเสียงโฆษะหรือเสียงก้อง (ยกเว้น [ɦ] ซึ่งเป็นเสียงพูดลมแทรก) อย่างไรก็ตาม เสียง [ʔ] ไม่สามารถก้องได้ และการออกเสียง [ʡ] ยังกำกวม ส่วนในแถวอื่น ๆ (ซอนอรันต์) สัญลักษณ์ที่อยู่เดี่ยว ๆ ก็จะแทนเสียงโฆษะเช่นกัน
* ช่องที่มีเครื่องหมายดอกจันหมายถึงเสียงนั้น (ยัง) ไม่มีสัญลักษณ์สัทอักษรสากลอย่างเป็นทางการ
* ช่องสีเทาแสดงว่าการออกเสียงเช่นนั้นไม่สามารถกระทำได้
* สัญลักษณ์ [ʁ, ʕ, ʢ] แทนทั้งเสียงเสียดแทรกโฆษะและเสียงเปิดโฆษะ
* [h] และ [ɦ] ไม่ใช่เสียงเส้นเสียง เสียงเสียดแทรก หรือเสียงเปิดอย่างแท้จริง แต่เป็นการเปล่งเสียงพูด (phonation) มากกว่า

### พยัญชนะ (ไม่ใช้ลมปอด)

| เสียงเดาะ | กักเส้นเสียงลมเข้า | กักเส้นเสียงลมออก |
| --- | --- | --- |
| ʘ | ริมฝีปาก | ɓ | ริมฝีปาก | ʼ | ตัวอย่าง: |
| ǀ | ฟัน | ɗ | ฟัน/ปุ่มเหงือก | pʼ | ริมฝีปาก |
| ǃ | (หลัง)ปุ่มเหงือก | ʄ | เพดานแข็ง | tʼ | ฟัน/ปุ่มเหงือก |
| ǂ | เพดานแข็ง | ɠ | เพดานอ่อน | kʼ | เพดานอ่อน |
| ǁ | ปุ่มเหงือก
เปิดข้างลิ้น | ʛ | ลิ้นไก่ | sʼ | เสียงแทรก
ที่ปุ่มเหงือก |

สัญลักษณ์อื่น ๆ|  | ริมฝีปาก | ปุ่มเหงือก | ลิ้นปิดกล่องเสียง |
| --- | --- | --- | --- |
| เพดานอ่อน | เพดานแข็ง |
| เสียดแทรก | ʍ |  | ɕ ʑ | ʜ ʢ |
| เปิด |  w | ก้อง: ɥ |  | กัก: ʡ |
| ʃ กับ x พร้อมกัน: ɧ | กระดกลิ้นแบบก้องเปิดข้างลิ้น: ɺ |

หากจำเป็น สามารถบรรยายเสียงกักเสียดแทรกและเสียงร่วมฐานกรณ์ได้โดยการเขียนเส้นโยงระหว่างอักษรทั้งสองตัว t͜s k͡p

### สระ

ตำแหน่งลิ้นในการออกเสียงสระ
IPA: สระ

|  | หน้า | กลาง | หลัง |
| --- | --- | --- | --- |
| ปิด | i

y | ɨ

ʉ | ɯ

u |
| ใกล้ปิด | ɪ

ʏ |  |
ʊ |
| กึ่งปิด | e

ø | ɘ

ɵ | ɤ

o |
| กลาง | e̞

ø̞ | ə | ɤ̞

o̞ |
| กึ่งเปิด | ɛ

œ | ɜ

ɞ | ʌ

ɔ |
| ใกล้เปิด | æ
 | ɐ |  |
| เปิด | a

ɶ | ä
 | ɑ

ɒ |

---

* IPA ช่วยเหลือ
* เสียง
* แผนภูมิ
* แม่แบบ

สัญลักษณ์: ปากไม่ห่อ • ปากห่อ

## เครื่องหมายเสริม

| ความเป็นพยางค์ในตัว |
| --- |
| ◌̩ | ɹ̩ n̩ | เป็นพยางค์ | ◌̯ | ɪ̯ ʊ̯ | ไม่เป็นพยางค์ |
| ◌̍ | ɻ̍ ŋ̍ | ◌̑ | y̑ |
| การปล่อยเสียง |
| ◌ʰ | tʰ | เสียงพ่นลม | ◌̚ | p̚ | ปล่อยโดยไร้เสียง |
| ◌ⁿ | dⁿ | ปล่อยทางจมูก | ◌ˡ | dˡ | ปล่อยทางข้างลิ้น |
| การออกเสียงก้อง |
| ◌̥ | n̥ d̥ | เสียงไม่ก้อง | ◌̬ | s̬ t̬ | เสียงก้อง |
| ◌̊ | ɻ̊ ŋ̊ |
| ◌̤ | b̤ a̤ | เสียงก้องต่ำทุ้ม | ◌̰ | b̰ a̰ | เสียงก้องเครียด |
| ตำแหน่งลิ้น |
| ◌̪ | t̪ d̪ | สัมผัสฟัน | ◌̼ | t̼ d̼ | เสียงลิ้นกับริมฝีปากบน |
| ◌͆ | ɮ͆ |
| ◌̺ | t̺ d̺ | สัมผัสด้วยสุดปลายลิ้น | ◌̻ | t̻ d̻ | สัมผัสด้วยปลายลิ้น |
| ◌̟ | u̟ t̟ | ค่อนไปข้างหน้า | ◌̠ | i̠ t̠ | ค่อนไปข้างหลัง |
| ◌˖ | ɡ˖ | ◌˗ | y˗ ŋ˗ |
| ◌̈ | ë ä | ค่อนไปตรงกลาง | ◌̽ | e̽ ɯ̽ | ค่อนไปที่ศูนย์กลาง |
| ◌̝ | e̝ r̝ | สูงกว่าปกติ | ◌̞ | e̞ β̞ | ต่ำกว่าปกติ |
| ◌˔ | ɭ˔ | ◌˕ | y˕ ɣ˕ |
| การออกเสียงร่วม |
| ◌̹ | ɔ̹ x̹ | ห่อปากมากกว่า | ◌̜ | ɔ̜ xʷ̜ | ห่อปากน้อยกว่า |
| ◌͗ | y͗ χ͗ | ◌͑ | y͑ χ͑ʷ |
| ◌ʷ | tʷ dʷ | ฐานกรณ์ร่วมที่ริมฝีปาก | ◌ʲ | tʲ dʲ | ฐานกรณ์ร่วมที่เพดานแข็ง |
| ◌ˠ | tˠ dˠ | ฐานกรณ์ร่วมที่เพดานอ่อน | ◌̴ | ɫ ᵶ | ฐานกรณ์ร่วมที่
เพดานอ่อนหรือช่องคอ |
| ◌ˤ | tˤ aˤ | ฐานกรณ์ร่วมที่ช่องคอ |
| ◌̘ | e̘ o̘ | ยื่นโคนลิ้น | ◌̙ | e̙ o̙ | หดโคนลิ้น |
| ◌̃ | ẽ z̃ | นาสิก | ◌˞ | ɚ ɝ | ปลายลิ้นม้วนกลับ |

### เสียงวรรณยุกต์

| ระดับคงที่ | เปลี่ยนระดับ |
| --- | --- |
| e̋ | ˥ | สูง | ě | ˩˥ | ขึ้น |
| é | ˦ | ค่อนข้างสูง | ê | ˥˩ | ลง |
| ē | ˧ | กลาง | ᷄e | ˧˥ | ขึ้นจากระดับสูง |
| è | ˨ | ค่อนข้างต่ำ | ᷅e | ˩˧ | ขึ้นจากระดับต่ำ |
| ȅ | ˩ | ต่ำ | ᷈e | ˧˦˨ | ขึ้นแล้วลง |
| ꜜ | ลดระดับ | ↗ | ทำนองเสียงขึ้น |
| ꜛ | ยกระดับ | ↘ | ทำนองเสียงลง |

## สัญลักษณ์ระบุลักษณะการออกเสียง

|  |  |
| --- | --- |
| ˈ | เสียงเน้นหลัก |
| ˌ | เสียงเน้นรอง |
| ː | เสียงยาว |
| ˑ | เสียงกึ่งยาว |
| ˘ | เสียงสั้นพิเศษ |
| . | แยกพยางค์ของเสียง |
| | | กลุ่มย่อย (foot) |
| ‖ | กลุ่มหลัก (intonation) |
| ‿ | เสียงต่อเนื่อง |

## วงเล็บเหลี่ยมและทับ

การอธิบายถึงสัทอักษรสากล ใช้เครื่องหมายปิดหน้าหลังสองรูปแบบได้แก่

* [วงเล็บเหลี่ยม] ใช้สำหรับแสดงรายละเอียดการออกเสียงเชิงสัทศาสตร์ และอาจรวมถึงรายละเอียดที่อาจไม่สามารถใช้จำแนกคำในภาษาที่กำลังทับศัพท์ ซึ่งผู้เขียนก็ยังคงต้องการแสดงรายละเอียดเช่นนั้น
* /ทับ/ ใช้สำหรับกำกับหน่วยเสียง ซึ่งแตกต่างกันเป็นเอกเทศในภาษานั้น โดยไม่มีรายละเอียดที่ไม่เกี่ยวข้องใด ๆ

ตัวอย่างเช่น หน่วยเสียง /p/ ในคำว่า pin และ spin ของภาษาอังกฤษ โดยแท้จริงออกเสียงแตกต่างกันเล็กน้อย ความแตกต่างนี้ไม่มีนัยสำคัญในภาษาอังกฤษ (แต่ก็อาจมีนัยสำคัญในภาษาอื่น) ดังนั้นการอธิบายการออกเสียงเชิงหน่วยเสียงจึงเป็น /pɪn/ และ /spɪn/ ซึ่งแสดงด้วยหน่วยเสียง /p/ เหมือนกัน อย่างไรก็ดี เพื่อให้เห็นความแตกต่างดังกล่าว (เสียงแปรต่าง ๆ ของ /p/) สามารถอธิบายเชิงสัทศาสตร์ได้เป็น [pʰɪn] และ [spɪn]

## อ้างอิง

* Albright, Robert W. (1958). *The International Phonetic Alphabet: Its background and development*. International journal of American linguistics (Vol. 24, No. 1, Part 3) ; Indiana University research center in anthropology, folklore, and linguistics, publ. 7. Baltimore. (Doctoral dissertation, Standford University, 1953).
* Ball, Martin J.; Esling, John H.; & Dickson, B. Craig. (1995). The VoQS system for the transcription of voice quality. *Journal of the International Phonetic Alphabet*, *25* (2) , 71-80.
* Duckworth, M.; Allen, G.; Hardcastle, W.; & Ball, M. J. (1990). Extensions to the International Phonetic Alphabet for the transcription of atypical speech. *Clinical Linguistics and Phonetics*, *4*, 273-280.
* Ellis, Alexander J. (1869-1889). *On early English pronunciation* (Parts 1 & 5). London: Philological Society by Asher & Co.; London: Trübner & Co.
* Hill, Kenneth C. (1988). [Review of *Phonetic symbol guide* by G. K. Pullum & W. Ladusaw]. *Language*, *64* (1) , 143-144.
* Hultzen, Lee S. (1958). [Review of *The International Phonetic Alphabet: Its backgrounds and development* by R. W. Albright]. *Language*, *34* (3) , 438-442.
* International Phonetic Association. (1989). Report on the 1989 Kiel convention. *Journal of the International Phonetic Association*, *19* (2) , 67-80.
* International Phonetic Association. (1999). *Handbook of the International Phonetic Association: A guide to the use of the International Phonetic Alphabet*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-65236-7 (hb) ; ISBN 0-521-63751-1 (pb).
* Jespersen, Otto. (1889). *The articulations of speech sounds represented by means of analphabetic symbols*. Marburg: Elwert.
* Jones, Daniel. (1989). *English pronouncing dictionary* (14 ed.). London: Dent.
* Kelly, John. (1981). The 1847 alphabet: An episode of phonotypy. In R. E. Asher & E. J. A. Henderson (Eds.) , *Towards a history of phonetics*. Edinburgh: Edinburgh University Press.
* Kemp, J. Alan. (1994). Phonetic transcription: History. In R. E. Asher & J. M. Y. Simpson (Eds.) , *The encyclopedia of language and linguistics* (Vol. 6, pp. 3040-3051). Oxford: Pergamon.
* Ladefoged, Peter. (1990). The revised International Phonetic Alphabet. *Language*, *66* (3) , 550-552.
* Ladefoged, Peter; & Halle, Morris. (1988). Some major features of the International Phonetic Alphabet. *Language*, *64* (3) , 577-582.
* MacMahon, Michael K. C. (1996). Phonetic notation. In P. T. Daniels & W. Bright (Ed.) , *The world's writing systems* (pp. 821-846). New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-507993-0.
* Passy, Paul. (1888). Our revised alphabet. *The Phonetic Teacher*, 57-60.
* Pike, Kenneth L. (1943). *Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technic for the practical description of sounds*. Ann Arbor: University of Michigan Press.
* Pullum, Geoffrey K.; & Laduslaw, William A. (1986). *Phonetic symbol guide*. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 0-226-68532-2.
* Sweet, Henry. (1880-1881). Sound notation. *Transactions of the Philological Society*, 177-235.
* Sweet, Henry. (1971). *The indispensible foundation: A selection from the writings of Henry Sweet*. Henderson, Eugénie J. A. (Ed.). Language and language learning 28. London: Oxford University Press.
* Wells, John C. (1987). Computer-coded phonetic transcription. *Journal of the International Phonetic Association*, *17*, 94-114.