# อักษรสวยัมภู

| อักษรสวยัมภู 𑪁𑩖𑩻𑩖𑪌𑩰𑩖 𑩰𑩑𑩢𑩑𑪊‎ |
| --- |
|  |
| ชนิด |  อักษรสระประกอบ
 |
| ผู้ประดิษฐ์ | ชญานวัชระ, ค.ศ. 1686 |
| ช่วงยุค | ค.ศ. 1686–คริสต์ศตวรรษที่ 18 |
| ทิศทาง | ซ้ายไปขวา  |
| ภาษาพูด | มองโกเลีย, ทิเบต, สันสกฤต |
| อักษรที่เกี่ยวข้อง |
| ระบบแม่ | ไฮโรกลิฟอียิปต์* อักษรไซนายดั้งเดิม
	+ ชุดตัวอักษรฟินิเชีย
		- ชุดตัวอักษรแอราเมอิก
			* พราหมี
				+ พราหมีเหนือ
					- คุปตะ
						* สิทธัม
							+ เนปาล
								- รัญชนา
									* อักษรสวยัมภู
 |
| ISO 15924 |
| ISO 15924 | Soyo (329), ​Soyombo |
| ยูนิโคด |
| ยูนิโคดแฝง | Soyombo |
| ช่วงยูนิโคด | * U+11A50–U+11AAF Soyombo
 |

**อักษรซอย็อมบอ** (มองโกเลีย: Соёмбо бичиг, 𑪁𑩖𑩻𑩖𑪌𑩰𑩖 𑩰𑩑𑩢𑩑𑪊‎, อักษรโรมัน: *Soyombo bichig*, แปลตรงตัว 'อักษรศักดิ์สิทธิ์สร้างเอง') หรือ **อักษรสวยัมภู** (สันสกฤต: स्वयंभू, Swayambhu) เป็นอักษรสระประกอบที่ชญานวัชระ พระสงฆ์และนักวิชาการ พัฒนาใน ค.ศ. 1686 เพื่อเขียนภาษามองโกเลีย และยังใช้เขียนภาษาทิเบตและภาษาสันสกฤตด้วย

สัญลักษณ์ซอย็อมบอ อักษรพิเศษสำหรับอักษรนี้ กลายเป็นสัญลักษณ์ประจำชาติของมองโกเลีย และปรากฏบนธงชาติและตราแผ่นดินมองโกเลียตั้งแต่ ค.ศ. 1911 และในเงินกับแสตมป์

## การสร้าง

ชญานวัชระ (สันสกฤต: ज्ञानवज्र, Jñānavajra) ผู้นำทางจิตวิญญาณคนแรกของศาสนาพุทธแบบทิเบตในมองโกเลีย เป็นผู้ออกแบบอักษรนี้ใน ค.ศ. 1686 ท่านยังประดิษฐ์อักษรอีกชนิดในเวลาเดียวกัน คือ อักษรชญานวัชระทรงเหลี่ยม อักษรสวยัมภูเป็นอักษรมอลโกลที่สี่ สร้างขึ้นหลังการประดิษฐ์ Clear Script เพียง 38 ปี

ระบบพยางค์ดูเหมือนอิงจากอักษรเทวนาครี ส่วนรูปร่างฐานของอักษรมาจากอักษรรัญชนา รายละเอียดอักษรแต่ละตัวคล้ายคลึงกับระบบการเขียนมองโกเลียแบบดั้งเดิมและอักษรเตอร์กิกเก่า

## การใช้งาน

ตัวอย่างอักษรสวยัมภู อ่านว่า "อนโดร์ เกเกน ซานาบาซาร์"
ชาวมองโกลตะวันออกใช้อักษรนี้ในพิธีกรรมและตกแต่งเป็นหลัก ชญานวัชระได้สร้างอักษรนี้ขึ้นเพื่อแปลตำราทางพุทธศาสนาจากภาษาสันสกฤตหรือทิเบต และทั้งเขาและลูกศิษย์ต่างก็ใช้อักษรนี้อย่างกว้างขวางเพื่อจุดประสงค์ดังกล่าว

## อักษร

### พยัญชนะ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 𑩜‎ka
 | 𑩝‎kha
 | 𑩞‎ga
 | 𑩟‎gha
 | 𑩠‎ṅa
 | 𑩡‎ca
 | 𑩢‎cha
 | 𑩣‎ja
 | 𑩤‎jha
 | 𑩥‎ña
 |
| 𑩦‎ṭa
 | 𑩧‎ṭha
 | 𑩨‎ḍa
 | 𑩩‎ḍha
 | 𑩪‎ṇa
 | 𑩫‎ta
 | 𑩬‎tha
 | 𑩭‎da
 | 𑩮‎dha
 | 𑩯‎na
 |
| 𑩰‎pa
 | 𑩱‎pha
 | 𑩲‎ba
 | 𑩳‎bha
 | 𑩴‎ma
 | 𑩵‎tsa
 | 𑩶‎tsha
 | 𑩷‎dza
 | 𑩸‎źa
 | 𑩹‎za
 |
| 𑩺‎'a
 | 𑩻‎ya
 | 𑩾‎va
 | 𑩼‎ra
 | 𑩽‎la
 | 𑩿‎śa
 | 𑪀‎ṣa
 | 𑪁‎sa
 | 𑪂‎ha
 | 𑪃‎kṣa
 |

#### มองโกล

ภาษามองโกลมีพยัญชนะสวยัมภูชุดย่อยที่ใช้การออกเสียงเฉพาะภาษามองโกล

พยัญชนะสวยัมภูมองโกล| 𑩜‎ɡa/ɢa
 | 𑩝‎ka/qa
 | 𑩠‎ŋa
 | 𑩣‎ja
 | 𑩢‎ca
 | 𑩥‎ña
 | 𑩫‎da
 | 𑩬‎ta
 | 𑩯‎na
 | 𑩰‎ba
 |
| 𑩱‎pa
 | 𑩴‎ma
 | 𑩻‎ya
 | 𑩼‎ra
 | 𑩾‎va
 | 𑩽‎la
 | 𑩿‎sha
 | 𑪁‎sa
 | 𑪂‎ha
 | 𑪃‎ksa
 |

ในภาษามองโกล พยัญชนะท้ายเขียนด้วยอักษรฐานรูปย่อด้านใต้ขอบรูปอักษร ในกรณีที่อาจขัดกับสระ u หรือ ü ตัวสระจะเขียนที่ด้านซ้าย

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 𑩐𑪊‎aɡ
 | 𑩐𑪋‎ak
 | 𑩐𑪌‎aŋ
 | 𑩐𑪍‎ad/at
 | 𑩐𑪎‎an
 | 𑩐𑪏‎ab/ap
 |
| 𑩐𑪐‎am
 | 𑩐𑪑‎ar
 | 𑩐𑪒‎al
 | 𑩐𑪓‎aš
 | 𑩐𑪔‎as
 | 𑩐𑪕‎ah
 |

#### สันสกฤตและทิเบต

ในภาษาสันสกฤตและทิเบต กลุ่มพยัญชนะส่วนใหญ่สามารถเขียนด้วยการต่อกันในแนวตั้งสูงถึง 3 พยัญชนะในขอบรูปเดียวกัน

ตัวอย่างกลุ่มพยัญชนะ| 𑩣 + 𑩪‎𑩣𑪙𑩠‎jṅa
 | 𑩜 + 𑩿‎𑩜𑪙𑩿‎kśa
 | 𑩭 + 𑩾‎𑩭𑪙𑩾‎dva
 | 𑩯 + 𑩭‎𑩯𑪙𑩭‎nda
 | 𑩲 + 𑪁 + 𑩜‎𑩲𑪙𑪁𑪙𑩜‎bska
 | 𑩜 + 𑪀 + 𑩴‎𑩜𑪙𑪀𑪙𑩴‎kṣma
 | 𑩭 + 𑩭‎𑩭𑪘‎dda
 | 𑩴 + 𑩴‎𑩴𑪘‎mma
 |

กลุ่มพยัญชนะที่เริ่มต้นด้วย ⟨𑩼‎⟩ *ra*, ⟨𑩽‎⟩ *la*, ⟨𑩿‎⟩ *śa* หรือ ⟨𑪁‎⟩ *sa* พยัญชนะแรกสามารถลดรูปเป็นอุปสรรคขนาดเล็กเขียนที่ด้านซ้ายของสามเหลี่ยมหลักของอักษรถัดไป เช่น พยางค์ ⟨𑩼𑪙𑩜‎⟩ *rka* สามารถเขียนเป็น ⟨𑪆𑩜‎⟩

ตัวอย่างพยัญชนะอุปสรรค| 𑪆‎r-
 | 𑪇‎l-
 | 𑪈‎ś-
 | 𑪉‎s-
 |
| 𑪆𑩜‎rka
 | 𑪇𑩜‎lka
 | 𑪈𑩜‎śka
 | 𑪉𑩜‎ska
 |

### สระ

พยัญชนะในอักษรสวยัมภูมีเสียงสระ *a* อยู่ในตัว เช่นเดียวกันอักษรพราหมีอื่น ๆ เช่น อักษร ⟨𑩜‎⟩ ออกเสียงว่า *ka* พยัญชนะที่มีเสียงสระอื่น ๆ สร้างขึ้นด้วยการเพิ่มสัญลักษณ์สระที่ฐานตัวอักษร เช่น พยางค์ ⟨𑩜𑩑‎⟩ *ki* สร้างขึ้ยด้วยการเพิ่มเครื่องหมายเสริมสัทอักษรสระ ⟨𑩑‎⟩ ใน ⟨𑩜‎⟩

ภาษามองโกลมีสระ 7 เสียง ทั้งหมดมีรูปสั้นและรูปยาว รูปยาวระบุด้วยสัญลักษณ์ยาว
สระประสมสองเสียงแทนด้วยการเพิ่มสัญลักษณ์สระประสมสองเสียงหนึ่งเข้าในพยางค์

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

สระประสมกับ ⟨𑩐‎⟩| 𑩐‎a
 | 𑩐𑩑‎i
 | 𑩐𑩔‎e
 | 𑩐𑩒‎ü
 | 𑩐𑩓‎u
 | 𑩐𑩕‎o
 | 𑩐𑩖‎ö
 |
| 𑩐𑩛‎ā
 | 𑩐𑩑𑩛‎ī
 | 𑩐𑩔𑩛‎ē
 | 𑩐𑩛𑩒‎ǖ
 | 𑩐𑩛𑩓‎ū
 | 𑩐𑩕𑩛‎ō
 | 𑩐𑩖𑩛‎ȫ
 |

 |

สระประสมสองเสียง| ◌𑩗‎-i
 | ◌𑩘‎-u
 |
| 𑩐𑩗‎ai
 | 𑩐𑩘‎au
 |

 |

ภาษาสันสกฤตยังมีพยัญชนะแกนพยางค์ ṛ และ ḷ ที่ทำหน้าที่เป็นสระและอาจมีเสียงสั้นหรือยาว การถอดเสียงสันสกฤตยังมีเครื่องหมายเสริมสัทอักษรสระสองอัน คือ *อนุสวาร* ⟨◌𑪖‎⟩ ที่ระบุว่าสระนี่ทำให้เป็นเสียงนาสิก และ *visarga* ⟨◌𑪗‎⟩ ที่ระบุเสียง post-vocalic aspiration

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 𑩐𑩙‎ṛ
 | 𑩐𑩙𑩛𑩙‎ṝ
 | 𑩐𑩚‎ḷ
 | 𑩐𑩚𑩛‎ḹ
 | 𑩐𑪖‎aṃ
 | 𑩐𑪗‎aḥ
 |

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Soyombo script – Omniglot
* Soyombo fonts (TeX/Metafont)
* Soyombo fonts (TTF)

## อ่านเพิ่ม

* Соёмбын нууц ба синергетик. Эмхэтгэсэн Б. Болдсайхан, Б. Батсанаа, Ц. Оюунцэцэг. Улаанбаатар, 2005. [Secrets and Synergies of Soyombo. Compiled by B. Boldsaikhan, B. Batsanaa, C. Oyunceceg. Ulaanbaatar, 2005.]