# อหิวาตกโรค

| อหิวาตกโรค (Cholera) |
| --- |
| ชื่ออื่น | Asiatic cholera, epidemic cholera |
|  |
| ผู้ป่วยอหิวาตกโรคมีภาวะขาดน้ำรุนแรง เห็นได้จากมีตาลึกโหล มือเหี่ยวแห้ง |
| สาขาวิชา | Infectious disease |
| อาการ | Large amounts of watery diarrhea, vomiting, muscle cramps |
| ภาวะแทรกซ้อน | Dehydration, electrolyte imbalance |
| การตั้งต้น | 2 hours to 5 days after exposure |
| ระยะดำเนินโรค | A few days |
| สาเหตุ | *Vibrio cholerae* spread by fecal-oral route |
| ปัจจัยเสี่ยง | Poor sanitation, not enough clean drinking water, poverty |
| วิธีวินิจฉัย | Stool test |
| การป้องกัน | Improved sanitation, clean water, hand washing, cholera vaccines |
| การรักษา | Oral rehydration therapy, zinc supplementation, intravenous fluids, antibiotics |
| ความชุก | 3–5 million people a year |
| การเสียชีวิต | 28,800 (2015) |

**อหิวาตกโรค** หรือ **โรคห่า** (อังกฤษ: *cholera*) คือ โรคระบาดชนิดหนึ่ง เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรีย *Vibrio cholerae* ที่ลำไส้เล็ก ผู้ป่วยจะมีอาการท้องร่วงเป็นน้ำและอาเจียนเป็นหลัก เรียกว่า "ลงราก" จึงเรียกโรคนี้ว่า "โรคลงราก" ก็มี และถ้าเกิดแก่สัตว์เลี้ยง เช่น เป็ด ไก่ วัว ควาย เรียก "กลี" ร่างกายจะขับน้ำออกมาเป็นจำนวนมาก ในผู้ป่วยรุนแรงอาจทำให้มีผิวสีออกเทา-น้ำเงินได้ การแพร่เชื้อเกิดขึ้นจากการดื่มน้ำหรือกินอาหารที่ปนเปื้อนอุจจาระของผู้ติดเชื้อเป็นหลัก ซึ่งผู้นั้นแม้ไม่มีอาการก็สามารถแพร่เชื้อได้

ความรุนแรงของอาการท้องร่วงและอาเจียนสามารถนำไปสู่ภาวะขาดน้ำและเสียสมดุลเกลือแร่อย่างรวดเร็ว กระทั่งเสียชีวิตในบางราย การรักษาหลักคือการชดเชยสารน้ำโดยการกิน ซึ่งมักทำโดยให้ดื่มสารละลายชดเชยการขาดน้ำและเกลือแร่ ถ้าไม่ได้ผลหรือได้ผลเร็วไม่เพียงพอหรือดื่มไม่ได้ ผู้ป่วยบางรายอาจจำเป็นต้องได้รับสารน้ำทางหลอดเลือดดำ สำหรับผู้ป่วยบางรายที่เป็นรุนแรงอาจใช้ยาปฏิชีวนะช่วยเพื่อลดระยะเวลาและความรุนแรงของการป่วย

พ.ศ. 2553 มีผู้ป่วยอหิวาตกโรคทั่วโลกประมาณ 3-5 ล้านคน เสียชีวิตประมาณ 100,000-130,000 คนต่อปี โรคนี้เป็นหนึ่งในโรคติดเชื้อโรคแรก ๆ ที่มีการศึกษาด้วยวิธีทางระบาดวิทยา

## สาเหตุ

ภาพจากกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนแบบส่องผ่านของเชื้อ *Vibrio cholerae*
เกิดจากแบคทีเรียที่มีชื่อว่า วิบริโอ คอเลอเร (*Vibrio Cholerae*) sero group O1, หรือ O139, biotypes Classical และ เอลเทอร์ (EL Tor) วิบริโอ El Tor แต่ละ biotype มี serotypes inaba, Ogawa และ Hikojima (พบน้อยมาก)

## การถ่ายทอดโรค

โดยการกินอาหารหรือน้ำที่มีเชื้ออหิวาตกโรค หรือพิษของเชื้ออหิวาตกโรคปะปนอยู่ เช่น อาหารที่มีแมลงวันตอม อาหารสุกๆ ดิบๆ ซึ่งเกิดจากการจากอุจจาระหรืออาเจียนของผู้ป่วย แพร่กระจายอยู่ในอาหารและน้ำดื่ม โดยมีแมลงวันเป็นพาหะนำโรค

## ระยะเวลาฟักตัว

ผู้ที่ได้รับเชื้อ จะเกิดอาการได้ตั้งแต่ 24 ชั่วโมง ถึง 5 วัน แต่โดยเฉลี่ยแล้วจะเกิดอาการภายใน 1 - 2 วัน

## อาการ

1. เป็นอย่างไม่รุนแรง พวกนี้มักหายภายใน 1 วัน หรืออย่างช้า 5 วัน มีอาการถ่ายอุจจาระเหลวเป็นน้ำ วันละหลายครั้ง แต่จำนวนอุจจาระไม่เกินวันละ 1 ลิตร ในผู้ใหญ่อาจมีปวดท้องหรือ คลื่นไส้อาเจียนได้
2. เป็นอย่างรุนแรง อาการระยะแรก มีท้องเดิน มีเนื้ออุจจาระมาก ต่อมามีลักษณะเป็นน้ำซาวข้าว เพราะว่ามีมูกมาก มีกลิ่นเหม็นคาว ถ่ายอุจจาระได้โดยไม่มีอาการปวดท้อง บางครั้งไหลพุ่งออกมาโดยไม่รู้สึกตัว มีอาเจียนโดยไม่คลื่นไส้ อุจจาระออกมากถึง 1 ลิตร ต่อชั่วโมง และจะหยุดเองใน 1 - 6 วัน ถ้าได้น้ำและเกลือแร่ชดเชยอย่างเพียงพอ แต่ถ้าได้น้ำและเกลือแร่ทดแทนไม่ทันกับที่เสียไป จะมีอาการขาดน้ำอย่างมาก ลุกนั่งไม่ไหว ปัสสาวะน้อย หรือไม่มีเลย อาจมีอาการเป็นลม หน้ามืด จนถึงช็อค ซึ่งเป็นอันตรายถึงชีวิตได้

## ข้อควรปฏิบัติเมื่อเกิดอาการท้องเสีย

1. งดอาหารที่มีรสจัดหรือเผ็ดร้อน หรือ ของหมักดอง
2. ดื่มน้ำชาแก่แทนน้ำ บางรายต้องงดอาหารชั่วคราว เพื่อลดการระคายเคืองในลำไส้
3. ดื่มน้ำเกลือผง สลับกับน้ำต้มสุก ถ้าเป็นเด็กเล็กควรปรึกษาแพทย์
4. ถ้าท้องเสียอย่างรุนแรง ต้องรีบนำส่งแพทย์ด่วน

## การป้องกัน

1. รับประทานอาหารที่ปรุงสุกใหม่ ๆ และดื่มน้ำสะอาด เช่น น้ำต้มสุก ภาชนะที่ใส่อาหารควรล้างสะอาด ทุกครั้งก่อนใช้ หลีกเลี่ยงอาหารหมักดอง สุก ๆ ดิบ ๆ อาหารที่ปรุงทิ้งไว้นาน ๆ อาหารที่มีแมลงวันตอม
2. ล้างมือฟอกสบู่ให้สะอาดทุกครั้งก่อนกินอาหาร หรือก่อนปรุงอาหาร และหลังขับถ่าย
3. ไม่เทอุจจาระ ปัสสาวะและสิ่งปฏิกูลลงในแม่น้ำลำคลอง หรือทิ้งเรื่ยราด ต้องถ่ายลงในส้วมที่ถูกสุขลักษณะ และกำจัดสิ่งปฏิกูลโดยการเผาหรือฝังดิน เพื่อป้องกันการแพร่ของเชื้อโรค
4. ระวังไม่ให้น้ำเข้าปาก เมื่อลงเล่นหรืออาบน้ำในลำคลอง
5. หลีกเลี่ยงการสัมผัสผู้ป่วยที่เป็นอหิวาตกโรค
6. สำหรับผู้ที่สัมผัสโรคนี้ ควรรับประทานยาที่แพทย์ให้จนครบ

## อ้างอิง

## หนังสืออ่านเพิ่ม

* Arnold, David (1986). "Cholera and Colonialism in British India". *Past & Present*. **113** (113): 118–151. doi:10.1093/past/113.1.118. JSTOR 650982. PMID 11617906.
* Azizi, MH; Azizi, F (January 2010). "History of Cholera Outbreaks in Iran during the 19th and 20th Centuries". *Middle East Journal of Digestive Diseases*. **2** (1): 51–55. PMC 4154910. PMID 25197514.
* Bilson, Geoffrey. *A Darkened House: Cholera in Nineteenth-Century Canada* (U of Toronto Press, 1980).
* Cooper, Donald B. (1986). "The New 'Black Death': Cholera in Brazil, 1855-1856". *Social Science History*. **10** (4): 467–488. doi:10.2307/1171027. JSTOR 1171027. PMID 11618140.
* Echenberg, Myron (2011). *Africa in the Time of Cholera: A History of Pandemics from 1817 to the Present*. ISBN 978-0-521-18820-3.
* Evans, Richard J. (1988). "Epidemics and Revolutions: Cholera in Nineteenth-Century Europe". *Past & Present*. **120** (120): 123–146. doi:10.1093/past/120.1.123. JSTOR 650924. PMID 11617908.
* Evans, Richard J. (2005). *Death in Hamburg: Society and Politics in the Cholera Years*. ISBN 978-0-14-303636-4.
* Gilbert, Pamela K. *Cholera and Nation: Doctoring the Social Body in Victorian England" (SUNY Press, 2008).*
* Hamlin, Christopher (2009). *Cholera: The Biography*. Oxford University Press.
* Huber, Valeska (November 2020). "Pandemics and the politics of difference: rewriting the history of internationalism through nineteenth-century cholera". *Journal of Global History*. **15** (3): 394–407. doi:10.1017/S1740022820000236. S2CID 228940685.
* Huber, Valeska (June 2006). "THE UNIFICATION OF THE GLOBE BY DISEASE? THE INTERNATIONAL SANITARY CONFERENCES ON CHOLERA, 1851–1894". *The Historical Journal*. **49** (2): 453–476. doi:10.1017/S0018246X06005280. S2CID 162994263.
* Jenson, Deborah; Szabo, Victoria (November 2011). "Cholera in Haiti and Other Caribbean Regions, 19th Century". *Emerging Infectious Diseases*. **17** (11): 2130–2135. doi:10.3201/eid1711.110958. PMC 3310590. PMID 22099117.
* Kotar, S. L.; Gessler, J. E. (2014). *Cholera: A Worldwide History*. ISBN 978-0-7864-7242-0.
* Kudlick, Catherine Jean (1996). *Cholera in Post-Revolutionary Paris: A Cultural History*. Berkeley: University of California Press.
* Legros, Dominique (15 October 2018). "Global Cholera Epidemiology: Opportunities to Reduce the Burden of Cholera by 2030". *The Journal of Infectious Diseases*. **218** (suppl\_3): S137–S140. doi:10.1093/infdis/jiy486. PMC 6207143. PMID 30184102.
* Mukharji, Projit Bihari (2012). "The 'Cholera Cloud' in the Nineteenth-Century 'British World': History of an Object-Without-an-Essence". *Bulletin of the History of Medicine*. **86** (3): 303–332. doi:10.1353/bhm.2012.0050. JSTOR 26305866. PMID 23241908. S2CID 207267413. INIST:26721136 แม่แบบ:Project MUSE.
* Rosenberg, Charles E. (1987). *The Cholera Years: The United States in 1832, 1849, and 1866*. University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-72677-9.
* Roth, Mitchel (1997). "Cholera, Community, and Public Health in Gold Rush Sacramento and San Francisco". *Pacific Historical Review*. **66** (4): 527–551. doi:10.2307/3642236. JSTOR 3642236.
* Snowden, Frank M. *Naples in the Time of Cholera, 1884-1911* (Cambridge UP, 1995).
* Vinten-Johansen, Peter, ed. *Investigating Cholera in Broad Street: A History in Documents* (Broadview Press, 2020). regarding 1850s in England.
* Vinten-Johansen, Peter, et al. *Cholera, chloroform, and the science of medicine: a life of John Snow* (2003).

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Prevention and control of cholera outbreaks: WHO policy and recommendations
* Cholera—World Health Organization
* Cholera – *Vibrio cholerae* infection—Centers for Disease Control and Prevention
* "Cholera" . *สารานุกรมบริแทนนิกา* (ภาษาอังกฤษ). Vol. 6 (11th ed.). 1911. pp. 262–267.

แม่แบบ:Cholera