Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ภาษาเดนมาร์ก

| ภาษาเดนมาร์ก |
| --- |
| *dansk* |
| ออกเสียง | [ˈtænˀsk] |
| ประเทศที่มีการพูด | เดนมาร์ก กรีนแลนด์ หมู่เกาะแฟโร |
| ชาติพันธุ์ | ชาวเดนมาร์ก |
| ผู้พูด | 6 ล้านคนอักษรละติน (2019) |
| ตระกูลภาษา | อินโด-ยูโรเปียน
* เจอร์แมนิก
	+ เจอร์แมนิกเหนือ
		- สแกนดิเนเวียตะวันออก
			* **ภาษาเดนมาร์ก**
 |
| รูปแบบก่อนหน้า | ภาษานอร์สเก่า
* ภาษานอร์สเก่าตะวันออก
	+ ภาษาเดนมาร์กเก่า
 |
| ระบบการเขียน | อักษรละติน (อักษรเดนมาร์กและนอร์เวย์) |
| สถานภาพทางการ |
| ภาษาทางการของ |  เดนมาร์ก  หมู่เกาะแฟโร

---

 สหภาพยุโรป
คณะมนตรีนอร์ดิก |
| ภาษาชนกลุ่มน้อย ที่รับรองใน |  กรีนแลนด์  เยอรมนี |
| ผู้วางระเบียบ | Dansk Sprognævn |
| รหัสภาษา |
| ISO 639-1 | `da` |
| ISO 639-2 | `dan` |
| ISO 639-3 | `dan` |

คีย์บอร์ดภาษาเดนมาร์กมีอักษร Æ, Ø, และ Å
**ภาษาเดนมาร์ก** (เดนมาร์ก: *dansk*, ออกเสียง: [ˈtænˀsk]) เป็นภาษาในกลุ่มภาษาเจอร์แมนิกเหนือ (หรือภาษาสแกนดิเนเวีย) ซึ่งเป็นกลุ่มย่อยของกลุ่มภาษาเจอร์แมนิก สาขาของภาษาตระกูลอินโด-ยูโรเปียน ภาษาเดนมาร์กเป็นภาษาราชการภาษาเดียวของเดนมาร์ก และเป็นภาษาราชการหนึ่งในสองภาษาของเกาะกรีนแลนด์และหมู่เกาะแฟโร ซึ่งมีฐานะเป็นดินแดนปกครองตนเองของเดนมาร์ก นอกจากนี้ภาษาเดนมาร์กยังพูดกันในหมู่ชนกลุ่มน้อยทางตอนเหนือของประเทศเยอรมนี ในประเทศไอซ์แลนด์ ภาษาเดนมาร์กเป็นภาษาต่างประเทศภาษาที่สอง(ต่อจากภาษาอังกฤษ)ที่มีการเรียนการสอนกันในสถาบันการศึกษาแพร่หลายที่สุด

## สัทวิทยา

### ระบบเสียงพยัญชนะ

|  | ริมฝีปาก | ริมฝีปากกับฟัน | ปุ่มเหงือก | ปุ่มเหงือก-เพดานแข็ง | เพดานแข็ง | เพดานอ่อน | ช่องคอ | เส้นเสียง |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| เสียงระเบิด | pʰ | b |  | tˢ | d |  |  | kʰ | g |  |  |
| เสียงนาสิก | m |  | n |  |  | ŋ |  |  |
| เสียงเสียดแทรก |  | f |  | s |  | ( ɕ ) |  |  |  | h |  |
| เสียงเปิด |  | v | ð |  | j |  | r |  |
| เสียงเปิดข้างลิ้น |  |  | l |  |  |  |  |  |

### ระบบเสียงสระ

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | สระหน้า | สระกลาง | สระหลัง |
| unrounded | rounded | unrounded | rounded |
| Close (high) | i | y |  |  | u |
| Close-mid | e | ø |  |  | o |
| Mid |  |  | ə |  |  |
| Open-mid | ɛ | œ | ɐ |  | ɔ |
| Open (low) |  |  | a | ɑ | ɒ |
# โฟกัส

จุด F เป็นจุดโฟกัสของวงกลมสีแดง พาราโบลาสีเขียว และไฮเพอร์โบลาสีน้ำเงิน
ในวิชาเรขาคณิต จุด**โฟกัส** คือตำแหน่งพิเศษที่ใช้ในการอธิบายลักษณะของภาคตัดกรวย ซึ่งมีอยู่ 4 ประเภทได้แก่ วงกลม พาราโบลา วงรี และไฮเพอร์โบลา

จุดโฟกัสโดยทั่วไปมี 2 จุด และจะอยู่ในตำแหน่งสมมาตรกันบนแกนเอกของกรวยเสมอ ตำแหน่งของจุดโฟกัสสำหรับภาคตัดกรวยแต่ละชนิดเป็นดังนี้

* สำหรับวงรี - ค่ารวมของระยะทางจากจุดใดๆ บนวงรีมายังจุดโฟกัสทั้งสองจุดจะเป็นค่าคงที่ (ซึ่งจะเท่ากับความยาวของแกนเอกของวงรี)
* สำหรับวงกลม - มีจุดโฟกัสเพียงจุดเดียว คือจุดศูนย์กลางของวงกลม ทุกจุดบนวงกลมจะอยู่ห่างจากจุดนี้เท่าๆ กัน อาจกล่าวอีกอย่างได้ว่า จุดโฟกัสทั้ง 2 จุดอยู่ที่ตำแหน่งเดียวกัน
* สำหรับไฮเพอร์โบลา - ค่าต่างของระยะห่างจากจุดใดๆ ถึงจุดโฟกัสมีค่าคงที่
* สำหรับพาราโบลา - มีจุดโฟกัสเพียงจุดเดียวเช่นกัน (หรืออาจกล่าวว่า จุดโฟกัสอีกจุดหนึ่งอยู่ที่ตำแหน่งอนันต์) ระยะห่างจากจุดใดๆ บนพาราโบลามายังจุดโฟกัส จะเท่ากับระยะห่างจากจุดนั้นไปยังเส้นไดเรกทริกซ์
# ลองจิจูด

**ลองจิจูด** (อังกฤษ: *longitude*) หรือเดิมเรียกว่า **เส้นแวง** แทนด้วยอักษรกรีก λ เป็นพิกัดที่ใช้บอกตำแหน่งบนพื้นโลก โดยวัดไปทางตะวันออกหรือตะวันตกจากเส้นสมมติในแนวเหนือ-ใต้ที่เรียกว่าเส้นเมริเดียนแรก พิกัดที่ใช้คู่กัน คือ ละติจูด

ลองจิจูดมีหน่วยเป็นองศา นับจาก 0 องศาที่เส้นเมริเดียนแรกไปทางตะวันออก +180 องศา และไปทางตะวันตก −180 องศา ลองจิจูดต่างจากละติจูด ตรงที่ละติจูดมีเส้นศูนย์สูตรเป็นเส้นอ้างอิงตามธรรมชาติ ลองจิจูดจึงต้องกำหนดเส้นสมมติขึ้นมาหนึ่งเส้นสำหรับอ้างอิง ใน ค.ศ. 1884 การประชุมเมอริเดียนนานาชาติ (International Meridian Conference) จึงได้กำหนดให้เส้นเวลาที่ผ่านหอดูดาวหลวงกรีนิช เป็นเส้นเมริเดียนปฐม และเป็นลองจิจูด 0 องศา
# เส้นเมริเดียน

**เส้นเมริเดียน** (อังกฤษ: *meridian, line of longitude*) เป็นเส้นสมมติที่ลากจากขั้วโลกเหนือไปยังขั้วโลกใต้ สร้างขึ้นจากการสมมติเส้นเมริเดียนปฐม มีค่ามุม 100 องศา ลากผ่านไปทางทิศตะวันออกและทิศตะวันตก ด้านละ 180 องศา โดยเส้นเมริเดียนที่ 180 องศาตะวันออกและ 180 องศาตะวันตก จะทับกันเป็นเส้นเดียวนี้ให้เป็นเส้นวันที่หรือเส้นแบ่งเขตวันระหว่างชาติ หรือเส้นแบ่งเขตวันสากล
เส้นเมริเดียนแรก หรือ เส้นเมริเดียนปฐม (Prime Meridian) คือเส้นเมริเดียนที่ลากผ่านหอดูดาวแห่งหนึ่ง ตำบลกรีนิช ใกล้กรุงลอนดอนในประเทศอังกฤษทั้งนี้เพื่อใช้เป็นหลักอ้างอิงในการนับเส้นเมริเดียนอื่น ๆ ต่อไป
เส้นเมริเดียนรอบโลก มี 360 เส้น แบ่งเป็นเส้นองศาตะวันออก 180 เส้น และเส้นองศาตะวันตก 180 เส้น
ความสำคัญของเส้นเมริเดียน คือ บอกพิกัดของตำแหน่งที่ตั้งต่าง ๆ บนพื้นผิวโลกโดยใช้ร่วมกันเส้นขนาน (เส้นละติจูด) และใช้เป็นแนวแบ่งเขตเวลาของโลก
# นาฬิกาแดด

นาฬิกาแดดบนพื้นในตากันร็อก
**นาฬิกาแดด** คือ เครื่องมือใช้สำหรับวัดเวลาในตอนกลางวันจากตำแหน่งของดวงอาทิตย์ โดยทั่วไปจะสร้างเป็นวัตถุอย่างหนึ่งเรียกว่าโนมอน (gnomon) ให้ตั้งอยู่บนฐาน เมื่อแสงแดดตกกระทบโนมอนจะทำให้เกิดเงาทอดลงไปบนฐาน แล้วอ่านค่าเวลาจากฐานนั้นซึ่งมีขีดบอกเวลากำกับอยู่ นาฬิกาแดดอาจสร้างขึ้นโดยยึดอยู่กับที่หรือสามารถเคลื่อนย้ายก็ได้
# เส้นศูนย์สูตรท้องฟ้า

**เส้นศูนย์สูตรท้องฟ้า** (celestial equator) ในระบบพิกัดศูนย์สูตร คือ วงกลมใหญ่บนทรงกลมท้องฟ้าที่อยู่ในระนาบเดียวกันกับเส้นศูนย์สูตรของโลก เส้นศูนย์สูตรท้องฟ้าทำมุมเอียงกับระนาบสุริยวิถีเป็นมุมประมาณ 23.5° ซึ่งเป็นผลจากความเอียงของแกนหมุนของโลก
# วัตถุทางดาราศาสตร์

Selection of astronomical bodies and objects
**วัตถุทางดาราศาสตร์** (อังกฤษ: *astronomical object*) หรือ **วัตถุท้องฟ้า** (celestial object) หรือ **เทห์ฟากฟ้า** หรือ **เทห์ฟ้า** (อังกฤษ: *celestial body*) หมายถึงวัตถุทางดาราศาสตร์ เช่น ดาวฤกษ์ ดาวเคราะห์ ดาวหาง ดาวบริวาร ดาวเคราะห์แคระ ดาวเคราะห์น้อย สะเก็ดดาว ดาราจักร เนบิวลา หลุมดำ กระจุกดาว กระจุกดาราจักร ซูเปอร์โนวา ไฮเปอร์โนวา โนวา กระจุกดาราจักรยวดยิ่ง ดาวเคราะห์นอกระบบ ดาวนิวตรอน ซากซูเปอร์โนวา ดาวแคระน้ำตาล ดาวแคระดำเป็นต้น พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 ใช้คำว่า "เทห์ฟากฟ้า" หรือ "เทห์ฟ้า" แต่ในวงการดาราศาสตร์นิยมใช้คำว่า "วัตถุท้องฟ้า"
# การขนส่งระบบราง

แผนที่ของเครือข่ายระบบรางทั่วโลกรถไฟ InterCity Express ในประเทศเยอรมนี

**การขนส่งระบบราง** (อังกฤษ: *Rail transport*) เป็นการขนส่งผู้โดยสารหรือสินค้าด้วยยานพาหนะที่วิ่งไปตามราง การขนส่งระบบรางเป็นส่วนหนึ่งของห่วงโซ่โลจิสติก ซึ่งจะเป็นการเพิ่มความสะดวกให้กับการค้าระหว่างประเทศและการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจในหลาย ๆ ประเทศ

โดยทั่วไปรางรถไฟจะประกอบไปด้วยราว 2 ราวคู่ขนานกันไป ปกติแล้วจะทำมาจากเหล็กกล้าแล้วหนุนด้วยไม้หมอน ไม้หมอนจะช่วยรักษาระยะห่างหรือความกว้างระหว่างราวทั้งสองข้าง ซึ่งจะมีความกว้างแตกต่างกันไปในแต่ละประเทศ เพื่อรักษา บางประเทศก็ใช้ไม้หมอนชนิดไม้ บางประเทศก็ใช้ชนิดคอนกรีตแข็ง ทั้งหมดนี้ได้

## ดูเพิ่ม

1. การขนส่งระบบรางในประเทศไทย
# การหมุน

ทรงกลมหมุนรอบแกน
**การหมุน** (อังกฤษ: *Rotation*) เป็นการเคลื่อนที่ของวัตถุรอบตัวเองในทิศทางเป็นวงกลม วัตถุสองมิติจะหมุนรอบจุด วัตถุสามมิติจะหมุนรอบแกน ถ้าจุดศูนย์กลางการหมุนอยู่ภายนอกวัตถุ จะเรียกว่าการโคจร เช่น การโคจรของโลกรอบดวงอาทิตย์