# สวนพฤกษศาสตร์

**สวนพฤกษศาสตร์** เป็นสถาบันทางวิชาการที่เป็นแหล่งรวบรวมพรรณพืชต่าง ๆ เอาไว้เพื่อทำการอนุรักษ์ ศึกษา วิจัยทางวิทยาศาสตร์โดยเฉพาะทางด้านพฤกษศาสตร์หรือวิทยาศาสตร์ว่าด้วยพืช โดยมักจะมีการปลูกรวบรวมไว้เป็นหมวดหมู่ ตามแต่ละนโยบาย ลักษณะพื้นที่ และงบประมาณของสวนพฤกษศาสตร์นั้น ๆ เช่น สวนกล้วยไม้ สวนสมุนไพร สวนพืชให้สี สวนพืชมีพิษ หรือ ตามการจัดจำแนกพืชเป็นวงศ์ต่าง ๆ เช่น วงศ์ปาล์ม วงศ์ขิงข่า เป็นต้น โดยสวนพฤกษศาสตร์ที่มีมาตรฐานจะมีองค์ประกอบที่สำคัญ เช่น แปลงรวบรวมพรรณพืช ห้องสมุด หอพรรณไม้ ห้องปฏิบัติการ นอกจากงานด้านอนุรักษ์พืชแล้ว ยังเป็นแหล่งเรียนรู้ด้านพืชสำหรับการศึกษาของนักวิจัย นักเรียนนักศึกษา หรือตอบสนองต่อการเป็นแหล่งท่องเที่ยวและสถานพักผ่อนหย่อนใจ ซึ่งแนวโน้มในปัจจุบันสวนพฤกษศาสตร์จะต้องตอบสนองต่อความเป็นอยู่ของมนุษย์ เช่น การเป็นแหล่งพันธุกรรมให้แก่ชุมชนในท้องถิ่น

## สวนพฤกษศาสตร์ และสวนรุกขชาติในประเทศไทย

### สวนพฤกษศาสตร์

* สวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ จังหวัดเชียงใหม่ (องค์การสวนพฤกษศาสตร์)
* สวนพฤกษศาสตร์ 100 ปี กรมป่าไม้ จังหวัดสระแก้ว
* สวนพฤกษศาสตร์ภาคตะวันออก (เขาหินซ้อน) จังหวัดฉะเชิงเทรา
* สวนพฤกษศาสตร์ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (ดงฟ้าห่วน) จังหวัดอุบลราชธานี
* สวนพฤกษศาสตร์ภาคกลาง (พุแค) จังหวัดสระบุรี
* สวนพฤกษศาสตร์ภาคใต้ (เขาช่อง) จังหวัดตรัง
* สวนพฤกษศาสตร์สากลภาคใต้ (ทุ่งค่าย) จังหวัดตรัง
* สวนพฤกษศาสตร์พัทลุง จังหวัดพัทลุง
* สวนพฤกษศาสตร์ชายแดนภาคใต้ จังหวัดนราธิวาส

### สวนพฤกษศาสตร์วรรณคดี 4 แห่ง

* สวนพฤกษศาสตร์วรรณคดีภาคกลาง จังหวัดราชบุรี
* สวนพฤกษศาสตร์วรรณคดีภาคเหนือ จังหวัดเชียงใหม่
* สวนพฤกษศาสตร์วรรณคดีภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จังหวัดร้อยเอ็ด
* สวนพฤกษศาสตร์วรรณคดีภาคใต้ จังหวัดสงขลา

### สวนรวมพรรณไม้ป่า 60 พรรษามหาราชินี 4 แห่ง

* สวนรวมพรรณไม้ป่า 60 พรรษามหาราชินี ภาคกลาง จังหวัดราชบุรี
* สวนรวมพรรณไม้ป่า 60 พรรษามหาราชินี ภาคเหนือ จังหวัดเชียงใหม่
* สวนรวมพรรณไม้ป่า 60 พรรษามหาราชินี ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จังหวัดอุดรธานี
* สวนรวมพรรณไม้ป่า 60 พรรษามหาราชีนี ภาคใต้ จังหวัดนราธิวาส

### สวนรุกขชาติ 55 แห่ง

|  |  |
| --- | --- |
| **ภาคเหนือ สวนรุกขชาติสกุโณทยาน จังหวัดพิษณุโลก
* สวนรุกขชาติบ้านแพะ จังหวัดอุตรดิตถ์
* สวนรุกขชาติซับชมภู จังหวัดเพชรบูรณ์
* สวนรุกขชาติเมืองราด จังหวัดเพชรบูรณ์
* สวนรุกขชาติผาเมือง จังหวัดเพชรบูรณ์
* สวนรุกขชาติ 100 ปี กรมป่าไม้ (ซับสมบูรณ์) จังหวัดนครสวรรค์
* สวนรุกขชาติกาญจนกุมาร จังหวัดพิจิตร
* สวนรุกขชาติห้วยทรายขาว จังหวัดแพร่
* สวนรุกขชาติห้วยโรง จังหวัดแพร่
* สวนรุกขชาติช่อแฮ จังหวัดแพร่
* สวนรุกขชาติห้วยทาก จังหวัดลำปาง
* สวนรุกขชาติพระบาท จังหวัดลำปาง
* สวนรุกขชาติห้างฉัตร จังหวัดลำปาง
* สวนรุกขชาติแช่แห้ง จังหวัดน่าน
* สวนรุกขชาติห้วยน้ำอุ่น จังหวัดน่าน
* สวนรุกขชาติเขาดินไพรวัน จังหวัดสุโขทัย
* สวนรุกขชาติโป่งสลี จังหวัดเชียงราย
* สวนรุกขชาติไม้เมืองหนาว จังหวัดเชียงใหม่
* สวนรุกขชาติห้วยแก้ว จังหวัดเชียงใหม่
* สวนรุกขชาติแม่สุริน จังหวัดแม่ฮ่องสอน
* สวนรุกขชาติห้วยชมภู จังหวัดแม่ฮ่องสอน
* สวนรุกขชาติ 100 ปี กรมป่าไม้ (ดอยหมากหินหอม) จังหวัดแม่ฮ่องสอน
* สวนรุกขชาติโป่งแข่ จังหวัดแม่ฮ่องสอน

**ภาคกลาง สวนรุกขชาติมวกเหล็ก จังหวัดสระบุรี
* สวนรุกขชาติเขาฉกรรจ์ จังหวัดสระแก้ว
* สวนรุกขชาติน้ำตกวังก้านเหลือง จังหวัดลพบุรี
* สวนรุกขชาติค่ายบางระจัน จังหวัดสิงห์บุรี
* สวนรุกขชาติคูเมือง จังหวัดสิงห์บุรี
* สวนรุกขชาติถ้ำจอมพล จังหวัดราชบุรี
* สวนรุกขชาติดอนเจดีย์ จังหวัดสุพรรณบุรี
* สวนรุกขชาติด่านช้าง จังหวัดสุพรรณบุรี
* สวนรุกขชาติกำแพงแสน จังหวัดนครปฐม
* สวนรุกขชาติ 100 ปี กรมป่าไม้ (ทุ่งขนาย) จังหวัดเพชรบุรี
 | **ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ สวนรุกขชาติน้ำผุดทัพลาว จังหวัดชัยภูมิ
* สวนรุกขชาติ 100 ปี กรมป่าไม้ (ภูกุ้มข้าว) จังหวัดชัยภูมิ
* สวนรุกขชาติพุทธมณฑล จังหวัดมหาสารคาม
* สวนรุกขชาติท่าสองคอน จังหวัดมหาสารคาม
* สวนรุกขชาติดงมะอี่ จังหวัดร้อยเอ็ด
* สวนรุกขชาติดอนหัวนาค จังหวัดร้อยเอ็ด
* สวนรุกขชาติโพนทราย จังหวัดร้อยเอ็ด
* สวนรุกขชาติ 100 ปี กรมป่าไม้ (ปากปวน) จังหวัดเลย
* สวนรุกขชาติภูข้าว จังหวัดเลย
* สวนรุกขชาติอุบลวนารมย์ จังหวัดอุบลราชธานี
* สวนรุกขชาติ 100 ปี กรมป่าไม้ (น้ำตกสำโรงเกียรติ) จังหวัดศรีสะเกษ
* สวนรุกขชาติดงบังอี่ จังหวัดมุกดาหาร
* สวนรุกขชาติน้ำตกธารทอง จังหวัดหนองคาย
* สวนรุกขชาติวังปอพาน จังหวัดนครพนม

**ภาคตะวันออกเฉียงใต้ สวนรุกขชาติหนองตาอยู่ จังหวัดชลบุรี
* สวนรุกขชาติเพ จังหวัดระยอง
* สวนรุกขชาติหนองสนม จังหวัดระยอง

**ภาคตะวันออก สวนรุกขชาติสมเด็จพระปิ่นเกล้า จังหวัดฉะเชิงเทรา

**ภาคใต้ สวนรุกขชาติเขาพุทธทอง จังหวัดสุราษฎร์ธานี
* สวนรุกขชาติรักษะวาริน จังหวัดระนอง
* สวนรุกขชาติถ้ำเขานุ้ย จังหวัดสงขลา
* สวนรุกขชาติพฤกษามหาราชินี จังหวัดปัตตานี

  |

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* สำนักวิจัยการอนุรักษ์ป่าไม้และพันธุ์พืช