Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ลัทธิอัสมาจารย์

การบรรยายในมหาวิทยาลัยในคริสต์ศตวรรษที่ 14
**ลัทธิอัสมาจารย์** (อังกฤษ: *scholasticism*) หมายถึง วิธีคิดเชิงวิพากษ์ที่มีอิทธิพลต่อการเรียนการสอนของนักวิชาการในมหาวิทยาลัยในยุโรปสมัยกลาง (ค.ศ. 1,100-1,700) และหมายถึงหลักสูตรที่ใช้วิธีดังกล่าวมาสนับสนุนและเผยแพร่หลักความเชื่อในสังคมที่มีความหลากหลายขึ้นเรื่อย ๆ ในสมัยนั้น อัสสมาจารย์นิยมมีต้นกำเนิดมาจากโรงเรียนในอารามคริสต์ในยุโรปยุคแรก ๆ สถาบันการศึกษาระดับมหาวิทยาลัยในยุโรปเกิดขึ้นที่ประเทศอิตาลี ฝรั่งเศส สเปน และอังกฤษ ในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 11 ถึงคริสต์ศตวรรษที่ 12 จัดการสอนด้านศิลปศาสตร์ นิติศาสตร์ แพทยศาสตร์ และเทววิทยา มหาวิทยาลัยเหล่านี้ เช่น มหาวิทยาลัยซาแลร์โน มหาวิทยาลัยโบโญญา และมหาวิทยาลัยปารีส

นักปราชญ์สำคัญในยุคนี้ เช่น แอนเซล์มแห่งแคนเทอร์เบอรี อเล็กซานเดอร์แห่งเฮลส์ อัลแบร์ตุส มาญุส ดันส์ สโกตัส วิลเลียมแห่งออกคัม โบนาเวนตูรา และทอมัส อไควนัส

## อ้างอิง
# วงศ์ทานตะวัน

| วงศ์ทานตะวัน ช่วงเวลาที่มีชีวิตอยู่: Campanian–ปัจจุบัน |
| --- |
|  |
| วงศ์ทานตะวันสิบสองสปีชีส์จากวงศ์ย่อย Asteroideae, Carduoideae และ Cichorioideae |
| การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์  |
| อาณาจักร: | พืช Plantae |
| *เคลด*: | พืชมีท่อลำเลียง Tracheophyta |
| *เคลด*: | พืชดอก Angiosperms |
| *เคลด*: | พืชใบเลี้ยงคู่แท้ Eudicots |
| *เคลด*: | แอสเทอริด Asterids |
| อันดับ: | ทานตะวัน Asterales |
| วงศ์: | **ทานตะวัน** Asteraceae Bercht. & J.Presl |
| สกุลต้นแบบ |
| *Aster* L. |
| วงศ์ย่อย |
| * Asteroideae Lindl.
* Barnadesioideae K.Bremer & R.K.Jansen
* Carduoideae Sweet
* Cichorioideae Chevall.
* Corymbioideae Panero & Funk
* Famatinanthoideae S.E.Freire, Ariza & Panero
* Gochnatioideae Panero & Funk
* Gymnarrhenoideae Panero & Funk
* Hecastocleidoideae Panero & Funk
* Mutisioideae Lindl.
* Pertyoideae Panero & Funk
* Stifftioideae Panero
* Wunderlichioideae Panero & Funk
 |
| ความหลากหลาย |
| 1,911 สกุล |
| ชื่อพ้อง |
| ขยาย* Compositae Giseke
* Acarnaceae Link
* Ambrosiaceae Bercht. & J.Presl
* Anthemidaceae Bercht. & J.Presl
* Aposeridaceae Raf.
* Arctotidaceae Bercht. & J.Presl
* Artemisiaceae Martinov
* Athanasiaceae Martinov
* Calendulaceae Bercht. & J.Presl
* Carduaceae Bercht. & J.Presl
* Cassiniaceae Sch.Bip.
* Cichoriaceae Juss.
* Coreopsidaceae Link
* Cynaraceae Spenn.
* Echinopaceae Bercht. & J.Presl
* Eupatoriaceae Bercht. & J.Presl
* Helichrysaceae Link
* Inulaceae Bercht. & J.Presl
* Lactucaceae Drude
* Mutisiaceae Burnett
* Partheniaceae Link
* Perdiciaceae Link
* Senecionaceae Bercht. & J.Presl
* Vernoniaceae Burmeist.
 |

**วงศ์ทานตะวัน** (ชื่อวิทยาศาสตร์: *Asteraceae* หรือ *Compositae*) จัดเป็นวงศ์ของพืชมีดอกที่มีการกระจายพันธุ์อย่างกว้างขวาง มีสมาชิกมากกว่า 23,000 สปีชีส์ แบ่งย่อยเป็นวงศ์ย่อย 12 วงศ์ย่อยและ 1,620 สกุล ลักษณะเฉพาะของพืชวงศ์นี้คือดอกแบบคอมโพสิท ที่เป็นช่อกระจุก และมีกลีบดอกแผ่อยู่รอบ ๆ แบบดอกทานตะวัน หุ้มด้วยริ้วประดับแบบเกล็ดปลา คำว่า "Asteraceae" มาจาก Aster ซึ่งเป็นสกุลที่เด่นที่สุดของวงศ์นี้ โดยมาจากภาษากรีก *ἀστήρ* หมายถึงดาว ชื่อเดิมของวงศ์นี้คือ "Compositae" ซึ่งเป็นการสื่อถึงการที่มีดอกแบบคอมโพสิท พืชในวงศ์นี้มีความสำคัญทางระบบนิเวศและเศรษฐกิจ

## รูปภาพ

* แผนภาพดอกของ *Carduus* (Carduoideae) แสดงริ้วประดับ กลีบเลี้ยงติดเป็นวงศ์ เกสรตัวผู้เชื่อมกับกลีบดอก ชั้นของเกสรตัวเมียที่มีกลีบเลี้ยงสองอับและโลคุล 1 อัน
* ลักษณะของดอกในวงศ์ทานตะวัน (แสดงดอกของ *Bidens torta*)
* ดอกย่อยแบบเรย์ ฟลอเรท
* ดอกย่อยแบบดิสซ์ ฟลอเรท

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม

* Funk, Vicki A.; Susanna, A.; Stuessy, T. F.; Bayer, R. J., บ.ก. (2009). *Systematics, Evolution, and Biogeography of Compositae*. Vienna: International Association for Plant Taxonomy. ISBN 978-3-9501754-3-1. (Available here at Internet Archive)

## แหล่งข้อมูลอื่น

* วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ Asteraceae
* ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับ วงศ์ทานตะวัน ที่วิกิสปีชีส์
# ราชอาณาจักรอังกฤษ

| ราชอาณาจักรอังกฤษKingdom of England |
| --- |
| ค.ศ. 927—1649 ค.ศ. 1660—1707 |
|
บน: ธงชาติ ล่าง: ธงพระอิสริยยศ (ค.ศ. 1406–1603)

ตราแผ่นดิน (ค.ศ. 1399–1603)

 |
| **คำขวัญ:**ฝรั่งเศส: *"Dieu et mon droit"*  “พระเจ้าและสิทธิแห่งข้า”  |
| อาณาบริเวณของราชอาณาจักรอังกฤษในปี ค.ศ. 1377 |
| สถานะ | รัฐสหภาพ |
| เมืองหลวง | วินเชสเตอร์ ลอนดอน (จากคริสต์ศตวรรษที่ 11) |
| ภาษาทั่วไป | ภาษาอังกฤษเก่า (แองโกล-นอร์มัน ค.ศ. 1066-คริสต์ศตวรรษที่ 15) ภาษาอังกฤษ (ค่อยมาแทนภาษาฝรั่งเศสตั้งแต่ปลายคริสต์ศตวรรษที่ 13) |
| การปกครอง | ราชาธิปไตยโดยเลือกตั้ง (927–1066) ราชาธิปไตยโดยสืบราชสันตติวงศ์ (1066–1649; 1649–1688) เครือจักรภพ (สาธารณรัฐ) (1649–1660) ราชาธิปไตยโดยสืบราชสันตติวงศ์ ราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ (1688–1707) |
| พระมหากษัตริย์ |   |
|  |
| • ค.ศ. 924-939  | เอเธลสตัน (องค์แรก) |
| • ค.ศ. 1702-1707  | แอนน์แห่งบริเตนใหญ่ (องค์สุดท้าย) |
|  |
| สภานิติบัญญัติ | รัฐสภาอังกฤษ |
| • สภาสูง | สภาขุนนาง |
| • สภาล่าง | สภาสามัญชน |
| ประวัติศาสตร์ |   |
|  |
| • การรวมเป็นอังกฤษโดยเอเธลสตัน  | ค.ศ. 927 |
| • ชัยชนะของนอร์มัน  | ค.ศ. 1066 |
| • สมัยไร้กษัตริย์อังกฤษ  | ค.ศ. 1649 |
| • การฟื้นฟูราชวงศ์อังกฤษ  | ค.ศ. 1660 |
| • การปฏิวัติอันรุ่งโรจน์  | ค.ศ. 1689 |
| • พระราชบัญญัติสหภาพ ค.ศ. 1707  | 1 พฤษภาคม ค.ศ. 1707 |
|  |
| สกุลเงิน | ปอนด์สเตอร์ลิง |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **ก่อนหน้า** | **ถัดไป** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | เจ็ดอาณาจักร |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| เครือจักรภพแห่งอังกฤษ |  |
| ราชอาณาจักรบริเตนใหญ่ |  |

 |

 |

**ราชอาณาจักรอังกฤษ** (อังกฤษ: *Kingdom of England*) เป็นราชอาณาจักรระหว่างปี ค.ศ. 927-1649 และระหว่างปี ค.ศ. 1660-1707 โดยมีพระเจ้าแอเทลสแตนแห่งอังกฤษแห่งราชวงศ์เวสเซ็กซ์เป็นกษัตริย์องค์แรกและ สมเด็จพระราชินีนาถแอนน์แห่งบริเตนใหญ่แห่งราชวงศ์สจวตเป็นกษัตรีย์องค์สุดท้าย ราชอาณาจักรอังกฤษกลายมาเป็นราชอาณาจักรบริเตนใหญ่ ราชอาณาจักรอังกฤษตั้งอยู่ทางใต้ของเกาะอังกฤษและบริเวณที่เป็นที่รู้จักกันในปัจจุบันว่าอังกฤษ

ที่ประทับเป็นทางการของประมุขของราชอาณาจักรอังกฤษเดิมอยู่ที่วินเชสเตอร์ในแคว้นแฮมพ์เชอร์ แต่กลอสเตอร์และลอนดอนก็มีฐานะเท่าเทียมกัน โดยเฉพาะลอนดอนที่กลายมาเป็นเมืองหลวงไปโดยปริยายตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 12 และเป็นเมืองหลวงมาจนกระทั่งรวมกับราชอาณาจักรสกอตแลนด์ ในปี ค.ศ. 1707 ตามพระราชบัญญัติสหภาพ ค.ศ. 1707 (Acts of Union 1707) ลอนดอนจึงกลายมาเป็นเมืองหลวงของราชอาณาจักรบริเตนใหญ่ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1707 ถึง ปี ค.ศ. 1801 และของสหราชอาณาจักรบริเตนใหญ่และไอร์แลนด์ระหว่างปี ค.ศ. 1801 ถึง ปี ค.ศ. 1922 ในปัจจุบันเป็นเมืองหลวงของสหราชอาณาจักรบริเตนใหญ่และไอร์แลนด์เหนือ หรือที่รู้จักกันในนาม “สหราชอาณาจักร”

## อ้างอิง

* *The Tudor Revolution in Government: Administrative Changes in the Reign of Henry VIII*, Elton G R, Cambridge University Press, 1953.
* *The Reformation*, Elton G R, Cambridge: Cambridge University Press, 1958.
* *The Tudor Constitution: Documents and Commentary*, Elton G R, Cambridge University Press, 1960.
* *England, 1200-1640* Ithaca: Cornell University Press, 1969.
* *Studies in Tudor and Stuart Politics and Government: Papers and Reviews, 1945-1972*, 4 volumes, Cambridge: Cambridge University Press, 1974-1992.

## ดูเพิ่ม

* ประวัติศาสตร์อังกฤษ
* ราชอาณาจักรบริเตนใหญ่
* ราชอาณาจักรสกอตแลนด์
* สหราชอาณาจักรบริเตนใหญ่และไอร์แลนด์เหนือ
* เจ็ดอาณาจักร
# ริชาร์ด โอเวน

ริชาร์ด โอเวน
เซอร์ **ริชาร์ด โอเวน** (Sir **Richard Owen** KCB) (20 ก.ค. ค.ศ. 1804 - 18 ธ.ค. ค.ศ. 1892)
เป็นนักชีววิทยา, นักกายวิภาคศาสตร์เปรียบเทียบ, และนักบรรพชีวินวิทยา ชาวอังกฤษ
# อาร์เคีย

| อาร์เคีย ช่วงเวลาที่มีชีวิตอยู่: มหายุคพาลีโออาร์เคียน – ปัจจุบัน
ฟา.
โพรเทอโรโซอิก
อาร์เคียน
*เฮด.*
 |
| --- |
|  |
| การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ |
| โดเมน: | **อาร์เคีย** โวซ, กันดเลอร์ และ วีลลิส, ค.ศ. 2024 |
| อาณาจักร |
| * Nanobdellati
* Methanobacteriati
* "Proteoarchaeota"
	+ Promethearchaeati
	+ Thermoproteati
	+ ยูแคริโอต
 |
| ชื่อพ้อง |
| * "Archaebacteria" Woese & Fox 1977
* "Archaeobacteria" Murray 1988
* "Mendocutes" Gibbons & Murray 1978
* "Mendosicutes" Murray 1984
* "Metabacteria" Hori and Osawa 1979
* "Neomura" Cavalier-Smith 2002
* "Archaebiota" Luketa 2012
* "Arkarya" Forterre 2015
 |

**อาร์เคีย** (อังกฤษ: *Archaea*) เป็นหนึ่งในสามโดเมนของสิ่งมีชีวิตบนโลกที่ประกอบไปด้วยโพรแคริโอต ตอนแรกอาร์เคียได้ถูกจัดรวมเป็นหนึ่งของโดเมนแบคทีเรีย ต่อมาถูกแยกเป็นโดเมนของมันเองเนื่องจากมีคุณสมบัติที่แตกต่างออกจากแบคทีเรียกับยูแคริโอต สายพันธุ์อาร์เคียประกอบด้วยหลายไฟลัมซึ่งยากจะศึกษาและจัดเป็นหมวดหมู่ เพราะว่าสายพันธุ์เหล่านี้ไม่สามารถเพาะเชื้อในห้องแล็ปได้ง่าย ที่ผ่านมาการทดสอบและวิเคราะห์ตัวอย่างกรดนิวคลีอิกในสิ่งแวดล้อมเป็นวิธีหลักของการที่จะตรวจพบหรือศึกษาอาร์เคีย

ถึงแม้ขนาดและรูปทรงของอาร์เคียจะคล้ายคุณลักษณะของแบคทีเรีย แต่พวกเขาก็ยังคงมียีนกับเส้นทางการเผาผลาญพลังงานที่คล้ายกับยูแคริโอต ยกตัวอย่างเช่นเอนไซม์ที่กระตุ้นกระบวนการถอดและแปลรหัสพันธุกรรม นอกจากนี้อาร์เคียยังมีเอกลักษณ์ชีวเคมีพิเศษอย่างเช่น การใช้ไขมันอีเทอร์ในเยื่อหุ้มเซลล์และความสามารถที่จะประยุกต์ใช้แหล่งพลังงานมากกว่ายูคาริโอต อาร์เคียบางประเภทใช้สารประกอบอินทรีย์เช่นน้ำตาลกลูโคส สารประกอบอนินทรีย์เช่นแอมโมเนีย สารประกอบและไอออนเช่นก๊าซไฮโดรเจนและไอออนโลหะ หรือพลังงานแสงอาทิตย์ สายพันธุ์ต่างๆ ของอาร์เคียจะสืบพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศผ่านกระบวนการแตกหน่อ การแบ่งตัวออกเป็นสอง และการขาดออกเป็นท่อน พวกอาร์เคียไม่สามารถสร้างสปอร์เหมือนแบคทีเรีย

ประเภทอาร์เคียแรก ๆ ที่ถูกค้นพบเป็นจำพวกอิกซ์ตรีโมไฟล์ที่สามารถดำรงชีวิตในสิ่งแวดล้อมที่สิ่งมีชีวิตชนิดอื่น ๆ อยู่อาศัยลำบากเนื่องจากสภาพแวดล้อมที่ แห้งจัด ร้อนจัด เย็นจัด เค็มจัด หรือแรงกดดันอากาศสูงจัดในเบื้องต้น การพัฒนาด้านเทคโนโลยีนำมาสู่การค้นพบอาร์เคียสายพันธุ์ใหม่ในสิ่งแวดล้อมประเภทอื่นๆ นักวิทยาศาสตร์จึงทราบว่าสายพันธุ์ต่างๆ ของอาร์เคียสามารถอยู่อาศัยในเกือบทุกแห่งบนโลกโดยเฉพาะในแพลงก์ตอนที่อาศัยอยู่ในมหาสมุทร นอกจากนี้แล้วอาร์เคียยังคงอยู่อาศัยในระบบทางเดินอาหารและบนผิวหนังของสิ่งมีชีวิตนานาชนิดรวมถึงมนุษย์โดยเป็นหนึ่งของไมโครไบโอต้า อาร์เคียมีหลายบทบาทในธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมซึ่งรวมถึง การตรึงคาร์บอน การสนับสนุนวัฏจักรไนโตรเจน การหมุนเวียนของสารประกอบอินทรีย์ และการควบคุมของความสัมพันธ์ที่เอื้อประโยชน์ของชุมชนแบคทีเรียประเภทต่างๆ

ขณะนี้นักวิทยาศาสตร์ยังไม่ได้ค้นพบสายพันธุ์อาร์เคียที่มีพฤติกรรมเหมื่อนเชื้อโรคหรือปรสิต ส่วนใหญ่แล้วจะเป็นสายพันธุ์อาร์เคียเช่นเหล่าเมทาโนเจน หรืออาร์เคียที่สามารถผลิตแก๊สมีเทนนั่นเอง ซึ่งสายพันธุ์จะมีภาวะพึ่งพาหรืออิงอาศัยสิ่งมีชีวิตประเภทอื่น ๆ

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
# มอเนอรา

| มอเนอรา |
| --- |
|  |
| Scanning electron micrograph ใน *Escherichia coli* rods |
| การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ |
|  |
| กลุ่มที่รวมอยู่ด้วย |
|
แบคทีเรียและอาร์เคีย |
| หน่วยที่รวมโดยแคลดิสติกส์แต่ไม่รวมโดยดั้งเดิม |
|
โดเมนยูแคริโอตา |

**มอเนอรา** (อังกฤษ: *Monera*) เป็นชื่ออาณาจักรของสิ่งมีชีวิต ประมาณว่ามีจำนวนถึง 4 ล้านสปีชีส์ จำแนกได้เป็น 2 อาณาจักรย่อย คือ อาณาจักรย่อยอาร์เคียแบคทีเรีย, อาณาจักรย่อยยูแบคทีเรีย

## อาณาจักรย่อยอาร์เคียแบคทีเรีย

อาร์เคียแบคทีเรียผนังเซลล์ไม่มีเปบทิโดไกลแคนอาจจะไม่นับว่าเป็นแบคทีเรีย ดำรงชีวิตในแหล่งน้ำพุร้อน ทะเลที่มีน้ำเค็มจัด บริเวณที่มีความเป็นกรดสูง และบริเวณทะเลลึก แบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม คือ

* ยูริอาร์เคียโอตา ซึ่งสร้างมีเทน และชอบความเค็มจัด
* ครีนาร์เคียโอตา ซึ่งชอบอุณหภูมิสูง และกรดจัดมาก

## อาณาจักรย่อยยูแบคทีเรีย

นับว่าเป็นแบคทีเรียแท้ แบ่งตามลักษณะการย้อมติดสี(gram's stain)ได้เป็น 2 กลุ่มใหญ่ คือ

### แบคทีเรียแกรมลบ

* โพรทีโอแบคทีเรีย(Proteobacteria) พวกสังเคราะห์แสงได้ เช่น เพอเพิลซัลเฟอร์แบคทีเรีย(purple-sulfur bacteria) พวกช่วยตรึงแก๊สไนโตรเจนในอากาศ มาสร้างเป็นสารประกอบไนโตรเจนในดิน ซึ่งเป็นประโยชน์ต่อการเจริญเติบโตของพืช เช่น ไรโซเบียม(Rhizobium sp.)ในปมรากของพืชตระกูลถั่ว
* คลาไมเดีย(Chlamydia) เป็นปรสิตในเซลล์สัตว์ทำให้เกิดโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ เช่น โรคโกโนเรีย หรือหนองใน เป็นต้น
* สไปโรคีท(Spirochaete) มีรูปทรงเกลียว ดำรงชีวิตแบบอิสระแต่บางสปีชีส์เป็นสาเหตุของโรคซิฟิลิส หรือโรคฉี่หนู
* ไซยาโนแบคทีเรีย(Cyanobacteria) สังเคราะห์แสงได้ มี คลอโรฟิลล์เอ, แคโรทีนอยด์ และไฟโคบิลิน นักวิทยาศาสตร์คาดว่าเป็นพวกทำให้ออกซิเจนในบรรยากาศเพิ่มมากขึ้น ก่อให้เกิดวิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิตที่หายใจโดยใช้ออกซิเจนในปัจจุบัน เช่น แอนาบีนา(Anabaena), นอสตอก(Nostoc) และออสิลลาทอเรีย (Oscillatoria) สามารถตรึงแก๊สไนโตเจนในอากาศ ให้เป็นสารประกอบไนเตรต

### แบคทีเรียแกรมบวก

* แลคโตบาซิลลัส(Lactobacillus sp.) เป็นพวกผลิตกรดแลกติกได้จึงนำมาใช้ในอุตสาหกรรมอาหาร ได้แก่ การทำเนย ผักดองและโยเกิร์ต;

Steptomyces sp.ใช้ทำยาปฏิชีวนะ เช่น ยาสเตร็บโตมัยซิน ยาเตตราไซคลิน เป็นต้น;
Bacillus sp.สามารถสร้างเอนโดสปอร์(endospore) ทำให้ทนทานต่อสภาพแวดล้อมที่ไม่เหมาะสมได้ดี บางชนิดเป็นสาเหตุทำให้เกิดโรคแอนแทรกซ์

* ไมโคพลาสมา(Mycoplasma) เป็นเซลล์ที่ไม่มีผนังเซลล์ มีเพียงเยื่อหุ้มเซลล์ที่ประกอบด้วยชั้นของไขมัน ส่วนใหญ่ไม่ก่อให้เกิดอันตรายต่อสิ่งมีชีวิตอื่น แต่มีบางพวกทำให้เกิดโรคปอดบวมในคนและวัว

## ลักษณะรูปร่าง

แบคทีเรียเป็นสิ่งมีชีวิตเซลล์เดียวที่มีขนาดเล็ก ประมาณ 1-5 ไมโครเมตร
มีผนังเซลล์เป็นสารประกอบเปบทิโดไกลแคน
ภายในเซลลฺไม่มีเยื่อหุ้มสารพันธุกรรม และไม่มีโครงสร้างอื่น
มีรูปร่าง 3 แบบ ได้แก่ รูปทรงกลม(coccus), รูปทรงท่อน(bacillus), รูปทรงเกลียว(spirillum)

## การดำรงชีวิต

สามารถสร้างอาหารเองได้โดยใช้พลังงานจากแสง (photosynthesis) หรือใช้พลังจากปฏิกิริยาเคมี (chemosynthesis) เช่น ซัลเฟอร์แบคทีเรีย แต่ส่วนใหญ่สร้างอาหารเองไม่ได้ สามารถอยู่ได้ในสภาพแวดล้อมที่หนาวจัด ร้อนจัด ทะเลมีความเค็มมาก หรือในสภาพที่มีความเป็นกรดสูง

## แหล่งข้อมูลอื่นๆ

* Bacterial evolution เก็บถาวร 2006-05-08 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน by Carl Woese (1987). Woese reviewed the historical steps leading to the use of the term "Monera" and its later abandonment (full text online). แม่แบบ:Entrez Pubmed
* What is Monera? A descriptive details of the entire kingdom เก็บถาวร 2022-10-14 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
# ยูแคริโอต

| ยูแคริโอต ช่วงเวลาที่มีชีวิตอยู่: ยุคสตาทีเรียน–ปัจจุบัน 1650–0Ma
ฟา.
โพรเทอโรโซอิก
อาร์เคียน
*เฮด.*
 |
| --- |
| CryptistaViridiplantaeDiscobaAmoebozoaRhizariaAlveolataสัตว์เห็ดรา |
| การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์  |
| โดเมน: | **ยูแคริโอตา** Eukaryota (Chatton, 1925) Whittaker & Margulis, 1978 |
| กลุ่มย่อย |
| * Diaphoretickes
	+ TSAR
	+ Haptista
	+ CAM clade (รวมถึงพืช)
	+ Provora
	+ Hemimastigophora
* Jakobea
* Tsukubea
* Discicristata
	+ Euglenozoa
	+ Percolozoa
* Scotokaryotes
	+ Podiata (รวมถึงเห็ดราและสัตว์)
	+ Metamonada
	+ Malawimonadida
	+ Ancyromonadida
 |
| ชื่อพ้อง |
| * Eucarya Woese et al. 1990
* Eukarya Margulis 1996
 |

**ยูแคริโอต** (อังกฤษ: *eukaryote*; /juːˈkærioʊts, -əts/ *yoo-KARR-ee-ohts, -⁠əts*) เป็นสิ่งมีชีวิตที่เซลล์มีนิวเคลียสและโครงสร้างอื่น (ออร์แกเนลล์) อยู่ภายในเยื่อหุ้มเซลล์ ยูแคริโอตเป็นหน่วยอนุกรมวิธาน **ยูคาร์ยา**หรือ**ยูแคริโอตา** อย่างเป็นทางการ เยื่อหุ้มนิวเคลียสเป็นโครงสร้างที่นิยามเซลล์ยูแคริโอตแยกจากเซลล์โปรแคริโอต โดยภายในเยื่อหุ้มนิวเคลียสมีสารพันธุกรรม การมีนิวเคลียสเป็นที่มาของชื่อยูแคริโอต ซึ่งมาจากภาษากรีก εὗ (eu, "ดี") และ κάρυον (karyon, "ผลมีเมล็ดเดียว" หรือ "เมล็ด") เซลล์ยูแคริโอตส่วนใหญ่ยังมีออร์แกเนลล์ที่มีเยื่อหุ้มอื่นด้วย เช่น ไมโทคอนเดรียหรือกอลจิแอพพาราตัส นอกเหนือจากนี้ พืชและสาหร่ายยังมีคลอโรพลาสต์ สิ่งมีชีวิตเซลล์เดียวหลายชนิดเป็นยูแคริโอต เช่น โปรโตซัว แต่สิ่งมีชีวิตหลายเซลล์ทุกชนิดเป็นยูแคริโอต ซึ่งได้แก่ สัตว์ พืชและเห็ดรา

การแบ่งเซลล์ในยูแคริโอตแตกต่างจากสิ่งมีชีวิตที่ไม่มีนิวเคลียส (โพรแคริโอต) มีกระบวนการแบ่งตัวสองประเภท คือ ไมโทซิสและไมโอซิส ไมโทซิสเป็นการที่เซลล์หนึ่งแบ่งตัวได้เซลล์ที่มีพันธุกรรมเหมือนกันสองเซลล์ ในไมโอซิสซึ่งจำเป็นในการสืบพันธุ์แบบอาศัยเพศ เซลล์ดิพลอยด์หนึ่ง (ซึ่งมีโครโมโซมสองชุด ชุดหนึ่งมาจากพ่อ อีกชุดหนึ่งมาจากแม่) มีการจับคู่โครโมโซมจากพ่อแม่แต่ละคู่ใหม่ แล้วผ่านการแบ่งเซลล์อีกสองขั้นตอน จนได้เซลล์แฮพลอยด์สี่เซลล์ (เซลล์สืบพันธุ์) เซลล์สืบพันธุ์แต่ละเซลล์มีโครโมโซมชุดเดียว ซึ่งเป็นการผสมโครโมโซมจากพ่อแม่คู่เดียวกัน

โดเมนยูแคริโอตาดูเหมือนมาจากชาติพันธุ์เดียว (monophyletic) จึงเป็นหนึ่งในสามโดเมนของสิ่งมีชีวิต อีกสองโดเมน ได้แก่ แบคทีเรียและอาร์เคีย เป็นโปรแคริโอตและไม่มีคุณสมบัติที่กล่าวมาข้างต้น ยูแคริโอตเป็นสิ่งมีชีวิตส่วนน้อยมาก อย่างไรก็ดี เนื่องจากยูแคริโอตมีขนาดใหญ่กว่ามาก มวลชีวภาพรวมทั่วโลกจึงประมาณว่าเท่ากับมวลชีวภาพของโปรแคริโอต ยูแคริโอตอุบัติขึ้นครั้งแรกเมื่อประมาณ 1.6–2.1 พันล้านปีก่อน

แผนภูมิต้นไม้แบบวงกลม แสดงวงศ์วานวิวัฒนาการ ของสิ่งมีชีวิตระบบเซลล์ โดยแบ่งตามอาณาจักรและโดเมน สีม่วงคือแบคทีเรีย สีเทาเข้มคืออาร์เคีย สีน้ำตาลคือ**ยูแคริโอต** โดยยูแคริโอตยังแบ่งออกเป็น 5 อาณาจักรคือ สัตว์ (แดง) ฟังไจ (น้ำเงิน) พืช (เขียว) โครมาลวีโอลาตา (น้ำทะเล) และ โพรทิสตา (เหลืองทอง) โดยมีจุดศูนย์กลางคือ บรรพบุรุษร่วมที่ใกล้กันที่สุดของสิ่งมีชีวิตบนโลก (LUCA)
## ดูเพิ่ม

* สิ่งมีชีวิต

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับ Eukaryota ที่วิกิสปีชีส์
# โพรทิสต์

| โพรทิสต์ ช่วงเวลาที่มีชีวิตอยู่: กลางยุคแพลีโอโพรเทอโรโซอิก – ปัจจุบัน 2100-0 mya |
| --- |
|  |
| การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ |
| โดเมน: | **Eukaryota** |
| อาณาจักร: | **Protista**\* Haeckel, 1866 |
| ไฟลัมทั่วไป |
| * **Chromalveolata**
	+ Heterokontophyta
	+ Haptophyta
	+ Cryptophyta (cryptomonads)
	+ **Alveolata**
		- Dinoflagellata
		- Apicomplexa
		- Ciliophora (ciliates)
* **Excavata**
	+ Euglenozoa
	+ Percolozoa
	+ Metamonada
* **Rhizaria**
	+ Radiolaria
	+ Foraminifera
	+ Cercozoa
* **Archaeplastida (in part)**
	+ Rhodophyta (red algae)
	+ Glaucophyta (basal archaeplastids)
* **Unikonta (in part)**
	+ Amoebozoa
	+ Choanozoa

อื่น ๆ; จำแนกชั้นต่างกันไป |

**โพรทิสต์** (อังกฤษ: *protist* มาจากคำในภาษากรีกว่า protiston แปลว่า *สิ่งแรกสุด*) หมายถึงจุลชีพยูแคริโอตหลากหลายกลุ่มใหญ่กลุ่มหนึ่ง ในอดีตกลุ่มโพรทิสต์มีสถานะเป็นอาณาจักร **โพรทิสตา** (อังกฤษ: *Protista*) ซึ่งรวมสิ่งมีชีวิตเซลล์เดียวที่ไม่สามารถจัดประเภทลงอาณาจักรอื่นได้เลย ซึ่งต่อมาก็ถูกคัดค้านในอนุกรมวิธานสมัยใหม่ มันอาจพิจารณาได้ว่าเป็นการรวมกลุ่มอย่างหลวม ๆ ของสิ่งมีชีวิต 30-40 ไฟลัมที่ผสมผสานกันต่าง ๆ นานาในเรื่องภาวะโภชนาการ กลไกของการเคลื่อนไหวเอง ผนังที่ห่อหุ้มเซลล์ และวงจรชีวิต

คำศัพท์ *โพรทิสตา* ถูกใช้เป็นครั้งแรกโดย แอร์นสท์ เฮคเคิล (Ernst Haeckel) เมื่อ ค.ศ. 1866 โพรทิสต์ดั้งเดิมจัดประเภทเป็นกลุ่ม ๆ ตามความคล้ายของอาณาจักร "ที่สูงกว่า" เป็นต้นว่า สิ่งมีชีวิตเซลล์เดียวที่คล้ายสัตว์เรียกว่าโพรโทซัว (protozoa) ที่คล้ายพืชเรียกว่าโพรโทไฟตา (protophyta; คือสาหร่ายเซลล์เดียวเป็นส่วนมาก) และที่คล้ายเห็ดราเรียกว่าราเมือกและราน้ำ ต่อมาการจัดประเภทดังกล่าวถูกแทนที่ด้วยการจำแนกทางชีววิทยาโดยใช้พื้นฐานของวิวัฒนาการชาติพันธุ์ (ความสัมพันธ์ในวิวัฒนาการระหว่างสิ่งมีชีวิต) อย่างไรก็ตาม ศัพท์คำนี้ก็ยังคงใช้เรียกอย่างไม่เป็นทางการเพื่ออธิบายสัณฐานวิทยาและนิเวศวิทยาของโพรทิสต์ต่าง ๆ

โพรทิสต์อาศัยอยู่ในสภาวะแวดล้อมใดก็ได้เกือบทั้งหมดที่มีน้ำในรูปของเหลว โพรทิสต์หลายชนิดเช่นสาหร่ายสามารถสังเคราะห์ด้วยแสงได้ และเป็นผู้ผลิตปฐมภูมิที่สำคัญยิ่งในระบบนิเวศ โดยเฉพาะอย่างยิ่งแพลงก์ตอนที่อาศัยอยู่ในมหาสมุทร ส่วนโพรทิสต์อื่น ๆ อย่างเช่นคิเนโทพลาสติด (Kinetoplastid) และเอพิคอมเพล็กซา (Apicomplexa) ก่อให้เกิดโรคร้ายแรงในมนุษย์เช่นมาลาเรียและโรคเหงาหลับ

## อ้างอิง
# โพรแคริโอต

โครงสร้างของเซลล์แบคทีเรีย
**โพรแคริโอต** (อังกฤษ: *prokaryote*) เป็นสิ่งมีชีวิตที่ไม่มีออร์แกเนลล์ที่มีเยื่อหุ้มและไม่มีเยื่อหุ้มนิวเคลียสจึงถือว่าไม่มีนิวเคลียส มักเป็นสิ่งมีชีวิตเซลล์เดียว คำว่า *prokaryotes* มาจาก ภาษากรีกโบราณ προ (*pro-)* ก่อน + κάρυον (*karyon)* เมล็ด ซึ่งหมายถึงนิวเคลียส + ปัจจัย *-otos*, พหูพจน์ *-otes* ตัวอย่างของเซลล์กลุ่มนี้ได้แก่

* แบคทีเรีย ประกอบด้วยเยื่อหุ้มเซลล์ และไซโทพลาสซึม โดยในไซโทพลาสซึมจะมีไรโบโซม (ribosom) ไม่มีนิวเคลียส ส่วน DNA จะเป็นรูปวงแหวนพันอยู่กับโปรตีน อยู่ในไซโทพลาสซึมเรียกว่านิวคลีออยด์ (neucleoid) ด้านนอกของเยื่อหุ้มเซลล์ จะมีผนังเซลล์ประกอบด้วยเปบทิโดไกลแคน แบคทีเรียแกรมลบจะมีเยื่อหุ้มด้านนอกผนังเซลล์ (outer membrane) อีกชั้น แต่แบคทีเรียแกรมบวกไม่มี ทำให้ย้อมติดสีแกรมต่างกัน
* อาร์เคีย เป็นแบคทีเรียที่พบในสภาพแวดล้อมที่ผิดธรรมชาติเช่น เป็นกรดจัด อุณหภูมิสูง องค์ประกอบของเยื่อหุ้มเซลล์และผนังเซลล์ต่างจากแบคทีเรียทั่วไป
* ไซยาโนแบคทีเรีย เป็นโพรแคริโอตที่สังเคราะห์แสงได้

## อ้างอิง
# โพรโทซัว

| โพรโทซัว |
| --- |
|  |
| การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ |
| โดเมน: | Eukaryota |
| อาณาจักร: | Protista |
| ไฟลัม: | Protozoa |

**โปรโตซัว** (ละติน: *protozoa*) เป็นสิ่งมีชีวิตเซลล์เดียวขนาดเล็กที่จัดได้ว่ามีความสำคัญมากในระบบนิเวศ สามารถอาศัยอยู่ได้ทั้งน้ำจืด และน้ำเค็ม รวมทั้งบริเวณที่ชื้นแฉะ ยังพบว่าอาศัยอยู่ในร่างกายของสัตว์บกอีกหลายชนิด มีทั้งที่เป็นโทษและมีประโยชน์ โพรโทซัวนั้นมีทั้งที่สามารถสร้างอาหารได้เอง เช่น พวกที่สามารถสังเคราะห์ด้วยแสงได้ซึ่งมักจะสีเขียวของคลอโรฟิลล์ และพวกไม่สามารถสร้างอาหารเองได้ การเพิ่มขึ้นของโพรโทซัวอย่างรวดเร็วหรือการบลูมขึ้นมา จะทำให้เกิดปรากฏการณ์ red tide ซึ่งเป็นอันตรายต่อสัตว์น้ำบริเวณนั้น ความเป็นพิษเกิดจากกระบวนการเมแทบอลิซึม และถูกขับออกมาละลายอยู่ในน้ำ โดยพิษจะมีผลให้สัตว์น้ำเป็นอัมพาต

## การจัดจำแนกประเภท

* ไฟลัมซาร์โคแมสติโกฟอรา (Sarcomastigophora) หรือซูโอแฟลกเจลเลต (Zooflagellate) เป็นโปรโตซัวที่ว่ายน้ำได้ด้วยแฟลกเจลลา มีทั้งที่อาศัยเป็นอิสระในน้ำ ในดิน หรือเป็นปรสิต ชนิดที่เป็นปรสิตบางชนิดอาศัยอยู่ในทางเดินอาหารของปลวกเพื่อช่วยย่อยเนื้อไม้ Trypanosoma เป็นปรสิตก่อโรคเหงาหลับ (African sleeping sickness) โปรโตซัวในไฟลัมนี้อีกชนิดเรียกว่าซาร์โคดิเนส เป็นกลุ่มที่เคลื่อนที่ด้วยเท้าเทียม เช่น
	+ อะมีบา พบในน้ำจืด น้ำทะเลและในดิน ชนิดที่อยู่ในน้ำจืดจะมีคอนแทรกไทล์ แวคิวโอลซึ่งจะเก็บและขับน้ำออกจากเซลล์ และช่วยในการเคลื่อนที่ของเซลล์ด้วย
	+ เฮลิโอโซน (heliozoans) มีเท้าเทียมยื่นออกได้รอบตัว ขนาดละเอียด มองดูคล้ายรังสีพระอาทิตย์ซึ่งยืดหรือหดโดยการควบคุมการสร้างหรือรื้อสายทูบูลิน
	+ ฟอรามินิเฟอรัน (Foraminiferans) ส่วนใหญ่อยู่ในทะเล มีเปลือกห่อหุ้มเซลล์ ซึ่งมีองค์ประกอบเป็นแคลเซียมคาร์บอเนต
	+ เรดิโอลาเรียน (radiolarians) ส่วนใหญ่เป็นแพลงก์ตอนในทะเลโครงสร้างส่วนใหญ่คล้ายเฮลิโอโซน แต่มีระบบโครงสร้างเป็นซิลิกอน
* ไฟลัมอะปิคอมเพลซา (Apicomplexa) ได้แก่ สปอโรโซน (Sporozoans) เป็นปรสิตทั้งหมด เคลื่อนที่ไม่ได้ วงชีวิตมีทั้งการสืบพันธุ์แบบอาศัยเพศและไม่อาศัยเพศ การแพร่พันธุ์อาศัยทั้งพาหะ (แมลง) และโฮสต์ (สัตว์) เช่น พลาสโมเดียมซึ่งก่อโรคมาลาเรีย
* ไฟลัมซิลิโอฟลอรา (Ciliophora) ได้แก่โปรโตซัวที่มีซิเลีย (cilate protozoan) มีซิเลียช่วยในการว่ายน้ำ เป็นเซลล์เดี่ยวที่มีความซับซ้อน มีการตอบสนองต่อสิ่งแวดล้อม และมีทางเข้าของอาหารคล้ายปาก (oral groove) อาหารจะถูกย่อยในแวคิวโอลอาหาร (food vacuole) ที่ทำหน้าที่คล้ายกระเพาะอาหาร มีช่องเปิดส่งของเสียจากแวคิวโอลอาหารออกสู่ภายนอก (anal pore) ดำรงชีพด้วยการล่าเหยื่อ ตัวอย่างเช่น พารามีเซียม ปลาไม่มีกระดูก
# โครมิสตา

| โครมิสตา |
| --- |
|  |
| Chromista collage |
| การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ |
| โดเมน: | Eukaryota |
| (unranked): | Diaphoretickes |
| อาณาจักร: | **Chromista** Cavalier-Smith 1981 |
| Phyla |
| * Corbihelia
* Cryptophyta
* Centroheliozoa
* Haptophyta
* Filosa
* Retaria
* Ciliophora
* Miozoa
* Platysulcea
* Sagenista
* Placidozoa
* Bigyromonadea
* Peronosporomycota
* Hyphochytriomycota
* Pirsonea
* Ochrophyta
 |

**โครมิสตา** เป็นอาณาจักรของสิ่งมีชีวิตยูแคริโอตทั้งเซลล์เดียวและหลายเซลล์ ซึ่งมีลักษณะร่วมกันคือมีออร์แกเนลล์สำหรับสังเคราะห์ด้วยแสง (พลาสติด) ประกอบด้วยโพรทิสต์ทุกชนิดซึ่งมีคลอโรฟิลล์ *c* ในพลาสติด เช่น สาหร่าย ไดอะตอม โอโอไมซีตและโปรโตซัวบางชนิด

คำว่า "โครมิสตา" ถูกเสนอเป็นครั้งแรกในปี ค.ศ. 1981 โดยโทมัส คาวาเลีย สมิธ โดยปัจจุบันเชื่อว่าโครมิสตามีบรรพบุรุษร่วมในสายเดียวกับอัลวีโอลาตา และเป็นไปได้อีกว่าโครมิสตานั้นก็เป็นวงศ์วานขนานในตนเอง

## ประเภท

ปัจจุบันเชื่อว่าโครมิสตาแบ่งออกได้เป็น 3 ประเภท คือ

* Heterokonts หรือ stramenopiles ประกอบด้วย สาหร่ายสีน้ำตาล ไดอะตอม ราน้ำ เป็นต้น
* Haptophytes
* Cryptomonads

## อ้างอิง

* T. Cavalier-Smith. *Eukaryote kingdoms: seven or nine? วารสาร Biosystems*. [ม.ป.ท.] : [ม.ป.พ.], 1981. หน้า 461-481.

## แหล่งข้อมูลอื่น

* UCMP: Introduction to the Chromista