Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# จังหวัดเคป

| จังหวัดเคปออฟกูดโฮป*Provinsie Kaap die Goeie Hoop* (อาฟรีกานส์) |
| --- |
| จังหวัดของแอฟริกาใต้ |
| 1910–1994 |
|
ตราอาร์ม
 |
|  ที่ตั้งของจังหวัดเคปใน ค.ศ. 1994 |
| เมืองหลวง | เคปทาวน์ |
| ประชากร |   |
|  |
| • 1991  | 6,125,335 |
|  |
|  |
| ฝ่ายนิติบัญญัติ | Cape Provincial Council |
| ประวัติศาสตร์ |   |
|  |
| • ก่อตั้ง  | 31 May 1910 |
| • สิ้นสุด  | 27 April 1994 |
|  |
|  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **ก่อนหน้า** | **ถัดไป** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | อาณานิคมแหลม |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| จังหวัดเวสเทิร์นเคป |  |
| จังหวัดอีสเทิร์นเคป |  |
| จังหวัดนอร์เทิร์นเคป |  |
| จังหวัดนอร์ทเวสต์ |  |

 |

 |

**จังหวัดเคปออฟกูดโฮป** (อังกฤษ: Province of the Cape of Good Hope; อาฟรีกานส์: Provinsie Kaap die Goeie Hoop) เรียกกันทั่วไปว่า **จังหวัดเคป** (อังกฤษ: The Cape Province; อาฟรีกานส์: Kaapprovinsie) เป็นจังหวัดในอดีตของสหภาพแอฟริกาใต้และต่อมาคือสาธารณรัฐแอฟริกาใต้ ครอบคลุมพื้นที่อาณานิคมแหลมรวมทั้งอ่าววัลฟิส และมีเมืองหลักประจำจังหวัดคือเคปทาวน์ ต่อมาใน ค.ศ. 1994 จังหวัดเคปถูกแบ่งออกเป็นจังหวัดใหม่ซึ่งได้แก่จังหวัดอีสเทิร์นเคป จังหวัดนอร์เทิร์นเคป และจังหวัดเวสเทิร์นเคป รวมทั้งบางส่วนของจังหวัดนอร์ทเวสต์

## ดูเพิ่ม

* จังหวัดของประเทศแอฟริกาใต้

## อ้างอิง
# คอร์ซิกา

| ประชาคมดินแดนคอร์ซิกา
*Collectivité de Corse* (ฝรั่งเศส) *Cullettività di Corsica* (คอร์ซิกา) *Colletività della Corsica* (อิตาลี) |
| --- |
| ประชาคมดินแดนเดี่ยว |
|  |
| ธงตราอาร์ม |
| ที่ตั้งของคอร์ซิกาในประเทศฝรั่งเศส |
| ประเทศ |  ฝรั่งเศส |
| เมืองหลัก | อาฌักซีโย |
| จังหวัด | ยุบ
2
* กอร์ส-ดูว์-ซูด
* โอต-กอร์ส
 |
| การปกครอง |
|  • ประธานสภาบริหาร | Gilles Simeoni (Pè a Corsica) |
|  • ประธานสมัชชาคอร์ซิกา | Marie-Antoinette Maupertuis |
|  • Prefect | Josiane Chevalier |
| พื้นที่ |
|  • ทั้งหมด | 8,722 ตร.กม. (3,368 ตร.ไมล์) |
| ประชากร (2022) |
|  • ทั้งหมด | 349,465 คน |
|  • ความหนาแน่น | 40 คน/ตร.กม. (100 คน/ตร.ไมล์) |
| เขตเวลา | CEST |
| ภาษา | ฝรั่งเศส *(ทางการ)* คอร์ซิกา ลีกูเรีย อิตาลี |
| เว็บไซต์ | www.isula.corsica |

**คอร์ซิกา** (อังกฤษ: *Corsica*), **กอร์ส** (ฝรั่งเศส: *Corse*) หรือ **กอร์ซีกา** (คอร์ซิกา: *Corsica*; สำเนียงเหนือ: [ˈkorsiɡa] สำเนียงใต้: [ˈkɔrsika]) เป็นเกาะที่ใหญ่เป็นลำดับที่ 4 ในทะเลเมดิเตอร์เรเนียน (รองจากเกาะซิซิลี ซาร์ดิเนีย และไซปรัส) ตั้งอยู่ในทะเลเมดิเตอร์เรเนียน ทางทิศตะวันตกของประเทศอิตาลี ทิศตะวันออกเฉียงใต้ของประเทศฝรั่งเศส และทิศเหนือของซาร์ดิเนีย

คอร์ซิกาเป็นเป็นหนึ่งในแคว้น 18 แคว้นของประเทศฝรั่งเศส แต่ที่จริงแล้วตามกฎหมาย คอร์ซิกามีฐานะเป็นประชาคมดินแดน (*collectivité territoriale*) ของฝรั่งเศส จึงมีอำนาจมากกว่าแคว้นอื่น ๆ ในฝรั่งเศสแผ่นดินใหญ่อยู่บ้าง แต่ในการสนทนาทั่วไป คอร์ซิกามักจะถูกเรียกว่าเป็น "แคว้น" และอยู่ในรายนามแคว้นของประเทศฝรั่งเศสตลอดมา ทั้ง ๆ ที่เป็นเกาะแยกออกมาจากแผ่นดินใหญ่โดยมีทะเลลีกูเรียนขวางไว้

มีกลุ่มการเมืองหลายกลุ่มที่ต่อต้านและเรียกร้องเอกราชจากฝรั่งเศส เช่น แนวร่วมปลดปล่อยแห่งชาติคอร์ซิกา

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* เว็บไซต์ทางการ
* Corsica: a mountain in the sea – Official French website (in English)
* คอร์ซิกา ที่เว็บไซต์ Curlie
* "Corsica" . *สารานุกรมบริแทนนิกา* (ภาษาอังกฤษ). Vol. 7 (11th ed.). 1911. pp. 199–204.
# หมู่เกาะซิลลี

หมู่เกาะซิลลี
**หมู่เกาะซิลลี** (อังกฤษ: *Isles of Scilly*; คอร์นวอลล์: *Ynysek Syllan*; ฝรั่งเศส: *Les Sorlingues*) เป็น "กลุ่มเกาะ" (Archipelago) ที่ตั้งอยู่ที่ปลายคาบสมุทรคอร์นวอลล์ของสหราชอาณาจักร ตามธรรมเนียมแล้วเป็นส่วนการบริหารของมณฑลคอร์นวอลล์ แต่หมู่เกาะซิลลีมีเทศบาลท้องถิ่น (Unitary authority) ของตนเองมาตั้งแต่ปี ค.ศ. 1889 และเป็นบริเวณที่ได้รับการระบุว่าเป็น "บริเวณธรรมชาติงดงามที่ดีเด่น"

ชื่อที่ถูกต้องของหมู่เกาะคือ "Isles of Scilly" หรือเพียง "Scilly" ผู้ที่พำนักอยู่บนหมู่เกาะถือว่าคำว่า "Scillies" หรือ "Scilly Isles" เป็นชื่อที่ไม่ถูกต้อง บางครั้งคำว่า "Scillonian" ก็ใช้เป็นคุณศัพท์สำหรับสิ่งที่เกี่ยวกับกลุ่มเกาะนี้

หมู่เกาะซิลลีเป็นที่ตั้งถิ่นฐานมาตั้งแต่สมัยหินและผู้คนมีความเป็นอยู่ที่ลำบากมาตั้งแต่ดั้งเดิมมาจนถึงคริสต์ศตวรรษที่ 20 ความเป็นอยู่ที่ว่าคือการหากินจากสิ่งที่หาได้บนดินหรือในทะเล ในปัจจุบันก็ยังมีการทำเกษตรกรรมและการประมง แต่รายได้หลักมาจากการท่องเที่ยว

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

 วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ หมู่เกาะซิลลี
# ช่อดอก

*Aloe hereroensis*, แสดงให้เห็นถึงช่อดอกกับก้านดอก
**ช่อดอก** เป็นกลุ่มของดอกไม้ที่จัดเรียงอยู่บนก้านหลักหรือที่ซับซ้อนกว่านั้น การจัดดอกไม้บนช่อดอกมีความแตกต่างกันอย่างมากทั้งในรูปแบบ ธรรมชาติของปล้อง และการจัดเรียงของใบไม้ในข้อ (phyllotaxis) เช่นเดียวกับความแตกต่างกันในสัดส่วน การบีบอัด ความป่อง และการลดลงของแกนหลักและแกนรอง ช่อดอกยังสามารถเรียกได้ว่าเป็นส่วนสืบพันธุ์ของพืชที่มีกลุ่มของดอกไม้ในรูปแบบเฉพาะตัว

ก้านที่ถือช่อดอกทั้งหมดเรียกว่าก้านดอก (peduncle) และแกนหลักที่ถือดอกไม้หรือกิ่งก้านอีกมากมายภายในช่อดอกเรียกว่าแกนกลาง (rachis) ก้านของดอกแต่ละดอกเรียกว่าก้านดอกย่อย (pedicel) ดอกไม้ที่ไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของช่อดอกจะเรียกว่าดอกไม้โดดเดี่ยว (solitary flower) และก้านของมันก็จะเรียกว่าก้านดอก (peduncle) ดอกไม้ใด ๆ ในช่อดอกอาจถูกเรียกว่าดอกย่อย (floret) โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อดอกไม้แต่ละดอกมีขนาดเล็กและเกิดขึ้นในกลุ่มคับเช่นใน pseudanthium (ดอกไม้ที่เห็นเหมือนดอกเดียวแต่ความจริงเกิดจากการรวมกันของหลายดอกขนาดเล็กเช่นในทานตะวัน) ระยะของช่อดอกเมื่อแต่ละดอกกลายเป็นผลไม้เป็นเรียกว่า infructescence ช่อดอกอาจจะมีการจัดเรียงแบบง่าย (single) หรือซับซ้อน (panicle) แกนกลางอาจเป็นหนึ่งในหลายประเภท เช่น single composite umbel spike หรือ raceme

## ตัวอย่างการจัดเรียงของดอกไม้

* ช่อดอกแบบ Ebracteate
* ช่อดอกแบบ Ebracteate ของ *Wisteria sinensis*
* ช่อดอกแบบ Bracteate
* ช่อดอกแบบ Bracteate ของ *Pedicularis verticillata*.
* ช่อดอกแบบ Leafy-bracted
* ช่อดอกแบบ Leafy-bracted ของ *Rhinanthus angustifolius*.
* ช่อดอกแบบ Leafy
* ช่อดอกแบบ Leafy ของ *Aristolochia clematitis*.
# แอลกอฮอล์

โครงสร้างของแอลกอฮอล์
ในทางเคมี **แอลกอฮอล์** (อังกฤษ: *alcohol*) คือสารประกอบอินทรีย์ ที่มีหมู่ไฮดรอกซิล (*-OH*) ต่อกับอะตอมคาร์บอนของหมู่แอลคิลหรือหมู่ที่แทนแอลคิล สูตรทั่วไปของแอลกอฮอล์แบบอะลิฟาติกไฮโดรคาร์บอน (สารประกอบไฮโดรคาร์บอนที่เป็นสายตรง) คือ **CnH2n+1OH**

โดยทั่วไป **แอลกอฮอล์** มักจะอ้างถึงเอทานอลเกือบจะเพียงอย่างเดียว หรือเรียกอีกอย่างว่า **grain alcohol** ซึ่งเป็นของเหลวที่ไม่มีสี ไม่มีกลิ่น และสามารถระเหยได้ ซึ่งเกิดจากการหมักน้ำตาล นอกจากนี้ยังสามารถใช้อ้างถึงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เป็นที่มาของคำว่าโรคพิษสุรา (alcoholism)

เอทานอลเป็นยาเสพติดที่มีฤทธิ์กดประสาท ที่ลดการตอบสนองของระบบประสาทส่วนกลาง แอลกอฮอล์ชนิดอื่น ๆ จะอธิบายด้วยคำวิเศษณ์เพิ่มเติม เช่น *isopropyl alcohol* (ไอโซโพรพิล แอลกอฮอล์) หรือด้วยคำอุปสรรคว่า *-ol* เช่น *isopropanol* (ไอโซโพรพานอล)

## อันตรายจากแอลกอฮอล์

* ตามท้องตลาดในขณะนี้ มีการขายแอลกอฮอล์กันทั้งเมทิลแอลกอฮอล์และเอทิลแอลกอฮอล์ เมื่อมีผู้บริโภคไปซึ้อแอลกอฮอล์เช็ดแผลจากร้านขายยา ผู้ขายมักจะหยิบแอลกอฮอล์มาให้เลือกทั้ง 2 ชนิด ราคาเอทิลแอลกอฮอล์จะสูงกว่าเมทิลแอลกอฮอล์เล็กน้อย เพราะฉะนั้นผู้บริโภคส่วนใหญ่และโดยเฉพาะผู้ที่ไม่รู้คุณสมบัติที่แท้จริงของแอลกอฮอล์ทั้ง 2 ชนิด มักจะเลือกชนิดที่ราคาถูกกว่า เพราะประหยัดเงิน และเข้าใจว่ามีคุณสมบัติเช็ดแผลได้เหมือนกัน แต่อันที่จริงแล้วคุณสมบัติของเอทิลแอลกอฮอล์ต่างกันมาก คือ
* เอทิลแอลกอฮอล์ เป็นแอลกอฮอล์ที่ใช้กับร่างกายมนุษย์ได้ เช่น ผสมในยารับประทาน ผสมในสุราหรือเครื่องดื่มประเภทของมึนเมาหรือใช้ทาภายนอกร่างกาย เช่น ล้างแผล ผ้าเย็น กระดาษเช็ดหน้า สเปรย์ เป็นต้น
* เมทิลแอลกอฮอล์ เป็นแอลกอฮอล์ชนิดมีพิษ ใช้สำหรับอุตสาหกรรมต่าง ๆเช่น ใช้เป็นเชื้อเพลิงจุดให้แสงสว่าง หรือปนกับทินเนอร์ สำหรับผสมแลคเกอร์ แต่ห้ามใช้กับร่างกาย
* จากคุณสมบัติของเมทิลแอลกอฮอล์ดังกล่าว จะเห็นได้ว่าผู้ผลิตหรือผู้ขายไม่ควรนำเอาแอลกอฮอล์ทั้ง 2 ชนิด มาใช้แทนกัน เพราะจะทำให้ผู้บริโภคได้รับอันตรายได้ เนื่องจากเมทิลแอลกอฮอล์หากนำมาใช้ล้างแผล แอลกอฮอล์จะซึมเข้าไปมาก ๆ อาจทำให้ผู้ดื่มตาบอดหรือถึงตายได้
* ถึงแม้ว่าทางราชการและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะควบคุม และตักเตือนผู้ผลิตและผู้ขายให้ระมัดระวังการนำเมทิลแอลกอฮอล์มาใช้ไม่ให้ผิดจากคุณลักษณะประจำของตัวมันแล้ว แต่ยังมีการใช้หรือขายผิดประเภทอยู่บ้าง
* ทางสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค จึงใคร่ขอเตือนผู้ผลิตและผู้ขาย ขอให้ใช้ความระมัดระวังในการขายเมทิลแอลกอฮอล์ ซึ่งจะเป็นพิษต่อผู้บริโภคได้ และขอให้แนะนำผู้บริโภคว่าก่อนซื้อแอลกอฮอล์เช็ดแผลทุกครั้งควรตรวจดูฉลากให้ละเอียดและเลือกชนิดที่เป็นเอทิลแอลกอฮอล์เท่านั้นและทางที่ดีถ้าท่านไม่แน่ใจก็ควรซื้อแอลกอฮอล์สำหรับฆ่าเชื้อที่กระทรวงสาธารณสุขรับรองหรือซื้อจากร้านค้าที่เชื่อถือได้ ทั้งนี้เพื่อความปลอดภัยของท่านและครอบครัว

## อ้างอิง

* Metcalf, Allan A. (1999), The World in So Many Words, Houghton Mifflin, ISBN 0-395-95920-9

## แหล่งข้อมูลอื่น

* แอลกอฮอล์และกรดอินทรีย์ เก็บถาวร 2009-02-03 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* ยาเสพติด: แอลกอฮอล์ เก็บถาวร 2007-12-14 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
# น้ำต้อย

น้ำต้อยของดอกคาเมลเลีย
**น้ำต้อย** (อังกฤษ: *nectar*) คือของเหลวที่มีความหนืดและอุดมไปด้วยน้ำตาล ซึ่งผลิตโดยพืชในต่อมที่เรียกว่า ต่อมน้ำต้อย (nectary) โดยอาจจะอยู่ในดอกไม้เพื่อดึงดูดสัตว์ที่ช่วยถ่ายเรณู หรือเป็น ต่อมน้ำต้อยนอกดอก (extrafloral nectary) ซึ่งให้สารอาหารแก่สัตว์ที่อยู่ร่วมกันแบบพึ่งพากัน ซึ่งจะช่วยป้องกันพืชจากสัตว์กินพืชอีกทอดหนึ่ง สัตว์ที่เป็นพาหะถ่ายเรณูที่บริโภคน้ำต้อยโดยทั่วไป ได้แก่ ยุง แมลงวันดอกไม้ ต่อ ผึ้ง ผีเสื้อ และผีเสื้อกลางคืน ฮัมมิงเบิร์ด ฮันนีอีตเตอร์ และค้างคาว น้ำต้อยเป็นสารที่มีความสำคัญทางเศรษฐกิจเนื่องจากเป็นแหล่งน้ำตาลสำหรับน้ำผึ้ง

น้ำต้อยยังมีประโยชน์ในด้านเกษตรกรรมและพืชกรรมสวนด้วย เนื่องจากแมลงนักล่าบางชนิดในระยะตัวเต็มวัยจะกินน้ำต้อยเป็นอาหาร ตัวอย่างเช่น ต่อปรสิต (เช่น ต่อสังคมสายพันธุ์ *Apoica flavissima*) อาศัยน้ำต้อยเป็นแหล่งอาหารหลัก ในทางกลับกัน ต่อเหล่านี้ก็จะออกล่าแมลงศัตรูพืชทางเกษตรกรรม เพื่อนำไปเป็นอาหารให้กับตัวอ่อนของต่อเหล่านี้ต่อไป

น้ำต้อยมักจะเกี่ยวข้องกับพืชดอกเป็นส่วนใหญ่ แต่ก็มีการผลิตจากพืชกลุ่มอื่น ๆ ด้วยเช่นกัน รวมถึงเฟิร์น

## อ้างอิง
# แอลคาลอยด์

แอลคาลอยด์ที่พบตัวแรกคือ มอร์ฟีน แยกได้ใน พ.ศ. 2347 จากต้นฝิ่น (*Papaver somniferum*)
ในเมล็ดแสลงใจ มี strychnine และ brucine ซึ่งเป็นสารกลุ่มแอลคาลอยด์จำนวนมาก
**แอลคาลอยด์** (อังกฤษ: *alkaloid*) เป็นสารอินทรีย์กลุ่มที่มีธาตุไนโตรเจนอยู่ภายในโมเลกุล ในรูปของเอมีน (amine) เอมีนออกไซด์ (amine oxide) หรืออาจพบอยู่ในรูปของเอไมด์ (amide) และอีไมด์ (imide) ไนโตรเจนในแอลคาลอยด์ได้มาจากกรดอะมิโน โดยทั่วไปแอลคาลอยด์จะมีคุณสมบัติเป็นเบส แต่จะมากหรือน้อยขึ้นกับจำนวนของไนโตรเจน บางชนิดเป็นกลางหรือเป็นกรดอ่อน มักมีฤทธิ์ทางยา ในธรรมชาติจะพบแอลคาลอยด์มากในพืชชั้นสูง ตามส่วนต่าง ๆ ของพืชเช่น ใบ ดอก ผล เมล็ด รากและเปลือก พบน้อยในพืชชั้นต่ำ สัตว์ และจุลินทรีย์

แบ่งแอลคาลอยด์ตามโครงสร้างทางเคมี ได้เป็น

* แอลคาลอยด์ที่มีไนโตรเจนอยู่นอกวง (non-heterocyclic alkaloids)
* แอลคาลอยด์ที่มีไนโตรเจนเป็นส่วนของวง (heterocyclic alkaloids) ซึ่งแบ่งเป็นกลุ่มย่อย ๆ ได้เป็นกลุ่มไพโรล (pyrrole) ไพโรลิดีน (pyrrolidine) ไพริดีน (pyridine) พิเพอริดีน (piperidine) ไพโรโลซิดีน (pyrrolozidine) โทรเพน (tropane) ควิโนลีน (quinoline) ไอโซควิโนลีน (isoquinoline) อะพรอฟีน (aporphine) นอร์ลูพิเนน (nor-lupinane) อินโดล (indole) อิมิดาโซล (imidazole) พิวรีน (purine) และสเตอรอยด์ (steroid)

ผลึกของ piperine สกัดจาก พริกไทยดำ
หน้าที่ของแอลคาลอยด์ในพืชยังไม่เป็นที่ทราบแน่ชัด สันนิษฐานว่าอาจเป็นแหล่ง สะสมไนโตรเจนเพื่อสร้างโปรตีน ควบคุมการเจริญเติบโต หรือการงอกของเมล็ดพืชบางชนิด ช่วยป้องกันพืชจากแมลง หรืออาจเป็นสารที่ได้จากการทำลายพิษที่เกิดขึ้นในกระบวนการเมทาบอลิซึมของพืช แอลคาลอยด์ส่วนใหญ่มักมีรสขมและมีพิษ อย่างไรก็ตามมีพืชมากกว่า 80% ที่ไม่สร้างและไม่สะสมแอลคาลอยด์ ซึ่งเป็นไปได้ว่าสารแอลคาลอยด์เป็นสารที่ไม่จำเป็นต่อการดำรงชีวิตของพืชทุกชนิด

## อ้างอิง

* ประไพรัตน์ สีพลไกร. สารอินโดลแอลคาลอยด์และฤทธิ์ทางชีวภาพของต้นพญาสัตบรรณ เก็บถาวร 2016-03-05 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี 14: (1) มกราคม – มีนาคม 2555
# พับเม็ดเซ็นทรัล

**พับเม็ดเซ็นทรัล** (PubMed Central; ตัวย่อ PMC) เป็นฐานข้อมูลที่ใช้เก็บบทความทางวิชาการฉบับเต็ม ที่สามารถเข้าถึงได้เป็นสาธารณะโดยไม่เสียค่าใช้จ่าย เป็นบทความซึ่งได้รับการตีพิมพ์เผยแพร่ในวารสารเกี่ยวกับชีวการแพทย์ (biomedical) และวิทยาศาสตร์ชีวภาพ (life sciences) โดยเป็นฐานข้อมูลเพื่องานวิจัยที่สำคัญฐานหนึ่งที่พัฒนาโดยศูนย์ข้อมูลเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (National Center of Biotechnology Information; NCBI) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของสถาบันสุขภาพแห่งชาติ (สหรัฐอเมริกา) (National Institute of Health; NIH)

ข้อมูลใน PMC ไม่ได้มีแต่ข้อความในเอกสารเท่านั้น แต่จะมีการสร้างดัชนีและการเปลี่ยนรูปแบบของข้อความ
เพื่อประกอบข้อความกับเมทาเดตา, ศัพท์การแพทย์ที่มีลิงก์ทางภววิทยา (medical ontologies), และตัวระบุเฉพาะ (unique identifiers) ที่เพิ่มคุณค่าให้กับบทความโดยมีโครงสร้างเป็น XML

เนื้อหาที่บรรจุอยู่ใน PMC สามารถเชื่อมโยงไปยังฐานข้อมูลอื่น ๆ ของ NCBI และสามารถเข้าถึงได้โดยระบบค้นหาและค้นคืน Entrez (เป็นเครื่องมือการค้นหา ของ NCBI)
ซึ่งเพิ่มประสิทธิภาพการค้นหา การอ่าน และการต่อยอดคลังความรู้ทางชีวการแพทย์นี้ ให้แก่สาธารณชน

## PMCID

**PMCID**  ย่อมาจาก PubMed Central identifier เป็นรหัสสำหรับระบุเอกสารที่ตีพิมพ์ในฐานข้อมูลของ PubMed Central คล้ายกับ PMID ซึ่งใช้ระบุเอกสารที่อยู่ในฐานข้อมูลพับเมด PMCID ประกอบด้วยตัวอักษร *PMC* และตามด้วยตัวเลขเจ็ดหลัก

## เชิงอรรถและอ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* เว็บไซต์หลัก (PubMed Central)
* PubMed Central FAQ
* National Institutes of Health Submission System (NIHMS)
* NIH Public Access Policy
# ระบบคลังข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพทั่วโลก

Global Biodiversity Information Facility|  |
| ประเภท | ความหลากหลายทางชีวภาพ, ประวัติศาสตร์ธรรมชาติ |
| พื้นที่ให้บริการ | ทั่วโลก |
| ยูอาร์แอล | www.gbif.org |
| เชิงพาณิชย์ | ไม่ |
| เปิดตัว | พ.ศ. 2544 (2544) |
| สถานะปัจจุบัน | ดำเนินการ |

'ผู้เข้าร่วม' ของ GBIF คือประเทศและองค์กรที่ร่วมมือกันเพื่อพัฒนาการเข้าถึงข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพอย่างเสรีและเปิดกว้าง แผนที่: ประเทศที่เข้าร่วม (2568)
**ระบบคลังข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพทั่วโลก** (อังกฤษ: Global Biodiversity Information Facility**, **GBIF) เป็นองค์กรระหว่างประเทศที่มุ่งเน้นการสร้างข้อมูลทางวิทยาศาสตร์เกี่ยวกับความหลากหลายทางชีวภาพที่พร้อมใช้งานโดยบริการบนเว็บผ่านทางอินเทอร์เน็ต ข้อมูลนี้จัดทําโดยสถาบันหลายแห่งจากทั่วโลก สถาปัตยกรรมข้อมูลของ GBIF ทําให้ข้อมูลเหล่านี้สามารถเข้าถึงได้และค้นหาได้ผ่านเว็บท่าเดียว ข้อมูลที่มีอยู่ในระบบของ GBIF ส่วนใหญ่เป็นข้อมูลการกระจายของพืช สัตว์ เชื้อรา และจุลินทรีย์ทั่วโลก รวมถึงข้อมูลชื่อทางวิทยาศาสตร์

ภารกิจของ GBIF คือการอํานวยความสะดวกในการเข้าถึงข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพทั่วโลกอย่างเสรีและเปิดกว้างเพื่อสนับสนุนการพัฒนาที่ยั่งยืน โดยลําดับความสําคัญคือเน้นการส่งเสริมการมีส่วนร่วมและการทํางานผ่านพันธมิตรได้แก่ การระดมข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพการพัฒนาเกณฑ์วิธีและมาตรฐานเพื่อให้มั่นใจในบูรณภาพของข้อมูลทางวิทยาศาสตร์และการทํางานร่วมกันการสร้างสถาปัตยกรรมสารสนเทศเพื่อให้สามารถเชื่อมโยงประเภทข้อมูลที่หลากหลายจากแหล่งที่แตกต่างกัน ส่งเสริมการสร้างขีดความสามารถและเร่งการพัฒนาเครื่องมือวิเคราะห์เพื่อการตัดสินใจที่ดีขึ้น

GBIF มุ่งมั่นที่จะสร้างการเชื่อมโยงสารสนเทศระหว่างแหล่งข้อมูลดิจิทัลจากองค์กรชีวภาพทุกสาขาตั้งแต่เรื่องยีนไปจนถึงระบบนิเวศ และเชื่อมโยงสิ่งเหล่านี้กับประเด็นที่สําคัญต่อวิทยาศาสตร์ สังคม และความยั่งยืน โดยใช้เครื่องมือกำหนดค่าพิกัดอ้างอิงทางภูมิศาสตร์และระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS) ทํางานร่วมกับองค์กรระหว่างประเทศอื่น ๆ เช่น ความร่วมมือกับ บัญชีตรวจสอบชนิดพันธุ์สิ่งมีชีวิต (Catalogue of Life), มาตรฐานข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพ (Biodiversity Information Standards, TDWG), ความร่วมมือด้านแท่งรหัสของสิ่งมีชีวิตระหว่างประเทศ (Consortium for the Barcode of Life, CBOL), สารานุกรมแห่งชีวิต (EOL) และ GEOSS ข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพที่มีในระบบของ GBIF เพิ่มขึ้นมากกว่า 1,150% ในทศวรรษที่ผ่านมา บางส่วนเกิดจากการมีส่วนร่วมของนักวิทยาศาสตร์พลเมือง

ตั้งแต่ พ.ศ. 2545 ถึง 2557 GBIF ได้มอบรางวัลระดับโลกประจําปีในด้านสารสนเทศความหลากหลายทางชีวภาพ รางวัลเอ็บเบ นีลเซน (Ebbe Nielsen Prize) ซึ่งมีเงินรางวัลมูลค่า 30,000 ยูโร ใน พ.ศ. 2561 สํานักเลขาธิการ GBIF จัดให้มีรางวัลประจําปีอีกสองรางวัลคือ รางวัลจากการแข่งขันเอ็บเบ นีลเซนชาเลนจ์ (Ebbe Nielsen Challenge) และรางวัลนักวิจัยเยาวชน (Young Researchers Award)

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ Images from GBIF
* เว็บไซต์ทางการ
* คำอธิบายอย่างย่อของ GBIF
* เครือข่าย GBIF
* ค้นหาผู้เผยแพร่ข้อมูลใน GBIF
# ชีววิทยาวิวัฒนาการ

**ชีววิทยาวิวัฒนาการ** (อังกฤษ: *Evolutionary biology*) เป็นสาขาย่อยของชีววิทยาที่ศึกษากระบวนการวิวัฒนาการที่ได้สร้างความหลากหลายของสิ่งมีชีวิตบนโลก เริ่มตั้งแต่สิ่งมีชีวิตที่เป็นบรรพบุรุษร่วมเดียวกัน
กระบวนการนี้รวมทั้ง การคัดเลือกโดยธรรมชาติ การสืบเชื้อสายร่วมกัน และการเกิดสปีชีส์
สาขานี้พัฒนามาจากการศึกษาที่นักชีววิทยาชาวอังกฤษ เซอร์ จูเลียน ฮักซ์ลีย์ เรียกว่า modern evolutionary synthesis (ในช่วงคริสต์ศักราช 1930) ซึ่งก็เป็นความรู้จากสาขาอื่น ๆ ทางชีววิทยาที่มีอยู่แล้วแต่ยังไม่ได้นำมารวมกันเป็นต้นว่าพันธุศาสตร์ นิเวศวิทยา systematics และบรรพชีวินวิทยา

งานวิจัยในปัจจุบันได้ขยายรวมสถาปัตยกรรมทางพันธุกรรมในการปรับตัว, วิวัฒนาการเชิงโมเลกุล (molecular evolution), และปรากฏการณ์ทางธรรมชาติต่าง ๆ ที่มีอิทธิพลต่อกระบวนการวิวัฒนาการรวมทั้งการคัดเลือกทางเพศ การเปลี่ยนความถี่ยีนอย่างไม่เจาะจง และชีวภูมิศาสตร์
ส่วนสาขาที่ใหม่กว่าคือ ชีววิทยาพัฒนาการเชิงวิวัฒนาการ (evolutionary developmental biology, evo-devo) จะศึกษาว่าปัจจัยอะไรเป็นตัวควบคุมพัฒนาการของตัวอ่อน และดังนั้นจึงเป็นสาขาวิชาที่สังเคราะห์และรวมชีววิทยาการเจริญ (developmental biology) และสาขาอื่น ๆ ที่สังเคราะห์ความรู้ทางวิวัฒนาการต่าง ๆ

## ดูเพิ่ม

* พันธุศาสตร์
* บทนำวิวัฒนาการ
* การคัดเลือกพันธุ์
# พันธุศาสตร์ประชากร

**พันธุศาสตร์ประชากร** คือการศึกษาเกี่ยวกับการกระจายและการเปลี่ยนแปลงของความถี่ของอัลลีลในประชากร ภายใต้ผลของกระบวนการทางวิวัฒนาการทั้ง 4 กระบวนการ ได้แก่ การคัดเลือกโดยธรรมชาติ ความไม่แน่นอนทางพันธุกรรม การกลายพันธุ์ และ การถ่ายเทเคลื่อนย้ายยีน
# ความหลากหลายทางพันธุกรรม

**ความหลากหลายทางพันธุกรรม**
(อังกฤษ: *Genetic diversity*)
เป็นจำนวนลักษณะทางพันธุกรรมทั้งหมดของสปีชีส์
ซึ่งแยกจาก "ความผันแปรได้ทางพันธุกรรม" (genetic variability) ซึ่งหมายถึงความโน้มเอียงของลักษณะทางพันธุกรรมที่จะต่างกัน

ความหลากหลายทางพันธุกรรมเป็นกลไกหนึ่ง ที่ประชากรสิ่งมีชีวิตปรับตัวให้เข้ากับสิ่งแวดล้อมที่กำลังเปลี่ยนไป
ถ้าประชากรมีความแตกต่างกันมาก หน่วยสิ่งมีชีวิตบางหน่วยในกลุ่มประชากรก็จะมีโอกาสมีอัลลีลในรูปแบบต่าง ๆ ที่เหมาะสมกับสิ่งแวดล้อมมากกว่า
และก็จะมีโอกาสรอดชีวิตแล้วสร้างทายาทที่มีอัลลีลที่ว่ามากกว่าหน่วยอื่น ๆ
กลุ่มประชากรก็จะดำเนินไปได้ในรุ่นต่อ ๆ ไปเพราะความสำเร็จของหน่วยสิ่งมีชีวิตเหล่านั้น

สาขาพันธุศาสตร์ประชากรมีสมมติฐานและทฤษฎีหลายอย่างเกี่ยวกับความหลากหลายทางพันธุกรรม
**ทฤษฎีวิวัฒนาการที่เป็นกลาง** (neutral theory of evolution) เสนอว่า ความหลากหลายเป็นผลของการสะสมความต่าง ๆ ที่ไม่มีประโยชน์และไม่มีโทษ
**การคัดเลือกแบบแบ่งแยก** (diversifying selection) เป็นสมมติฐานว่า สิ่งแวดล้อมที่ต่างกันของกลุ่มประชากรย่อย 2 กลุ่มภายในสปีชีส์เดียวกัน จะคัดเลือกอัลลีลในโลคัสเดียวกันที่ต่างกัน
ซึ่งอาจเกิดขึ้นในกรณีเช่น ถ้าสปีชีสนั้นมีถิ่นที่อยู่กว้างเทียบกับการเคลื่อนที่ได้ของหน่วยสิ่งมีชีวิตในกลุ่มนั้น
**การคัดเลือกขึ้นกับความถี่** (frequency-dependent selection) เป็นสมมติฐานว่า เมื่ออัลลีลหนึ่ง ๆ สามัญมากขึ้น สิ่งมีชีวิตก็จะเสี่ยงสูงขึ้น
ซึ่งสามารถเกิดอาศัยปฏิสัมพันธ์ระหว่างตัวถูกเบียน-ตัวก่อโรค (host-pathogen interaction) ที่เมื่อสิ่งมีชีวิต (ตัวถูกเบียน) มีความถี่อัลลีลที่เป็นตัวป้องกันโรคสูง โรคก็มีโอกาสแพร่ไปมากขึ้นถ้ามันสามารถเอาชัยชนะต่ออัลลีลนั้นได้

## เชิงอรรถและอ้างอิง
# ภาวะพหุสัณฐาน (ชีววิทยา)

Light-morph jaguarDark-morph or melanistic jaguar (about 6% of the South American population)
ในทางชีววิทยา **ภาวะพหุสันฐาน** (อังกฤษ: *polymorphism*) คือภาวะที่ในประชากรเดียวกันของสปีชีส์หนึ่ง มีฟีโนทัยป์ที่แตกต่างกันตั้งแต่สองฟีโนทัยป์ขึ้นไป หรือกล่าวอีกนัยหนึ่ง คือมีรูปแบบตั้งแต่สองรูปแบบขึ้นไป ทั้งนี้การจะเรียกได้ว่าเป็นภาวะพหุสันฐาน ลักษณะที่แตกต่างนี้ต้องสามารถพบได้ในกลุ่มประชากรที่มีการจับคู่แบบสุ่มในพื้นที่และช่วงเวลาเดียวกัน
# วิวัฒนาการเบนออก

นกจาบปีกอ่อนของดาร์วินเป็นตัวอย่างที่ชัดเจนและมีชื่อเสียงในกระบวนการวิวัฒนาการเบนออก ที่สปีชีส์บรรพบุรุษแผ่ปรับตัวกลายเป็นสปีชีส์ลูกหลานต่าง ๆ ซึ่งมีลักษณะสืบสายพันธุ์ที่ทั้งเหมือนกันและไม่เหมือนกัน

**วิวัฒนาการเบนออก**
(อังกฤษ: *divergent evolution*)
เป็นการสะสมความแตกต่างระหว่างกลุ่มสิ่งมีชีวิต ซึ่งนำไปสู่การเกิดสปีชีส์ใหม่ ๆ
แต่ก็สามารถใช้กับรูปแบบทางชีววิทยาระดับโมเลกุล เช่น หมายถึงโปรตีนอนุพันธ์ต่าง ๆ ของยีนที่มีกำเนิดเดียวกัน (homologous genes) สองยีนหรือมากกว่านั้น
ดังนั้น ทั้งยีนแบบ orthologous (คือยีนกำเนิดเดียวกันที่สืบมาจากการเกิดสปีชีส์) และแบบ paralogous (คือยีนกำเนิดเดียวกันที่มาจากการเพิ่มขึ้นของยีน [gene duplication]) สามารถมีความต่างที่จัดว่ามาจากวิวัฒนาการเบนออก
เพราะเหตุหลังนี่ วิวัฒนาการเบนออกจึงสามารถเกิดระหว่างสองยีนในสปีชีส์เดียวกัน

ความคล้ายคลึงกันระหว่างสปีชีส์ที่วิวัฒนาการเบนออกจากกันมาจากการมีกำเนิดเดียวกัน ดังนั้น จึงจัดว่ามีต้นกำเนิดเดียวกัน (homologous)
เปรียบเทียบกับ วิวัฒนาการเบนเข้าที่เกิดเมื่อสิ่งมีชีวิตปรับตัวอย่างเป็นอิสระจากกันและกันแล้วเกิดโครงสร้างคล้ายกันแต่มีกำเนิดต่างกัน (analogous) เช่น ปีกของนกและของแมลง

## การใช้คำ

นักธรรมชาตินิยมชาวอเมริกัน (J. T. Gulick 1832-1923) เป็นบุคคลแรกที่ใช้คำว่า "divergent evolution"

วิวัฒนาการเบนออกเกิดเมื่อโครงสร้างที่มีกำเนิดเดียวกัน ได้ปรับตัวต่าง ๆ กันในสายพันธุ์ต่าง ๆ เช่น แขน/ขาหน้าซึ่งปัจจุบันเป็นอวัยวะสำหรับพายในวาฬ เป็นปีกในค้างคาว เป็นมือในไพรเมต และเป็นขาในม้า
เช่นกัน วิวัฒนาการเบนออกได้แยกสายพันธุ์มนุษย์จากชิมแปนซี

นกจาบปีกอ่อนของดาร์วิน เป็นตัวอย่างที่ดีสำหรับวิวัฒนาการเบนออก ที่นก 15 สปีชีส์วิวัฒนาการเบนออกจากนกจาบปีกอ่อนสปีชีส์เดียวที่บินมาถึงหมู่เกาะกาลาปาโกส

อนึ่ง วิวัฒนาการเบนออกของหมาบ้านและหมาป่าจากบรรพบุรุษเดียวกัน ก็เป็นอีกตัวอย่างหนึ่ง
งานศึกษาดีเอ็นเอของไมโทคอนเดรียในหมาบ้านและหมาป่าพบว่า มีการเบนออกจากกันอย่างมาก แต่งานก็ยังสนับสนุนสมมติฐานว่า หมาบ้านเป็นลูกหลานของหมาป่า

การเกิดสปีชีส์ คือการเบนออกของสปีชีส์หนึ่งกลายเป็นสปีชีส์ลูกหลานสองสปีชีส์หรือเกินกว่านั้น เกิดเมื่อประชากรส่วนหนึ่งของสปีชีส์แยกออกจากกลุ่มหลักแล้วทำให้ผสมพันธุ์กันไม่ได้
ในการเกิดสปีชีส์ต่างบริเวณและรอบบริเวณ เครื่องกีดขวางการผสมพันธุ์เป็นอุปสรรคทางกายภาพ (เช่น น้ำท่วม เทือกเขา ทะเลทรายเป็นต้น)
เมื่อแยกกันแล้ว กลุ่มที่แยกจากกันก็จะเริ่มปรับตัวเข้ากับสิ่งแวดล้อมของตนเอง ๆ ผ่านกระบวนการเปลี่ยนความถี่ยีนอย่างไม่เจาะจงและการคัดเลือกโดยธรรมชาติ
หลังจากผ่านไปหลายชั่วยุคโดยวิวัฒนาการอย่างต่อเนื่อง กลุ่มทั้งสองก็จะไม่สามารถผสมพันธุ์กันได้แม้มาอยู่รวมกันอีก

## ดูเพิ่ม

* การแผ่ขยายของการปรับตัว
* แคลดิสติกส์

## เชิงอรรถและอ้างอิง
# การสูญพันธุ์

**การสูญพันธุ์** (อังกฤษ: *extinction*) ในทางชีววิทยาและนิเวศวิทยา คือการสิ้นสุดของการดำรงอยู่ของสปีชีส์หรือของสิ่งมีชีวิต ซึ่งทำให้ความหลากหลายทางชีวภาพลดลง โดยทั่วไปแล้ว ถือว่าชั่วขณะของการสูญพันธุ์คือชั่วขณะความตายของสิ่งมีชีวิตตัวสุดท้ายในสปีชีส์นั้น แม้ว่าความสามารถในการผสมพันธุ์และฟื้นตัวอาจจะสูญเสียไปแล้วก่อนหน้านั้นก็ตามแต่ในบางกรณีสัตว์บางชนิดที่เคยถูกจัดให้สูญพันธุ์บางครั้งจะมีการค้นพบใหม่อีกครั้งเช่น เต่าป่าอาระกัน หมูป่าเปคคารีชาโคอัน นกนางแอ่นบาเรา นกทาคาเฮเกาะใต้ เป็นต้น

## รายชื่อสัตว์สูญพันธุ์

* ไดโนเสาร์
* หมีถ้ำยุโรป
* โลมาแม่น้ำแยงซี
* เพนกวินยักษ์
* หมีเม็กซิโก
* มนุษย์นีแอนเดอร์ทาล
* ควากกา
* นกโดโด้
* นกโมอา
* ปลามีเกราะ
* หมาป่าญี่ปุ่น
* วัวทะเลชเต็ลเลอร์
* มิงค์ทะเล
* สยามโมอะเดปิส แม่เมาะเอนซิส
* กวางไอริส
* ออสตราโคเดิร์ม
* มนุษย์วานร
* หมีหน้าสั้น(คงมีชนิดที่ยังไม่สูญพันธู์คือหมีแว่น)
* เดดิคูรัส
* กริปโตดอน
* แรดขนยาว
* อีลาสโมเทอเรียม
* เมกะเทอเรียม
* เสือลายเมฆฟอร์โมซา
* ช้างป่าจีน
* ไบซันคอเคเชียน
* ช้างป่าซีเรีย
* หมีแอตลาส
* ลาป่าซีเรีย
* เต่าอาร์คีลอน
* แอมโมนอยด์
* ไลโอพลัวโรดอน
* แรดดำตะวันตก
* คางคกสีทอง
* วัวป่าออรอช
* นกพิราบนักเดินทาง
* นกช้าง
* สมัน
* ปลาหวีเกศ
* สิงโตบาร์บารี
* ไททันโอโบอา แซร์อาโฮนเอนซิส
* เสือดาวแซนซิบาร์
* นกอ๊อคใหญ่
* เม็กกาโลดอน

* ปลาฉลามหางไหม้
* หนูคาบิบารายักษ์
* ไทลาซีน
* เสือโคร่งแคสเปียน
* เสือโคร่งชวา
* เสือโคร่งบาหลี
* ไทรโลไบต์
* ออสตราคอด
* โคโนดอนต์
* เสือเขี้ยวดาบ
* สเตโกดอน
* ช้างแมมมอธ
* อินทรีฮาสท์
* คิงคองยักษ์
* ฉลามปากเป็ดจีน
* แรดสุมาตราเหนือ
* นกกระจอกเทศยักษ์
* สิงโตแหลมกู๊ดโฮป
* แรดชวาเวียดนาม
* แมวน้ำแคริบเบียน

ภาพวาดแรดสุมาตราเหนือ
## ดูเพิ่ม

* การสูญพันธุ์ครั้งใหญ่
* สหภาพนานาชาติเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติและทรัพยากรธรรมชาติ
* สถานะการอนุรักษ์
* อันดับปลาฉลามฟันเลื่อย

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* รายการสัตว์สูญพันธุ์ตั้งแต่ ค.ศ. 1500 (ในภาษาอังกฤษ)
* คณะกรรมการด้านสิ่งมีชีวิตที่เพิ่งสูญพันธ์ (ในภาษาอังกฤษ)