# หน่วยอนุกรมวิธานเดี่ยว

อาร์ดวาร์ก คือตัวอย่างของชนิดที่เป็นสมาชิกที่ยังมีอยู่เพียงชนิดเดียวของสกุล วงศ์ และอันดับของมัน
ในทางชีววิทยา **หน่วยอนุกรมวิธานเดี่ยว** หรือ **หน่วยอนุกรมวิธานแบบโมโนไทป์** (อังกฤษ: *monotypic taxon*) คือกลุ่มจำแนกทางอนุกรมวิธาน (หน่วยอนุกรมวิธาน) ซึ่งมีเพียงหน่วยอนุกรมวิธานย่อยเดียวที่อยู่ในลำดับถัดไปโดยตรงเท่านั้น ชนิดแบบโมโนไทป์ (monotypic species) คือชนิดที่ไม่มีการแบ่งออกเป็นชนิดย่อย หรือระดับย่อยอื่น ๆ ที่เล็กกว่า และสำหรับในกรณีของสกุล บางครั้งอาจใช้ในรูปคำว่า "ยูนิสปีชีส์ (unispecific)" หรือ "โมโนสปีชีส์ (monospecific)" แทน ในระบบการเรียกชื่อสิ่งมีชีวิตทางพฤกษศาสตร์ (botanical nomenclature) **สกุลแบบโมโนไทป์** (monotypic genus) คือกรณีเฉพาะที่มีการบรรยายสกุลและชนิดเพียงชนิดเดียวพร้อมกันในคราวเดียวกัน

## ผลกระทบต่อการอนุรักษ์

ชนิดในสกุลโมโนไทป์มีแนวโน้มที่จะถูกคุกคามจากการสูญพันธุ์มากกว่าชนิดอื่น ๆ โดยเฉลี่ย โดยจากการศึกษาพบว่า รูปแบบนี้เด่นชัดเป็นพิเศษในสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกซึ่งราวร้อยละ 6.56 ของสกุลโมโนไทป์นั้นใกล้สูญพันธุ์ขั้นวิกฤต เมื่อเทียบกับนกและสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ซึ่งราวร้อยละ 4.54 และ 4.02 ของสกุลโมโนไทป์นั้นใกล้สูญพันธุ์ขั้นวิกฤต ตามลำดับ

การศึกษาพบว่าการสูญพันธุ์ของสกุลโมโนไทป์มีความเกี่ยวข้องกับชนิดบนเกาะโดยเฉพาะ โดยจากสกุลโมโนไทป์ที่สูญพันธุ์ไปแล้ว 25 สกุลที่ศึกษา มี 22 สกุลที่ปรากฏบนเกาะ ซึ่งสัตว์ที่บินไม่ได้จะมีความเสี่ยงต่อการถูกมนุษย์โจมตีเป็นพิเศษ

## ตัวอย่าง

เช่นเดียวกับรูปคำว่าโมโนไทป์ ที่ใช้เพื่ออธิบายหน่วยอนุกรมวิธานที่มีหน่วยย่อยเพียงหนึ่งหน่วย คำนี้ยังสามารถใช้เรียกหน่วยอนุกรมวิธานที่อยู่ภายในกลุ่มหน่วยอนุกรมวิธานที่สูงกว่าได้ว่าเป็น โมโนไทป์ ภายในกลุ่มนั้น เช่น สกุลที่เป็นโมโนไทป์ภายในวงศ์ โดยตัวอย่างของกลุ่มแบบโมโนไทป์ ได้แก่

### พืช

* ในอันดับ Amborellales มีเพียงวงศ์เดียวคือ Amborellaceae และในวงศ์นี้มีเพียงสกุลเดียวคือ *Amborella* ซึ่งในสกุลนี้ก็มีเพียงชนิดเดียวคือ *Amborella trichopoda*
* พืชดอกชนิด *Breonadia salicina* เป็นชนิดเดียวในสกุลโมโนไทป์ *Breonadia*
* วงศ์ Cephalotaceae มีเพียงสกุลเดียวคือ *Cephalotus* และในสกุลนี้มีเพียงชนิดเดียวคือ *Cephalotus follicularis* หรือที่รู้จักในชื่อกระเป๋าจิงโจ้
* หมวด Ginkgophyta เป็นแบบโมโนไทป์เช่นกัน โดยมีเพียงชั้นเดียวคือ Ginkgoopsida ซึ่งชั้นนั้นก็เป็นแบบโมโนไทป์เช่นกัน โดยมีอันดับเดียวคือ Ginkgoales

### สัตว์

* อาร์ดวาร์ก เป็นสมาชิกที่ยังมีชีวิตอยู่เพียงชนิดเดียวในสกุล *Orycteropus* วงศ์ Orycteropodidae และอันดับ *Tubulidentata*
* ผีเสื้อมาโดรน (madrone butterfly) เป็นชนิดเดียวในสกุลแบบโมโนไทป์ Eucheira อย่างไรก็ตาม ผีเสื้อนี้มีสองชนิดย่อย ได้แก่ *E. socialis socialis* และ *E. socialis westwoodi* ซึ่งหมายความว่าชนิด *E. socialis* ไม่ถือว่าเป็นแบบโมโนไทป์
* *Erithacus rubecula* หรือนกโรบินยุโรป เป็นสมาชิกที่ยังมีชีวิตอยู่เพียงชนิดเดียวในสกุล
* *Delphinapterus leucas* หรือวาฬเบลูกา เป็นสมาชิกเพียงชนิดเดียวในสกุลที่จัดอยู่ และไม่มีชนิดย่อย
* *Dugong dugon* หรือพะยูน เป็นชนิดเดียวในสกุลแบบโมโนไทป์ *Dugong*
* *Homo sapiens* (มนุษย์) ถือเป็นชนิดแบบโมโนไทป์ เนื่องจากมีความหลากหลายทางพันธุกรรมต่ำเกินกว่าจะมีชนิดย่อยที่ยังมีชีวิตอยู่ได้
* วาฬนาร์วาล เป็นสัตว์จำพวกวาฬขนาดกลางที่เป็นสมาชิกเพียงชนิดเดียวในสกุลแบบโมโนไทป์ *Monodon*is
* *Dulus dominicus* (palmchat) เป็นสมาชิกเพียงชนิดเดียวของสกุล *Dulus* และเป็นเพียงสมาชิกเดียวของวงศ์ Dulidae
* ตุ่นปากเป็ด เป็นสมาชิกเพียงชนิดเดียวในสกุลแบบโมโนไทป์ *Ornithorhynchus*
* ปลาซาลาแมนเดอร์ (*Lepidogalaxias salamandroides*) เป็นสมาชิกเพียงชนิดเดียวของอันดับ Lepidogalaxiiformes ซึ่งเป็นกลุ่มพี่น้องกับปลากลุ่ม Euteleostei ที่เหลือทั้งหมด
* *Ozichthys albimaculosus* (cream-spotted cardinalfish) ซึ่งพบในเขตร้อนของออสเตรเลียและนิวกินีตอนใต้ เป็นชนิดต้นแบบของสกุลแบบโมโนไทป์ *Ozichthys*
* นก bearded reedling เป็นชนิดเดียวในสกุลแบบโมโนไทป์ *Panurus* ซึ่งเป็นสกุลเดียวในวงศ์แบบโมโนไทป์ Panuridae
* Caninae เป็นวงศ์ย่อยเดียวที่ยังมีชีวิตอยู่ในวงศ์ของสุนัข Canidae

* ในอันดับ Amborellales มีเพียงวงศ์เดียวคือ Amborellaceae ซึ่งภายในวงศ์ก็มีเพียงสกุลเดียวคือ *Amborella* และภายในสกุลนี้ก็มีเพียงชนิดเดียวชื่อ *Amborella trichopoda*
* วาฬเบลูกา "กำลังจูบ" กับมนุษย์พี่เลี้ยงสัตว์ ซึ่งทั้งสองชนิดเป็นโมโนไทป์ของสกุลที่จัดอยู่
* วงศ์ Cephalotaceae มีเพียงสกุลเดียวคือ *Cephalotus* ซึ่งประกอบด้วยชนิดเดียวคือ *Cephalotus follicularis* (Australian pitcher plant)

### อื่น ๆ

* *Picomonas judraskeda* เป็นเพียงชนิดเดียวในไฟลัม Picozoa

## เชิงอรรถและอ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* นิยามแบบพจนานุกรมของ *monotypic* ที่วิกิพจนานุกรม