# การสืบเชื้อสายร่วมกัน

ในสาขาชีววิทยาวิวัฒนาการ **การสืบเชื้อสายร่วมกัน** หรือ **การสืบสกุลร่วมกัน**
(อังกฤษ: *Common descent*)
เป็นทฤษฎีที่อธิบายว่ากลุ่มสิ่งมีชีวิตหนึ่ง ๆ ได้มีบรรพบุรุษร่วมกันใกล้สุด (most recent common ancestor, MRCA) อย่างไร
มีหลักฐานว่า สิ่งมีชีวิตทั้งหมดบนโลกสืบเชื้อสายมาจากบรรพบุรุษร่วมกัน
และในปี 2559 นักวิทยาศาสตร์ก็ได้ระบุยีน 355 ตัวจากบรรพบุรุษร่วมกันของสิ่งมีชีวิตทั้งหมดที่ยังมีชีวิตอยู่บนโลก

สิ่งมีชีวิตต่างสปีชีส์กันจะมีบรรพบุรุษร่วมกันในช่วงการเกิดสปีชีส์ ที่สปีชีส์ต่าง ๆ จะกำเนิดจากกลุ่มบรรพบุรุษเดียวกัน
โดยกลุ่มที่มีบรรพบุรุษร่วมกันใกล้กันกว่า ก็จะเป็นญาติใกล้ชิดกันมากกว่า
และสิ่งมีชีวิตที่ยังมีชีวิตอยู่ทั้งหมดก็ได้มีบรรพบุรุษร่วมกันที่เรียกว่า บรรพบุรุษร่วมที่ใกล้กันที่สุดของสิ่งมีชีวิตบนโลก (LUCA)
ซึ่งมีชีวิตประมาณ 3,900 ล้านปีก่อน
(โดยโลกเกิดเมื่อ 4,450 ล้านปี ± 1% ก่อน)
หลักฐานที่เก่าแก่ที่สุดของสิ่งมีชีวิตบนโลก 2 ชิ้นก็คือ

* แกรไฟต์ซึ่งเป็นแร่ที่มีกำเนิดจากสิ่งมีชีวิต ในหินชั้นกึ่งหินแปร (metasedimentary rocks) อายุ 3,700 ล้านปีก่อนที่พบในกรีนแลนด์ตะวันตก
* และ "ซากของสิ่งมีชีวิตแบบชีวนะ (biotic life)" ที่รายงานในปี 2558 ในหินอายุ 4,100 ล้านปีก่อน ในรัฐเวสเทิร์นออสเตรเลีย

**ทฤษฎีการสืบเชื้อสายร่วมกันสากล** (อังกฤษ: *universal common descent*) บ่งว่า สิ่งมีชีวิตที่ยังมีชีวิตอยู่ทั้งหมดบนโลกจะสืบยีนร่วมกัน
โดยแต่ละชนิดล้วนแต่สืบเชื้อสายมาจากสปีชีส์ดั้งเดิมชนิดเดียว
แม้อาจมี **การถ่ายทอดยีนในแนวราบ** (horizontal gene transfer) ในวิวัฒนาการยุคต้น ๆ ซึ่งสร้างปัญหาต่อแบบจำลอง monophyly ซึ่งแสดงว่าสิ่งมีชีวิตแตกสาขามาจากชาติพันธุ์เดียว
นักธรรมชาติวิทยาชาวอังกฤษชาลส์ ดาร์วิน ได้เสนอการสืบเชื้อสายร่วมกันทั้งหมดผ่านกระบวนการวิวัฒนาการเป็นคนแรกในหนังสือ *กำเนิดสปีชีส์ (On the Origin of Species)* ในปี พ.ศ. 2402
ซึ่งสรุปว่า

>  มีความสง่างามในมุมมองของชีวิตเช่นนี้ พร้อมกับอานุภาพหลายอย่างของมัน ซึ่งดั้งเดิมเกิดเป็นรูปแบบไม่กี่อย่างหรืออย่างเดียว และนั่น ในขณะที่โลกลูกนี้กำลังหมุนไปตามกฎความโน้มถ่วงที่ตายตัว จากจุดเริ่มต้นที่ง่าย ๆ เห็นปานนั้น รูปแบบหาที่สุดไม่ได้ ที่สวยงามที่สุดและมหัศจรรย์ที่สุด ได้วิวัฒนาการและกำลังวิวัฒนาการเกิดขึ้น
>
>
> — ชาลส์ ดาร์วิน, ค.ศ. 1859, *กำเนิดสปีชีส์ On the Origin of Species*

## ประวัติ

|  |
| --- |
| กาลานุกรมสิ่งมีชีวิต |
| กล่องนี้: * ดู
* คุย
* แก้
 |
| −4500 —–—–−4000 —–—–−3500 —–—–−3000 —–—–−2500 —–—–−2000 —–—–−1500 —–—–−1000 —–—–−500 —–—–0 — |  น้ำ สิ่งมีชีวิตเซลล์เดียว การสังเคราะห์ด้วยแสง พวกยูแคริโอต สิ่งมีชีวิตหลายเซลล์ พื ช พวกสัตว์ขาปล้อง มอลลัสกาพืชดอกไดโนเสาร์ สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมนกอันดับวานรเ ฮ เ ดี ย นอ า ร์ เ คี ย นโ พ ร เ ท อ โ ร โ ซ อิ กฟ า เ น อ โ ร โ ซ อิ ก   |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | กำเนิดโลก (4,540 ล้านปีก่อน) |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | น้ำแรกสุด |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | สิ่งมีชีวิตแรกสุด |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | การระดมชนหนักครั้งหลัง |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | ออกซิเจนแรกสุด |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | ปอนโกลา\* |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | ออกซิเจนในชั้นบรรยากาศ |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | ฮูโรเนียน\* |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | การสืบพันธุ์แบบอาศัยเพศ |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | สิ่งมีชีวิตหลายเซลล์แรกสุด |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | เห็ดราแรกสุด |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | พืชแรกสุด |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | สัตว์แรกสุด |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | ยุคน้ำแข็งไครโอเจเนียน\* |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | ชีวชาติยุคอีดีแอคารัน |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | การระเบิดยุคแคมเบรียน |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | แอนเดรีย\* |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | เทเทรอพอดแรกสุด |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | ยุคน้ำแข็งคารู\* |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | เอป / มนุษย์แรกสุด |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | ควอเทอร์นารี\* |

 |
| (ล้านปีก่อน)\**ยุคน้ำแข็ง* |

ในคริสต์ทศวรรษ 1740 นักคณิตศาสตร์ชาวฝรั่งเศสปีแยร์ หลุยส์ โมเพร์ทุยส์ ได้เสนอเป็นครั้งแรกเท่าที่รู้
ว่าสิ่งมีชีวิตทั้งหมดอาจมีบรรพบุรุษร่วมกัน และได้แปรต่างจากกันผ่านความต่าง ๆ กันแบบสุ่มและการคัดเลือกโดยธรรมชาติ
ในบทความปี พ.ศ. 2293 เขาได้ให้ข้อสังเกตว่า

>  ในการผสมกันแบบบังเอิญอันเป็นกระบวนการผลิต (สิ่งมีชีวิต) ตามธรรมชาติ เพราะสัตว์จะสามารถรอดชีวิตในระบบที่มีการปรับตัวเข้าได้ในระดับหนึ่งเท่านั้น เราไม่สามารถกล่าวได้หรือว่า มันไม่มีอะไรพิเศษในความจริงว่า การปรับตัวเช่นนี้มีอย่างแน่ ๆ ในสปีชีส์ทั้งหมดที่ยังมีอยู่ เราอาจกล่าวได้ว่า ความบังเอิญได้สร้างหน่วยสิ่งมีชีวิตต่าง ๆ เป็นจำนวนมาก ส่วนน้อยส่วนหนึ่งจากสิ่งมีชีวิตเหล่านี้ ได้จัดระเบียบโดยที่อวัยวะของสัตว์สามารถสนองความจำเป็นของตน (ในขณะที่) สัตว์มากกว่านั้นมากไม่แสดงทั้งการปรับตัวหรือการจัดระเบียบ สัตว์พวกหลังนี้ได้สูญสิ้นไปหมดแล้ว ดังนั้น สปีชีส์ที่เราเห็นทุกวันนี้ เป็นเพียงแค่ส่วนน้อยที่โชคชะตาแบบไม่เลือกได้ผลิตขึ้น
>
>
> — Pierre Louis Maupertuis, ค.ศ. 1750, *บทความเรื่องจักรวาล (Essai de cosmologie)*

ต่อมาในปี 2333 อิมมานูเอล คานต์จึงได้เขียนว่า ความคล้ายคลึงกันของสัตว์แสดงนัยถึงรูปแบบดั้งเดิมที่เหมือนกัน และดังนั้น ถึงบรรพบุรุษที่มีร่วมกัน

>  แม้จะมีรูปแบบหลายหลาก พวกมันดูเหมือนจะสร้างขึ้นตามต้นแบบร่วมกันอย่างหนึ่ง และความคล้ายคลึงเช่นนี้ในสัตว์เหล่านี้ เสริมความสงสัยของเราว่า พวกมันจริง ๆ เป็นญาติกัน เกิดจากแม่แรกเริ่มร่วมกัน
>
>
> — อิมมานูเอล คานต์, ค.ศ. 1790, *ข้อวิจารณ์การพิจารณา (Kritik der Urteilskraft)*

และปู่ของดาร์วินได้เขียนในปี 2337 ไว้ว่า

>  มันกล้าเกินไปหรือไม่ที่จะจินตนาการว่า ในระยะเวลาอันยาวนานเช่นนี้ ตั้งแต่โลกได้เริ่มมี อาจนับอายุขัยเป็นล้าน ๆ ชั่วยุคก่อนเริ่มประวัติศาสตร์มนุษย์ มันกล้าเกินไปหรือไม่ที่จะจินตนาการว่า สัตว์เลือดอุ่นทั้งหมดได้เกิดมาจากใยชีวิตเพียงเส้นเดียว ที่กำเนิดจักรวาล (the great First Cause) ได้ประสิทธิ์ประสาทความเป็นสัตว์ให้ พร้อมกับอำนาจในการได้ส่วนใหม่ ๆ พร้อมกับสมรรถภาพใหม่ ๆ ที่ระบุทิศทางโดยความขัดเคือง ความรู้สึก ความตั้งใจ และความสัมพันธ์ และดังนั้น จึงมีศักยภาพในการปรับปรุงตนต่อไปโดยกิจกรรมตามธรรมชาติของตน และในการสืบทอดข้อปรับปรุงเหล่านี้ตามรุ่นไปยังลูกหลาน ไปกับโลกอย่างไม่ที่สิ้นสุด
>
>
> — อีราสมัส ดาร์วิน - ปู่ของชาลส์ ดาร์วิน, ค.ศ. 1794

มุมมองของชาลส์ ดาร์วินตามผลงานปี 2402 เกี่ยวกับการสืบเชื้อสายร่วมกันก็คือ มันเป็นไปได้ว่ามีบรรพบุรุษเพียงแค่หนึ่งเดียวสำหรับสิ่งมีชีวิตทุกรูปแบบ

>  ดังนั้น ผมจึงต้องอนุมานจากความคล้ายคลึงกันว่า สิ่งมีชีวิตทั้งหมดที่เคยมีชีวิตอยู่บนโลกนี้ น่าจะสืบสายมาจากรูปแบบรุ่นต้นกำเนิดโลกอย่างหนึ่ง ที่ได้เกิดมีชีวิตเป็นครั้งแรก
>
>
> — ชาลส์ ดาร์วิน, ค.ศ. 1859, *กำเนิดสปีชีส์ (On the Origin of Species)*

## หลักฐานการสืบเชื้อสายร่วมกัน

### รหัสทางพันธุกรรมและทางชีวเคมีที่มีร่วมกัน

สิ่งมีชีวิตที่รู้จักทั้งหมดมีมูลฐานจากกระบวนการทางชีวเคมีพื้นฐานที่เหมือนกัน คือ
ข้อมูลทางพันธุกรรมที่เข้ารหัสอยู่ในดีเอ็นเอ คัดลอกเป็นอาร์เอ็นเอผ่านปฏิกิริยาของโปรตีนและเอนไซม์ (RNA polymerase) แล้วแปลงเป็นโปรตีนโดยไรโบโซม โดยมี ATP, NADPH, และโมเลกุลอื่น ๆ เป็นแหล่งพลังงาน เป็นต้น
อนึ่ง รหัสพันธุกรรม (คือข้อมูลดีเอ็นเอที่ใช้แปลงเป็นโปรตีน) ยังแทบเหมือนกันในสิ่งมีชีวิตที่รู้จักทั้งหมด ตั้งแต่แบคทีเรีย อาร์เคีย สัตว์ ตลอดจนถึงพืช
นักชีววิทยาทั่วไปมองความสากลของรหัสเช่นนี้ว่า เป็นหลักฐานให้น้ำหนักแก่ทฤษฎีการสืบเชื้อสายร่วมกันสากล (universal common descent)

การวิเคราะห์รหัสทางพันธุกรรมที่ต่างกันเล็กน้อย ยังให้หลักฐานกับทฤษฎีอีกด้วย
ตัวอย่างหนึ่งก็คือ Cytochrome c ซึ่งเป็น hemeprotein ที่สิ่งมีชีวิตโดยมากมีเหมือนกัน
อนึ่ง การเปรียบเทียบทางสถิติของสมมติฐานต่าง ๆ แสดงว่า การมีบรรพบุรุษร่วมกันอย่างสากลเป็นไปได้สูงกว่าสมมติฐานที่กำหนดว่ามีแหล่งกำเนิดต่าง ๆ กัน

#### ความคล้ายคลึงกันที่ไม่ได้คัดเลือก

ความคล้ายคลึงกันของสิ่งมีชีวิตที่ไม่ใช่การปรับตัว ไม่สามารถอธิบายด้วยปรากฏการณ์วิวัฒนาการเบนเข้า
และดังนั้น จึงเป็นตัวสนับสนุนที่น่าเชื่อถือสำหรับทฤษฎีการสืบเชื้อสายร่วมกันสากล
หลักฐานเช่นนี้มาจากกรดอะมิโนและลำดับดีเอ็นเอ
คือโปรตีนที่มีโครงสร้างสามมิติเช่นเดียวกันไม่จำเป็นต้องมีลำดับกรดอะมิโนที่เหมือนกัน
ดังนั้น ความคล้ายคลึงกันที่ไม่จำเป็นของลำดับจึงเป็นหลักฐานว่าสืบทอดเชื้อสายมาร่วมกัน

อนึ่ง ในบางกรณี ยังมีโคดอน (เป็นลำดับนิวคลีโอไทด์ 3 ลำดับ) หลายชุดที่เข้ารหัสกรดอะมิโนอันเดียวกัน
ดังนั้น ถ้าสปีชีส์ 2 ชนิดใช้โคดอนที่ตำแหน่งเดียวกันเพื่อแปลงเป็นกรดอะมิโน
แม้จะทำได้จากโคดอนในตำแหน่งอื่น ๆ ด้วย นี่ก็เป็นหลักฐานว่าสืบทอดเชื้อสายมาร่วมกันเร็ว ๆ นี้

#### ความคล้ายคลึงกันอื่น ๆ

ความสากลทางวัฏจักรชีวิตของเซลล์ในด้านต่าง ๆ ก็สนับสนุนหลักฐานอื่นซึ่งน่าเชื่อถือกว่าดังที่กล่าวมาแล้วอีกด้วย
ความคล้ายคลึงกันรวมทั้งสารพลังงานคือ อะดีโนซีนไตรฟอสเฟต (ATP)
และความจริงว่า กรดอะมิโนที่พบทั้งหมดในโปรตีนมี Chirality แบบ "มือซ้าย"

อย่างไรก็ดี ก็ยังเป็นไปได้ว่าความคล้ายคลึงกันเช่นนี้มีผลจากกฎทางฟิสิกส์หรือทางเคมี
ไม่ใช่การสืบทอดเชื้อสายร่วมกันสากล และดังนั้น ความเหมือนกันจึงอาจมาจากวิวัฒนาการเบนเข้า

### ต้นไม้วิวัฒนาการชาติพันธุ์

ต้นไม้วิวัฒนาการชาติพันธุ์ (phylogenetic tree) ตามยีนไรโบโซมอล อาร์เอ็นเอ

หลักฐานสำคัญอีกอย่างก็คือมันเป็นไปได้ที่จะสร้างต้นไม้วิวัฒนาการชาติพันธุ์ (phylogenetic trees) หรือ "พงศาวลี" ของสปีชีส์อย่างละเอียดลออ
ที่แสดงหมวดหมู่และบรรพบุรุษร่วมกันของสปีชีส์ที่ยังมีชีวิตอยู่ทั้งหมด
เช่น งานศึกษาปี 2553 วิเคราะห์ข้อมูลพันธุกรรมที่มีอยู่โดยใช้สถิติ
แล้วสร้างต้นไม้วิวัฒนาการชาติพันธุ์ ซึ่งแสดง "หลักฐานเชิงปริมาณที่เข้มแข็ง โดยการทดสอบแบบรูปนัย สำหรับความเป็นเอกภาพของชีวิต"
อย่างไรก็ดี มีนักวิชาการที่ไม่เห็นด้วยกับข้ออ้างว่าเป็น "การทดสอบแบบรูปนัย"
เพราะไม่พิจารณาวิวัฒนาการเบนเข้า แม้เจ้าของงานจะได้ตอบโต้ข้อคัดค้านการใช้คำนี้

ทั่วไปแล้ว ต้นไม้เยี่ยงนี้จะสร้างโดยใช้การเปรียบเทียบทางสัณฐานวิทยา เช่น รูปร่างที่ปรากฏ สภาพของเอ็มบริโอ เป็นต้น
แต่เร็ว ๆ นี้ ก็ยังสามารถสร้างต้นไม้ด้วยข้อมูลโมเลกุล คือเทียบความคล้ายความต่างของลำดับยีนและลำดับโปรตีน
วิธีการเหล่านี้ทั้งหมดแสดงผลที่คล้ายกันถึงแม้ความแตกต่างของยีนจะไม่มีผลต่อสัณฐานรูปร่างภายนอก
ความเข้ากันได้ของต้นไม้ที่สร้างโดยข้อมูลต่าง ๆ จึงเป็นหลักฐานที่เข้มแข็งของการสืบทอดเชื้อสายร่วมกันที่เป็นมูล

## สี่งที่แสดงการสืบเชื้อสายร่วมกัน

### การคัดเลือกพันธุ์โดยทำขึ้น

**การคัดเลือกพันธุ์โดยทำขึ้น** (Artificial selection) แสดงความหลายหลากที่สามารถมีในสิ่งมีชีวิตที่มีบรรพบุรุษร่วมกันเร็ว ๆ นี้
ในกระบวนการนี้ มนุษย์เป็นผู้คัดเลือกการสืบทอดพันธุ์ของสปีชีส์ในแต่ละรุ่น ๆ โดยให้สิ่งมีชีวิตที่มีลักษณะที่ต้องการสืบพันธุ์ต่อไป
โดยลักษณะที่ต้องการจะเด่นขึ้นเรื่อย ๆ ในรุ่นต่อ ๆ มา
เป็นกรรมวิธีที่ใช้อย่างได้ผลมานานก่อนที่วิทยาศาสตร์จะค้นพบมูลฐานทางพันธุกรรม

 สุนัขพันธุ์ชีวาวาและเกรตเดน มีบรรพบุรุษร่วมกันคือหมาป่า แต่ความแตกต่างที่เห็นแสดงอำนาจของการคัดเลือกพันธุ์โดยทำขึ้น ที่สามารถสร้างความหลายหลากในระยะเวลาสั้น ๆ โดยเปรียบเทียบ (กับกระบวนการตามธรรมชาติ)
#### การคัดเลือกพันธุ์สุนัข

ความหลากหลายของสุนัขเลี้ยง เป็นตัวอย่างแสดงอำนาจของการคัดเลือกพันธุ์โดยทำขึ้น
คือ สุนัขหมดทุกพันธ์มีบรรพบุรุษเดียวกัน คือสืบทอดเชื้อสายมาจากหมาป่า
มนุษย์คัดเลือกพันธุ์ของมันเพื่อให้ได้ลักษณะโดยเฉพาะบางอย่าง เช่น สี หรือตัวยาว ตัวใหญ่
ซึ่งสร้างสุนัขพันธุ์ต่าง ๆ รวมทั้งชีวาวา เกรตเดน แบสซิตฮาวนด์ ปั๊ก และพูเดิล
เทียบกับหมาป่าที่ไม่ได้คัดเลือกพันธุ์โดยทำขึ้น ซึ่งค่อนข้างจะเหมือน ๆ กัน

#### กะหล่ำป่า

เกษตรกรในยุคต้น ๆ ได้เพาะพันธุ์ผักหลายชนิดจากพืชวงศ์ผักกาด (Brassicaceae) สปีชีส์ *Brassica oleracea* (กะหล่ำป่า) โดยคัดเลือกลักษณะโดยเฉพาะ ๆ
ผักสามัญเช่น กะหล่ำปลี กะหล่ำดอกอิตาลี (บรอกโคลี) คะน้า กะหล่ำดอก (cauliflower) กะหล่ำปม (kohlrabi) และกะหล่ำดาว (Brussels sprout) ล้วนแต่เป็นลูกหลานของกะหล่ำป่า
กะหล่ำดาวสร้างขึ้นโดยคัดเลือกตา/หน่อที่ใหญ่
บรอกโคลีโดยคัดก้านดอกที่ใหญ่
กะหล่ำปลีโดยคัดก้านใบสั้น ๆ
และคะน้าโดยคัดใบใหญ่

### การคัดเลือกโดยธรรมชาติ

 นกกระจาบปีกอ่อนของดาร์วิน
การคัดเลือกโดยธรรมชาติเป็นกระบวนการวิวัฒนาการ ที่ลักษณะสืบสายพันธุ์ซึ่งเพิ่มความเหมาะสมของสิ่งมีชีวิตจะสามัญมากขึ้น
และที่ลักษณะซึ่งลดความเหมาะสมจะสามัญน้อยลง

#### นกกระจาบปีกอ่อนของดาร์วิน

เมื่อเขาศึกษาอยู่ที่หมู่เกาะกาลาปาโกส ชาลส์ ดาร์วินได้สังเกตเห็นนกกระจาบปีกอ่อน 13 พันธุ์ที่เป็นญาติใกล้ชิดกัน แต่ต่างกันมากที่จะงอยปาก
จะงอยปากของแต่ละสปีชีส์จะเหมาะกับอาหารที่มีในสิ่งแวดล้อมของนกนั้น ๆ ซึ่งแสดงว่า รูปร่างจะงอยปากได้วิวัฒนาการผ่านการคัดเลือกโดยธรรมชาติ
จะงอยปากใหญ่จะพบในเกาะที่แหล่งอาหารหลักของนกก็คือผลไม้เปลือกแข็ง
และดังนั้น จึงช่วยให้นกเปิดเปลือกแล้วกินเนื้อข้างใน
ปากเรียวยาวจะพบกับนกที่แมลงเป็นแหล่งอาหารที่ดีที่สุดในเกาะที่ตนอยู่
ซึ่งช่วยให้นกดึงแมลงออกจากซอกเล็ก ๆ ที่มันซ่อนอยู่
นกก็พบด้วยในแผ่นดินใหญ่ โดยเชื่อว่านกได้อพยพไปยังหมู่เกาะแล้วเริ่มปรับตัวให้เข้ากับสิ่งแวดล้อมผ่านกระบวนการคัดเลือกโดยธรรมชาติ

## เชิงอรรถและอ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Crombie, A. C.; Hoskin, Michael (1970). "The Scientific Movement and the Diffusion of Scientific Ideas, 1688-1751". ใน Bromley, J. S. (บ.ก.). *The Rise of Great Britain and Russia, 1688-1715/25*. The New Cambridge Modern History. Vol. 6. London: Cambridge University Press. ISBN 0-521-07524-6. LCCN 57014935. OCLC 7588392. `{{cite book}}`: `|ref=harv` ไม่ถูกต้อง (help)
* Darwin, Charles (1859). *On the Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life* (1st ed.). London: John Murray. LCCN 06017473. OCLC 741260650. สืบค้นเมื่อ 2015-11-23. `{{cite book}}`: `|ref=harv` ไม่ถูกต้อง (help)
* Darwin, Erasmus (1818) [Originally published 1794]. *Zoonomia; or the Laws of Organic Life*. Vol. 1 (4nd American ed.). Philadelphia, PA: Edward Earle. `{{cite book}}`: `|ref=harv` ไม่ถูกต้อง (help) Zoonomia; or The laws of organic life: in three parts (Volume 1) (1818) on the Internet Archive Retrieved 2015-11-23.
* Harris, C. Leon (1981). *Evolution: Genesis and Revelations: With Readings from Empedocles to Wilson*. Albany, NY: State University of New York Press. ISBN 0-87395-487-4. LCCN 81002555. OCLC 7278190. `{{cite book}}`: `|ref=harv` ไม่ถูกต้อง (help)
* Kant, Immanuel (1987) [Originally published 1790 in Prussia as *Kritik der Urteilskraft*]. *Critique of Judgment*. Translated, with an introduction, by Werner S. Pluhar; foreword by Mary J. Gregor. Indianapolis, IN: Hackett Publishing Company. ISBN 0-87220-025-6. LCCN 86014852. OCLC 13796153. `{{cite book}}`: `|ref=harv` ไม่ถูกต้อง (help)
* Raven, Peter H.; Evert, Ray F.; Eichhorn, Susan E. (2005). *Biology of Plants* (7th ed.). New York: W. H. Freeman and Company. ISBN 0-7167-1007-2. LCCN 2004053303. OCLC 183148564. `{{cite book}}`: `|ref=harv` ไม่ถูกต้อง (help)
* Treasure, Geoffrey (1985). *The Making of Modern Europe, 1648-1780*. New York: Methuen. ISBN 0-416-72370-5. LCCN 85000255. OCLC 11623262. `{{cite book}}`: `|ref=harv` ไม่ถูกต้อง (help)
* 29+ Evidences for Macroevolution: The Scientific Case for Common Descent from the TalkOrigins Archive.
* The Tree of Life Web Project