# Plasmodium falciparum

| *Plasmodium falciparum* |
| --- |
|  |
| มาโครกามีโตไซต์ (ซ้าย) กับ ไมโครกามีโตไซต์ (ขวา) ของ *P. falciparum* |
| การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์  |
| โดเมน: | ยูแคริโอตา Eukaryota |
| *เคลด*: | Diaphoretickes |
| *เคลด*: | Sar |
| Infrakingdom: | Alveolata |
| ไฟลัม: | เอพิคอมเพล็กซา Apicomplexa |
| ชั้น: | Aconoidasida |
| อันดับ: | Haemospororida |
| วงศ์: | Plasmodiidae |
| สกุล: | พลาสโมเดียม *Plasmodium* Welch, 1897 |
| สปีชีส์: | P.  falciparum |
| ชื่อทวินาม |
| Plasmodium falciparum Welch, 1897 |
| ชื่อพ้อง |
| * *Oscillaria malariae* Laveran, 1881
* *Plasmodium malariae* Marchiafava and Celli, 1885
* *Laverania malariae* Feletti and Grassi, 1890
* *Ematozoo falciforme* Antolisei and Angelini, 1890
* *Haemamoeba immaculata* Grassi, 1891
* *Haemamoeba laverani* Labbe, 1894
* *Haematozoon falciforme* Thayer and Hewetson, 1895
* *Haematozoon falciparum* Welch, 1897
* *Haemosporidium sedecimanae* Lewkowicz, 1897
* *Haemosporidium undecimanae* Lewkowicz, 1897
* *Haemosporidium vigesimotertianae* Lewkowicz, 1897
 |

Plasmodium falciparum เป็นโปรโตซัวเซลล์เดียว และเป็นปรสิตในมุนษย์สปีชีส์หนึ่งในสกุล *Plasmodium* ที่ก่อโรคมาลาเรียในมนุษย์ที่รุนแรงที่สุด ปรสิตนี้สามารถติดต่อผ่านทางยุง *Anopheles* เพศเมีย และก่อโรคมาลาเรียรูปที่รุนแรงที่สุด คือมาลาเรียฟาลซิปารัม (falciparum malaria) ซึ่งพบได้ 50% ของผู้ป่วยมาลาเรียทั้งหมด *P. falciparum* มักถูกเรียกขานว่าเป็นปรสิตที่รุนแรงที่สุดในมนุษย์ ด้วยยอดผู้เสียชีวิตจากเชื้อนี้ที่ 405,000 รายในปี 2018 นอกจากนี้ยังมีส่วนเกี่ยวกับการเกิดโรคมะเร็งเม็ดเลือด (บูร์กิทท์ส์ลิมฟอมา) และจัดอยู่ในสารก่อมะเร็งกลุ่ม 2A

สปีชีส์นี้มีวิวัฒนาการมาจากปรสิต *Laverania* ซึ่งพบในกอริลลาราว 10,000 ปีก่อน ออลๆอนส์ ละเวรานเป็นบุคคลแรกที่สามารถระบุเชื้อในปี 1880 และตั้งชื่อว่า *Oscillaria malariae* ต่อมาในปี 1896 โรนอลด์ รอสส์ ค้นพบว่าเชื้อสามารถติดต่อผ่านทางยุง ในปี 1898 จีโอฟานนี บัตติสตา กรัสซีได้พิสูจน์การติดต่อเชื้ออย่างสมบูรณ์จากยุงอะโนเฟเลสมาสู่มนุษย์ และในปี 1897 วิลเลียม เอช. เวลช์ ได้รังสรรค์ชื่อ *Plasmodium falciparum* ที่ซึ่ง ICZN ได้นำมาใช้อย่างเป็นทางการในปี 1954

*P. falciparum* มีหลายรูปตลอดวงชีวิต ระยะที่ติดต่อในมนุษย์ซึ่งค่อสปอรอซอยต์จะพบในต่อมน้ำลายของยุง สปอโรซอยต์จะโตและเพิ่มจำนวนภายในตับและกลายเป็นเมโรซอยต์ (merozoites) ซึ่งจะโจมตีเซลล์เม็ดเลือดแดง (RBCs) เพื่อสร้างทรอฟอซอยต์ (trophozoites), ไชซอนต์ (schizonts) และกามีโตไซต์ (gametocytes) ที่ซึ่งอาการของโรคมาลาเรียจะเริ่มแสดง สำหรับในยุง กามีโตไซต์จะเกิดการสืบพันธุ์อาศัยเพศกับไซโกต ซึ่งจะกลายเป็นโอโอคีเนต (ookinete) ซึ่งต่อมาจะก่อร่างเป็นโอโอไซต์ ซึ่งจะสร้างสปอรอซอยต์ (sporozoites) ไปติดเชื้อต่อไป

## อ้างอิง

## อ่านเพิ่ม

* Colombian scientists develop computational tool to detect *Plasmodium falciparum* (in Spanish)
* Allison, A.C. (February 1954). "Protection Afforded by Sickle-cell Trait Against Subtertian Malarial Infection". *Br Med J*. **1** (4857): 290–4. doi:10.1136/bmj.1.4857.290. PMC 2093356. PMID 13115700.
* Allison, AC (1964). "Polymorphism and Natural Selection in Human Populations". *Cold Spring Harb. Symp. Quant. Biol*. **29**: 137–49. doi:10.1101/sqb.1964.029.01.018. PMID 14278460.
* Cholera, R; Brittain NJ; Gillrie MR; และคณะ (January 2008). "Impaired cytoadherence of Plasmodium falciparum-infected erythrocytes containing sickle hemoglobin". *Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A*. **105** (3): 991–6. Bibcode:2008PNAS..105..991C. doi:10.1073/pnas.0711401105. PMC 2242681. PMID 18192399.
* Mockenhaupt, FP; Ehrhardt, S; Otchwemah, R; และคณะ (May 2004). "Limited influence of haemoglobin variants on Plasmodium falciparum msp1 and msp2 alleles in symptomatic malaria". *Trans. R. Soc. Trop. Med. Hyg*. **98** (5): 302–10. doi:10.1016/j.trstmh.2003.10.001. PMID 15109555.
* Roberts, Larry S.; Janovy, John (2005). *Foundations of Parasitology* (7th ed.). McGraw-Hill Education (ISE Editions). ISBN 978-0-07-111271-0.

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Malaria species info at CDC
* Web Atlas of Medical Parasitology เก็บถาวร 2023-04-06 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* Species profile at Encyclopedia of Life
* Taxonomy at UniProt
* Profile at Scientists Against Malaria
* Clinical Identification Case 1
* Clinical Identification Case 2
* Genome info at Wellcome Trust Sanger Institute
* PlasmoDB: The Plasmodium Genome Resource
* GeneDB Plasmodium falciparum gene info
* Genome
* UCSC Plasmodium Falciparum Browser เก็บถาวร 2007-11-11 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
* Gene info at Kyoto University