# ศาสนา

สัญลักษณ์ของศาสนาต่าง ๆ
ภาพศาสนพิธีในศาสนาต่าง ๆ ทั่วโลก
**ศาสนา** (อังกฤษ: *Religion*) หมายถึง ลัทธิความเชื่อของมนุษย์ เกี่ยวกับการกำเนิด ความเป็นไป และสิ้นสุดของโลก หลักศีลธรรม หลักธรรมคำสอน ตลอดจนลัทธิพิธีที่กระทำตามความเชื่อนั้น ๆ หลายศาสนามีการบรรยายสัญลักษณ์ ประวัติศาสตร์ และความศักดิ์สิทธิ์ ซึ่งเจตนาอธิบายความหมายของชีวิต และ/หรืออธิบายกำเนิดชีวิตหรือเอกภพ จากความเชื่อของศาสนาเกี่ยวกับจักรวาล ธรรมชาติ มนุษย์ และศีลธรรม จริยศาสตร์ กฎหมายหรือวิถีชีวิต มีการประมาณว่าน่าจะมีความเชื่อเชิงศาสนาราว 4,200 ความเชื่อในโลก โดยพิจารณาตามจำนวนประมาณการของกลุ่มชาติพันธุ์ชนเผ่าต่าง ๆ ตลอดเวลาในช่วงที่ผ่านมาในประวัติศาสตร์มนุษยชาติ หลายศาสนาส่วนใหญ่กลายเป็นศาสนาที่ตายแล้วเพราะไม่มีคนนับถือแล้ว ศาสนาทั้งหมดบนโลกในยุคปัจจุบันมี 11 ศาสนา อย่างไรก็ตามบางตำรานับบาไฮเข้ารวมด้วย บางตำรายังถือว่าบาไฮเป็นแค่ลัทธิเกิดใหม่เท่านั้น

ในปัจจุบันมีศาสนาหลักที่มีประชากรโลกนับถือเป็นอย่างมากทั้งหมด 4 ศาสนา ได้แก่ ศาสนาคริสต์, ศาสนาอิสลาม, ศาสนาฮินดู และศาสนาพุทธ ศาสนาต่าง ๆ ล้วนมีอิทธิพลทางด้านศิลปวัฒนธรรม ภาษา ประวัติศาสตร์ ตลอดจนแนวคิดและหลักความเชื่อของบุคคลต่าง ๆ

นอกจากนี้ ยังมีผู้ไม่นับถือศาสนาใด ๆ ซึ่งเรียกว่า *ผู้ที่ไม่มีศาสนา*

* ศาสนาคริสต์ ผู้นับถือส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในฝั่งตะวันตก คือ ทวีปยุโรป, ทวีปแอฟริกา และ ทวีปอเมริกา
* ศาสนาอิสลาม ผู้นับถือส่วนใหญ่อาศัยอยู่ใน เอเชียกลาง (แถบอาหรับ-เปอร์เซีย) เช่น ตุรกี, อิหร่าน, อัฟกานิสถาน, ซาอุดิอาระเบีย, เยเมน, ปากีสถาน และ เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในแถบ อินโดนีเซีย
* ศาสนาฮินดู ผู้นับถือส่วนใหญ่อาศัยอยู่ใน อนุทวีปอินเดีย ในแถบ อินเดีย, ภูฏาน และ เนปาล เป็นต้น
* ศาสนาพุทธ ผู้นับถือส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในฝั่งตะวันออก คือ ทวีปเอเชีย โดยเฉพาะในเอเชียตะวันออก และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เช่น จีน, ญี่ปุ่น, เกาหลี, ไต้หวัน, ไทย, ศรีลังกา, ลาว, เมียนมาร์ และ กัมพูชา เป็นต้น

## ความหมายเชิงศัพทมูลวิทยา

สำหรับบางภาษา มีการใช้คำว่า*ศาสนา*แตกต่างกันออกไป และบางภาษาไม่มีคำว่า*ศาสนา*โดยสิ้นเชิง เช่นภาษาสันสกฤต ใช้คำว่า *ธรรมะ* (dharma) อาจใช้เทียบเคียงกับศาสนาได้ แต่มีความหมายโดยทั่วไปว่ากฎหมาย

## การกำเนิดและการพัฒนา

การกำเนิดของศาสนานั้นไม่แน่นอน มีหลายทฤษฎีเกี่ยวกับจุดกำเนิดของวัตรศาสนาจัดตั้ง (Organised Religious Practice)

จอห์น มอนาแกน และปีเตอร์ จัสต์ นักมานุษยวิทยา กล่าวว่า "ศาสนาใหญ่ของโลกหลายศาสนาดูเริ่มต้นเป็นขบวนการคืนชีวิต (Revitalisation) บางแบบ โดยวิสัยทัศน์ของศาสดาผู้เปี่ยมบารมีจุดจินตนาการของผู้แสวงคำตอบครอบคลุมยิ่งขึ้นของปัญหาของเขามากกว่าที่รู้สึกว่าความเชื่อประจำวันให้ได้ ปัจเจกบุคคลผู้มีบารมีอุบัติขึ้นหลายกาละและเทศะในโลก ดูเหมือนว่าปัจจัยสู่ความสำเร็จระยะยาว และหลายขบวนการมาแล้วไปโดยมีผลระยะยาวเล็กน้อย สัมพันธ์กับศาสดาน้อย ซึ่งปรากฏด้วยความสม่ำเสมอน่าประหลาดใจ แต่สัมพันธ์มากกว่ากับพัฒนาการของกลุ่มผู้สนับสนุนซึ่งสามารถจัดตั้งขบวนการนั้นเป็นสถาบัน"

การพัฒนาศาสนามีหลายแบบในหลายวัฒนธรรม บางศาสนาเน้นความเชื่อ ฝ่ายบางศาสนาเน้นวัตร บางศาสนาเน้นประสบการณ์อัตวิสัยของศาสนิกชน ฝ่ายบางศาสนาถือกิจกรรมของชุมชนศาสนาสำคัญที่สุด บางศาสนาอ้างว่าเป็นนสากล โดยเชื่อว่ากฎหมายและจักรวาลวิทยาของศาสนานั้นผูกมัดทุกคน ฝ่ายบางศาสนาตั้งใจให้ปฏิบัติเฉพาะในกลุ่มนิยามหรือจำกัดแคบ ๆ ในหลายพื้นที่ ศาสนาสัมพันธ์กับสถาบันสาธารณะอย่างการศึกษา โรงพยาบาล ครอบครัว รัฐบาลและลำดับชั้นบังคับบัญชาทางการเมือง

## กลุ่มศาสนา

แผนภาพแสดงการนับถือศาสนาของกลุ่มคนส่วนใหญ่ในแต่ละประเทศ

| ศาสนาโลกในปี ค.ศ. 2010 |
| --- |
|  |  |  |
| ศาสนาคริสต์ |    | 31.5% |
| ศาสนาอิสลาม |    | 23.2% |
| ไม่มีศาสนา |    | 16.3% |
| ศาสนาฮินดู |    | 15% |
| ศาสนาพุทธ |    | 7.1% |
| ศาสนาพื้นบ้าน |    | 5.9% |
| ศาสนายูดาห์ |    | 0.2% |
| ศาสนาอื่น ๆ |    | 0.8% |

| กลุ่มศาสนาในปี ค.ศ. 2010 |
| --- |
|  |  |  |
| ศาสนาอับราฮัม |    | 62% |
| ศาสนาแบบอินเดีย |    | 26% |
| ศาสนาแบบเอเชียตะวันออก |    | 9% |
| ศาสนาแบบอิหร่าน |    | 1.5% |
| ศาสนาแบบญี่ปุ่น |    | 1.4% |
| ศาสนาแบบแอฟริกัน |    | 0.1% |

### ศาสนาอับราฮัม

เป็นคำที่ใช้เรียกศาสนาสำคัญ 3 ศาสนาที่เป็นลัทธิเทวนิยมที่มีความเชื่อในพระเจ้าองค์เดียว
—ซึ่งทั้งสามศาสนานับอับราฮัมเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสนา

* ศาสนายูดาห์
* ศาสนาคริสต์
* ศาสนาอิสลาม

### ศาสนาแบบอิหร่าน

* ศาสนามาณีกี
* ศาสนาโซโรอัสเตอร์
* ลัทธิบาบี
* ศาสนาบาไฮ

### ศาสนาแบบอินเดีย

* ศาสนาฮินดู
* ศาสนาเชน
* ศาสนาพุทธ
* ศาสนาซิกข์

### ศาสนาเอเชียตะวันออก

* ลัทธิกาวด่าย

#### ศาสนาแบบจีน

* ศาสนาพื้นบ้านจีน
* ศาสนาเต๋า
* ศาสนาขงจื๊อ
* ลัทธิบัวขาว
* ลัทธิเซียนเทียนเต้า
* ลัทธิอนุตตรธรรม

#### ศาสนาแบบญี่ปุ่น

* ลัทธิชินโต
* ลัทธิชอนโดเกียว
* ศาสนาเทนริเกียว

### ศาสนาแบบแอฟริกัน

* ศาสนาอียิปต์โบราณ

## อ้างอิง