# ภาษาละติน

| Latin |
| --- |
| จารึกภาษาละตินในโคลอสเซียมแห่งโรม ประเทศอิตาลี |
| ประเทศที่มีการพูด | * ภูมิภาคลาติอูง
* โรมโบราณ
 |
| ชาติพันธุ์ | * กลุ่มชนละติน
* ชาวโรมัน
 |
| ยุค | 700 ปีก่อนคริสตกาล – คริสต์ศตวรรษที่ 18 |
| ตระกูลภาษา | อินโด-ยูโรเปียน
* อิตาลิก
	+ ลาตีโน-ฟาลิสกัน
		- **ภาษาละติน**
 |
| รูปแบบก่อนหน้า | ละตินเก่า
 |
| ระบบการเขียน | ชุดตัวอักษรละติน (อักษรละติน) |
| สถานภาพทางการ |
| ภาษาทางการของ |  นครรัฐวาติกัน |
| ผู้วางระเบียบ | สถาบันสังฆราชสำหรับภาษาละติน |
| รหัสภาษา |
| ISO 639-1 | `la` |
| ISO 639-2 | `lat` |
| ISO 639-3 | `lat` |
| *Glottolog* | `impe1234` `lati1261` |
| Linguasphere | `to 51-AAB-ac 51-AAB-aa to 51-AAB-ac` |
|   แผนที่จุดสูงสุดของจักรวรรดิโรมันภายใต้จักรพรรดิตรายานุส (ป. ค.ศ. 117) และพื้นที่ที่บริหารโดยผู้พูดภาษาละติน (สีแดงเข้ม) นอกจากนี้ยังมีการใช้ภาษาอื่นนอกจากภาษาละตินเป็นจำนวนมาก แม้จะอยู่ภายใต้การปกครองของจักรวรรดิ |
| ขอบเขตของกลุ่มภาษาโรมานซ์ ลูกหลานในปัจจุบันของภาษาละตินในทวีปยุโรป |
|

**ภาษาละติน** (อังกฤษ: *Latin*; ละติน: *latīnum*, [laˈt̪iːnʊ̃] หรือ *lingua latīna*, [ˈlɪŋɡʷa laˈt̪iːna]) เป็นภาษาคลาสสิก ซึ่งอยู่ในกลุ่มย่อยของกลุ่มภาษาอิตาลิก ในตระกูลภาษาอินโด-ยูโรเปียน เดิมเป็นภาษาที่มีถิ่นกำเนิดในที่ราบลาติอูง (หรือ แคว้นลัตซีโย ในปัจจุบัน) ซึ่งเป็นพื้นที่ทางตอนล่างของแม่น้ำไทเบอร์รอบ ๆ กรุงโรมในปัจจุบัน ด้วยอิทธิพลของสาธารณรัฐโรมัน ภาษาดังกล่าวจึงกลายเป็นภาษาที่มีบทบาทสำคัญในคาบสมุทรอิตาลี และแพร่หลายต่อมาในยุคของจักรวรรดิโรมัน แม้จะเกิดเหตุการณ์ล่มสลายของจักรวรรดิโรมันตะวันตกขึ้น แต่ภาษาละตินก็ยังเป็นภาษากลางสำหรับการสื่อสารระหว่างประเทศ สาขาวิทยาศาสตร์ การศึกษา และสาขาวิชาการในยุโรป จนกระทั่งศตวรรษที่ 18 เมื่อภาษาท้องถิ่นในแต่ละภูมิภาค (รวมถึงภาษาลูกหลานของตนอย่าง กลุ่มภาษาโรมานซ์) ก็ได้เข้ามาแทนที่ในฐานะบทบาทของภาษาวิชาการทั่วไปและภาษาราชการ ในปัจจุบันภาษาละตินมีสถานะเป็น "ภาษาที่สูญแล้ว" (*dead language*) ตามคำจำกัดความในยุคสมัยใหม่ หมายถึง ภาษาที่ไม่มีผู้พูดในฐานะภาษาหลักแล้ว แม้ว่าจะมีการใช้อยู่อย่างแพร่หลายและสม่ำเสมอก็ตาม

ภาษาละตินเป็นภาษาที่มีการผันคำหลากหลาย โดยมีเพศทางไวยากรณ์ที่แตกต่างกันถึงสามเพศ (บุรุษเพศ สตรีเพศ และเพศกลาง) มีการผันการกมากถึง 6 หรือ 7 การก (ได้แก่ กรรตุการก กรรมการก สัมปทานการก สัมพันธการก อปาดานการก สวรการก และ อธิกรณการก) มีวิภัติปัจจัย 5 แบบ มีการเปลี่ยนรูปของคำ 4 แบบ กาล 6 กาล (ได้แก่ ปัจจุบันกาล อสมบูรณ์กาล อนาคตกาล สมบูรณกาล อดีตสมบูรณกาล และอนาคตสมบูรณ์กาล) บุรุษ 3 แบบ มาลา 3 แบบ ประโยค 2 แบบ (ได้แก่ ประโยคที่ประธานเป็นผู้ถูกกระทำ และประโยคที่ประธานเป็นผู้กระทำ) การณ์ลักษณะ 2 ถึง 3 แบบ และมีพจน์ 2 พจน์ (ได้แก่ เอกพจน์ และพหูพจน์) โดยชุดตัวอักษรละตินได้หยิบยืมมาจากชุดตัวอักษรอิทรัสคันและชุดตัวอักษรกรีกโดยตรง

ในช่วงท้ายของยุคสาธารณรัฐโรมัน (75 ปีก่อนคริสตกาล) ภาษาละตินเก่าได้รับการจัดระบบให้มีมาตรฐานเป็นภาษาละตินคลาสสิก และมีภาษาละตินสามัญ (*Vulgar Latin*) เป็นภาษาพูดซึ่งมีมาตรฐานน้อยกว่า โดยมีหลักฐานอยู่ในคำจารึกและงานเขียนของนักเขียนบทละครตลกอย่าง เปลาตุส และ แตแรนติอุส รวมถึงนักประพันธ์อย่าง แปโตรนิอุส ภาษาละตินตอนปลายเป็นภาษาเขียนในคริสต์ศตวรรษที่ 3 และภาษาละตินในภูมิภาคต่าง ๆ ก็ได้วิวัฒนาการไปเป็นกลุ่มภาษาโรมานซ์ ในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 6 ถึงคริสต์ศตวรรษที่ 9 ในท้ายที่สุด

ต่อมาในยุคกลางไม่มีผู้ใดใช้ภาษาละตินเป็นภาษาแม่อีกแล้ว แต่ถึงอย่างไรภาษาละตินในยุคกลางก็ถูกนำมาใช้อย่างแพร่หลายทั่วภูมิภาคยุโรปตะวันตกและในคริสตจักรคาทอลิก นับตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 9 จนถึงสมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา (Renaissance) ในฐานะของภาษากลางและภาษาวรรณกรรม ซึ่งก็ได้รับการพัฒนาให้มีมาตรฐานแบบแผนมากขึ้น เรียกว่า ภาษาละตินยุคฟื้นฟูศิลปวิทยา (Renaissance Latin) และได้กลายเป็นรากฐานที่สำคัญให้กับกลุ่มภาษาละตินใหม่ (Neo-Latin) ในช่วงต้นยุคสมัยใหม่ ในช่วงเวลาเหล่านี้ ภาษาละตินถูกใช้ในการจดบันทึกและพูดอย่างแพร่หลาย อย่างน้อยก็จนถึงปลายศตวรรษที่ 17 ซึ่งเป็นช่วงที่ภาษาละตินได้รับความนิยมลดลง จนเหลือแค่การสอนให้อ่านเพียงอย่างเดียว

ถึงอย่างไรภาษาละตินก็ยังเป็นภาษาราชการของสันตะสำนักและพิธีกรรมโรมันของคริสตจักรคาทอลิก (Catholic Church) ที่นครรัฐวาติกันอยู่จนถึงปัจจุบัน คริสตจักรยังคงรักษาและพัฒนารูปแบบวิธีของภาษาให้มีความทันสมัยอยู่อย่างสม่ำเสมอ ซึ่งมีส่วนช่วยในการสร้างความต่อเนื่องในการสืบทอดรูปแบบของภาษาละตินเป็นอย่างมาก อย่างไรก็ตาม ภาษาละตินในยุคปัจจุบัน มักถูกใช้ในการศึกษาเพื่ออ่านเขียนมากกว่าถูกนำไปใช้ในการพูด

ภาษาละตินเป็นภาษาที่มีอิทธิพลต่อภาษาอังกฤษมาตั้งแต่อดีต โดยเฉพาะตั้งแต่หลังจากการเปลี่ยนมานับถือคริสต์ศาสนาของชาวแองโกล-แอกซอนและการพิชิตอังกฤษของชาวนอร์มัน (Norman conquest) ทำให้คำศัพท์หลาย ๆ คำในพจนานุกรมภาษาอังกฤษ ถูกแทนที่ด้วยคำศัพท์ที่มีรากศัพท์มาจากภาษาละติน (รวมถึงภาษากรีกโบราณ) โดยคำศัพท์ส่วนใหญ่ที่ยืมมาใช้ในภาษาอังกฤษมักถูกใช้นำไปใช้ในสาขาวิชาเทววิทยา แวดวงวิทยาศาสตร์ (โดยเฉพาะ กายวิภาคศาสตร์ และ อนุกรมวิธาน) รวมไปถึง ทางการแพทย์ และสาขาวิชากฎหมาย

## ประวัติ

ภูมิทัศน์ทางภาษาของอิตาลีตอนกลางในยุคแรกของการขยายตัวของชาวโรมัน
มีการจัดแบ่งพัฒนาการของภาษาละตินไว้อย่างแตกต่างกัน ตามแต่ละช่วงสมัยในประวัติศาสตร์ ภาษาละตินในแต่ละยุคสมัยได้แสดงให้เห็นถึงความแตกต่างกันไป ทั้งในด้านของการใช้คำศัพท์ อักขรวิธี สัณฐานวิทยา ไวยากรณ์ ฯลฯ ในที่นี้นักวิชาการได้ทำการวิจัยและศึกษาถึงคุณสมบัติที่แตกต่างกันของภาษาละตินผ่านการใช้งานในแต่ละยุคสมัย ตามการจำแนกชื่อให้แตกต่างกัน

นอกจากนี้ภาษาละตินคริสตจักร (Ecclesiastical Latin) ก็ยังเป็นรูปแบบอนุพันธ์ของภาษาละตินที่นักเขียนของคริสตจักรโรมันคาทอลิก (Roman Catholic Church) นิยมใช้งานมาตลอดทุกช่วงเวลาของประวัติศาสตร์ นับตั้งแต่ในช่วงปลายสมัยโบราณ เช่นเดียวกันกับนักวิชาการโปรเตสแตนต์

หลังจากการล่มสลายของจักรวรรดิโรมันตะวันตกในปี ค.ศ. 476 ชาวเจอร์แมนิกได้เข้ามาตั้งรกรากในอาณาจักรดั้งเดิมและนำภาษาละตินมาใช้งานสำหรับทางกฎหมายและอื่น ๆ ในกรณีที่เป็นทางการมากยิ่งขึ้น

## อิทธิพลของภาษาละติน

### อิทธิพลทางวรรณคดี

จูเลียส ซีซาร์ *บันทึกเหตุการณ์สงครามแกลลิค* เป็นหนังสือภาษาละตินที่มีชื่อเสียงที่สุดเล่มหนึ่งในช่วงยุคทองของภาษาละติน เขียนขึ้นในสไตล์ที่ไม่ขัดเกลา และตรงไปตรงมาของการรายงานเหตุการณ์อย่างนักวารสาร และเป็นต้นแบบของการใช้ภาษาละตินในสาธารณรัฐโรมัน
งานเขียนของนักเขียนโบราณหลายร้อยคนในภาษาละติน มีหลงเหลืออยู่ในปัจจุบันเป็นจำนวนมาก และถูกศึกษาในปัจจุบันทั้งในสาขานิรุกติศาสตร์ และวรรณคดีคลาสสิก งานของพวกเขาถูกเผยแพร่ในรูปแบบของเอกสารหรือต้นฉบับตัวเขียน (manuscript) มาตั้งแต่ก่อนที่นวัตกรรมทางการพิมพ์จะถูกประดิษฐ์ขึ้น

วรรณกรรมในภาษาละตินมีทั้งในรูปของ เรียงความ ประวัติศาสตร์ บทกวี บทละคร และงานเขียนอื่น ๆ โดยเริ่มปรากฏตั้งแต่ราวศตวรรษที่ 3 ก่อนคริสกาล และกลายมาเป็นภาษาวรรณกรรมหลักของโลกโรมันโบราณในอีกสองศตวรรษถัดมา ในขณะที่ชาวโรมันที่มีการศึกษาก็ยังอ่านและเขียนโดยใช้ภาษากรีกโบราณควบคู่กันไปด้วย (เช่น จักรพรรดิมาร์กุส เอาเรลิอุส ผู้ทรงนิพนธ์งานปรัชญาเป็นภาษากรีก) อาจจะกล่าวได้ว่าวรรณคดีในภาษาละตินก็คือการสืบเนื่องของวรรณกรรมกรีกโบราณ โดยชาวโรมันรับเอารูปแบบงานวรรณคดีของกรีซหลายอย่างมาใช้

เนื่องจากภาษาละตินเป็นภาษากลางในการสื่อสารของยุโรปตะวันตกจนกระทั่งถึงยุคกลาง วรรณคดีภาษาละตินจึงไม่ได้จำกัดอยู่แค่นักเขียนโรมัน เช่น คิเคโร เวอร์จิล โอวิด และโฮเรส เท่านั้น แต่ยังรวมถึงนักเขียนยุโรปที่ยังผลิตงานเขียนในภาษาละตินออกมาแม้อาณาจักรโรมันจะล่มสลายไปแล้ว ตั้งแต่นักเขียนด้านศาสนาอย่าง ธอมัส อไควนัส (1225 - 1274) จนถึงนักเขียนฆารวาสอย่าง ฟรานซิส เบคอน (1561 - 1626) บารุค สปิโนซา (1632 - 1677) และ ไอแซก นิวตัน (1642 - 1727)

### อิทธิพลต่อภาษาที่ใช้อยู่ในปัจจุบัน

## สัทศาสตร์

การออกเสียงแบบโบราณของภาษาละตินได้รับการสืบสร้างทั้งตามข้อสันนิษฐานและหลักฐานการบันทึกไว้ของนักเขียนสมัยโบราณ ซึ่งให้ข้อสังเกตเกี่ยวกับการออกเสียง การสะกด การเล่นคำ และรากคำจากภาษาโบราณไว้

### พยัญชนะ

ตารางหน่วยพยัญชนะของภาษาละตินคลาสสิก :

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| colspan="2" rowspan="2" | ริมฝีปาก | ทันตะ | เพดานแข็ง | เพดานอ่อน | เส้นเสียง |
| plain | ริมฝีปาก |
| เสียงระเบิด | โฆษะ | b | d |  | ɡ | ɡʷ |  |
| อโฆษะ | p | t |  | k | kʷ |  |
| เสียงเสียดแทรก | โฆษะ |  | z |  |  |  |  |
| อโฆษะ | f | s |  |  |  | h |
| นาสิก | m | n |  | (ŋ) |  |  |
| เสียงตัว "ร" |  | r |  |  |  |  |
| เสียงเปิด |  | l | j |  | w |  |

ในภาษาละตินเก่าและภาษาละตินคลาสสิก จะไม่มีการแบ่งแยกความแตกต่างระหว่างอักษรตัวใหญ่ (uppercase) และตัวเล็ก (lowercase) หรือระหว่างตัวอักษร J, U, W แทนที่จะสะกดด้วยอักษร J, U ก็สามารถใช้ อักษร I, V สะกดแทนได้ตามลำดับ นอกจากนี้อักษร I, V ยังสามารถเป็นได้ทั้งสระและพยัญชนะ

| อักษร ละติน | เสียง ละติน | ตัวอย่างเทียบกับภาษาอังกฤษ |
| --- | --- | --- |
| c | [k] | Always hard as *k* in *sky*, never soft as in *central*, *cello*, or *social* |
| t | [t] | As *t* in *stay*, never as *t* in *nation* |
| s | [s] | As *s* in *say*, never as *s* in *rise* or *issue* |
| g | [ɡ] | Always hard as *g* in *good*, never soft as *g* in *gem* |
| [ŋ] | Before n, as *ng* in *sing* |
| n | [n] | As *n* in *man* |
| [ŋ] | Before c, x, and g, as *ng* in *sing* |
| l | [l] | When doubled ll and before i, as clear *l* in *link* (*l exilis*) |
| [ɫ] | In all other positions, as dark *l* in *bowl* (*l pinguis*) |
| qu | [kʷ] | Similar to *qu* in *quick*, never as *qu* in *antique* |
| u | [w] | Sometimes at the beginning of a syllable, or after g and s, as *w* in *wine*, never as *v* in *vine* |
| i | [j] | Sometimes at the beginning of a syllable, as *y* in *yard*, never as *j* in *just* |
| [jj] | Doubled between vowels, as *y y* in *toy yacht* |
| x | [ks] | A letter representing c + s: as *x* in English *axe*, never as *x* in *example* |

### เสียงสระ

#### สระเดี่ยว

|  | หน้า | กลาง | หลัง |
| --- | --- | --- | --- |
| ปิด | iː ɪ |  | ʊ uː |
| กลาง | eː ɛ |  | ɔ oː |
| เปิด |  | a aː |  |

Pronunciation of Latin vowels| อักษร ละติน | ออกเสียง | ตัวอย่าง |
| --- | --- | --- |
| a | [a] | similar to *u* in *cut* when short |
| [aː] | similar to *a* in *father* when long |
| e | [ɛ] | as *e* in *pet* when short |
| [eː] | similar to *ey* in *they* when long |
| i | [ɪ] | as *i* in *sit* when short |
| [iː] | similar to *i* in *machine* when long |
| o | [ɔ] | as *o* in *sort* when short |
| [oː] | similar to *o* in *holy* when long |
| u | [ʊ] | similar to *u* in *put* when short |
| [uː] | similar to *u* in *true* when long |
| y | [ʏ] | as in German *Stück* when short (or as short *u* or *i*) |
| [yː] | as in German *früh* when long (or as long *u* or *i*) |

#### สระประสมสองเสียง

สระประสมสองเสียง
แบ่งตามเสียงเริ่มต้น|  | หน้า | หลัง |
| --- | --- | --- |
| ปิด |  | ui /ui̯/ |
| กลาง | ei /ei̯/ eu/eu̯/ | oe /oe̯/ ou /ou̯/ |
| เปิด | ae /ae̯/ au /au̯/ |

## ตัวอย่างภาษาละติน

* ตัวอย่างอักษรละตินในไบเบิล
* ป้ายสลักอักษรละติน ในมหาวิทยาลัย ในประเทศออสเตรีย
* พจนานุกรมภาษาละติน

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม

* Allen, William Sidney (2004). *Vox Latina – a Guide to the Pronunciation of Classical Latin* (2nd ed.). Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-22049-1.
* Baldi, Philip (2002). *The foundations of Latin*. Berlin: Mouton de Gruyter.
* Bennett, Charles E. (1908). *Latin Grammar*. Chicago: Allyn and Bacon. ISBN 978-1-176-19706-0.
* Buck, Carl Darling (1904). *A grammar of Oscan and Umbrian, with a collection of inscriptions and a glossary*. Boston: Ginn & Company.
* Clark, Victor Selden (1900). *Studies in the Latin of the Middle Ages and the Renaissance*. Lancaster: The New Era Printing Company.
* Diringer, David (1996) [1947]. *The Alphabet – A Key to the History of Mankind*. New Delhi: Munshiram Manoharlal Publishers Private Ltd. ISBN 978-81-215-0748-6.
* Herman, József; Wright, Roger (Translator) (2000). *Vulgar Latin*. University Park, PA: Pennsylvania State University Press. ISBN 978-0-271-02000-6. `{{cite book}}`: `|first2=` มีชื่อเรียกทั่วไป (help)
* Holmes, Urban Tigner; Schultz, Alexander Herman (1938). *A History of the French Language*. New York: Biblo-Moser. ISBN 978-0-8196-0191-9.
* Janson, Tore (2004). *A Natural History of Latin*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-926309-7.
* Jenks, Paul Rockwell (1911). *A Manual of Latin Word Formation for Secondary Schools*. New York: D.C. Heath & Co.
* Palmer, Frank Robert (1984). *Grammar* (2nd ed.). Harmondsworth, Middlesex, England; New York, N.Y., U.S.A.: Penguin Books. ISBN 978-81-206-1306-5.
* Sihler, Andrew L (2008). *New comparative grammar of Greek and Latin*. New York: Oxford University Press.
* Vincent, N. (1990). "Latin". ใน Harris, M.; Vincent, N. (บ.ก.). *The Romance Languages*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-520829-0.
* Waquet, Françoise; Howe, John (Translator) (2003). *Latin, or the Empire of a Sign: From the Sixteenth to the Twentieth Centuries*. Verso. ISBN 978-1-85984-402-1. `{{cite book}}`: `|first2=` มีชื่อเรียกทั่วไป (help)
* Wheelock, Frederic (2005). *Latin: An Introduction* (6th ed.). Collins. ISBN 978-0-06-078423-2.
* Curtius, Ernst (2013). *European Literature and the Latin Middle Ages*. Princeton University. ISBN 978-0-691-15700-9.

## แหล่งข้อมูลอื่น

### เครื่องมือภาษา

* "Latin Dictionary Headword Search". *Perseus Hopper*. Tufts University. Searches Lewis & Short's *A Latin Dictionary* and Lewis's *An Elementary Latin Dictionary*. Online results.
* "Online Latin Dictionary with conjugator and declension tool". Olivetti Media Communication. Search on line Latin-English and English-Latin dictionary with complete declension or conjugation. Online results.
* "Latin Word Study Tool". *Perseus Hopper*. Tufts University. Identifies the grammatical functions of words entered. Online results.
* Aversa, Alan. "Latin Inflector". University of Arizona. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2011-04-30. สืบค้นเมื่อ 2021-03-13. Identifies the grammatical functions of all the words in sentences entered, using Perseus.
* "Latin Verb Conjugator". Verbix. Displays complete conjugations of verbs entered in first-person present singular form.
* "Online Latin Verb Conjugator". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 18 May 2016. สืบค้นเมื่อ 30 September 2014. Displays conjugation of verbs entered in their infinitive form.
* Whittaker, William. "Words". Notre Dame Archives. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 18 June 2006. Identifies Latin words entered. Translates English words entered.
* "Alpheios". Alpheios Project. Combines Whittakers Words, Lewis and Short, Bennett's grammar and inflection tables in a browser addon.
* Latin Dictionaries ที่เว็บไซต์ Curlie
* Dymock, John (1830). *A new abridgment of Ainsworth's Dictionary, English and Latin, for the use of Grammar Schools* (4th ed.). Glasgow: Hutchison & Brookman.
* "Classical Language Toolkit เก็บถาวร 2016-05-24 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน" (CLTK). A Natural Language Processing toolkit for Python offering a variety of functionality for Latin and other classical languages.
* "Collatinus web". Online lemmatizer and morphological analysis for Latin texts.

### หลักสูตร

* Latin Lessons เก็บถาวร 2015-04-29 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน (free online through the Linguistics Research Center at UT Austin)
* Free 47-Lesson Online Latin Course, Learnlangs
* Learn Latin Grammar, vocabulary and audio
* Latin Links and Resources, Compiled by Fr. Gary Coulter
* der Millner, Evan (2007). "Latinum". *Latin Latin Course on YouTube and audiobooks*. Molendinarius. สืบค้นเมื่อ 2 February 2012.
* Byrne, Carol (1999). "Simplicissimus" (PDF). The Latin Mass Society of England and Wales. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2011-04-30. สืบค้นเมื่อ 20 April 2011. (a course in ecclesiastical Latin).
* Harsch, Ulrich (1996–2010). "Ludus Latinus Cursus linguae latinae". *Bibliotheca Augustiana* (ภาษาละติน). Augsburg: University of Applied Sciences. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2010-02-20. สืบค้นเมื่อ 24 June 2010.
* Beginners' Latin on The National Archives (United Kingdom)

### ไวยากรณ์และบทเรียน

* Bennett, Charles E. (2005) [1908]. *New Latin Grammar* (2nd ed.). Project Gutenberg. ISBN 978-1-176-19706-0.
* Griffin, Robin (1992). *A student's Latin Grammar* (3rd ed.). University of Cambridge. ISBN 978-0-521-38587-9.
* Lehmann, Winifred P.; Slocum, Jonathan (2008). "Latin Online". The University of Texas at Austin. สืบค้นเมื่อ 17 April 2020.
* Ørberg, Hans (1991). *LINGVA LATINA PER SE ILLVSTRATA - Pars I FAMILIA ROMANA*. ISBN 87-997016-5-0.
* Ørberg, Hans (2007). *LINGVA LATINA PER SE ILLVSTRATA - Pars II ROMA AETERNA*. ISBN 1-58510-067-6.
* Allen and Greenough (1903). *New Latin Grammar*. Athanæum Press.

### สัทศาสตร์

* Cui, Ray (2005). "Phonetica Latinae-How to pronounce Latin". Ray Cui. สืบค้นเมื่อ 25 June 2010.
* "Latin Language" . *สารานุกรมบริแทนนิกา* (ภาษาอังกฤษ) (11th ed.). 1911.
* Ranieri, Luke. "Latin Pronunciation (for Classical Latin)". สืบค้นเมื่อ 31 August 2018.

### ข่าวและเสียงภาษาละติน

* Ephemeris, online Latin newspaper
* Nuntii Latini, from Finnish YLE Radio 1
* Nuntii Latini เก็บถาวร 2020-08-08 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, monthly review from German Radio Bremen (Bremen Zwei)
* Classics Podcasts in Latin and Ancient Greek, Haverford College
* Latinum Latin Language course and Latin Language YouTube Index

### สังคมออนไลน์ภาษาละติน

* Grex Latine Loquentium (Flock of those Speaking Latin)
* Circulus Latinus Interretialis (Internet Latin Circle)
* Latinitas Foundation, at the Vatican
* Latin Discord Forum