# อันดับวานร

| อันดับวานร ช่วงเวลาที่มีชีวิตอยู่: สมัยพาลีโอซีน-ปัจจุบัน,  |
| --- |
|  |
| การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์  |
| อาณาจักร: | สัตว์ Animalia |
| ไฟลัม: | สัตว์มีแกนสันหลัง Chordata |
| ชั้น: | สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม Mammalia |
| *เคลด*: | Pan-Primates |
| อันดับ: | **วานร** Primates |
| อันดับย่อย |
| * Strepsirrhini
* Haplorrhini
* †*Altiatlasius*
 |
|  |
| แผนที่แสดงการกระจายพันธุ์ของไพรเมตรอบโลก ที่ไม่ใช่มนุษย์ |
| ชื่อพ้อง |
|
Plesiadapiformes (แคลดิสติกส์รวมทั้งไพรเมต) |

**อันดับวานร** หรือ **อันดับไพรเมต** (อังกฤษ: *primate*) เป็นอันดับของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม อันได้แก่ สัตว์จำพวกลีเมอร์, ลิง และลิงไม่มีหาง ซึ่งรวมถึงมนุษย์ด้วย มีชื่อสามัญเรียกกันโดยทั่วไปว่า ไพรเมต จึงกล่าวได้ว่าสามารถพบไพรเมตได้ทั่วโลก โดยไพรเมตที่ไม่ใช่มนุษย์ ส่วนใหญ่จะอยู่ในแอฟริกา, ตอนล่างของทวีปเอเชีย, อเมริกากลาง และอเมริกาใต้ แต่จะพบไพรเมตอยู่เพียงไม่กี่ชนิดในแถบตอนเหนือของทวีปเอเชีย จนถึงตอนเหนือของญี่ปุ่น หรือตอนเหนือของอเมริกา และเม็กซิโก โดยที่ไม่พบในทวีปยุโรป และทวีปโอเชียเนีย โดยใช้ชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Primates

## นิรุกติศาสตร์

คำว่า Primate มีรากศัพท์มาจากภาษาลาติน คำว่า "Primus" ซึ่งแปลว่า "ปฐม" หรือ"ที่หนึ่ง" หรือ"ผู้นำ" ซึ่งมีนัยว่าสัตว์ที่อยู่ในอันดับนี้ เป็นสิ่งมีชีวิตที่อยู่เหนือสัตว์ทั้งมวล

## ลักษณะสำคัญ

* มีนิ้ว มีเล็บมือแบน แทนอุ้งเล็บหรือกีบ เช่น สัตว์อันดับอื่น ๆ
* มีสูตรของฟันเป็น 4 ประเภท คือ ฟันตัด, ฟันเขี้ยว, ฟันกรามหน้า และฟันกราม โดยฟันกรามหน้ามี 2 ยอด ฟันกรามมี 4 ยอด
* มีนิ้วแรกของมือ (เท้าหน้า) และเท้า สามารถเคลื่อนที่ตรงกันข้ามกับนิ้วอื่น ๆ ทำให้หยิบจับได้มั่นคงมากขึ้น
* มีกระบอกตา และเบ้าตาล้อมรอบทางด้านหลังของกระดูก ทำให้แยกเบ้าตาออกจากกล่องสมองและตาอยู่ทางด้านหน้าทั้งสองข้างเห็นภาพลึกชัดและแยกแยะสีต่าง ๆ ได้
* เต้านมลดจำนวนลงเหลือเพียง 1 คู่ บนหน้าอก ยกเว้นไพรเมตบางชนิดอาจมีเต้านมบนหน้าท้องด้วย
* มีประสาทการดมกลิ่นไม่ดี มีการพัฒนาการลดลงมากกว่าสัตว์อื่น แต่จะไปพัฒนาประสาทการมองเห็นได้ดีกว่า
* มีกระดูกไหปลาร้า และกระดูกสะบักแข็งแรง ทำให้ขาคู่หน้าสามารถหมุนได้จึงเคลื่อนที่ได้หลายแบบ
* ระบบสืบพันธุ์เพศเมียมีวิวัฒนาการสูงประกอบด้วยการมีรอบเดือน ซึ่งพบทั้งลิงโลกเก่า, ลิงไม่มีหาง และมนุษย์
* ต่อมเหงื่อปรากฏบนผิวหนังทั่วไป ต่างจากสัตว์อื่น ๆ ที่มักมีต่อมเหงื่อที่อุ้งมือ หรืออุ้งเท้า
* มีขนเป็นหย่อม ๆ บนตัว เช่น ที่หัว, รักแร้ ไม่ได้กระจายตัวสม่ำเสมอเหมือนสัตว์อื่น ๆ
* กล่องสมองค่อนข้างกลมและมีขนาดใหญ่ ช่องเปิดฟอราเมน แมกนัม มาอยู่ข้างล่างของกะโหลกทำให้กะโหลกและกระดูกสันหลังต่อกันในแนวยืนมากขึ้น

## การจำแนก

* **อันดับวานร** หรือ **อันดับไพรเมต**
	+ **อันดับย่อย Strepsirrhini**
		- อันดับฐาน Lemuriformes - ลีเมอร์, ลิงลม, บุชเบบี้
			* วงศ์ใหญ่ Lemuroidea ลีเมอร์
				+ วงศ์ Cheirogaleidae
				+ วงศ์ Daubentoniidae - อาย-อาย
				+ วงศ์ Lemuridae
				+ วงศ์ Lepilemuridae
				+ วงศ์ Indriidae
			* วงศ์ใหญ่ Lorisoidea
				+ วงศ์ Lorisidae - ลิงลม, นางอาย, ลิงจุ่น
				+ วงศ์ Galagidae - บุชเบบี้, กาลาโก
		- อันดับฐาน †Adapiformes
	+ **อันดับย่อย Haplorhini**
		- อันดับฐาน Tarsiiformes
			* วงศ์ Tarsiidae - ทาร์เซีย
		- อันดับฐาน Simiiformes
			* อนุอันดับ Platyrrhini - ลิงโลกใหม่
				+ วงศ์ Callitrichidae
				+ วงศ์ Cebidae
				+ วงศ์ Aotidae
				+ วงศ์ Pitheciidae
				+ วงศ์ Atelidae
			* อนุอันดับ Catarrhini
				+ วงศ์ใหญ่ Cercopithecoidea - ลิงโลกเก่า
					- วงศ์ Cercopithecidae - ลิงโลกเก่า
				+ วงศ์ใหญ่ Hominoidea - เอป, ลิงไม่มีหาง, ลิงใหญ่
					- วงศ์ Hylobatidae - ชะนี
					- วงศ์ Hominidae - กอริลลา, อุรังอุตัง, ชิมแปนซี, มนุษย์

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Primatomorpha |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  อันดับบ่าง  |
|  |
|  Primates  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Haplorhini  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Simiiformes  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Catarrhini  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Hominoidea  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Hominidae  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Homininae  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Hominini  |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
มนุษย์ (genus *Homo*)  |
|  |
|  |
สกุลชิมแปนซี (genus *Pan*) |
|  |

 |
|  |
|  Gorillini  |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
กอริลลา (genus *Gorilla*)  |
|  |

 |
|  |

 |
|  |
|  |
อุรังอุตัง (subfamily Ponginae)  |
|  |

 |
|  |
|  |
ชะนี (family Hylobatidae)  |
|  |

 |
|  |
|  |
ลิงโลกเก่า (superfamily Cercopithecoidea)  |
|  |

 |
|  |
|  |
ลิงโลกใหม่ (parvorder Platyrrhini)  |
|  |

 |
|  |
|  Tarsiiformes  |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
ทาร์เซียร์ (superfamily Tarsioidea)  |
|  |

 |
|  |

 |
|  |
|  Strepsirrhini  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Lemuriformes  |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
ลีเมอร์ (superfamily Lemuroidea)  |
|  |
|  |
lorises and allies (superfamily Lorisoidea)  |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
prosimians
ลิง
ลิงใหญ่
มนุษย์
ชะนี |

* หมายเหตุ ในอดีต กระแต ก็ถูกจัดให้อยู่ในอันดับนี้ด้วย ด้วยเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่มีวิวัฒนาการร่วมกันมา

## ดูเพิ่ม

* วิวัฒนาการของมนุษย์

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

อ้างอิงผิดพลาด: มีป้ายระบุ `<ref>` สำหรับกลุ่มชื่อ "lower-alpha" แต่ไม่พบป้ายระบุ `<references group="lower-alpha"/>` ที่สอดคล้องกัน