Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# แคพิบารา

| แคพิบารา |
| --- |
|  |
| ภาพถ่ายแคพิบาราที่ เปโทรโปลิส บราซิล |
| สถานะการอนุรักษ์ |
|  ความเสี่ยงต่ำ  (IUCN 3.1) |
| การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์  |
| อาณาจักร: | สัตว์ Animalia |
| ไฟลัม: | สัตว์มีแกนสันหลัง Chordata |
| ชั้น: | สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม Mammalia |
| อันดับ: | สัตว์ฟันแทะ Rodentia |
| วงศ์: | Caviidae |
| สกุล: | Hydrochoerus (ลินเนียส, 1766) |
| สปีชีส์: | H.  hydrochaeris |
| ชื่อทวินาม |
| Hydrochoerus hydrochaeris (ลินเนียส, 1766) |
|  |
| ถิ่นที่อยู่ |
| ชื่อพ้อง |
| *Sus hydrochaeris* ลินเนียส, 1766 |

**แคพิบารา** (อังกฤษ: *capybara*) เป็นสัตว์ฟันแทะขนาดใหญ่ที่สุดในโลก ชื่อวิทยาศาสตร์คือ *Hydrochaeris hydrochaeris* เป็นสมาชิกของสกุล *Hydrochoerus* และมีสมาชิกที่อยู่ในสกุลเดียวกันที่หลงเหลืออยู่นั้นคือ *Hydrochoerus isthmius* ญาติใกล้ชิดของแคพิบาราคือหนูตะเภา มีถิ่นอาศัยในทวีปอเมริกาใต้ ในสะวันนาและป่าหนาทึบใกล้กับแหล่งน้ำ เป็นสัตว์สังคมที่อยู่รวมกันเป็นฝูงจำนวนมาก อาจพบได้มากถึง 100 ตัว แต่ส่วนมากจะอยู่เป็นฝูงแค่ 10-20 ตัวเท่านั้น แคพิบาราถูกล่าเพื่อเอาเนื้อ, หนังและไขมัน แต่ก็เป็นสัตว์ที่มีความเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ต่ำ

## นิรุกติศาสตร์

ชื่อวิทยาศาสตร์ทั้ง hydrochoerus และ hydrochaeris มาจากภาษากรีกโบราณที่แปลว่า ὕδωρ (hydor "น้ำ") และ χοῖρος (choiros "หมู")

## การแบ่งประเภทและวิวัฒนาการ

แคพิบาราจัดอยู่ในสายพันธุ์ Hydrochoerinae ในปี 2002 จากการศึกษาการวิวัฒนาการโมเลกุลของแคพิบารา ได้มีการยอมรับว่าแคพิบารามีความสัมพันธ์ใกล้กันชิดระหว่าง Hydrochoerus และ Kerodonซึ่งถือว่ามีความใกล้ชิดกับหนู

## ลักษณะ

แคพิบารา
แคพิบารามีลักษณะตัวเป็นทรงกระบอก ขนสั้นสีน้ำตาลแดงหรือสีน้ำตาลอมเหลือง มีลักษณะคล้ายหนูตะเภา หูสั้น ไม่มีหาง มีพังผืดที่เท้า ขนสีน้ำตาลอ่อนถึงสีดำ เมื่อโตเต็มที่อายุ 15–18 เดือน จะมีน้ำหนักมากถึง 35 ถึง 66 กิโลกรัม (77 ถึง 146 ปอนด์) ลำตัวอาจยาวประมาณ 45-60 เซนติเมตร ตัวเมียจะมีน้ำหนักมากกว่าตัวผู้เล็กน้อย มีพังผืดที่ขาหลังและขาหลังจะยาวกว่าขาหน้าเล็กน้อย เท้าหลังมี 3 นิ้วในขณะที่เท้าหน้านั้นจะมี 4 นิ้ว เป็นสัตว์ที่ว่ายน้ำและดำน้ำเก่ง นอนแช่น้ำได้ทั้งวันแม้ในเวลาขับถ่ายหรือผสมพันธุ์ เพราะชื่นชอบน้ำเป็นชีวิตจิตใจ จะขึ้นจากน้ำก็ต่อเมื่อออกหาอาหารในช่วงเช้าและเย็น

### อาหาร

แคพิบาราเป็นสัตว์กินพืชเป็นส่วนใหญ่ซึ่งส่วนมากจะเป็นจำพวกหญ้าและพืชน้ำรวมไปถึงผลไม้และเปลือกไม้ในฤดูแล้ง แคพิบาราจะกินพืชทุกชนิดเนื่องจากการขาดแคลนอาหาร เช่น พืชจำพวกกกหรืออ้อ พืชที่แคปิบารากินในช่วงฤดูแล้ง จะสูญเสียสารอาหารในฤดูหนาว

### สังคม

แคพิบาราเป็นสัตว์สังคมแต่ถึงจะเป็นสัตว์สังคมก็มีบางตัวที่อยู่ตัวเดียว ปกติจะอยู่กันเป็นกลุ่มประมาณ 10-20 ตัว และกลุ่มที่มีขนาดใหญ่อาจมีมากถึง 50-100 ตัว การที่มีกลุ่มใหญ่ขนาดนี้ก็เป็นผลมาจากการรวมตัวกันในช่วงหน้าแล้ง

## ถิ่นที่อยู่

แคพิบาราเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่สามารถพบได้ทุกประเทศในทวีปอเมริกาใต้ยกเว้นชิลีพบกระจายพันธุ์ตั้งแต่โคลอมเบีย เวเนซุเอลา จนถึงอาร์เจนตินา รวมถึงเคยพบในรัฐฟลอริดาและรัฐแคลิฟอร์เนียอีกด้วย

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Alan Taylor (November 29, 2018). "Companionable Capybaras (18 Photos)". *The Atlantic*.
* Animal Diversity Web *Hydrochoerus hydrochaeris*
* ข้อมูลแคพิบารา
# หนูหริ่งบ้าน

| หนูหริ่งบ้าน |
| --- |
|  |
| สถานะการอนุรักษ์ |
|  ความเสี่ยงต่ำ  (IUCN 3.1) |
| การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์  |
| อาณาจักร: | สัตว์ Animalia |
| ไฟลัม: | สัตว์มีแกนสันหลัง Chordata |
| ชั้น: | สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม Mammalia |
| อันดับ: | สัตว์ฟันแทะ Rodentia |
| วงศ์: | หนู Muridae |
| สกุล: | หนูหริ่ง *Mus* |
| สกุลย่อย: | Mus Linnaeus, 1758 |
| สปีชีส์: | M.  musculus |
| ชื่อทวินาม |
| Mus musculus Linnaeus, 1758 |
| ชนิดย่อย |
| * *Mus musculus bactrianus*
* *Mus musculus castaneus*
* *Mus musculus domesticus*
* *Mus musculus gentilulus*
* *Mus musculus musculus*
 |
|  |
| ขอบเขตหนูบ้าน (หมายเหตุ: ข้อมูลจำนวนยังไม่สมบูรณ์) |
| ชื่อพ้อง |
| *Mus abbotti* |

**หนูหริ่งบ้าน** (อังกฤษ: *House mouse*; ชื่อวิทยาศาสตร์: *Mus musculus*) เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดเล็กชนิดหนึ่ง ในอันดับสัตว์ฟันแทะ (Rodentia) ในวงศ์หนู (Muridae)

หนูหริ่งบ้านจัดเป็นหนูที่มีขนาดเล็ก น้ำหนักตัวเมื่อโตเต็มที่ทั้งตัวผู้และตัวเมียประมาณ 30–40 กรัม มีขนสีน้ำตาลอ่อนตลอดทั้งลำตัว ส่วนท้องสีขาว ไม่มีขนที่หาง ขาหน้ามี 4 นิ้ว ขาหลังมี 5 นิ้ว ตัวเมียมีเต้านม 10 เต้า มีอายุขัยประมาณ 1.5–3 ปี

หนูหริ่งบ้านเป็นสัตว์ที่มีความปราดเปรียวว่องไว ออกหากินในเวลากลางคืน โดยกินอาหารได้แทบทุกอย่างเช่นเดียวกับหนูทั่วไป และจัดเป็นหนูอีกชนิดหนึ่งที่พบได้ตามบ้านเรือนของมนุษย์ มีการกระจายพันธุ์ที่กว้างขวางมาก โดยพบแทบทุกมุมของโลกและทุกทวีป แต่เชื่อว่า ดั้งเดิมเป็นสัตว์ที่มีถิ่นกำเนิดในทวีปเอเชีย ก่อนจะกระจายไปทั่วโลกอย่างในปัจจุบัน

หนูหริ่งบ้านเป็นหนูชนิดที่ได้รับความนิยมในการนำมาเป็นสัตว์เลี้ยง โดยมีการปรับปรุงพัฒนาสายพันธุ์โดยชาวจีนและชาวญี่ปุ่นจนกลายเป็นหนูเผือกทั้งตัว ตาสีแดง และพัฒนาจนเป็นสีต่าง ๆ ตามลำตัว โดยแรกเรี่มเลี้ยงกันในพระราชวัง และเป็นหนูชนิดที่นิยมเป็นสัตว์ทดลองและเลี้ยงเพื่อเป็นอาหารเลี้ยงแก่สัตว์เลื้อยคลาน

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
# อันดับย่อยเม่น

| อันดับย่อยเม่น |
| --- |
|  |
| เม่นไม่ทราบชนิด ในวงศ์เม่นโลกใหม่ (Erethizontidae) |
| การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ |
| อาณาจักร: | Animalia |
| ไฟลัม: | Chordata |
| ชั้น: | Mammalia |
| อันดับ: | Rodentia |
| อันดับย่อย: | **Hystricomorpha** Brandt, 1855 |
| วงศ์และสกุล |
| ดูในเนื้อหา |

**เม่น** เป็นอันดับย่อยของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ในอันดับสัตว์ฟันแทะ (Rodentia) ใช้ชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Hystricomorpha

โดยคำว่า Hystricomorpha นั้นมาจากภาษาละตินคำว่า hystrix หมายถึง "เม่น" และภาษากรีกคำว่า morphē หมายถึง "ลักษณะ"

โดยสัตว์ที่รู้จักกันเป็นอย่างดีของอันดับย่อยนี้ คือ เม่น ซึ่งเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดกลางค่อนข้างไปทางใหญ่ ที่มีจุดเด่น คือ ขนบนตัวที่เป็นหนามแหลม ใช้สำหรับป้องกันตัว กระจายพันธุ์ไปในเขตร้อนและเขตอบอุ่นทั่วทั้งโลก คือ ทวีปเอเชีย, แอฟริกา, อเมริกาเหนือและอเมริกาใต้ ซึ่งสามารถแบ่งออกได้อีกเป็น 2 วงศ์

เม่น เป็นสัตว์ที่มีความเชื่อว่าสามารถสะบัดขนเข้าใส่ศัตรูได้แต่ความจริงไม่ได้เป็นเช่นนั้น เมื่อเม่นพบศัตรูจะรีบหันหลังให้แล้ววิ่งหนีไปพร้อมทั้งสั่นขนให้เกิดเสียงดังกราว ๆ เป็นการเตือน ไม่ให้ศัตรูเข้าใกล้ แต่ถ้าศัตรูยังวิ่งไล่อยู่เม่นจะรีบหยุดทันที พร้อมทั้งพองขนให้ตั้งชัน และวิ่งถอยหลังเข้าหา ศัตรูที่วิ่งตามไม่สามารถจะหยุดได้ทันจึงถูกขนเม่นทิ่มตำ ขนเม่นจะหลุดจากตัวเม่นได้ง่ายมาก มักจะติดไปกับสัตว์ที่เข้ามาทำอันตรายเสมอและอาจทำให้ศัตรูตายได้ ในอดีต พรานป่าที่เข้าไปล่าสัตว์มักจะนำสุนัขไปด้วยเพื่อช่วยดมกลิ่นและค้นหาสัตว์ป่าถ้าพบเห็นเม่นมันจะวิ่งไล่ทันที เมื่อเม่นหยุดวิ่ง สุนัขจะวิ่งชนเม่นทันทีจึงมักได้รับบาดเจ็บและมีขนเม่นติดตามตัว เมื่อเจ้าของสุนัขพบเข้าจึงคิดว่าเม่นสะบัดขนเข้าใส่ ทำให้เกิดความเชื่อผิด ๆ ตามกันมา

สำหรับในประเทศไทย พบเม่นได้ 2 ชนิด คือ เม่นใหญ่แผงคอยาว (*Hystrix brachyura*) และเม่นหางพวง (*Atherurus macrourus*) ซึ่งทั้งหมดจัดอยู่ใน วงศ์เม่นโลกเก่า (Hystricidae)

## การจำแนก

สำหรับสัตว์ที่ได้ชื่อว่า เม่น จะมีอยู่ด้วยกัน 2 วงศ์ คือ

* วงศ์เม่นโลกเก่า (Hystricidae) เป็นเม่นขนาดใหญ่ มีหนามแหลม พบในซีกโลกเก่า คือ เอเชียและแอฟริกา มีทั้งหมด 3 สกุล คือ
	+ *Atherurus*
	+ *Hystrix*
	+ *Trichys*

* วงศ์เม่นโลกใหม่ (Erethizontidae) เป็นเม่นที่มีขนาดย่อมลงมา พบในซีกโลกใหม่ คือ อเมริกาเหนือ และอเมริกาใต้ มีทั้งหมด 4 สกุล คือ
	+ *Coendou*
	+ *Sphiggurus*
	+ *Erethizon*
	+ *Echinoprocta*
	+ *Chaetomys*

นอกจากนี้แล้ว ยังมีสัตว์ฟันแทะที่อยู่ในวงศ์อื่นอีก ที่ไม่มีหนามแหลมแบบเม่น แต่ก็ถูกจัดอยู่ในวงศ์ย่อยนี้ ได้แก่

* วงศ์หนูเคน (Thryonomyidae)
* วงศ์หนูดาสซี่ (Petromuridae)
* วงศ์หนูตุ่นแอฟริกัน (Bathyergidae)
* วงศ์แควี่ (Caviidae)
* วงศ์อคูติ (Dasyproctidae)
* วงศ์ชินชิล่า (Chinchillidae)
* วงศ์ทูโคทูคอส (Ctenomyidae)
* วงศ์นากหญ้า (Echimyidae)
* วงศ์ออกโทดอน (Octodontidae)
* วงศ์กุนดี (Ctenodactylidae)

## อ้างอิง
# ล้านปี

**ล้านปี** (อังกฤษ: *myr, million years*) เป็นหน่วยจำนวน 1,000,000 (1×106) ปี หรือ 31.6 เทระวินาที

## การใช้งาน

ส่วนใหญ่มีการใช้ myr ในวิทยาศาสตร์โลกและจักรวาลวิทยา โดย myr ถูกใช้คล้ายกับ *mya* หรือ "ล้านปีก่อน (million years ago)"

การใช้ myr เป็นที่ถกเถียงกันในธรณีวิทยา ทว่าเป็นหน่วยมาตราฐานในดาราศาสตร์ "myr" ในธรณีวิทยามักหมายถึง "Myr" (หน่วยของเมกะปี, mega-years) ส่วนในดาราศาสตร์มักหมายถึง "MYR" (million years, ล้านปี)

## ดูเพิ่ม

* Megaannum (Ma)
* Byr
* kyr

## อ้างอิง
# ยุคครีเทเชียส

| ยุคครีเทเชียส |
| --- |
|  |
| วิทยาการลำดับเวลา |
|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| −140 —–−130 —–−120 —–−110 —–−100 —–−90 —–−80 —–−70 —– | **มี โ ซ โ ซ อิ กC Zจูแรสซิกค รี เ ท เ ชี ย สพาลีโอจีน**ต อ น ต้ นต อ น ป ล า ยเบอร์เรียเชียนเวลังจิเนียนเฮาเทริเวียนบาร์เรมเมียนอัปเทียนอัลเบียนซีโนมาเนียนทูโรเนียนโคเนียเซียนซานโตเนียนคัมปาเนียนมาสทริเชียน    |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | เหตุการณ์การสูญพันธุ์ ยุคครีเทเชียส–พาลีโอจีน |

 |
| **การแบ่งย่อยของยุคครีเทเชียสตาม ICS ปี 2564** มาตราแกนแนวตั้ง: ล้านปีก่อน  |

 |
| นิรุกติศาสตร์ |
| ความเป็นทางการของชื่อ | ทางการ |
| ข้อมูลการใช้ |
| เทห์วัตถุ | โลก |
| การใช้ระดับภาค | ทั่วโลก (ICS) |
| การใช้ช่วงเวลา | ธรณีกาลของ ICS |
| การนิยาม |
| หน่วยวิทยาการลำดับเวลา | ยุค |
| หน่วยลำดับชั้นหิน | หินยุค |
| ความเป็นทางการของช่วงกาล | ทางการ |
| คำนิยามขอบล่าง | ยังไม่มีการนิยามอย่างเป็นการ |
| แคนดิเดตคำนิยามขอบล่าง | * แม่เหล็ก—อิงจากหินรุ่น M18r
* อิงจากคาลพิโอเนลลิด โซน B
* การปรากฏระดับอ้างอิงครั้งแรกของแอมโมไนต์ *Berriasella jacobi*
 |
| แหล่งแคนดิเดตคำนิยามขอบล่าง GSSP | ไม่มี |
| คำนิยามขอบบน | ชั้นซึ่งอุดมไปด้วยธาตุอิริเดียมซึ่งเกี่ยวข้องกับการชนครั้งใหญ่ของอุกกาบาตและเป็นเหตุให้เกิดเหตุการณ์การสูญพันธุ์ยุคครีเทเชียส–พาลีโอจีนตามมา |
| ขอบบน GSSP | แหล่งเอลเคฟ เอลเคฟ ประเทศตูนิเซีย ﻿ / ﻿ |
| การอนุมัติ GSSP | 1991 |
| ข้อมูลชั้นบรรยากาศและภูมิอากาศ |
| ปริมาณ O 2 เฉลี่ยในชั้นบรรยากาศ | ประมาณ 30 % โดยปริมาตร (150 % ของปัจจุบัน) |
| ปริมาณ CO 2 เฉลี่ยในชั้นบรรยากาศ | ประมาณ 1700 ppm (6 เท่าของยุคก่อนอุตสาหกรรม) |
| อุณหภูมิพื้นผิวเฉลี่ย | ประมาณ 18 °C (สูงกว่าปัจจุบัน 4 °C) |

**ยุคครีเทเชียส** (อังกฤษ: *Cretaceous*) เป็นยุคหนึ่งทางธรณีกาลของโลก อยู่ในมหายุคมีโซโซอิก ยุคครีเทเชียสอยู่ถัดจากยุคจูแรสซิก คือประมาณ 145.5 ± 4.0 ล้านปีก่อน และอยู่ก่อนหน้ายุคพาลีโอจีน หรือประมาณ 65.5 ล้านปีก่อนถึง 23.03 ล้านปีก่อน ถือเป็นยุคที่ยาวนานที่สุดและกินเวลาเกือบครึ่งหนึ่งของมหายุคมีโซโซอิก จุดสิ้นสุดของยุคครีเทเชียสเป็นรอยต่อระหว่างมหายุคมีโซโซอิกกับมหายุคซีโนโซอิก

ชื่อ ครีเทเชียส มาจากภาษาลาติน *creta* แปลว่าชอล์ก ซึ่งตั้งขึ้นจากข้อสังเกตโดยนักธรณีวิทยาชาวเบลเยียม ฌ็อง โดมาลิวส์ ดัลลัว (Jean d'Omalius d'Halloy) เมื่อ ค.ศ. 1822 โดยดัลลัวสังเกตเห็นว่าชั้นหินในแอ่งปารีสมีลักษณะเป็นแอ่งผงชอล์กขนาดใหญ่ และตั้งชื่อดังกล่าวจากปริมาณชาล์ก ซึ่งเป็นแคลเซียมคาร์บอเนตจากเปลือกของสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังในทะเล โดยเฉพาะค็อคโคลิท ที่พบในยุคครีเทเชียสตอนบน ในทวีปยุโรปและบนเกาะอังกฤษ ยุคครีเทเชียสเป็นยุคที่รุ่งเรืองที่สุดของไดโนเสาร์ และเมื่อปลายยุคครีเทเชียสเมื่อ 65 ล้านปีก่อน เกิดการสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ทำให้สิ่งมีชีวิตถึงร้อยละ 94 สูญพันธุ์ ซึ่งรวมถึงไดโนเสาร์ด้วย

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* UCMP Berkeley Cretaceous page
* Bioerosion website at The College of Wooster เก็บถาวร 2012-12-01 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน

| ก่อนหน้า บรมยุคโพรเทอโรโซอิก | บรมยุคฟาเนอโรโซอิก 541 Ma - ปัจจุบัน |
| --- | --- |
| มหายุคพาลีโอโซอิก 541 Ma - 252 Ma | มหายุคมีโซโซอิก 252 Ma - 66 Ma | มหายุคซีโนโซอิก 66 Ma - ปัจจุบัน |
| แคมเบรียน | ออร์โดวิเชียน | ไซลูเรียน | ดีโวเนียน | คาร์บอนิเฟอรัส | เพอร์เมียน | ไทรแอสซิก | จูแรสซิก | ครีเทเชียส | พาลีโอจีน | นีโอจีน | *ควอเทอร์นารี* |
# สมัยพาลีโอซีน

| สมัยพาลีโอซีน |
| --- |
|  |
| วิทยาการลำดับเวลา |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| −66 —–−65 —–−64 —–−63 —–−62 —–−61 —–−60 —–−59 —–−58 —–−57 —–−56 —– | **มีซี โ น โ ซ อิ กคพ า ลี โ อ จี นครีเทฯ ปลายพ า ลี โ อ ซี นอีโอซีน**ดาเนียนเซอแลนเดียนทาเนเชียน    |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | เหตุการณ์สูญพันธุ์ยุคครีเทเชียส–พาลีโอจีน |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | PETM |

 |
| ช่วงอายุของของสมัยพาลีโอซีนตาม ICS มกราคม 2563 มาตราแกนแนวตั้ง: ล้านปีก่อน  |

 |
| นิรุกติศาสตร์ |
| ความเป็นทางการของชื่อ | ทางการ |
| การสะกดแบบอื่น | Palaeocene |
| ข้อมูลการใช้ |
| เทห์วัตถุ | โลก |
| การใช้ระดับภาค | ทั่วโลก (ICS) |
| การใช้ช่วงเวลา | ธรณีกาลของ ICS |
| การนิยาม |
| หน่วยวิทยาการลำดับเวลา | สมัย |
| หน่วยลำดับชั้นหิน | หินสมัย |
| เสนอครั้งแรกโดย | Wilhelm Philipp Schimper, 1874 |
| ความเป็นทางการของช่วงกาล | ทางการ |
| คำนิยามขอบล่าง | ชั้นซึ่งอุดมไปด้วยธาตุอิริเดียมซึ่งเกี่ยวข้องกับการชนครั้งใหญ่ของอุกกาบาตและเป็นเหตุให้เกิดเหตุการณ์การสูญพันธุ์ยุคครีเทเชียส–พาลีโอจีนตามมา |
| ขอบล่าง GSSP | แหล่งเอลเคฟ เอลเคฟ ประเทศตูนิเซีย ﻿ / ﻿ |
| การอนุมัติ GSSP | 1991 |
| คำนิยามขอบบน | ความผิดปกติเชิงลบอย่างรุนแรงในค่า δ13C ใน PETM |
| ขอบบน GSSP | แหล่งดาบาบียา ลักซอร์ ประเทศอียิปต์ ﻿ / ﻿ |
| การอนุมัติ GSSP | 2003 |

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในสมัยพาลีโอซีน
**สมัยพาลีโอซีน**  (อังกฤษ: *Paleocene*) เป็นสมัยหนึ่งของยุคพาลีโอจีนในธรณีกาลระหว่าง 66 ถึง 56 ล้านปีก่อนถึงปัจจุบัน

สมัยไพลโอซีนเป็นสมัยแรกสุดของยุคพาลีโอจีน ซึ่งเป็นยุคแรกของมหายุคซีโนโซอิก สมัยพาลีโอซีนต่อมาจากยุคครีเทเชียสและตามด้วยสมัยอีโอซีน

ชื่อสมัยไพลโอซีนมาจากรีกโบราณซึ่งหมายถึง เก่า(παλαιός, *palaios*) "ใหม่" (καινός, *kainos*)

## ลักษณะ

โลกร้อนขึ้นปกคลุมด้วยป่าดิบ ทวีปกระจายตัวออกจากกันในทวีปยุโรปเอเชียและอเมริกาเหนือ มีสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่ยังมีขนาดเล็กตัวใหญ่ที่สุดมีขนาดประมาณหมีขนาดเล็ก อาศัยร่วมกับนกนักล่าขนาดใหญ่ส่วนใหญ่ในทวีปอเมริกาใต้ แอฟริกา ออสเตรเลีย อินเดียทีแยกห่างออกไปเป็นที่แพร่พันธุ์ของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่มีถุงหน้าท้องที่เลี้ยงลูกด้วยนมและสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่ออกลูกเป็นไข่

## อ้าวอิง
# สมัยอีโอซีน

| สมัยอีโอซีน |
| --- |
|  |
| แผนที่โลกเมื่อ 50 ล้านปีก่อน |
| วิทยาการลำดับเวลา |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| −65 —–−60 —–−55 —–−50 —–−45 —–−40 —–−35 —–−30 —–−25 —– | **มีซี โ น โ ซ อิ กคพ า ลี โ อ จี นนี**ปลายพ า ลี โ อ ซี นอี โ อ ซี นโ อ ลิ โ ก ซี นไมโอซีนดาเนียนเซอแลนเดียน ทาเนเชียนอิพรีเชียนลูเทเลียนบาร์โทเนียนไพรอาโบเนียนรูเพเลียนชาเชียน     |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | PETM |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | พืดน้ำแข็งแอนตาร์กติกาถาวรพืดแรก |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | เหตุการณ์สูญพันธุ์ยุคครีเทเชียส–พาลีโอจีน |

 |
| **การแบ่งย่อยของยุคพาลีโอจีนตาม ICS ปี 2564** มาตราแกนแนวตั้ง: ล้านปีก่อน  |

 |
| นิรุกติศาสตร์ |
| ความเป็นทางการของชื่อ | ทางการ |
| ข้อมูลการใช้ |
| เทห์วัตถุ | โลก |
| การใช้ระดับภาค | ทั่วโลก (ICS) |
| การใช้ช่วงเวลา | ธรณีกาลของ ICS |
| การนิยาม |
| หน่วยวิทยาการลำดับเวลา | สมัย |
| หน่วยลำดับชั้นหิน | หินสมัย |
| ความเป็นทางการของช่วงกาล | ทางการ |
| คำนิยามขอบล่าง | ความผิดปกติเชิงลบอย่างรุนแรงในค่า δ13C ใน PETM |
| ขอบล่าง GSSP | แหล่งดาบาบียา ลักซอร์ ประเทศอียิปต์ ﻿ / ﻿ |
| การอนุมัติ GSSP | 2003 |
| คำนิยามขอบบน | การปรากฎระดับอ้างอิงสุดท้ายของฟอรามินิเฟอรา *Hantkenina* และ *Cribrohantkenina* |
| ขอบบน GSSP | แหล่งมัสซีญาโน กวารี มัสซีญาโน อังโกนา ประเทศอิตาลี ﻿ / ﻿ |
| การอนุมัติ GSSP | 1992 |

*Basilosaurus*
*Prorastomus*, an early sirenian
**สมัยอีโอซีน** (อังกฤษ: *Eocene*) เป็นสมัยหนึ่งของยุคพาลีโอจีนในธรณีกาลระหว่าง 56 ถึง 33.9 ล้านปีก่อนถึงปัจจุบัน

สมัยอีโอซีนเป็นสมัยที่สองของยุคพาลีโอจีน ซึ่งเป็นยุคแรกของมหายุคซีโนโซอิก **สมัยอีโอซีน**ต่อมาจากสมัยพาลีโอซีนและตามด้วยสมัยโอลิโกซีน

ชื่อ Eocene มาจากกรีกโบราณἠώς (ēṓs, "รุ่งอรุณ") และκαινός (kainós, "ใหม่") และหมายถึง "รุ่งอรุณ" ของสัตว์สมัยใหม่ที่ปรากฏในช่วงยุคนี้

## ลักษณะ

สมัยนี้กินเวลาประมาณ 15 ล้านปี มีอากาศเย็น ภูมิประเทศเป็นป่าดิบชื้น ผสมป่าดิบแล้งและมีทุ่งหญ้าแพร่กระจายไปทั่วโลก และสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในสมัยนี้มีวิวัฒนาการอย่างรวดเร็ว โดยที่สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมเริ่มมีวิวัฒนาการจากขนาดเล็กให้มีขนาดใหญ่ขึ้น และเป็นสมัยแรกที่ช้างเริ่มปรากฏขึ้น สัตว์กีบก็เริ่มมีวิวัฒนาการขึ้นมากหลายชนิดเช่น สมเสร็จ,แรด,อูฐ,แอนทราโคแทร์,ชาลิโคแทร์ (รูปร่างคล้ายม้า),ไททันโนแทร์ (รูปร่างคล้ายแรด),แอนดูซาร์ส และ ฮาพาโกเลสเทส นอกจากนี้ยังมีสัตว์ฟันแทะ เช่น ไพรเมต ค้างคาว และสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในทะเลได้แก่ วาฬ โลมา พะยูน พบปะการัง หอยกาบคู่ชนิดต่าง ๆ ปลาเทเลออสท์ (Teleost) ซึ่ง เป็นปลากระดูกแข็ง นกในสมัยนี้ได้วิวัฒนาการมากขึ้นโดยมีนกบินไม่ได้ขนาดใหญ่เป็นนักล่าบนสุดในห่วงโซ่อาหารอยู่

*
*

## อ้างอิง
# สมัยไมโอซีน

| สมัยไมโอซีน |
| --- |
|  |
| วิทยาการลำดับเวลา |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| −24 —–−22 —–−20 —–−18 —–−16 —–−14 —–−12 —–−10 —–−8 —–−6 —–−4 —–−2 — | **ซี โ น โ ซ อิ กพ านี โ อ จี นค**โอลิโกซีนไ ม โ อ ซี นไ พ ล ฯไพลสโตซีนอาคิเทเนียนเบอร์ดิกาเลียนลางเกียนเซอร์ร่าวาเลียนตอร์โตเนียนเมซซิเนียนซานเคลียนปีอาเซนเซียน     |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | วิกฤตความเค็มช่วงอายุเมซซิเนียน |

|  |  |
| --- | --- |
| ← | การขยายของแพรรีอเมริกาเหนือ |

 |
| **การแบ่งย่อยของยุคนีโอจีนตาม ICS ปี 2564** มาตราแกนแนวตั้ง: ล้านปีก่อน  |

 |
| นิรุกติศาสตร์ |
| ความเป็นทางการของชื่อ | ทางการ |
| ข้อมูลการใช้ |
| เทห์วัตถุ | โลก |
| การใช้ระดับภาค | ทั่วโลก (ICS) |
| การใช้ช่วงเวลา | ธรณีกาลของ ICS |
| การนิยาม |
| หน่วยวิทยาการลำดับเวลา | สมัย |
| หน่วยลำดับชั้นหิน | หินสมัย |
| ความเป็นทางการของช่วงกาล | ทางการ |
| คำนิยามขอบล่าง | * อิงกับสภาพขั้วแม่เหล็กหินรุ่น C6Cn.2n
* ใกล้การปรากฏครั้งแรกของฟอรามินิเฟอรา *Paragloborotalia kugleri*
 |
| ขอบล่าง GSSP | แหล่งเลมเม-การ์โรซีโอ การ์โรซีโอ ประเทศอิตาลี ﻿ / ﻿ |
| การอนุมัติ GSSP | 1996 |
| คำนิยามขอบบน | อิงกับเหตุการณ์แม่เหล็กเทฟรา (C3n.4n) ซึ่งใหม่กว่า GSSP เพียง 96 ka (5 วัฎจักรที่สืบกันมา) |
| ขอบบน GSSP | แหล่งเฮราเคลีย มิโนอา เฮราเกลีย มิโนอา กัตโตลิกา เอราเกลีย แคว้นซิซิลี ประเทศอิตาลี ﻿ / ﻿ |
| การอนุมัติ GSSP | 2000 |

**สมัยไมโอซีน** (อังกฤษ: *Miocene*) เป็นสมัยแรกของยุคนีโอจีนในธรณีกาลระหว่าง 23.03 ถึง 5.333 ล้านปีก่อนถึงปัจจุบัน เป็นสมัยที่ต่อมาจากสมัยโอลิโกซีน และตามด้วยสมัยไพลโอซีน ชาร์ลส์ ไลแอลได้นำจากคำภาษากรีก คำว่า μείων (**meiōn**, “น้อย”) และคำว่า καινός (**kainos**, “ใหม่”) มาตั้งชื่อให้กับสมัยนี้ สาเหตุที่ใช้คำว่า "น้อย" เพราะว่ามีสัตว์ทะเลไม่มีกระดูกสันหลังสมัยใหม่น้อยกว่าสมัยไพลโอซีนราว 18%

ขณะที่เวลาได้เคลื่อนผ่าน จากสมัยโอลิโกซีนมาถึงไมโอซีน และผ่านไปยังสมัยไพลโอซีนอากาศค่อย ๆ เย็นลงซึ่งเป็นผลมาจากยุคน้ำแข็ง การแบ่งยุคสามยุคนี้ออกจากกันนั้นไม่ได้ใช้เหตุการณ์ระดับโลกในการแบ่งแต่ใช้ระดับอุณหภูมิในการแบ่งโดยสมัยโอลิโกซีนอุ่นกว่าไมโอซีนและไมโอซีนอุ่นกว่าสมัยไพลโอซีน

เอปได้เกิดและมีความหลากหลายขึ้นในยุดนี้จากนั้นก็เริ่มแพร่พันธุ์ไปทั่วพื้นที่โลกเก่า ในช่วงท้ายของสมัยนี้บรรพบุรุษของมนุษย์ได้เริ่มแยกตัวออกจากบรรพบุรุษของลิงชิมแปนซี (ช่วงประมาณ 7.5 ถึง 5.6 ล้านปีก่อน) สมัยนี้มีลักษณะเหมือนสมัยโอลิโกซีนคือทุ่งหญ้าขยายตัวขึ้นและป่าไม้ลดน้อยลง ทะเลในสมัยนี้ป่าสาหร่ายเริ่มปรากฏขึ้นเป็นครั้งแรกและกลายเป็นระบบนิเวศที่สำคัญมากที่สุดแบบหนึ่งของโลก

พืชและสัตว์ยุคนี้มีวิวัฒนาการแบบใหม่มากขึ้น สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมและนกสามารถพบได้มาก สาหร่ายทะเล วาฬและสัตว์ตีนครีบเริ่มแพร่พันธุ์ไปทั่ว

ยุคนี้มีเป็นยุคที่มีความน่าสนใจเกี่ยวกับธรณีวิทยาและภูมิอากาศบรรพกาลวิทยาเป็นอย่างมากเนื่องจากยุคนี้เป็นช่วงเวลาสำคัญของการเกิดเทือกเขาหิมาลัยซึ่งส่งผลกระทบต่อรูปแบบของมรสุมในเอเชียซึ่งมีส่วนเกี่ยวข้องกับการขยายตัวของธารน้ำแข็งในซีกโลกเหนือ

## อ้างอิง

## ดูเพิ่ม

* PBS Deep Time: Miocene
* UCMP Berkeley Miocene Epoch Page
* Miocene Microfossils: 200+ images of Miocene Foraminifera
* Human Timeline (Interactive) – Smithsonian, National Museum of Natural History (August 2016).