Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Таърихнигор

Ҳерудут, муаррихи барҷастаи юнонии қарни панҷуми пеш аз мелод; аз аввалин муваррихине, ки асараш барҷой монда аст.
**Таърихнигор** (форсӣ: تاریخ‌نگار ‎), **муаррих** (ар. مورخ ‎) — шахсест, ки гузаштаро меомӯзад ва дар бораи он менависад ва дар он хусус мутахассис шинохта мешавад. Кори муаррихин ривояту пажӯҳиши пайваста ва равишманди рухдодҳои гузаштаи марбут ба навъи башар ва дар зимни мутолеъаи ҳамаи торихи замонҳост.

## Эзоҳ
# Пойтахт

**Пойтахт** — ин маркази маъмурии кишварҳои алоҳида мебошад. Дар пойтахти кишвар Хукумати кишвар дигар маъмуриятҳои давлатӣ ба монанди вазоратҳо ҷойгир мешаванд.

Пойтахт, шаҳри асосии давлат, маркази маъмурию сиёсии мамлакат аст. Пойтахт одатан, ҷойи мақомоти олии ҳокимияти давлатӣ, идораҳои давлатӣ, инчунин муассиасаҳои олии судӣ, ҳарбӣ ва ғайраҳо мебошад. Маъмулан пойтахт маркази иқтисодии мамлакат низ мебошад, дар баъзе кишварҳо маркази иқтисодӣ шаҳри дигар (мас., маркази иқтисодии ИМА шаҳри Ню Йорк) буда метавонад. Одатан пойтахт бо тартиби махсуси идоракунӣ ва воҳиди мустақили маъмурӣ ҷудо карда мешавад (мас., шаҳри Порис)

## Нигаред низ

* Душанбе — пойтахти Тоҷикистон
* Бишкек — пойтахти Қирғизистон
* Вашингтон — пойтахти ИМА

## Эзоҳ

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
# Соли 706

**Соли 706 (ҳафтсаду шашум)** дар гоҳшумории юлианӣ — соли кабиса, оғоз дар рӯзи ҷумъа. Ин 706 соли даврони ҳозир, 706 соли ҳазораи 1, 6 соли садаи VIII, 6 соли даҳаи 1 садаи VIII, 7 соли даҳаи 700-ум.

## Рӯйдодҳо

## Зодрӯзҳо

## Даргузаштҳо

## Эзоҳ
# Соли 892

{{Оғози сол|892

## Рӯйдодҳо

* Давлати Сомониён - то соли 892 амирони Сомониён зери итоати Хилофати Араб қарор доштанд.

## Тавллуд шудагон

## Вафот шудагон

* Насри I Сомонӣ
# Соли 608

**Соли 608 (шашсаду ҳаштум)** дар гоҳшумории юлианӣ — [[|соли кабиса]], оғоз дар рӯзи душанбе. Ин 608 соли даврони ҳозир, 608 соли ҳазораи 1, 8 соли садаи VII, 8 соли даҳаи 1 садаи VII, 9 соли даҳаи 600-ум.

## Рӯйдодҳо

## Зодрӯзҳо

## Даргузаштҳо

## Эзоҳ
# Дэн Сяопин

| Дэн Сяопин |
| --- |
| 邓小平 |
|  |
|  |
|

 лидер
 |
|

---

 |
| Таваллуд | 22 августи 1904(1904-08-22)[…]* Guang'an[d], Сичуан
 |
| Даргузашт | 19 феврали 1997(1997-02-19) (92 сол)* Пекин
 |
| Ҳамсар | Zhang Xiyuan[d], Jin Weiying[d] ва Zhuo Lin[d] |
| Фарзандон | Deng Pufang[d], Deng Nan[d], Deng Rong[d] ва Deng Zhifang[d] |
| Ҳизб | * Ҳизби Коммунистии Чин (19 феврали 1997)
* Гоминдан (1927)
 |
| Таҳсилот | * Moscow Sun Yat-sen University[d]
* Communist University of the Toilers of the East[d]
* Q125785011?
 |
| Дин | атеизм |
| Соядаст |  |
| Ҷоизаҳо | People's Liberation Army Strategist[d] Шахси сол (Financial Times)[d] (1978, 1992) |
| Навъи артиш | People’s Liberation Army[d] |
| Рутба | фармондеҳи кулл[d] |
| Набардҳо | * Second Sino-Japanese War[d]
 |
|  Парвандаҳо дар Викианбор |
|  **Осор** дар Викитека |

**Дэн Сяопин** (чинӣ: 邓小平, АФБ: [təŋ˥˩ ɕiau˨˩˦ pʰiŋ˧˥]; 22 августи 1904[…], Guang'an[d] — 19 феврали 1997, Пекин) — пешсафони чинӣ буд. Вай яке аз пешсафони Чин дар давраи Ҷaнги Сард буд.

## Эзоҳ
# Мероси фарҳангӣ

**Мероси фарҳангӣ** (форсӣ: میراث فرهنگی‎) — ба куллияи осори боқимонда аз гузаштагон гуфта мешавад, ки дорои арзиши фарҳангӣ бошад. Ин осор метавонад дарбаргирандаи осори малмус (монанди биноҳои бостонӣ) ё осори номалмус (монанди одобу русуми як минтақа) бошад, ки имрӯз ҳифзи барои ояндагон мекушанд.

## Нигаред низ

* Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Тоҷикистон

Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад:
Мероси фарҳангӣ

## Эзоҳ
# Омӯзишгоҳҳои касбҳои техникӣ

**Омӯзишгоҳҳои касбҳои техникӣ** ё **хунаристон** (порсӣ:هنرستان) — муассисаҳои ҳунаромӯзиест, ки аз тамомкунандагони синфҳои 8-ум ва мактабҳои миёна мутахассисони касбҳои техникӣ тай­ёр мекунанд. Соли 1958 таъсис ёфтаанд.

Тамомкунандагони синфи 8 дар Омӯзишгоҳҳои касбҳои техникӣ маълумоти миёна мегиранд касбу ҳунар меомӯзанд ва баъд ба корхонаҳои саноатӣ рафта кор ме­кунанд. Омӯзишгоҳҳои касбҳои техникӣ шаҳрӣ (ГПТУ) ва қишлоқӣ (СПТУ) мешаванд. Омӯзишгоҳҳои касбҳои техникии шаҳрӣ барои корхонаҳои саноатӣ сохтмон, наклиёт, алоқа, хидмати маишӣ, Омӯзишгоҳҳои касбҳои техникии қишлоқ барои соҳаҳои хоҷагии қишлоқ кадр (механизатор, чорвопарвар, говҷӯш, занбӯри асалпарвар, сабзавоткор ва ғайра) тайёр мекунанд. Ба талабагоне, ки бо баҳои аъло хондаанд ва интизоми хуб доштанд, баъди хатми Омӯзишгоҳҳои касбҳои техникӣ дип­ломи аъло дода мешавад ва гирандаи ин диплом баробари онҳое, ки мактаби миёнаи маълумоти умумиро бо медали тило хатм намудаанд, имтиёз дорад.

Омӯзишгоҳҳои касбҳои техникӣ ба тамомкунандагон дараҷаи инхтисос (разряд, класс, катего­рия) медихад ва ин дараҷа барои кор дар тамоми корхона, муассиса ва ташкилотҳои ИҶШС ҳуҷҷат аст.

Дар СССР, аз ҷумла дар Республикаи Советии Сотсиалистии Тоҷикистон шумораи Омӯзишгоҳҳои касбҳои техникӣ сол то сол меафзояд. Соли таҳсили 1982—83 дар рес­публика 68 омӯзишгох, аз ҷумла 34 Омӯзишгоҳҳои касбҳои техникии шаҳрӣ, 24 Омӯзишгоҳҳои касбҳои техникии қшплоқӣ, 9 омӯзишгоҳи техникӣ ва ғайра вуҷуд дошта, дар онҳо 30260 нафар хонанда таҳсил мекард.

## Эзоҳ

## Сарчашма

* Энциклопедияи Советии Тоҷик : [дар 8 ҷ.] / сармуҳаррир  А. С. Сайфуллоев. — Д. : СИЭСТ, 1978—1988.
# Шохиси рушди инсон

**Шохиси рушди инсонӣ** (ШРИ) (англ. Human Development Index) — нишондиҳандаи интегралиест, ки ҳамасола барои муқоисаи байнидавлатӣ ва ченкунии сатҳи зиндагӣ, саводнокӣ, маълумотнокӣ ва дарозумрӣ ҳамчун тавсифдиҳандаҳои асосии потенсиали инсонии ҳудуди мавриди пажӯҳиш ҳисоб карда мешавад. Он асбоби стандартӣ ҳангоми муқоисаи умумии сатҳи зиндагии кишварҳо ва минтақаҳои гуногун мебошад. Шохис соли 1990 аз ҷониби гурӯҳи иқтисоддонҳо бо роҳбарии Маҳбуб ул-Ҳақ (Покистон) таҳия шуда, сохтори консептуалии он ба шарофати корҳои Амартя Сен (Ҳиндустон) эҷод шудааст. Шохис дар доираи Барномаи рушди СММ (UNDP) нашр мешавад.

## Нишондиҳандаҳои асосӣ

Ҳангоми ҳисоби ШРИ 3 намуди нишондиҳандаҳо ба назар гирифта мешаванд:Дарозумрии интизорӣ — сатҳи дарозумриро арзёбӣ мекунад.Сатҳи саводнокии аҳолӣ (шумораи миёнаи солҳои таҳсил) ва давомоти интизории таҳсил.Сатҳи зиндагӣ, ки тавассути МММ (Маҳсулоти Миллии Маҷмӯӣ) ба ҳар сари аҳолӣ аз рӯи қобилияти харидорӣ (PPP) бо доллари ИМА арзёбӣ мешавад.Инчунин системаи нишондиҳандаҳои тафриқавӣ мавҷуд аст, ки тафовути иҷтимоию иқтисодиро тавсиф мекунанд, аз ҷумла коэффитсиентҳои тафриқаи саломатӣ, маориф ва даромад.Соли 2010 оилаи индикаторҳои ШРИ васеъ карда шуд ва се нишондиҳандаи нав илова гардид:Шохиси рушди инсонӣ бо назардошти нобаробарии иҷтимоию иқтисодӣ (IHDI).Шохиси нобаробарии гендерӣ (GII).Шохиси камбизоатии бисёрҷабҳа (MPI).Вобаста ба арзиши ШРИ, кишварҳо ба чаҳор гурӯҳ тақсим мешаванд: хеле баланд, баланд, миёна ва паст.

## Нигаред низ

Барномаи рушди СММ

Кишварҳои рӯ ба тараққӣ

## Эзоҳ
# Янгтсе (дарё)

| Янгтсе (дарё) |
| --- |
|  **•** Координатаҳо | 33°25′44″ а. ш. 91°10′57″ т. ш.[[Гурӯҳ:Қуттии дарё: Викимаълумот: истифодабарии таркиб: координатаҳо|]] |
| Мавқеъ |
| Янгтсе (дарё) дар Викианбор |

**Янгтсе** — дарёи дар Осиё аст. Дарё аз Чин мерезад.

## Инҷоро ҳам бингаред

Викианбор маводҳои вобаста ба мавзӯи
Янгтсе (дарё) дорад
# Чяпас

| исп. *Chiapas* |
| --- |
| Иёлати Чяпас |
|  |  |
| Location |
|  |
| Инфо |
| **Пойтахт:** | Салтилйо |
| **Аҳолӣ:** | 4,293,459  |
| **Масоҳат:** | 74,211 км² |

Chiapas montaje

**Иёлати Чяпас** (исп. *Chiapas*) — яке аз иёлатҳои Мексика аст.

## Ҷуғрофия

## Бахшбандии иёлатӣ

## Таърих

## Иқтисодиёт

## Инҷоро ҳам бингаред

Викианбор маводҳои вобаста ба мавзӯи
Чяпас дорад

|  |  |
| --- | --- |
| Иёлатҳои Мексика |  |
| Агуаскалентес • Калифорнияи Поёнии Шимолӣ • Калифорнияи Поёнии Ҷанубӣ • Кампече • Чяпас • Чиуауа • Коауила • Колима • Дуранго • Гуанахуато • Герреро • Идалго • Халиско • México • Мичоакан • Морелос • Наярит • Нуэво-Леон • Оахака • Пуэбла • Керетаро • Кинтана-Роо • Сан-Луис-Потоси • Синалоа • Сонора • Табаско • Тамаулипас • Тласкала • Веракрус • Юкатан • Сакатекас **Ҳавзаи Федералӣ:** Ҳавзаи Федепалии Мексикоӣ |
# Коди фурудгоҳи ИАТА

**Куд фурудгоҳи анҷуман байналмиллалии ҳамл ва нақл ҳавоӣ** (англ. International Air Transport Association airport code), ки ба номҳои **куд фурудгоҳи иото** ва **куд истгоҳи иото** машҳӯр аст, як куди се ҳарфе мий‌бошд ки тавассут анҷуман байналмиллалии ҳамл ва нақл ҳавоӣ (ИОТО) барои бештари фурудгоҳҳои ҷаҳон, таъриф
шуда‌аст.

Кудгзори барои фурудгоҳҳо ниёз ба тасвиб иото дорад ки дафтари марказе он дар шаҳр Монреал (Канада) воқеъ шуда‌аст. Ин амал ҳар ду сол якбор тавассути роҳнамои кудгзори ҳавоӣ иото, мунташир мий‌шавад.

## Ҷусторҳои вобаста

* ИКАО
* ИОТО

## Манобеъ

* Мушоракаткунадагони Википедия, «International Air Transport Association airport code», Википедияи инглисӣ, донишномаи озод (Мушоҳида дар 2 Jully 2013).
# Хушнависӣ

Намунае аз хушнависии исломӣ бар катибае дар мадрасаи Абуинония, Марокаш, қарни XIV.
**Хушнависӣ** ё **хаттотӣ** — ба маънии зебонависӣ ё навиштани ҳамроҳ бо халқи зебоӣ аст ва фарде, ки ин фароянд тавассути ӯ анҷом мегирад хушнавис ном дорад, ба хусус замоне, ки хушнависӣ ҳирфаи шахс бошад. Гоҳе дарки хушнависӣ ба унвони як ҳунари мушкил аст. Ба назар мерасад барои дарк ва лаззат бурдан аз таҷрибаи басарии хушнависӣ бояд бидонем хушнавис афзун бар нигориши як матн, саъй дошта асаре ҳунарӣ бо арзишҳои зебоишинохтӣ халқ кунад. Аз ин рӯ хушнависӣ бо нигориши соддаи матолиб ва ҳатто тарроҳии ҳуруфу саҳифаороӣ мутафовит аст.

## Эзоҳ
# Сӯхтор

Сӯхтор
Сӯхтор дар Москва 11 майи соли 2009
**Сӯхтор** — ҳолати идоранашавандаи сар задани оташ мебошад, ки хисороти молӣ мерасонад ва ба ҳаёти инсоният, ҳайвонот хатар дорад.

## Сабабҳои сар задани сӯхтор

* риоя накардани истифодабарии таҷҳизотҳои истеҳсоли ва электрикӣ;
* эҳтиёт накардан ҳангоми кор бо оташ;
* худ ба худ сӯхтани маводу масолеҳҳо;
* мавҷҳои раъду барқ;
* оташфишонӣ, амалиётҳои ҷангӣ;
* истифодабарии нодурусти таҷҳизотҳои газ;
* шуоҳои офтоб, ҳангоми амал кардани системаҳои гуногуни оптикӣ.

## Навъҳои сӯхтор ва ҷойҳои сарзадани он

* сӯхтор дар воситаҳои нақлиёт;
* сӯхторҳои дашту саҳроҳо;
* сӯхторҳои зеризаминӣ дар кону маъданҳо;
* сӯхторҳои ҷангалҳо ва торф;
* сӯхторҳои техникӣ ва технологӣ (дар манбаъҳо, стансияҳои атомӣ электрикӣ (САЭ), электростансияҳо ва ғайра);
* сӯхтор дар биноҳо ва иншоотҳо:
* берунӣ (кушода), дар онҳо алангаи оташ ва дуд нағз намоён мешавад;
* дарунӣ (пӯшида), паҳншавии оташ бо роҳҳои ноаён маънидод мешавад.
* сӯхторҳои хонагӣ.

## Пайвандҳо

* Оташ
* Сӯхторхомӯшкунак

## Адабиёт

* Пожары//Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). —СПб., 1890—1907.

## Эзоҳ

Ин мақола дар асоси Википедияи русӣ навишта шудааст.