Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Амрикои Марказӣ

|  |
| --- |
| **Амрикои Марказӣ** исп. *América Central* англ. Central America |
|  |
|  |
| Кишварҳо: | Белиз, Гватемала, Ҳондурас, Коста-Рика, Никарагуа, Панама, Салвадор |
| Забонҳо: | испанӣ, инглисӣ, ҳиндуӣ, креолӣ |
| Асъор: | Доллари Белиз, кетсал, лемпира, кордоба, колон, доллари ИМА |
| Минтақаҳои замонӣ: | UTC-6 (дар Панама UTC-5) |

**Амрикои Марказӣ** (исп. *América Central*, англ. Central America) — қисми ҷанубии Амрикои Шимолӣ, байни гарданаҳои Теуантепек ва Дарен.

Дар ҳудуди Амрикои Марказӣ давлатҳои Гуатемала, Гондурас, Никарагуа, Коста-Рика, Панама, Салвадор ва Белиз (мулки Британияи Кабир) ҷой гирифтаанд. Масоҳ. умумиаш 521 ҳазор км². Аҳолиаш зиёда аз 40 млн нафар (2010). Дар кишварҳои Амрикои Марказӣ забони испанӣ забони расмии давлатӣ мебошад. Танҳо аҳолии Белиз англисзабонанд. Барои Амрикои Марказӣ гардишгарӣ манбаи асосии даромад буда, ба ҳисоби миёна соле 7,5 млрд долларро ташкил медиҳад. Дар ин соҳа Коста-Рика дар сафи пеш аст (соле қариб 1 млн 600 ҳазор сайёҳ). Соли 2010 Амрикои Марказӣ 8 млн сайёҳ қабул кардааст.

## Марзбандии сиёсӣ

Ба Амрикои Марказӣ чунин кишварҳо ва ҳудудҳои тобеъ дохиланд:

* Гуатемала
* Гондурас
* Коста-Рика
* Никарагуа
* Панама
* Салвадор
* Белиз (мулки Британияи Кабир)

## Эзоҳ

## Сарчашма

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.

## Эзоҳ
# Баҳри Кариб

|  |
| --- |
|  |
| Баҳри Кариб? |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Характеристики |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Наибольшая глубина | 7 686 м |
|  |
| Средняя глубина | 2 500 м |
|  |
|  |
| Ҷойгиршавӣ |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Парвандаҳо дар Викианбор |

**Баҳри Кари́б** (исп. *Mar Caribe*, англ. Caribbean Sea, ҳоитиёӣ: Lamè Karaïb, фр. Mer des Caraïbes, ҳол. Caraïbische Zee, Шаблон:Lang-pap) — баҳри канории Уқёнуси Атлантик, байни ҷазираҳои Антили Калону Хурд дар шимол ва шарқ ва Амрикои Марказию Ҷанубӣ дар ғарб ва ҷануб. Дар шимолу ғарб ба воситаи гулӯгоҳи Юкатан бо халиҷи Мексика, дар шимолу шарқ ва шарқ бо гулӯгоҳи камоби байни ҷазираҳои Антил ба Уқёнуси Атлантик, дар ҷануб ба воситаи наҳри Панама бо Уқёнуси Ором пайваст аст.

Масоҳ. 2777 ҳазор км2. Умқи миёнааш 2429 м, ҷои аз ҳама амиқтаринаш 7680, ҳаҷми миёнаи об 6745 ҳазор км3. Соҳилҳояш ҷо-ҷо кӯҳсор, баъзан паст; соҳилҳои Амрикои Марказӣ аксаран серҷангал; дар Ғ. ва назди ҷаз-ҳои Антил бо рифҳои марҷонӣ иҳота шудаанд. Ҳарор. миёнаи сатҳи об дар янв. +24–27°С, авг. +27–30°С. Ҳарор. аз ҳама баланд то ба +38°С мерасад, аммо аз +12°–5°С паст намешавад. Боришоти солона аз 500 мм (дар Ш.) то ба 2000 мм (дар Ғ.) мерасад. Ҷараёнаш ба самти Ғ. ва Шим. Ғ. равон аст, суръаташ дар як соат 1–6 км. Аз июн то окт. дар қисми ғарбии баҳр тӯфони тропикӣ (суръати шамол 250–550 км дар як шабонарӯз) ба қайд гирифта шудааст. Шӯрии оби баҳр қариб 35 дарсад. Мадди баҳр аксаран номураттаби нимшабонарӯзист ва баландии он то ба 1 м мерасад. Дар Б. К. 800 навъи моҳӣ мавҷуд буда, аз он 450 навъаш шикорбоб аст. Бештар аломоҳии марҷонӣ, карас, сардинелла, зағӯтамоҳӣ, камбала шикор карда мешавад. Дар Б. К. инчунин наҳанг, моҳии паррон, сангпушти баҳрӣ ва ғ. мавҷуд буда, баъзан китҳои кӯжпушт, анбарзо, кашалот, тюлен ва лимантин низ вомехӯранд. Шикори моҳӣ ва ҷамъоварии марворидҳои баҳрӣ ривоҷ ёфтаанд. Б. К. чун роҳи кӯтоҳи баҳрӣ, ки бандарҳои Уқёнуси Атлантикро ба воситаи наҳри Панама бо Уқёнуси Ором мепайвандад, дорои аҳаммияти иқтисодӣ ва стратегӣ аст. Бандарҳои муҳиммаш: Маракайбо, Ла-Гуайро (Венесуэла), Картахена (Колумбия), Лимон (Коста-Рика), Колон (Панама), Санто-Доминго (Ҷумҳурии Доминикан), Сантяго-де-Куба (Куба) ва ғ.

## Нигаред низ

* Роҳзани дар Кариб

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Баҳри Кариб // Асос — Боз. — Д. : СИЭМТ, 2013. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 2). — ISBN 978-99947-33-52-4.
# Панама (шаҳр)

| Панама (шаҳр) |
| --- |
| исп. *Panamá* |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Парчам | Нишон |

 |
| Кишвар |  [[|]] |
| Роҳбар | Mayer Mizrachi[d] |
| Таърих ва ҷуғрофиё |
| Таърихи таъсис | 25 августи 1519 |
| Масоҳат | * 275 км²
 |
| Баландӣ | 20 м |
| Вақти минтақавӣ | UTC−05:00[d] |
| Аҳолӣ |
| Аҳолӣ | * 1 540 000 тан (2026)
 |
| Шиносаҳои ададӣ |
| Рамзи ISO 3166-2 | PK-IS |
| Коди телефон | 507 |
| Нишонаи почта | 0801 |
| Вебгоҳи расмӣ​(исп.) |
|  |
|  Парвандаҳо дар Викианбор |

**Пана́ма**, **Нуэстра-Сенйора-де-ла-Асунсӣон-де-Панама** (исп. *Nuestra Señora de la Asunción de Panamá*) — пойтахт ва шаҳри бузургтарини Панама. Аҳолӣ - 1,3 млн нафар (2010), дар даромадгоҳи Канали Панама-и Уқёнуси Ором воқеъ аст. Панама — маркази сиёсӣ маъмурӣ ва фарҳангии кишвар аст.

## Таърих

## Ҷуғрофия

## Иқтисодёт

## Пайванд

## Инҷоро ҳам бингаред

Викианбор маводҳои вобаста ба мавзӯи
Панама (шаҳр) дорад

## Эзоҳ
# Империяи Испания

|  |
| --- |
| Империяи Испания |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | 1402 — 26 феврали 1976 |  |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
|  | Дирафш |  |

 |
| **Гимн** |
|  |
| Пойтахт | Madrid city[d], Toledo[d] ва Valladolid[d] |
| Забон(ҳо) | испониёӣ |
| Воҳиди пул | Spanish real[d], peseta[d] ва Spanish dollar[d] |
| Майдон | * 20 000 000 км²
 |
| Аҳолӣ | * 60 000 000 тан (1790)
 |
| Шакли ҳукмронӣ | polysynodal monarchy[d], personal union[d] ва подшоҳии мутлақ[d] |
|  |

**Импе́ротруии Испониё** ё **Импе́рияи Испониё** (исп. *Imperio Español*) — маҷмӯи қаламравҳову мустамликаҳо, ки таҳти назорати мустақими Испониё дар Аврупо, Амрико, Африқо, Осиё ва Уқёнусия тасарруф (забт) карда шуда буданд. Таъсиси он бо оғози Кафшиёти бузурги ҷуғрофиёӣ рост меояд, ки дар натиҷа яке аз аввалин Имперотурии мустамликадорӣ мегардад. Империяи Испониё аз асри XV то (ҳамроҳ бо дороиҳои африқоӣ) охири асри XX вуҷуд дошт. Қаламравҳои он дар охири солҳои 1480-ум бо уния (иттифоқ)-и Шрҳигариҳои католикӣ: шоҳи Арагона ва маликаи Кастилия, муттаҳид шуданд. Сарфи назар аз он, ки монархҳо ҳукмронии ҳар як замини худро идома доданд, сиёсати хориҷии онҳо маъмул буд. Дар соли 1492 онҳо Гранадаро забт карданд ва *Реконкиста*-ро дар нимҷазираи Иберия бар зидди маврҳо ба итмом расониданд. Дохилкунии Гранада, яъне қаламрави собиқи аморати Гранада, ба ҳайати тоҷи Кастилия муттаҳидсозии заминҳои испаниро ба анҷом расонид, новобаста аз он, ки Испания ҳоло ҳам ба ду шоҳигарӣ тақсим буд. Дар худи ҳамон сол Христофор Колумб аввалин экспедитсияи тадқиқотии испаниро ба ғарб тариқи уқёнуси Атлантик анҷом дода, барои аврупоиҳо Ҷаҳони Навро кушода, барои Испониё аввалин қаламравҳои онсӯиуқёнусӣ таъсис намуд. Аз ҳамин вақт нимкураи ғарбӣ мақсади асосии тадқиқотҳову мустамликагардонии Испониё шуд.

## Эзоҳ
# Садаи XVI

|  |
| --- |
| 2-ум ҳазорсола |
| садаи XIV  — садаи XV  — **садаи XVI** — садаи XVII  — садаи XVIII  |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1490-ум |  1490
 |  1491
 |  1492
 |  1493
 |  1494
 |  1495
 |  1496
 |  1497
 |  1498
 |  1499
 |
|  |
| 1500-ум |  1500
 |  1501
 |  1502
 |  1503
 |  1504
 |  1505
 |  1506
 |  1507
 |  1508
 |  1509
 |
| 1510-ум |  1510
 |  1511
 |  1512
 |  1513
 |  1514
 |  1515
 |  1516
 |  1517
 |  1518
 |  1519
 |
| 1520-ум |  1520
 |  1521
 |  1522
 |  1523
 |  1524
 |  1525
 |  1526
 |  1527
 |  1528
 |  1529
 |
| 1530-ум |  1530
 |  1531
 |  1532
 |  1533
 |  1534
 |  1535
 |  1536
 |  1537
 |  1538
 |  1539
 |
| 1540-ум |  1540
 |  1541
 |  1542
 |  1543
 |  1544
 |  1545
 |  1546
 |  1547
 |  1548
 |  1549
 |
| 1550-ум |  1550
 |  1551
 |  1552
 |  1553
 |  1554
 |  1555
 |  1556
 |  1557
 |  1558
 |  1559
 |
| 1560-ум |  1560
 |  1561
 |  1562
 |  1563
 |  1564
 |  1565
 |  1566
 |  1567
 |  1568
 |  1569
 |
| 1570-ум |  1570
 |  1571
 |  1572
 |  1573
 |  1574
 |  1575
 |  1576
 |  1577
 |  1578
 |  1579
 |
| 1580-ум |  1580
 |  1581
 |  1582
 |  1583
 |  1584
 |  1585
 |  1586
 |  1587
 |  1588
 |  1589
 |
| 1590-ум |  1590
 |  1591
 |  1592
 |  1593
 |  1594
 |  1595
 |  1596
 |  1597
 |  1598
 |  1599
 |
|  |
| 1600-ум |  1600
 |  1601
 |  1602
 |  1603
 |  1604
 |  1605
 |  1606
 |  1607
 |  1608
 |  1609
 |

 |
| Ҷадвали солнома |

**Садаи XVI** ё **қарни шонздаҳуми мелодӣ** дар гоҳшумории ҷулианӣ ба фосилаи солҳои 1501 то 1600 гуфта мешавад.

## Рӯйдодҳо

## Шахсиятҳо

## Навовариҳо

## Нигаред низ
# Соли 1821

**Соли 1821 (ҳазору ҳаштсаду бисту якум)** дар гоҳшумории мелодӣ — насоли кабиса, оғоз дар рӯзи душанбе. Ин 1821 соли даврони ҳозир, 821 соли ҳазораи 2, 21 соли садаи XIX, 1 соли даҳаи 3 садаи XIX, 2 соли даҳаи 1820-ум.

## Рӯйдодҳо

## Зодрӯзҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони соли 1821*

## Даргузаштҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1821*

## Нигаред низ

  Соли 1821
## Эзоҳ
# Соли 1831

**Соли 1831 (ҳазору ҳаштсаду сиву якум)** дар гоҳшумории мелодӣ — насоли кабиса, оғоз дар рӯзи шанбе. Ин 1831 соли даврони ҳозир, 831 соли ҳазораи 2, 31 соли садаи XIX, 1 соли даҳаи 4 садаи XIX, 2 соли даҳаи 1830-ум.

## Рӯйдодҳо

## Зодрӯзҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони соли 1831*

## Даргузаштҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1831*

## Нигаред низ

  Соли 1831
## Эзоҳ
# Соли 1903

**Соли 1903 (ҳазору нуҳсаду севум)** дар гоҳшумории мелодӣ — насоли кабиса, оғоз дар рӯзи панҷшанбе. Ин 1903 соли даврони ҳозир, 903 соли ҳазораи 2, 3 соли садаи XX, 3 соли даҳаи 1 садаи XX, 4 соли даҳаи 1900-ум.

## Рӯйдодҳо

## Зодрӯзҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони соли 1903*

## Даргузаштҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1903*

## Нигаред низ

  Соли 1903
## Эзоҳ
# Соли 1914

**Соли 1914 (ҳазору нуҳсаду чордаҳум)** дар гоҳшумории мелодӣ — насоли кабиса, оғоз дар рӯзи панҷшанбе. Ин 1914 соли даврони ҳозир, 914 соли ҳазораи 2, 14 соли садаи XX, 4 соли даҳаи 2 садаи XX, 5 соли даҳаи 1910-ум.

## Рӯйдодҳо

## Зодрӯзҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони соли 1914*

* 18 апрел — Фотеҳ Ниёзӣ (дар Самарқанд), нависандаи советии тоҷик. Ходими Хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон.

## Даргузаштҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1914*

## Нигаред низ

  Соли 1914
## Эзоҳ
# 31 декабр

| ←→Декабр |
| --- |
|

| Дш | Сш | Чш | Пш | Ҷм | Шн | Яш |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |   |

 |
| соли 2026 |

**31 декабр** — 365-умин рӯзи сол дар Тақвими Григорӣ. Рӯзи охирони соли тақвимӣ мебошад. Яке аз ду рӯзҳое мебошад, дар он сонияи кабиса илова карда мешавад (дигар чунин рӯз  — 30 июн).

## Ҷашнҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Ҷашнҳои 31 декабр*

### Миллӣ

* Тоҷикистон — Рӯзи гиромидошти хотираи Бобоҷон Ғафуров — арбоби давлатӣ, академик, Қаҳрамони Тоҷикистон.

### Динӣ

## Рӯйдодҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 31 декабр*

* 1898 — аваллин хатти телефонии байнишаҳрӣ Маскав-Петербург кушода шуд.
* 1918 — рӯзномаи «Роте Фане» рӯзномаи марказии ҳизби Комунистии Германия шуд.

## Зодрӯзҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони 31 декабр*

* 1914 — Абдурауфи Бенаво, шоир ва донишманди афғонистонӣ.
* 1934 — Фотима Ғуломова, ҳунарпешаи театр, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон.
* 1935 — Салмон ибни Адулазиз Оли Сауд, подшоҳи Арабистони Саудӣ ва Ходими Ҳарамайни Шарифайн
* 1977 — Psy, овозхони аҳли Куриёи Ҷанубӣ
* 1982 — Манижа Давлатова, овозхони эстрадаи тоҷик

## Даргузаштҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони 31 декабр*

## Тақвими мардумӣ

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

*  Бойгонӣ шудааст 19 июли 2006  сол.
*
# Соли 1979

1979
Ин сол —

## Таваллуд шудаанд

## Даргузаштҳо

## Рӯйдодҳо

* 20 сентябр (агрегати охирин – 9-уми) НБО Норак ба истифода дода шуд. Иқтидори умумии НБО Норак 2700 МВТ ташкил мекунад
* аз ҳамин сол эътиборан дар Тоҷикистон Комплексҳои фарҳангӣ барои истифода бунёд шудаанд. Аввалин комплекс дар колхози Шаталови ноҳияи Кулоб ба кор даромад.

## Адабиёт
# Микки Маус

| Микки Маус англ. Mickey Mouse |
| --- |
|  |
| Вселенная | Mickey Mouse universe[d] |
| Создатель | Уолт Дисней ва Ub Iwerks[d] |
| Прообраз | Oswald the Lucky Rabbit[d] |
| Исполнение | Chris Diamantopoulos[d] |
| Маълумот |
| Пол | нар[d] |
| Родственники | Morty Fieldmouse[d] ва Ferdie Fieldmouse[d] |
|  Парвандаҳо дар Викианбор |

**Ми́кки Ма́ус**, ё **Микки-Маус** (англ. Mickey Mouse «Муш Микки») — соли 1928 аз тарафи Уолт Дисней сохта шудааст.

## Эзоҳ
# Аккосӣ

**Аксбардорӣ**, **фотография** (аз юн. *photos* — рӯшноӣ + *grapho* — менависам, сабти рӯшноӣ)

1. Маҷмӯи методҳои бавуҷудоварандаи тасвир бо роҳи акскунонидани нурҳои равшанидиҳанда ва ё инъикосшуда дар рӯйи матоъи эҳсоскунандаи нур ва қабули минбаъдаи ин тасвирот ба матоъи шаффоф ва ё ношаффоф. Усули нави аккосӣ ба истифодаи таҷҳизоти нурпошӣ вобаста аст. Дар ин марҳила тасвир яклухт набуда, ба сигналҳои электромагнитие вобаста аст, ки болои ҷузъҳои тасвир меафтанд. Ин равия зуд инкишоф ёфт, вале аксбардории рақами аккосиро бо технологияи компютерӣ муваффақ кунонд;

 Дастгоҳи аккосии *Canon EOS-1V*
1. Тасвири асл (муаллифӣ, нашриётӣ), ки тасвири позитивии дар акскоғаз инъикосшударо мефаҳмонад ва барои истеҳсоли матбаавӣ ба кор меравад. Сиёҳу сафед ва ранга мешавад.

## Эзоҳ
# Гурба

| Гурба |
| --- |
|  |
| Табақабандии илмӣ |
|
ХАТО: параметри **latin** пур нашудааст.
 |
| Номи илмӣ |
|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Тасвирот дар Викианбор |

|  |  |
| --- | --- |
| FW   | 231413 |

 |

 |

**Гурба** ё **пишак** (лот. Felis catus) — ҷонвари хонагиест аз оилаи гурбаиҳо.

Ҳоло қариб 260 зоти гурба ба вуҷуд оварда шудааст. Гурбаро тақрибан 9500 сол қабл дар Шарқи Наздик хонагӣ кардаанд. Гурба ҳайвони чолок, ҳушёр ва тездав буда, бо ёрии чанголҳои гирояш ба дару девор ва дарахтон часпида мебарояд. Чанголҳои гурбаро рагу пайҳо ба дарун мекашанд ва танҳо дар ҳангоми часпида баромадан ё доштани сайд берун меоянд. Ҳангоми роҳ рафтан, гурба нармаки панҷаашро ба замин гузошта, садо намебарорад. Мӯи баъзе гурбаҳо дарози пахмоқ, дигарашон кӯтоҳи маҳин аст. Рангаш сиёҳ, малла, хокистарӣ, сафеди хокистарӣ; гоҳе палангранг (ало, рах-рах) низ мешаванд. Сараш лунда, танаш калон (40-60 см), гардану пойҳояш боқувват; думаш дароз (25-41 см); модинааш нисбат ба нарина хурдтар аст. Вазнаш андаряк 2,5-6,5 кг (баъзан 9 кг ва бештар). Суфраи гӯши гурба то 180° ҳаракат мекунад. Шунавоии гурбаҳо хуб тараққӣ кардааст. Гурба дар 7-8-моҳагӣ болиғ мешавад. Давомоти ҳамлаш 55-60 рӯз; 3-8 гурбача мезояд. Муҳлати ширхорагии гурбачаҳо 8-10 ҳафта аст. Ғизои гурбаҳои хонагӣ гӯшт, гӯшти моҳӣ, шир, хӯрокҳои тайёри махсус ва ғ. мебошад. Гурбаҳо таъми турш, талх ва шӯрро ҳис мекунанд. Онҳо муш, калламуш ва дигар ҷонварони зараррасонро нобуд менамоянд. Дар ҳолати аз нигоҳубин маҳрум шудан, гурба гурехта ёбоӣ мешавад: парандаҳоро дошта мехӯрад, лонаи онҳоро вайрон карда, чӯҷаҳояшонро нобуд мекунад. Чунин гурбаҳо метавонанд паҳнкунандаи касалиҳои сироятӣ (калӣ ё ҷараб, шукуфаи мӯйчин) ва ангали (трихинеллёз, описторхоз дифиллобатриоз ва ғ.)-и одам ва ҳайвонот бошанд.

## Эзоҳ

## Адабиёт

* Гурба / А. Саидов // Вичлас — Гӯянда. — Д. : СИЭМТ, 2015. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 4). — ISBN 978-99947-33-77-4.
# 24 июн

| ←→Июн |
| --- |
|

| Дш | Сш | Чш | Пш | Ҷм | Шн | Яш |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |

 |
| соли 2026 |

**24 июн** — 175-умин рӯзи сол (176-умин рӯз дар солҳои кабиса) тибқи тақвими григорӣ аст. 190 рӯз аз сол боқӣ мондааст.

То 15 октябри соли 1582, тибқи тақвими юлианӣ — 24 июн буд; аз 15 октябри соли 1582, тибқи тақвими григорӣ — 24 июн аст.

Дар асрҳои XX ва XXI, тибқи тақвими юлианӣ ин рӯз ба 11 июн рост меояд.

## Ҷашнҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Ҷашнҳои 24 июн*

### Миллӣ

### Динӣ

## Рӯйдодҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 24 июн*

## Зодрӯзҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони 24 июн*

* 1923 — Қаҳҳор Икромов, ронанда, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ.
* 1953 — Муаззама Иброҳимова, сароянда, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон.
* 1987 — Лионел Месси, футболбози тими миллии Аргентина ва клуби "КФ Барселона".

## Даргузаштҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони 24 июн*

## Тақвими мардумӣ

**Саратон** (22 Июн — 22 Июл) — яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Тир дар тақвими Эронӣ аст.

Саратон
## Ҳамчунин нигаред

|  |
| --- |
| **Дарахти гурӯҳҳо(боб):*
  24 июн |

## Пайвандҳо

* wikiwand ба забони тоҷикӣ 24.06
*  Бойгонӣ шудааст 20 июли 2006  сол.
*
* Наука, 24.06
* cyclowiki 24.06

## Эзоҳ
# 23 июн

| ←→Июн |
| --- |
|

| Дш | Сш | Чш | Пш | Ҷм | Шн | Яш |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |

 |
| соли 2026 |

**23 июн** — 174-умин рӯзи сол (175-умин рӯз дар солҳои кабиса) тибқи тақвими григорӣ аст. 191 рӯз аз сол боқӣ мондааст.

То 15 октябри соли 1582, тибқи тақвими юлианӣ — 23 июн буд; аз 15 октябри соли 1582, тибқи тақвими григорӣ — 23 июн аст.

Дар асрҳои XX ва XXI, тибқи тақвими юлианӣ ин рӯз ба 10 июн рост меояд.

## Ҷашнҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Ҷашнҳои 23 июн*

### Ҷаҳонӣ

* СММ — Рӯзи хадамоти умумии Созмони Милали Муттаҳид;
* Рӯзи Ҷаҳонии Олимпӣ;
* Рӯзи ҷаҳонии бевазанҳо.

### Миллӣ

### Динӣ

## Рӯйдодҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 23 июн*

## Зодрӯзҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони 23 июн*

* 1928 — Адолат Саидова, коргар, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ.
* 1953 — Рашид Олимов, доктори илми сиёсӣ.

## Даргузаштҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони 23 июн*

* 1977 — Темур Собиров, риёзидони тоҷик, доктори илмҳои физика ва математика (1975), профессор (1976).
* 2016 — Хуршеда Отахонова, доктори илмҳои филология (1984), академики Академияи илмҳои Тоҷикистон (2008).
* 2022 — Юрий Шатунов (тав. 1973), сарояндаи шӯравӣ ва рус. Собиқ солисти гурӯҳи «Ласковый май».

## Тақвими мардумӣ

**Саратон** (22 Июн — 22 Июл) — яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Тир дар тақвими Эронӣ аст.

Саратон
## Ҳамчунин нигаред

|  |
| --- |
| **Дарахти гурӯҳҳо(боб):*
  23 июн |

## Пайвандҳо

* wikiwand ба забони тоҷикӣ 23.06
*  Бойгонӣ шудааст 18 июли 2006  сол.
*
* Наука, 23.06
* cyclowiki 23.06

## Эзоҳ
# 17 июл

| ←→Июл |
| --- |
|

| Дш | Сш | Чш | Пш | Ҷм | Шн | Яш |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |

 |
| соли 2026 |

**17 июл** — 198-умин рӯзи сол (199-умин рӯз дар солҳои кабиса) тибқи тақвими григорӣ аст. 167 рӯз аз сол боқӣ мондааст.

То 15 октябри соли 1582, тибқи тақвими юлианӣ — 17 июл буд; аз 15 октябри соли 1582, тибқи тақвими григорӣ — 17 июл аст.

Дар асрҳои XX ва XXI, тибқи тақвими юлианӣ ин рӯз ба 4 июл рост меояд.

## Ҷашнҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Ҷашнҳои 17 июл*

### Миллӣ

* Словакия — Рӯзи истиқлол
* Ироқ — Рӯзи инқилоб.
* Лесото — Рӯзи шоҳ.
* Пуэрто Рико — Рӯзи Ривера.
* Финландия — Рӯзи демократия.
* Кореяи Ҷанубӣ — Рӯзи сарқонун.

### Динӣ

## Рӯйдодҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 17 июл*

## Зодрӯзҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Зодагони 17 июл*

* 1953 — Ӯктам Тошматов, генерал-майор.
* 1958 — Абдусаттор Ҳафизов, олими соҳаи физика.

## Даргузаштҳо

*Бознигаред: Гурӯҳ:Даргузаштагони 17 июл*

## Ҳамчунин нигаред

|  |
| --- |
| **Дарахти гурӯҳҳо(боб):*
  17 июл |

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

*
* Наука, 17.07
# Фармонраво

**Фармонрави мутлақ** (юн. μόναρχος, таҳтуллафзӣ — «ҳокими худкома, ҳукмдор» аз юн. μόνος «як» + юн. αρχός «ҳоким») — сардори меросӣ ё роҳбари интихобшудаи давлат: император (тсар, сезар, кайзер), коғон, шохиншоҳ (подшоҳ) ва рутбаи поёнӣ; фиръавн ва поёнӣ: шоҳзода (ба маънои; дук, шоҳзода), тағовор, эксарх, наҷӯш, шоҳ, султон, амир, хон, молик, бек, вазир, подшоҳ, маҳараҷа ва амсоли он); шахсе, ки соҳибихтиёр аст.

 Монархияҳои муосири Аврупо аз рӯи намуди мерос██ абсолютная примогенитура██ предпочтительно патрилинейная когнатическая примогенитура██ агнатическая примогенитура██ выборная монархия
## Ҳамчунин нигаред

* Подшоҳӣ
* Шоҳи бузург

## Эзоҳ

## Пайвандҳо

* Маҷмӯаи маводҳои умумӣ дар бораи подшоҳон Бойгонӣ шудааст 22 феврали 2025  сол..
# Син Ши Хуанди

| Син Ши Хуанди |
| --- |
| чинӣ: 趙政 |
|  |
| Таърихи таваллуд | на пештар аз 27 январи 259 то м. и на дертар аз 24 феврали 259 то м. |
| Зодгоҳ | * Handan[d], Qin[d], Zhao[d]
 |
| Таърихи даргузашт | на пештар аз 10 июли 210 то м. и на дертар аз 10 августи 210 то м. |
| Маҳалли даргузашт | * Guangzong County[d], Qin dynasty[d]
 |
| Кишвар | * Qin dynasty[d]
* Qin[d]
 |
| Самти фаъолият | сиёсатмадор, Император, фармонраво, фармонраво |
| Падар | King Zhuangxiang of Qin[d] |
| Модар | Queen Dowager Zhao[d] |
| Фарзандон | Prince Jianglü[d], Prince Gao[d], Ziying[d], Qin Er Shi[d], Fusu[d] ва Princess Yangzi[d] |
|  Парвандаҳо дар Викианбор |

**Син Ши Хуанди** (чинӣ: 秦始皇;259—210 сс. пеш аз милод) — император, сарвари шоҳигарии Cин (аз 246 с. пеш аз милод).

Син Ши Хуан Ди, асосгузори сулолаи Тсин ва якум императори муттаҳидаи Чин
## Таърих

Дар асрҳои VIII-XII пеш аз милод давлати Чжоу рӯ ба таназзул ниҳода, барҳам мехӯрад. Дар ҳудудҳои он мулкҳои алоҳида-вилоятҳои зиёди мустақил ташкил меёбад. Дар байни онҳо Син пурқуввату калонтарин буд.

Дар зарфи қариб 100 сол ҳокимони Син барои дар тамоми Чин ҳукмрон шудани худ мубориза бурданд. Оқибат ба Чжен ном ҳокими Син муяссар мешавад, ки тамоми Чинро ба зери тасарруфи худ дарорад. Соли 221 пеш аз милод Чжен ба худ унвони “Син Ши Хуан Ди”-ро маънояш “Подшоҳи аввалини Син”-ро гирифта, ба тахти императории ин давлат менишинад. Син Ши Хуан Ди дар Син (Чин) муддати дуру дароз – аз соли 246 то соли 210 пеш аз милод ҳукмронӣ кардааст. дар ин давра Чин ба давлати ягонаи марказиятнок табдил меёбад. Ба ҳайати империяи Син 36 вилоят дохил буд. Ҳокимияти мутлақ ба император тааллуқ дошт.
# Муробитун

|  |
| --- |
| Муробитун |
| ар. المرابطون‎ |
| Таърихи таъсис | 1040 |
| Ҷангҳо | * Battle of Cutanda[d]
* Battle of Sagrajas[d]
* Siege of Lisbon[d]
* Siege of Coria[d]
* Siege of Coria[d]
* Almoravid conquest of al-Andalus[d]
 |
| Симмати мудирияти созмон | Almoravid emir[d] |
| Забони расмӣ | Berber[d] |
| Қитъа | Африқо |
| Кишвар | * Алҷазоир
* Марокаш
* Андалус
* Мавритания
 |
| Пойтахт | Azougui[d], Aghmat[d] ва Марокаш |
| Навъи ҳукумат | подшоҳӣ |
| Пули миллӣ | Almoravid dinar[d] |
| Пеш аз | Хилофати Муваҳҳидун[d] |
| Иваз шуд ба | Хилофати Муваҳҳидун[d] |
| Ба ҷои | taifa (first period)[d], Taifa of Granada[d], Taifa of Ceuta (1061-1084)[d] ва Lordship of Valencia[d] |
| Забони мавриди корбурд | Andalusi Romance[d], Berber[d] ва арабӣ |
| Таърихи фурӯпошӣ | 1147 |
|  |
|  Парвандаҳо дар Викианбор |

**Муробитун** (ар. المرابطون‎) — сулола ва давлати феодалӣ (миёнаи садаи XI – 1146). Дар натиҷаи ҳаракати қабилаҳои барбар таҳти роҳбарии Абдуллоҳ ибни Ёсин дар Африқои Шимолӣ ба вуҷуд омад. Маркази ҳаракат работи Абдуллоҳ ибни Ёсин, воқеъ дар ҳудуди ҳозираи Мавритания буд. Пайравони онҳо аслан ҳарҷоя буда, дар муборизаи зидди “душманони мазҳаб” ҳунари ҳарбӣ меомӯхтанд. Муробитун “кофирон” ва “ҳокимони саркаш”-ро торумор ва “андозҳои ғайриқонунӣ”-ро бекор намуданд, ки ин таваҷҷуҳ ва хайрхоҳии оммаи халқро ба вуҷуд оварда, боиси муваффақият пайдо кардани ҳаракат гардид. Алмуробитун дар миёнаи садаи XI Марокаши ҷанубиро забт кард. Амирони қабилаи Лемтун (номи пешинаи Алмуробитун) Яҳё ибни Умар (вафот 1056) ва додараш Абубакр (1059 – 88) сарфармондеҳони ҳарбӣ буданд. Соли 1061 Юсуф ибни Ташфин амакаш Абубакр ибни Умарро аз роҳбарии ҳаракат дур карда, унвони “амирулмуслимин”-ро гирифт ва баъди марги Абубакр сарвари динӣ ва дунявии алмуробитун гардид. Соли 1090 мусулмонони Испанияро тобеъ кард. Андозҳои беҳисоб, бедодгариҳои ҳарбиёну ҳукуматдорон ва низоъҳои мазҳабӣ дар давраи ворисони ибни Ташфин норизоии халқро ба вуҷуд овард. Дар натиҷа давлати алмуробитун инқироз кард ва аз тарафи Алмуваҳҳидун барҳам дода шуд.

## Эзоҳ

## Сарчашма

* А — Асос. — Д. : СИЭМТ, 2011. — 608 с. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] /  сармуҳаррир А. Қурбонов ; 2011—2023, ҷ. 1). — ISBN 978-99947-33-45-3.
# Лиао (дарё)

| Лиао (дарё) |
| --- |
|  **•** Координатаҳо | 40°40′09″ а. ш. 122°08′56″ т. ш.[[Гурӯҳ:Қуттии дарё: Викимаълумот: истифодабарии таркиб: координатаҳо|]] |
| Мавқеъ |
| Лиао (дарё) дар Викианбор |

**Лиао** — дарёи дар Осиё аст. Дарё аз Чин мерезад.

## Инҷоро ҳам бингаред

Викианбор маводҳои вобаста ба мавзӯи
Лиао (дарё) дорад